Пели андари хонаи торик буд

پیل اندر خانهٔ تاریک بود

Арзаро оварда будандаш ҳнўд

عرضه را آورده بودندش هُنود

Аз барои диданаши мардуми басӣ

از برای دیدنش مَردم بسی

Андари он зулмат ҳаме шуд ҳар касе

اندر آن ظلمت همی‌شد هر کسی

Диданаш бо чашм чун мумкин набӯд

دیدنش با چشم چون ممکن نبود

Андари он торикяши каф май бсўд

اندر آن تاریکیش کف می‌بِسود

Он якеро каф ба хартуми аўФтод

آن یکی را کف به خرطوم اوفتاد

Гуфт ҳамчун новдонаст ин ниҳод

گفت همچون ناودانست این نهاد

Он якеро даст бар гӯшаш расед

آن یکی را دست بر گوشش رسید

Он бирав чун бодбизн шуд падед

آن برو چون بادبیزن شد پدید

Он якеро каф чу бар поиши бсўд

آن یکی را کف چو بر پایش بسود

Гуфт шакл пел дидам чун амӯд

گفت شکل پیل دیدم چون عمود

Он яке бар пушт ӯ биниҳод даст

آن یکی بر پشت او بنهاد دست

Гуфт худ ин пел чун Тахтии бадаст

گفت خود این پیل چون تختی بدست

Ҳамчунин ҳар як ба ҷузвӣ ки расед

همچنین هر یک به جزوی که رسید

Фаҳм он мекард ҳар ҷо ме шунид

فهم آن می‌کرد هر جا می‌شنید

Аз назарга гуфташон шуд мухталиф

از نظرگه گفتشان شد مختلف

Он яке долаш лақаб дод ин алиф

آن یکی دالش لقب داد این الف

Дар каф ҳар кас агар шамъии бадӣ

در کف هر کس اگر شمعی بدی

Ихтилоф аз гуфташон берун шудӣ

اختلاف از گفتشان بیرون شدی

Чашми ҳис ҳамчун каф дастасту бас

چشم حس همچون کف دستست و بس

Нест кафро бар ҳама ӯ дасти рас

نیست کف را بر همه‌ی او دست‌رس

Чашм дарё дигарасту каф дигар

چشم دریا دیگرست و کف دگر

Кафи бҳли вази дидаи дарёи нигар

کف بهل وز دیدهٔ دریا نگر

Ҷунбиши кафҳо зи дарёи рӯзу шаб

جنبش کف‌ها ز دریا روز و شب

Кафи ҳамеи бинӣу дарё на аҷаб

کف همی‌بینی و دریا نی، عَجَب

Мо чу киштӣҳо баҳам бар ме занем

ما چو کشتی‌ها به‌هم بر می‌زنیم

Тира чашмем ва дар об равшанем

تیره‌چشمیم و در آب روشنیم

эй ту дар киштии тани рафта ба хоб

ای تو در کشتیِ تن رفته به خواب

Обро дидӣ нигар дар оби об

آب را دیدی نگر در آبِ آب

Обро обӣаст кӯ ме ронадаш

آب را آبیست کو می‌راندش

Рӯҳро рӯҳӣаст кӯ ме хондаш

روح را روحیست کو می‌خواندش

Мӯсоу исои куҷои бади коФтоб

موسی و عیسی کجا بُد کآفتاب

Кишти мавҷӯдотро медод об

کِشتِ موجودات را می‌داد آب

Одаму ҳаввои куҷои бади он замон

آدم و حوا کجا بد آن زمان

Ки худои афканди ин зиҳ дар камон

که خدا افکند این زه در کمان

Ин сухани ҳам ноқисаст ва абтараст

این سخن هم ناقص است و ابترست

Он сухан ки нест ноқис он сараст

آن سخن که نیست ناقص آن سَرست

Гар бигӯед зон билағзад пои ту

گر بگوید زانْ بلغزد پای تو

Вар нагӯяд ҳеҷ аз он эй вои ту

ور نگوید هیچ از آنْ ای وای تو

Вар бигӯед дар мисоли сӯратӣ

ور بگوید در مثال صورتی

