Як ҳикоят бишинав аз таърихи гӯй

یک حکایت بشنو از تاریخ‌گوی

То барии зини рози сарпӯшидаи буи

تا بری زین راز سرپوشیده بوی

Моргирӣ рафт сӯии кӯҳсор

مارگیری رفت سوی کوهسار

То бигирад ӯ ба аФсўнҳоши мор

تا بگیرد او به افسون‌هاش مار

Гар гарон вагар шитобанда буд

گر گران و گر شتابنده بوَد

Онки ҷӯянда сет ёбанда буд

آنک جوینده‌ست یابنده بود

Дар талаби зани доимои ту ҳар ду даст

در طلب زن دایما تو هر دو دست

Ки талаб дар роҳ некӯ раҳбараст

که طلب در راه نیکو رهبر‌ست

Лангу Луку хуфтаи шакл ва бе адаб

لَنگ و لوک و خفته‌شکل و بی‌ادب

Сӯй ӯ май ғиж ва ӯро май талаб

سوی او می‌غیژ و او را می‌طلب

Гуҳ ба гуфту гуҳ ба хомӯшӣу гуҳ

گه به گفت و گه به خاموشی و گه

Буи кардани гир ҳар сӯи буии шаҳ

بوی کردن گیر هر سو بوی شه

Гуфт он ёқӯб бо авлоди хеш

گفت آن یعقوب با اولاد خویش

Ҷустан Юсуф кунед аз ҳад беш

جستن یوسف کنید از حد بیش

Ҳар ҳиси худро дарин ҷустан ба ҷад

هر حس خود را درین جستن به جد

Ҳар тараф ронед шакли мустаъид

هر طرف رانید شکل مستعد

Гуфт аз рӯҳи худои лотиأсўо

گفت از روح خدا لاتَیْأَسوا

Ҳамчу гум карда писари рӯи сӯ ба сӯ

همچو گم کرده پسر رو سو به سو

Аз раҳи ҳис даҳон прессон шавед

از ره حس دهان پرسان شوید

Гӯшро бар чори роҳ он наед

گوش را بر چار راه آن نهید

Ҳар куҷои буи хуш ояд бӯ бурид

هر کجا بوی خوش آید بو برید

Сӯии он сари кошноӣ он саред

سوی آن سر کاشنای آن سرید

Ҳар куҷо Лутфӣ бибинӣ аз касе

هر کجا لطفی ببینی از کسی

Сӯии асли лутфи раҳи ёбии ъсӣ

سوی اصل لطف ره یابی عسی

Ин ҳамаи хушҳо з дарёӣаст жарф

این همه خوش‌ها ز دریایی‌ست ژرف

Ҷузвро бигзор ва бар кули дори тараф

جزو را بگذار و بر کل دار طرف

Ҷангҳои халқ баҳр хӯбӣаст

جنگ‌های خلق بهر خوبی است

Барг бебаррагӣ нишон тӯбоаст

برگ بی‌برگی نشان طوبی است

Хашмҳои халқ баҳр оштӣаст

خشم‌های خلق بهر آشتی‌ست

Доми роҳати доимо бе роҳатӣаст

دام راحت دایما بی‌راحتی‌ست

Ҳар задани баҳри навозишро буд

هر زدن بهر نوازش را بود

Ҳар гила аз шукр огаҳ ме кунад

هر گِله از شُکر آگه می‌کند

Буи бар аз ҷузв то кул эй Карим

بوی بر از جزو تا کل ای کریم

Буи бар аз зид то зид эй ҳаким

بوی بر از ضد تا ضد ای حکیم

Ҷангҳо май оштии оради дуруст

جنگ‌ها می آشتی آرد درست

Моргир аз баҳри ёрии мори ҷуст

مارگیر از بهر یاری مار جست

Баҳри ёрӣ мор ҷӯяд одамӣ

بهر یاری مار جوید آدمی

Ғам хӯрд баҳри ҳариф бе ғамӣ

غم خورد بهر حریف‌ِ بی‌غمی

ӯ ҳамеи ҷустии яке Марии шигарф

او همی‌جستی یکی ماری شگرف

Гирди кӯҳистон ва дар айёми барф

گرد کوهستان و در ایام برف

Аждаҳое мурда дид онҷои азим

اژدهایی مرده دید آنجا عظیم

Ки дилаш аз шакл ӯ шуд пари зи бим

که دلش از شکل او شد پر ز بیم

Моргири андари зимистони шадид

مارگیر اندر زمستان شدید

Мор май ҷусти аждаҳое мурда дид

مار می‌جست اژدهایی مرده دید

Моргир аз баҳри ҳайронии халқ

مارگیر از بهر حیرانی خلق

Мор гирад инат нодонии халқ

