Кандан гӯрӣ ки камтари пеша буд

کندن گوری که کمتر پیشه بود

Кӣ зи фикру ҳилау андеша буд

کی ز فکر و حیله و اندیشه بود

Гар бадии ин фаҳми мари қобил ро

گر بدی این فهم مر قابیل را

Кӣ наҳодӣ бар сар ӯ Њобил ро

کی نهادی بر سر او هابیل را

Ки куҷо ғоиб кунам ин кушта ро

که کجا غایب کنم این کشته را

Ин ба хӯну хок дар оғишта ро

این به خون و خاک در آغشته را

Дид зоғии зоғи мурда дар даҳон

دید زاغی زاغ مرده در دهان

Бар гирифта тез меомад чунон

بر گرفته تیز می‌آمد چنان

Аз ҳаво зер омад ва шуд ӯ ба фан

از هوا زیر آمد و شد او به فن

Аз паии таълим ӯро гўркн

از پی تعلیم او را گورکن

Пас ба чангол аз замин ангехт гирд

پس به چنگال از زمین انگیخت گرد

Зуди зоғи мурдаро дар гӯр кард

زود زاغ مرده را در گور کرد

Дафн кардаш пас бпўшидш ба хок

دفن کردش پس بپوشیدش به خاک

Зоғ аз илҳоми ҳақи бади илми нок

زاغ از الهام حق بد علم‌ناک

Гуфт қобили оҳи шаҳ бар ақли ман

گفت قابیل آه شه بر عقل من

Ки буд зоғии зи ман афзӯн ба фан

که بود زاغی ز من افزون به فن

Ақли кулро гуфт мозоғи албср

عقل کل را گفت مازاغ البصر

Ақл ҷузвӣ мекунад ҳар сӯи назар

عقل جزوی می‌کند هر سو نظر

Ақл мозоғаст нури хоссагон

عقل مازاغ است نور خاصگان

Ақли зоғи устоди гӯри мурдагон

عقل زاغ استاد گور مردگان

Ҷон ки ӯ дунболаи зоғони пурд

جان که او دنبالهٔ زاغان پرد

Зоғ ӯро сӯии гӯристони барад

زاغ او را سوی گورستان برد

Ҳин мдўи андари паии нафас чу зоғ

هین مدو اندر پی نفس چو زاغ

Кӯ ба гӯристони барад на сӯии боғ

کو به گورستان برد نه سوی باغ

Гар рӯй рӯ дар паии анқои дил

گر روی رو در پی عنقای دل

Сӯии қофу масҷиди ақсои дил

سوی قاف و مسجد اقصای دل

Нўгёҳӣ ҳар дами зи савдои ту

نوگیاهی هر دم ز سودای تو

Май дамад дар масҷиди ақсои ту

می‌دمد در مسجد اقصای تو

Ту сулаймон вор дод ӯ бидиҳ

تو سلیمان‌وار داد او بده

Пай бар аз ваии пои рад бар вай манеҳ

پی بر از وی پای رد بر وی منه

Зонк ҳоли ин замин бо сабот

زانک حال این زمین با ثبات

Боз гуяд бо ту анвоъи набот

باز گوید با تو انواع نبات

Дар замингар нешикари вар худ нест

در زمین گر نیشکر ور خود نیست

Тарҷумон ҳар замин набут вайаст

ترجمان هر زمین نبت ویست

Пас замини дил ки нбтши фикр буд

پس زمین دل که نبتش فکر بود

Фикрҳо асрори дилро во намӯд

فکرها اسرار دل را وا نمود

Гар сухан каш ёбам андари анҷуман

گر سخن‌کش یابم اندر انجمن

Сад ҳазорон гул биравем чун чаман

صد هزاران گل برویم چون چمن

Вари сухан каш ёбам он дами зан ба музд

ور سخن‌کش یابم آن دم زن به مزد

Май гурезади нуктаҳо аз дил чу дузд

می‌گریزد نکته‌ها از دل چو دزد

Ҷунбиш ҳар кас ба сӯй ҷозибаст

جنبش هر کس به سوی جاذبست

Ҷазби сидқ на чу ҷазб козибаст

جذب صدق نه چو جذب کاذبست

Май рӯй гуҳи гмраҳу гуҳ дар рушд

می‌روی گه گمره و گه در رشد

Риштаи пайдо на ва онкат ме кашад

رشته پیدا نه و آنکت می‌کشد

Уштури кӯрии маҳори ту раҳин

اشتر کوری مهار تو رهین

Ту кашиш май байни маҳоратро мубин

تو کشش می‌بین مهارت را مبین

Гар шудӣ маҳсуси ҷаззобу маҳор

گر شدی محسوس جذاب و مهار

Пас нмондии ин ҷаҳони доролғрор

پس نماندی این جهان دارالغرار

Габр дидӣ кӯи пай саг ме равад

گبر دیدی کو پی سگ می‌رود

Сухраи дев стнбаҳ ме шавад

سخرهٔ دیو ستنبه می‌شود

Дар пай ӯ кӣ шудӣ монанди ҳиз

در پی او کی شدی مانند حیز

Паии худро вокшидии габр низ

پی خود را واکشیدی گبر نیز

Говгар воқифи зи қассобони бадӣ

گاو گر واقف ز قصابان بدی

Кӣ пай эшон бидон дукон шудӣ

کی پی ایشان بدان دکان شدی

ё бихӯрадӣ аз кафи эшон сабӯс

یا بخوردی از کف ایشان سبوس

ё бидодӣ шерашон аз чоплус

یا بدادی شیرشان از چاپلوس

Вар бихӯрадӣ кӣ алаф ҳазмаш шудӣ

ور بخوردی کی علف هضمش شدی

Гар зи мақсӯди алафи воқифи бадӣ