Бар ҳамон сӯрати бчФсӣ эй Фтӣ

بر همان صورت بچَفسی ای فتی

Бастаи пое чун гёи андари замин

بسته‌پایی چون گیا اندر زمین

Сар биҷунбоне ббодӣ бе яқин

سر بجنبانی به بادی بی‌یقین

Лек поят нест то нақулӣ кунӣ

لیک پایت نیست تا نقلی کنی

ё магари поро азин гул бар кунӣ

یا مگر پا را ازین گِل بر کنی

Чун кунӣ поро ҳаётат зин гуласт

چون کَنی پا را حیاتت زین گِلست

Ин ҳаётатро равиш бас мушкиласт

این حیاتت را روش بس مشکلست

Чун ҳаёт аз ҳақ бигирӣ эй рӯй

چون حیات از حق بگیری ای روی

Пас шӯии мустағнӣ аз гул май рӯй

پس شوی مستغنی از گِل می‌روی

Шери хора чун зи дояи бсклд

شیر‌خواره چون ز دایه بسکِلد

Лӯт хора шуд мрўро май ҳиллад

لوت‌خواره شد مر او را می‌هلد

Бастаи шери заминӣ чун ҳубуб

بستهٔ شیر زمینی چون حبوب

Ҷӯи Фтоми хеш аз қӯти улқулуб

جو فطام خویش از قوت القلوب

Ҳарфи ҳикмати хур ки шуд нури стир

حرف حکمت خور که شد نور ستیر

эй ту нур беҳуҷбро нопазир

ای تو نور بی‌حُجُب را ناپذیر

То пазирои гардӣ эй ҷони нур ро

تا پذیرا گردی ای جان نور را

То бибинӣ бе ҳуҷби мастур ро

تا ببینی بی‌حُجُب مستور را

Чун ситораи сайр бар гардун кунӣ

چون ستاره سیر بر گردون کنی

Блак бе гардуни сафар бе чун кунӣ

بلک بی‌گردون سفر بی‌چون کنی

Ончунон каз нест дар ҳаст омадӣ

آنچنان کز نیست در هست آمدی

Ҳин бигӯ чун омадӣ маст омадӣ

هین بگو چون آمدی مست آمدی

Роҳҳои омадан ёдат намонад

راه‌های آمدن یادت نماند

Лек рамзӣ бар ту бар хоҳем хонд

لیک رمزی بر تو بر خواهیم خواند

Ҳушро бигзору ангаи ҳуши дор

هوش را بگذار و آنگه گوش دار

Гӯшро бар банду ангаи гӯши дор

گوش را بر بند و آنگه هوش دار

На нагӯям зонк хомии ту ҳануз

نه نگویم زانک خامی تو هنوز

Дар баҳории ту ндидстии тамӯз

در بهاری تو ندیدستی تموز

Ин ҷаҳон ҳамчун дарахтаст эй киром

این جهان همچون درختست ای کرام

Мо бирав чун миваҳои ним хом

ما برو چون میوه‌های نیم‌خام

Сахт гирад хомҳо мари шох ро

سخت گیرد خام‌ها مر شاخ را

Зонк дар хомӣ нишоед кох ро

زانک در خامی نشاید کاخ را

Чун бпхту гашти ширини лаби газон

چون بپخت و گشت شیرین لب‌گزان

Суст гирад шохҳоро баъд аз он

سست گیرد شاخ‌ها را بعد از آن

Чун аз он иқбол ширин шуд даҳон

چون از آن اقبال شیرین شد دهان

Сард шуд бар одамии малики ҷаҳон

سرد شد بر آدمی ملک جهان

Сахтгирӣу таассуб хомӣ аст

سخت‌گیری و تعصب خامی است

То ҷанинии кори хӯн ошомӣ аст

تا جََنینی، کار خون‌آشامی است

Чиз дигар монад аммо гуфтанаш

چیز دیگر ماند اما گفتنش

Бо ту рӯҳ алқудс гуяд бе маниш

با تو روح القدس گوید بی منش

На ту гӯйӣ ҳам бигӯаш хештан

نه تو گویی هم به گوش خویشتن

На ман ва на ғайри ман эй ҳам ту ман

نه من و نه غیر من ای هم تو من