مار گیرد اینت نادانی خلق

Одамӣ кӯҳӣаст чун мафтӯн шавад

آدمی کوهی‌ست‌، چون مفتون شود‌؟

Кӯҳи андари мори ҳайрон чун шавад

کوه اندر مار حیران چون شود‌؟

Хештан нашнохт мискини одамӣ

خویشتن نشناخت مسکین آدمی

Аз фузӯнӣ омад ва шуд дар камӣ

از فزونی آمد و شد در کمی

Хештанро одамӣ арзон фурухт

خویشتن را آدمی ارزان فروخت

Буд атласи хеш бар далқӣ бадухт

بود اطلس خویش بر دلقی بدوخت

Сад ҳазорон мор ва ки ҳайрон ӯст

صد هزاران مار و کُه حیران اوست

ӯ чаро ҳайрон шудаи сету мордўст

او چرا حیران شده‌ست و مار‌دوست‌؟

Моргири он аждаҳоро барграфт

مارگیر آن اژدها را برگرفت

Сӯй Бағдод омад аз баҳри шигифт

سوی بغداد آمد از بهر شگفت

Аждаҳое чун сутуни хона Эй

اژدهایی چون ستون خانه‌ای

намекашидаш аз паии донгона Эй

می‌کشیدش از پی دانگانه‌ای

Кождҳои мурда Эй оварда ам

کاژدهای مرده‌ای آورده‌ام

Дар шикораши ман ҷигарҳо хӯрда ам

در شکارش من جگرها خورده‌ام

ӯ ҳамеи мурдаи гумони барадаш валек

او همی مرده گمان بردش ولیک

Зинда буд ва ӯ надидаш неки нек

زنده بود و او ندیدش نیک نیک

ӯ зи сармоҳоу барфи афсурда буд

او ز سرما‌ها و برف افسرده بود

Зинда буду шакл мурда ме намӯд

زنده بود و شکل مرده می‌نمود

Олами афсурдаи сету ном ӯ ҷамод

عالم افسرده‌ست و نام او جماد

Ҷомиди афсурда буд эй Авестоад

جامد افسرده بود ای اوستاد

Бош то хуршед ҳашар ояд аён

باش تا خورشید حشر آید عیان

То бибинӣ ҷунбиши ҷисми ҷаҳон

تا ببینی جنبش جسم جهان

Чун Асои Мӯсои ӣнҷо мор шуд

چون عصای موسی اینجا مار شد

Ақлро аз сокинон ахбор шуд

عقل را از ساکنان اخبار شد

Пораи хоки туро чун марди сохт

پارهٔ خاک تو را چون مرد ساخت

Хокҳоро ҷумлагӣ шояд шинохт

خاک‌ها را جملگی شاید شناخت

Мурда зин сӯанд ва зон сӯ зинда анд

مُرده زین سو اند و زان سو زنده‌اند

Хомаши ӣнҷо ва он тараф гӯянда анд

خامش اینجا و آن طرف گوینده‌اند

Чун аз он сӯашон фиристад сӯии мо

چون از آن سوشان فرستد سوی ما

Он Асо гардад сӯии мо аждаҳо

آن عصا گردد سوی ما اژدها

Кӯҳҳо ҳам лаҳн Довӯдӣ кунад

کوهها هم لحن داودی کند

Ҷавҳари оҳан ба кафи мумӣ буд

جوهر آهن به کف مومی بود

Боди ҳмол сулаймонӣ шавад

باد حمال سلیمانی شود

Баҳр бо Мӯсои сухан доне шавад

بحر با موسی سخن‌دانی شود

Моҳ бо Аҳмади ишорат байн шавад

ماه با احمد اشارت‌بین شود

Нори иброҳӣмро насрин шавад

نار ابراهیم را نسرین شود

Хоки қорунро чу Марии дркшд

خاک قارون را چو ماری درکَشد

Астн ҳаннона ояд дар рушд

استن حنانه آید در رَشَد

Санг бар Аҳмад саломӣ ме кунад

سنگ بر احمد سلامی می‌کند

Кӯҳи яҳёро паёмӣ ме кунад

کوه یحیی را پیامی می‌کند

Мо самиъем ва басирем ва хушем

ما سمیعیم و بصیریم و خوشیم

Бо шумо номаҳрамони мо хомшим

با شما نامحرمان ما خامشیم

Чун шумо сӯии ҷамодӣ май равед

چون شما سوی جمادی می‌روید

Муҳаррами ҷони ҷамодон чун шавед

محرم جان جمادان چون شوید؟

Аз ҷамодии олами ҷонҳо равед

از جمادی عالم جانها روید

Ғулғули аҷзои олами бишанвед

