Нома дигар навишт он бадгумон

نامهٔ دیگر نوشت آن بدگمان

Пари зи тшниъу нафиру пари фиғон

پر ز تشنیع و نفیر و پر فغان

Ки яке рқъаҳи нбштми пеши шаҳ

که یکی رقعه نبشتم پیش شه

эй аҷаб онҷо расед ва ёфт раҳ

ای عجب آنجا رسید و یافت ره

Он дигарро хонд ҳам он хуби хад

آن دگر را خواند هم آن خوب‌خد

Ҳам надод ӯро ҷавобу тани бузад

هم نداد او را جواب و تن بزد

Хушк меоварад ӯро шаҳриёр

خشک می‌آورد او را شهریار

ӯ мукаррар кард рқъаҳи панҷ бор

او مکرّر کرد رقعه پنج بار

Гуфт ҳоҷиби охир ӯ банда шумост

گفت حاجب آخر او بندهٔ شماست

Гар ҷавобаш бар нависӣ ҳам равост

گر جوابش بر نویسی هم رواست

Аз шаҳии ту чаҳ кам гардад агар

از شهی تو چه کم گردد اگر

Брғлом ва банда андозӣ назар

برغلام و بنده اندازی نظر

Гуфт ин саҳласт аммо аҳмақаст

گفت این سهلست اما احمقست

Марди аҳмақи зишт ва мардӯд ҳақаст

مرد احمق زشت و مردود حقست

Гарчи омрзми гуноҳу злтш

گرچه آمرزم گناه و زلّتش

Ҳам кунад бар ман сирояти иллаташ

هم کند بر من سرایت علّتش

Сад кас аз гургин ҳама гургин шаванд

صد کس از گرگین همه گرگین شوند

Хоссаи ингар хабиси нописанд

خاصه این گر خبیث ناپسند

Гар кам ақлии мабодои габр ро

گر کم عقلی مبادا گبر را

Шавам ӯ беоб дорад абр ро

شوم او بی‌آب دارد ابر را

Нам наборад абр аз шавамӣ ӯ

نم نبارد ابر از شومی او

Шаҳр шуд вайрона аз бӯмӣ ӯ

شهر شد ویرانه از بومی او

Азгар он аҳмақони тӯфони Нӯҳ

از گر آن احمقان طوفان نوح

Кард вайрони олимиро дар Фзўҳ

کرد ویران عالمی را در فضوح

Гуфт пайғомбар ки аҳмақ ҳар ки ҳаст

گفت پیغامبر که احمق هر که هست

ӯ адуи мосту ғӯл раҳ занаст

او عدُوّ ماست و غول ره‌زنست

Ҳар ки ӯ оқил буд аз ҷони мост

هر که او عاقل بود از جان ماست

Рӯҳ ӯу риҳ ӯ райҳони мост

روح او و ریح او ریحان ماست

Ақл дашномам диҳад ман розӣам

عقل دشنامم دهد من راضیم

Зонк файзӣ дорад аз файёзем

زانک فیضی دارد از فیاضیم

Набӯд он дашном ӯ бе фоида

نبود آن دشنام او بی‌فایده

Набӯд он меҳмоняш бе моидаҳ

نبود آن مهمانیش بی‌مایده

Аҳмақ ар ҳалво наад андари лабам

احمق ار حلوا نهد اندر لبم

Ман аз он ҳалвоӣ ӯ андари табам

من از آن حلوای او اندر تبم

Ин яқини донгар латифу равшанӣ

این یقین دان گر لطیف و روشنی

Нест бӯсаи куни харро чошнӣ

نیست بوسهٔ کون خر را چاشنی

Сблтт ганда кунад бе фоида

سبلتت گنده کند بی‌فایده

Ҷома аз дегаши сияҳ бе моидаҳ

جامه از دیگش سیه بی‌مایده

Моидаҳ ақласт неи нону шӯй

مایده عقلست نی نان و شوی

Нур ақласт эй писари ҷонро ғзӣ

نور عقلست ای پسر جان را غذی

Нест ғайри нури одамро хӯриш

نیست غیر نور آدم را خورش

Аз ҷузи он ҷони наёбади парвариш

از جز آن جان نیابد پرورش

Зини хӯришҳо андаки андаки боз бар

زین خورش‌ها اندک اندک باز بر

Кини ғизои хар буд на он ҳур

کین غذای خر بوَد نه آنِ حر

То ғизои аслро қобили шӯй

تا غذای اصل را قابل شَوی

Луқмаҳои нурро окли шӯй

لقمه‌های نور را آکل شوی

Акс он нураст кини нон нон шудаст

عکس آن نورست کین نان نان شدست

Файз он ҷонаст кини ҷон ҷон шудаст

فیض آن جانست کین جان جان شدست

Чун хурии якбор аз мокўли нур

چون خوری یکبار از ماکول نور

Хоки резӣ бар сари нону танур

خاک ریزی بر سر نان و تنور

Ақл ду ақласт аввали мксбӣ

عقل دو عقلست اوّل مکسبی

Ки дар омӯзӣ чу дар мактаби сбӣ

که در آموزی چو در مکتب صبی

Аз китобу Авестоаду фикру зикр

از کتاب و اوستاد و فکر و ذکر

Аз маъонии вази улӯми хубу бикр

از معانی وز علوم خوب و بکر

Ақли ту афзӯн шавад бар дигарон

عقل تو افزون شود بر دیگران

Лек ту бошӣ зи ҳифзи он гарон

لیک تو باشی ز حفظ آن گران

Лавҳ ҳофиз бошӣ андари давру гашт

لوح حافظ باشی اندر دور و گشت

Лавҳ маҳфӯз ӯст кӯи зин дар гузашт

لوح محفوظ اوست کو زین در گذشت

Ақли дигари бахшиши яздон буд

عقل دیگر بخشش یزدان بوَد

Чашмаи он дар миёни ҷон буд

چشمهٔ آن در میان جان بوَد

Чун зи синаи оби дониш ҷӯш кард

چون ز سینه آب دانش جوش کرد

На шавад ганда на дерина на зард

نه شود گنده نه دیرینه نه زرد

Вари раҳи нбъш буд баста чаҳ ғам

ور ره نبعش بود بسته چه غم

Кӯ ҳаме ҷӯшад зи хонаи дам ба дам

کو همی‌جوشد ز خانه دم به دم

Ақли таҳсилии мисоли ҷӯйҳо

عقل تحصیلی مثال جویها

Кон равад дар хонае аз кӯйҳо

کان روَد در خانه‌ای از کویها

Роҳи обаш баста шуд шуд бе наво

راه آبش بسته شد شد بی‌نوا

Аз даруни хештани ҷӯи чашма ро

از درون خویشتن جو چشمه را