Ҳамчуи он вақте ки хоби андар рӯй

همچو آن وقتی که خواب اندر روی

Ту зи пеши худ ба пеши худ шӯй

تو ز پیش خود به پیش خود شوی

Бишинавӣ аз хешу пиндории фалон

بشنوی از خویش و پنداری فلان

Бо ту андар хоб гуфтаст он ниҳон

با تو اندر خواب گفته‌ست آن نهان

Ту яке ту нестӣ эй хуши рафиқ

تو یکی تو نیستی ای خوش رفیق

Блаки гардунӣу дарёии амиқ

بلک گردونی و دریای عمیق

Он ту зафтат ки он нуҳсад туаст

آن توِ زفتت که آن نهصد تو است

Қулзумасту ғарқаи гоҳ сад туаст

قُلزمست و غرقه‌گاه صد تو است

Худ чаҳ ҷой ҳад бедорӣасту хоб

خود چه جای حد بیداریست و خواب

Дам мазан валлоҳи аълами болсўоб

دم مزن والله اعلم بالصواب

Дам мазан то бишинавӣ аз дами занон

دم مزن تا بشنوی از دم‌زنان

Ончи номад дар забон ва дар баён

آنچ نامد در زبان و در بیان

Дам мазан то бишинавӣ зон офтоб

دم مزن تا بشنوی زان آفتاب

Ончи номад дар китоб ва дар хитоб

آنچ نامد در کتاب و در خطاب

Дам мазан то дам занад баҳри ту рӯҳ

دم مزن تا دم زند بهر تو روح

Ошно бигзор дар киштии Нӯҳ

آشنا بگذار در کشتی نوح

Ҳамчуи канъон кошно мекард ӯ

همچو کنعان کآشنا می‌کرد او

Ки нахоҳам киштии Нӯҳи аду

که نخواهم کشتی نوح عدو

Ҳаии биё дар киштӣ бобо нишин

هی بیا در کشتی بابا نشین

То нагардӣ ғарқи тӯфон эй маин

تا نگردی غرق طوفان ای مهین

Гуфт на ман ошнои омухтам

گفت نه من آشنا آموختم

Ман ба ҷузи шамъи ту шамъ афрӯхтам

من به جز شمع تو شمع افروختم

Ҳин макун кини мавҷ тӯфон балост

هین مکن کین موج طوفان بلاست

Дасту поу ошно имрӯз лост

دست و پا و آشنا امروز لاست

Бод қаҳрасту балои шамъи каш

باد قهرست و بلای شمع‌کش

Ҷуз ки шамъ ҳақ намепоед хамаш

جز که شمع حق نمی‌پاید خمش

Гуфт на рафтам барони кӯҳи баланд

گفت نه رفتم برآن کوه بلند

Ъосмсти он ки маро аз ҳар газанд

عاصمست آن کُه مرا از هر گزند

Ҳин макун ки кӯҳ коҳаст ин замон

هین مکن که کوه کاهست این زمان

Ҷузи ҳабиби хешро надиҳади амон

جز حبیب خویش را ندهد امان

Гуфт ман кӣ панд ту башнавада ам

گفت من کی پند تو بشنوده‌ام

Ки тамаъ кардӣ ки ман зин дӯда ам

که طمع کردی که من زین دوده‌ام

Хуш наомад гуфт ту ҳаргизи маро

خوش نیامد گفتِ تو هرگز مرا

Ман барӣам аз ту дар ҳар ду саро

من بری‌ام از تو در هر دو سرا

Ҳин макун бобо ки рӯз ноз нест

هین مکن بابا که روز ناز نیست

Мари худоро хешӣ ва анбоз нест

مر خدا را خویشی و انباز نیست

То кунун кардӣ ва ин дами нозкист

تا کنون کردی و این دم نازُکیست

Андарин даргоҳи гиро ноз кист

اندرین درگاه گیرا نازِ کیست

Лами ялади лами иўлдст ӯ аз қадам

لم یلد لم یولدست او از قِدَم

На падар дорад на фарзанд ва на ъам

نه پدر دارد نه فرزند و نه عَم

Нози фарзандон куҷо хоҳад кашид