غلغل اجزای عالم بشنوید

Фоши тасбеҳ ҷамодот оядат

فاش تسبیح جمادات آیدت

Васваса ӣ тоўилҳои нрбоидт

وسوسه‌یْ تاویلها نربایدت

Чун надорад ҷони ту қандилҳо

چون ندارد جان تو قندیل‌ها

Баҳр бениш кардае тоўилҳо

بهر بینش کرده‌ای تاویل‌ها

Ки ғарази тасбеҳи зоҳир кӣ буд

که غرض تسبیح ظاهر کی بود

Даъвӣ дидани хаёли ғӣ буд

دعوی دیدن خیال غی بود

Блаки мари бинандаро дидори он

بلک مر بیننده را دیدار آن

Вақт ибрат мекунад тасбеҳ хон

وقت عبرت می‌کند تسبیح‌خوان

Пас чу аз тасбеҳ ёдат ме диҳад

پس چو از تسبیح یادت می‌دهد

Он далолати ҳамчуи гуфтан май буд

آن دلالت همچو گفتن می‌بُوَد

Ин буд тоўили аҳли эътизол

این بود تاویل اهل اعتزال

Ва он онкас кӯ надорад нури ҳол

و آن‌ِ آنکس کو ندارد نور حال

Чун зи ҳис берун наомад одамӣ

چون ز حس بیرون نیامد آدمی

Бошад аз тасвири ғайбии аъҷмӣ

باشد از تصویر غیبی اعجمی

Ин сухан поён надорад моргир

این سخن پایان ندارد مارگیر

намекашид он морро бо сад зҳир

می‌کشید آن مار را با صد زحیر

То ба Бағдод омад он ҳангомаи ҷӯ

تا به بغداد آمد آن هنگامه‌جو

То наад ҳангомае бар чорсў

تا نهد هنگامه‌ای بر چارسو

Бар лаби шати марди ҳангомаи ниҳод

بر لب شط مَرد هنگامه نهاد

Ғулғула дар шаҳри Бағдоди аўФтод

غلغله در شهر بغداد اوفتاد

Моргирӣ аждаҳо оварда аст

مارگیری اژدها آورده است

Булъаҷаби нодир шикорӣ карда аст

بوالعجب نادر شکاری کرده است

Ҷамъ омад сад ҳазорон хоми риш

جمع آمد صد هزاران خام‌ریش

Сайд ӯ гашта чу ӯ аз аблаҳяш

صید او گشته چو او از ابلهیش

Мунтазири эшон ва ҳам ӯ мунтазир

منتظر ایشان و هم او منتظر

То ки ҷамъ оянд халқи мунташир

تا که جمع آیند خلق منتشر

Мардуми ҳангомаи афзӯн тар шавад

مردم هنگامه افزون‌تر شود

Кдиаҳу тавзеъ некӯтар равад

کدیه و توزیع نیکوتر رود

Ҷамъ омад сад ҳазорон жожхо

جمع آمد صد هزاران ژاژخا

Ҳалқа карда пушти по бар пушти по

حلقه کرده پشت پا بر پشت پا

Мардро аз зани хабар на зи издиҳом

مرد را از زن خبر نه ز ازدحام

Рафтаи дарҳам чун қиёмати хосу ом

رفته درهم چون قیامت خاص و عام

Чун ҳаме ҳроқаҳ ҷунбонед ӯ

چون همی حراقه جنبانید او

намекашиданд аҳли ҳангомаи гулӯ

می‌کشیدند اهل هنگامه گلو

Ва аждаҳо каз змҳрири афсурда буд

و اژدها کز زمهریر افسرده بود

Зери сад гӯнаи пилосу парда буд

زیر صد گونه پلاس و پرده بود

Баста будаш бо расанҳои ғализ

بسته بودش با رَسَن‌های غلیظ

Эҳтиётӣ карда будаш он Ҳафиз

احتیاطی کرده بودش آن حفیظ

Дар диранги интизору иттифоқ

در درنگ انتظار و اتفاق

Тофт бар он мори хуршеди Ироқ

تافت بر آن مار خورشید عراق

Офтоби гарми сайраш гарм кард

آفتاب گرمسیر‌ش گرم کرد

Рафт аз аъзоӣ ӯ ахлоти сард

رفت از اعضای او اخلاط سرد

Мурда буду зиндаи гашт ӯ аз шигифт

مُرده بود و زنده گشت او از شگفت

Аждаҳо бар хеш ҷунбидан гирифт

اژدها بر خویش جنبیدن گرفت

Халқро аз ҷунбиши он мурдаи мор

خلق را از جنبش آن مُرده مار

Гашташони он як таҳайюри сад ҳазор

