Гуфт муъмин бишинав эй ҷабрии хитоб
گفت مؤمن بشنو ای جبری خطاب
Он худ гуфтӣ нак оварадам ҷавоб
آنِ خود گفتی نک آوردم جواب
Бозӣ худ дидӣ эй шатранҷи боз
بازی خود دیدی ای شطرنجباز
Бозӣ хасмат бибин паҳну дароз
بازی خصمت ببین پهن و دراز
Номаи узри худат бар хонда Эй
نامهٔ عذر خودت بر خواندهای
Нома суннӣ бихон , чаҳ мондае ?
نامهٔ سُنی بخوان، چه ماندهای؟
Нукта гуфтӣ ҷабрӣона дар қазо
نکته گفتی جبریانه در قضا
Сар он бишинав зи ман дар моҷаро
سرّ ِ آن بشنو ز من در ماجرا
Ихтиёрӣ ҳаст моро бе гумон
اختیاری هست ما را بیگمان
Ҳисро мункир нетоне шуд аён
حس را منکر نتانی شد عیان
Сангро ҳаргиз бигӯед каси биё
سنگ را هرگز بگوید کس بیا
Аз кулӯхии кас куҷо ҷӯяд вафо
از کلوخی کس کجا جوید وفا
Одамиро кас нагӯяд ҳин биппар
آدمی را کس نگوید هین بپر
ё биё эй кӯри ту дар ман нигар
یا بیا ای کور تو در من نگر
Гуфт яздони мо алии алоъмии ҳараҷ
گفت یزدان ما علی الاعمی حرج
Кӣ наад бар каси ҳараҷи раби алФрҷ
کی نهد بر کس حرج رب الفرج
Кас нагӯяд сангро дайр омадӣ
کس نگوید سنگ را دیر آمدی
ё ки чўбои ту чаро бар ман задӣ
یا که چوبا تو چرا بر من زدی
Ин чунин воҷстҳои маҷбур ро
این چنین واجستها مجبور را
Кас бигӯед ё занад маъзӯрро ?
کس بگوید یا زند معذور را؟
Амр ва наҳйу хашму ташрифу ътиб
امر و نهی و خشم و تشریف و عتیب
Нест ҷузи мухторро эй поки ҷайб
نیست جز مختار را ای پاکجیب
Ихтиёрӣ ҳаст дар зулму ситам
اختیاری هست در ظلم و ستم
Ман азин шайтону нафаси ин хостам
من ازین شیطان و نفس این خواستم
Ихтиёри андар дарунат сокинаст
اختیار اندر درونت ساکنست
То надид ӯ Юсуфӣ , кафро нахуст
تا ندید او یوسفی، کف را نخَست
Ихтиёру доъия дар нафас буд
اختیار و داعیه در نفس بود
Равиш дид онгаҳ пар ва болӣ гушӯд
روش دید آنگه پر و بالی گشود
Саг бихуфта ихтиёраш гашта гум
سگ بخفته اختیارش گشته گم
Чун шкнбаҳ дид ҷунбонед дам
چون شکنبه دید جنبانید دم
Аспи ҳам ҳў ҳў кунад чун дид ҷӯ
اسپ هم حو حو کند چون دید جو
Чун биҷунбад гӯшт гурба кард мӯ
چون بجنبد گوشت گربه کرد مو
Дидан омад ҷунбиши он ихтиёр
دیدن آمد جنبش آن اختیار
Ҳам чу нафхии зи оташи ангезади шарор
همچو نفخی ز آتش انگیزد شرار
Пас биҷунбад ихтиёрат чун блис
پس بجنبد اختیارت چون بلیس
Шуд даллолаи орадати пайғоми вис
شد دلاله آردت پیغام ویس
Чунк матлӯбии барин кас арза кард
چونک مطلوبی برین کس عرضه کرد
Ихтиёр хуфта бигушоед навард
اختیار خفته بگشاید نورد
Вони фириштаи хайрҳо бар рағми дев
وآن فرشته خیرها بر رغم دیو
Арза дорад мекунад дар дили ғарив
عرضه دارد میکند در دل غریو
То биҷунбад ихтиёри хайри ту
تا بجنبد اختیار خیر تو
Зонк пеш аз арзаи хуфтаи сети ин ду ху
زانک پیش از عرضه خفتهست این دو خو
Пас фиришта ва дев гашта арзаи дор
پس فرشته و دیو گشته عرضهدار
Баҳри таҳрики урӯқи ихтиёр
بهر تحریکِ عروقِ اختیار
намешавад зи илҳомҳоу васваса
میشود ز الهامها و وسوسه
Ихтиёри хайру шарати даҳ каса
اختیار خیر و شرّت ده کسه
Вақти таҳлили намоз эй бонамак
وقت تحلیل نماز ای بانمک
Зон салом оварад бояд бар малик
زان سلام آورد باید بر مَلَک
Ки зи илҳому дуои хубатон
که ز الهام و دعای خوبتان
Ихтиёри ин намозам шуд равон
اختیار این نمازم شد روان
Боз аз баъди гунаҳ лаънат кунӣ
باز از بعد گنه لعنت کنی
Бар блиси аиро казуе мунҳанӣ
بر بلیس ایرا کزویی منحنی
Ин ду зиди арзакунанда т дар срор
این دو ضد عرضه کنندهت در سرار
Дар ҳиҷоб ғайб омад арзаи дор
در حجاب غیب آمد عرضهدار
Чунк парда ғайб бархезад зи пеш
چونک پردهٔ غیب برخیزد ز پیش
Ту бибинӣ рӯй даллолони хеш
تو ببینی روی دلالان خویش
Вони суханашони вои шиносӣ бе газанд
وآن سخنشان وا شناسی بیگزند
Ки он сухани гӯйони ниҳон инҳо баданд
که آن سخنگویان نهان اینها بدند
Дев гуяд эй асири табъу тан
دیو گوید ای اسیر طبع و تن
Арза мекардам накардам зӯри ман
عرضه میکردم نکردم زور من
Вон фиришта гуядат ман гуфтамат
وآن فرشته گویدت من گفتمت
Ки азин шодӣ фузун гардад ғамат
که ازین شادی فزون گردد غمت
Он фалон рӯзат нагуфтам ман чунон ?