ناز فرزندان کجا خواهد کشید

Нози бобоён куҷо хоҳад шунид

ناز بابایان کجا خواهد شنید

Нестам мавлуди пиро кам биноз

نیستم مولود پیرا کم بناز

Нестам волиди ҷўоно кам гуроз

نیستم والد جوانا کم گراز

Нестам шавҳари ним ман шаҳватӣ

نیستم شوهر نیَم من شهوتی

Нозро бигзор ӣнҷо эй сетӣ

ناز را بگذار اینجا ای سِتی

Ҷузи хузўъу бандагӣу изтирор

جز خضوع و بندگی و اضطرار

Андарин ҳазрат надорад эътибор

اندرین حضرت ندارد اعتبار

Гуфт бобои солҳо ин гуфта Эй

گفت بابا سال‌ها این گفته‌ای

Боз май гӯйии бҷҳли ошуфта Эй

باز می‌گویی به جهل آشفته‌ای

Чанд азинҳо гуфтае бо ҳаркасӣ

چند ازین‌ها گفته‌ای با هرکسی

То ҷавоб сард башнавадӣ басӣ

تا جواب سرد بشنودی بسی

Ин дами сарди ту дар гӯшам нарафт

این دم سرد تو در گوشم نرفت

Хосса акнӯн ки шудам доноу зафт

خاصه اکنون که شدم دانا و زفت

Гуфт бобо чаҳ зиён дорад агар

گفت بابا چه زیان دارد اگر

Бишинавӣ якбори ту панди падар

بشنوی یکبار تو پند پدر

Ҳамчунин мегуфт ӯ панди латиф

همچنین می‌گفت او پند لطیف

Ҳамчунон мегуфт ӯ дафъи ъниФ

همچنان می‌گفت او دفع عنیف

На падар аз нсҳи канъон сайр шуд

نه پدر از نصح کنعان سیر شد

На дамӣ дар гӯши он адбир шуд

نه دمی در گوش آن ادبیر شد

Андарин гуфтан баданду мавҷи тез

اندرین گفتن بدند و موج تیز

Бар сар канъон зад ва шуд рези рез

بر سر کنعان زد و شد ریز ریز

Нӯҳ гуфт эй подшоҳи бурдбор

نوح گفت ای پادشاه بردبار

Мари марои хари марду сайлати баради бор

مر مرا خر مرد و سیلت برد بار

Ваъда кардӣ мари марои ту борҳо

وعده کردی مر مرا تو بارها

Ки биёбад аҳлат аз тӯфони раҳо

که بیابد اهلت از طوفان رها

Дили ниҳодам бар умедати ман салим

دل نهادم بر امیدت من سلیم

Пас чаро брбўди сайл аз ман гилӣм

پس چرا بربود سیل از من گلیم

Гуфт ӯ аз аҳл ва хўишонт набӯд

گفت او از اهل و خویشانت نبود

Худ надидӣ ту сипедӣ ӯ кабӯд

خود ندیدی تو سپیدی او کبود

Чунк дандони ту карамаш дар фитод

چونک دندان تو کرمش در فتاد

Нест дандон бар куниш эй Авестоад

نیست دندان بر کَنش ای اوستاد

То ки боқӣ тан нагардад зори азу

تا که باقی تن نگردد زار ازو

Гарчи буд он ту шӯи безори азу

گرچه بود آنِ تو شو بیزار ازو

Гуфт безорами зи ғайри зоти ту

گفت بیزارم ز غیر ذات تو

Ғайр набӯд онк ӯ шуд моти ту

غیر نبود آنک او شد مات تو

Ту ҳамеи доне ки чунам бо ту ман

تو همی دانی که چونم با تو من

Бист чандонам ки бо борони чаман

بیست چندانم که با باران چمن

Зинда аз ту шод аз ту ъоилӣ

زنده از تو شاد از تو عایلی

Мғтзӣ бевосита ва бе ҳоилӣ

مغتذی بی واسطه و بی حایلی

Муттасил на мунфасил нае камол

متصل نه منفصل نه ای کمال

Блак бе чун ва чигунау аътлол