گر ز مقصود علف واقف بدی

Пас сутуни ин ҷаҳон худ ғифлатаст

پس ستون این جهان خود غفلتست

Чист давлати кини дўодў бо латаст

چیست دولت کین دوادو با لتست

Аввалаши ду ду ба охир лат бихӯр

اولش دو دو به آخر لت بخور

Ҷузи дарин вайрона набӯд марги хар

جز درین ویرانه نبود مرگ خر

Ту ба ҷади корӣ ки бигирифтӣ ба даст

تو به جد کاری که بگرفتی به دست

Айбаши ин дам бар ту пӯшида шудаст

عیبش این دم بر تو پوشیده شدست

Зон ҳамеи тонеи бдодни тан ба кор

زان همی تانی بدادن تن به کار

Ки бапушед аз ту айбаши кирдигор

که بپوشید از تو عیبش کردگار

Ҳамчунин ҳар фикр ки гармӣ дар он

همچنین هر فکر که گرمی در آن

Айби он фикрат шудаст аз ту ниҳон

عیب آن فکرت شدست از تو نهان

Бар тугар пайдо шудӣ зу айбу шин

بر تو گر پیدا شدی زو عیب و شین

Зу рамедӣ ҷонати баъди алмшрқин

زو رمیدی جانت بعد المشرقین

Ҳол ки охир зу пушаймон май шӯй

حال که آخر زو پشیمان می‌شوی

Гар буд ин ҳоли аввал кӣ дуӣ

گر بود این حال اول کی دوی

Пас бапушед аввали он бар ҷони мо

پس بپوشید اول آن بر جان ما

То кунем он кор бар вифқи қазо

تا کنیم آن کار بر وفق قضا

Чун қазо оварад ҳукми худ падед

چون قضا آورد حکم خود پدید

Чашм во шуд то пушаймонӣ расед

چشم وا شد تا پشیمانی رسید

Ин пушаймонӣ қазоӣ дигараст

این پشیمانی قضای دیگرست

Ин пушаймонии бҳли ҳақро параст

این پشیمانی بهل حق را پرست

Вар кунӣ одати пушаймони хури шӯй

ور کنی عادت پشیمان خور شوی

Зини пушаймонии пушаймонтар шӯй

زین پشیمانی پشیمان‌تر شوی

Ним умрат дар парешоне равад

نیم عمرت در پریشانی رود

Ним дигар дар пушаймонӣ равад

نیم دیگر در پشیمانی رود

Тарки ин фикр ва парешоне бигӯ

ترک این فکر و پریشانی بگو

Ҳолу ёру кор некӯтар биҷӯ

حال و یار و کار نیکوتر بجو

Вари надории кори некӯтар ба даст

ور نداری کار نیکوتر به دست

Пас пушаймонят бар фӯт чаҳ аст

پس پشیمانیت بر فوت چه است

Гар ҳамеи донеи раҳи некӯи параст

گر همی دانی ره نیکو پرست

Вар ндонӣ чун бадонеи кин бад аст

ور ندانی چون بدانی کین بد است

Бад ндонӣ то ндонӣ нек ро

بد ندانی تا ندانی نیک را

Зидро аз зид тавон дид эй Фтӣ

ضد را از ضد توان دید ای فتی

Чун зи тарки фикри ин оҷиз шудӣ

چون ز ترک فکر این عاجز شدی

Аз гуноҳи онгоҳи ҳам оҷизи бадӣ

از گناه آنگاه هم عاجز بدی

Чун бадии оҷизи пушаймонӣ з чист

چون بدی عاجز پشیمانی ز چیست

Оҷизиро бози ҷӯ каз ҷазб кист

عاجزی را باز جو کز جذب کیست

Оҷизӣ бе қодирии андари ҷаҳон

عاجزی بی‌قادری اندر جهان

Кас надидаст ва набошад ин бидон

کس ندیدست و نباشد این بدان

Ҳамчунин ҳар орзӯ ки май барӣ

همچنین هر آرزو که می‌بری

Ту зи айби он ҳиҷобии андарӣ

تو ز عیب آن حجابی اندری

Вар намӯдӣ иллати он орзӯ

ور نمودی علت آن آرزو

Худ рамедӣ ҷони ту зон ҷусту ҷӯ

خود رمیدی جان تو زان جست و جو

Гар намӯдӣ айби он кор ӯ туро

گر نمودی عیب آن کار او ترا

Каси набардии каши кашони он сӯи туро

کس نبردی کش کشان آن سو ترا

Ваон дигар кор каз он ҳастӣ нФўр

وان دگر کار کز آن هستی نفور

Зон буд ки айбаш омад дар зуҳӯр

زان بود که عیبش آمد در ظهور

эй худои роздони хуши сухан

ای خدای رازدان خوش‌سخن

Айби кори бади зи мо пинҳон макун

عیب کار بد ز ما پنهان مکن

Айби кори некро манимо ба мо

عیب کار نیک را منما به ما

То нигарадем аз равиши сарду ҳбо

تا نگردیم از روش سرد و هبا

Ҳам бар он одати сулаймони суннӣ

هم بر آن عادت سلیمان سنی

Рафт дар масҷиди миёни равшанӣ

رفت در مسجد میان روشنی

Қоида ҳар рӯзро май ҷусти шоҳ

قاعدهٔ هر روز را می‌جست شاه

Ки бибинад масҷиди андари нави гиёҳ

که ببیند مسجد اندر نو گیاه

Дил бибинад сар бидон чашми сафӣ

دل ببیند سر بدان چشم صفی

Он ҳшоиш ки шуд аз оммаи хФӣ

آن حشایش که شد از عامه خفی