گشتشان آن یک تحیّر صد هزار

Бо таҳайюри наъра ҳо ангехтанд

با تحیر نعره‌ها انگیختند

Ҷумлагон аз ҷунбишаш бигурехтанд

جملگان از جنبشش بگریختند

Май сексат ӯ банд ва зон бонги баланд

می‌سُکست او بند و زان بانگ بلند

Ҳар тараф мерафт чоқочоқи банд

هر طرف می‌رفت چاقاچاق بند

Бандҳо бскст ва берун шуд зи зер

بندها بسکست و بیرون شد ز زیر

Аждаҳоеи зишти ғурони ҳамчуи шер

اژدهایی زشت غران همچو شیر

Дар ҳазимати баси хилоиқ кушта шуд

در هزیمت بس خلایق کشته شد

Аз фитодаи куштагони сад пушта шуд

از فتاده کشتگان صد پشته شد

Моргир аз тарс бар ҷои хушки гашт

مارگیر از ترس بر جا خشک گشت

Ки чаҳ оварадам ман аз кҳсору дашт

که چه آوردم من از کهسار و دشت

Гургро бедор кард он кӯри мяш

گرگ را بیدار کرد آن کور میش

Рафт нодони сӯии ъзроӣили хеш

رفت نادان سوی عزرائیل خویش

Аждаҳои як луқма кард он гӣҷ ро

اژدها یک لقمه کرد آن گیج را

Саҳл бошад хӯни хурии ҳҷиҷ ро

سهل باشد خون‌خوری حجیج را

Хешро бар астнии печиду баст

خویش را بر استنی پیچید و بست

Устихони хӯрдаро дар ҳам шикаст

استخوان خورده را در هم شکست

Нафаст аждрҳост ӯ кӣ мурда аст

نفست اژدرهاست او کی مرده است‌؟

Аз ғам ва беолатӣ афсурда аст

از غم و بی آلتی افسرده است

Гар биёбад олати фиръавн , ӯ

گر بیابد آلت فرعون، او

Ки ба амр ӯ ҳаме рафт оби ҷӯ

که به امر او همی‌رفت آب جو

Онгаҳ ӯ бунёд фиръавнӣ кунад

آنگه او بنیاد فرعونی کند

Роҳи сад Мӯсо ва сад ҳорӯн занад

راه صد موسی و صد هارون زند

Кирмакаст он аждаҳо аз дасти фақр

کرمک است آن اژدها از دست فقر

Пашша Эй гардад зи ҷоҳу моли сқр

پشه‌ای گردد ز جاه و مال صقر

Аждаҳоро дор дар барфи фироқ

اژدها را دار در برف فراق

Ҳин макаш ӯро ба хуршеди Ироқ

هین مکش او را به خورشید عراق

То фусурда май буд он аждаҳоат

تا فسرده می‌بُوَد آن اژدهات

Луқма ӯе чу ӯ ёбад наҷот

لقمهٔ اویی چو او یابد نجات

Мот кун ӯроу эмини шӯи зи мот

مات کن او را و ایمن شو ز مات

Раҳм кам кун нест ӯ зи аҳли салоат

رحم کم کن نیست او ز اهل صلات

Кони туфи хуршеди шаҳвати барзанад

کان تف خورشید شهوت برزند

Он хафоаши мрдригт пар занад

آن خفاش مردریگت پر زند

Май кашонаш дар ҷиҳод ва дар қаттол

می‌کشانش در جهاد و در قتال

Мрдўори аллоҳи иҷзики алўсол

مردوار الله یجزیک الوصال

Чунк он марди аждаҳоро оваред

چونک آن مرد اژدها را آورید

Дар ҳавои гарм хуш шуд он мурӣд

در هوای گرم خوش شد آن مرید

Лоҷарами он фитна ҳо кард эй азиз

لاجرم آن فتنه‌ها کرد ای عزیز

Бист ҳамчандон ки мо гуфтем низ

بیست همچندان که ما گفتیم نیز

Ту тамаъи дорӣ ки ӯро бе ҷафо

تو طمع داری که او را بی جفا

Бастаи дорӣ дар виқор ва дар вафо

بسته داری در وقار و در وفا

Ҳар хасиро ин тмнӣ кӣ расад

هر خسی را این تمنی کی رسد‌؟

Мӯсоӣ бояд ки аждарҳо кашад

موسیی باید که اژدرها کشد

Садҳазорони халқи зи аждарҳои ӯ

صد‌هزاران خلق ز اژدرهای او

Дар ҳазимат кушта шуд аз рой ӯ

در هزیمت کشته شد از رای او