بلک بی‌چون و چگونه و اعتلال

Моҳёним ва ту дарёии ҳаёт

ماهیانیم و تو دریای حیات

Зиндаем аз лутфат эй некӯи сифот

زنده‌ایم از لطفت ای نیکو صفات

Ту наганҷӣ дар канори Фкртӣ

تو نگنجی در کنار فکرتی

Не ба маълулии қарин чун иллатӣ

نی به معلولی قرین چون علتی

Пеши азин тӯфону баъди ин маро

پیش ازین طوفان و بعد این مرا

Ту мухотаб бӯдае дар моҷаро

تو مخاطب بوده‌ای در ماجرا

Бо ту мегуфтам на бо эшон сухан

با تو می‌گفتم نه با ایشان سخن

эй сухани бахши нав ва он куҳан

ای سخن‌بخش نو و آن کهن

На ки ошиқи рӯз ва шаб гуяд сухан

نه که عاشق روز و شب گوید سخن

Гоҳ бо атлол ва гоҳе бо дмн

گاه با اطلال و گاهی با دمن

Рӯй бо атлол карда зоҳиран

روی با اطلال کرده ظاهرا

ӯ кро мегуяд он мадҳати кро

او کرا می‌گوید آن مدحت کرا

Шукри тӯфонро кунун багумоштӣ

شکر طوفان را کنون بگماشتی

Воситаи атлолро бар доштӣ

واسطه‌ی اطلال را بر داشتی

Зонк атлоли лӣим ва бад баданд

زانک اطلال لئیم و بد بدند

На наДоӣ на садое ме заданд

نه ندایی نه صدایی می‌زدند

Ман чунон атлол хоҳам дар хитоб

من چنان اطلال خواهم در خطاب

Каз садо чун кӯҳи вогўиди ҷавоб

کز صدا چون کوه واگوید جواب

То мсно бишинавам ман номи ту

تا مثنّا بشنوم من نام تو

Ошиқам бар номи ҷони ороми ту

عاشقم بر نام جان‌آرام تو

Ҳар набӣ зон дӯст дорад кӯҳ ро

هر نبی زان دوست دارد کوه را

То мсно башнавад номи туро

تا مثنّا بشنود نام تو را

Он ки пасти мисоли санги лох

آن کُهِ پَستِ مثالِ سنگ‌لاخ

Мӯшро шояд на моро дар мнох

موش را شاید نه ما را در مُناخ

Ман бигӯям ӯ нагардад ёри ман

من بگویم او نگردد یار من

Бесадо монад дами гуфтори ман

بی‌صدا ماند دم گفتار من

Бо замини он ба ки ҳамвораш кунӣ

با زمین آن به که هموارش کنی

Нест ҳамдам бо қадам ёраш кунӣ

نیست همدم با قدم یارش کنی

Гуфт эй Нӯҳ ар ту хоҳии ҷумла ро

گفت ای نوح ار تو خواهی جمله را

Ҳашари гардонам бар орм аз срӣ

حشر گردانم بر آرم از ثری

Баҳри канъонии дил ту нашканам

بهر کنعانی دل تو نشکنم

Лекат аз аҳвол огаҳ ме кунам

لیکت از احوال آگه می‌کنم

Гуфт на на розӣам ки ту маро

گفت نه نه راضیم که تو مرا

Ҳам кунӣ ғарқа агар бояд туро

هم کنی غرقه اگر باید تو را

Ҳар замонам ғарқа мекун ман хушам

هر زمانم غرقه می‌کن من خوشم

Ҳукм ту ҷонаст чун ҷон май кашам

حکم تو جانست چون جان می‌کشم

Нанигарам касро вагар ҳам бингарам

ننگرم کس را و گر هم بنگرم

ӯ баҳона бошад ва ту манзарам

او بهانه باشد و تو منظرم

Ошиқи сунъи туам дар шукру сабр

عاشق صُنع توَم در شُکر و صبر

Ошиқи маснӯъ кӣ бошам чу габр

عاشق مصنوع کی باشم چو گبر

Ошиқи сунъи худо бо фар буд

عاشق صنع خدا با فر بود

Ошиқи маснӯъ ӯ кофар буд

عاشق مصنوع او کافر بود