آن فلان روزت نگفتم من چنان؟
Ки аз он сӯйаст раҳи сӯии ҷинон
که از آن سویست ره سوی جنان
Мо муҳиби ҷону рӯҳи афзои ту
ما محب جان و روحافزای تو
Соҷдони мухлиси бобои ту
ساجدان مخلص بابای تو
Ин замонати хидматӣ ҳам ме кунем
این زمانت خدمتی هم میکنیم
Сӯии махдумӣ салоят ме занем
سوی مخدومی صلایت میزنیم
Он гиреҳи боботро бӯда ъдӣ
آن گُرُه بابات را بوده عدی
Дар хитоб асҷдўо карда або
در خطاب اسجدوا کرده ابا
Он гирифтӣ он мо андохтӣ
آن گرفتی آنِ ما انداختی
Ҳақи хизматҳои мо нашинохтӣ
حقِ خدمتهای ما نشناختی
Ин замони моро ва эшонро аён
این زمان ما را و ایشان را عیان
Дар нигар бишнос аз лаҳну баён
در نگر بشناس از لحن و بیان
Ним шаб чун бишинавӣ розии зи дӯст
نیمشب چون بشنوی رازی ز دوست
Чун сухан гуяд саҳари доне ки ӯст
چون سخن گوید سحر دانی که اوست
Вари ду кас дар шаби хабари оради туро
ور دو کس در شب خبر آرد ترا
Рӯз аз гуфтани шиносӣ ҳар ду ро
روز از گفتن شناسی هر دو را
Бонги шеру бонги саг дар шаб расед
بانگ شیر و بانگ سگ در شب رسید
Сӯрат ҳар ду з торикӣ надид
صورت هر دو ز تاریکی ندید
Рӯз шуд чун боз дар бонг омаданд
روز شد چون باز در بانگ آمدند
Пас шносдшони зи бонги он ҳӯшманд
پس شناسدشان ز بانگ آن هوشمند
Мухлиси ин ки деву рӯҳи арзаи дор
مخلص این که دیو و روح عرضهدار
Ҳар ду ҳастанд аз ттмаҳи ихтиёр
هر دو هستند از تتمهٔ اختیار
Ихтиёрӣ ҳаст дар мо нопадид
اختیاری هست در ما ناپدید
Чун ду матлаб дид ояд дар мазид
چون دو مطلب دید آید در مزید
Аўстодони кӯдаконро ме зананд
اوستادان کودکان را میزنند
Он адаби санги сияҳро кӣ кунанд ?
آن ادب سنگ سیه را کی کنند؟
Ҳеҷ гӯйии сангро фардои биё
هیچ گویی سنگ را فردا بیا
Вари ниёеи ман даҳуми бадро сазо
ور نیایی من دهم بد را سزا
Ҳеҷ оқили мари кулӯхиро занад
هیچ عاقل مر کلوخی را زند
Ҳеҷ бо сангии итобӣ кас кунад
هیچ با سنگی عتابی کس کند
Дар хиради ҷабр аз қадари рсўотрст
در خِرد جبر از قدَر رسواترست
Зонк ҷабрии ҳиси худро мункираст
زانک جبری حس خود را منکِرست
Мункир ҳис нест он марди қадар
منکر حس نیست آن مرد قدر
Феъли ҳақ ҳиссӣ набошад эй писар
فعل حق حسی نباشد ای پسر
Мункири феъли худованди ҷалил
منکر فعل خداوند جلیل
Ҳаст дар инкори мадлули далел
هست در انکار مدلول دلیل
Он бигӯед дӯд ҳасту нори не
آن بگوید دود هست و نار نی
Нури шамъӣ бе зи шамъии равшанӣ
نور شمعی بی ز شمعی روشنی
Вена ҳаме бинад муайяни нор ро
وین همیبیند معین نار را
Нест мегуяд паии инкор ро
نیست میگوید پی انکار را
Ҷомааш сӯзад бигӯед нор нест
جامهاش سوزد بگوید نار نیست
Ҷомааш дузад бигӯед тор нест
جامهاش دوزد بگوید تار نیست
Пас тсФст омад ин даъвии ҷабр
پس تسفسط آمد این دعویِ جبر
Лоҷарами бадтар буд зини рӯи зи габр
لاجرم بدتر بود زین رو ز گبر
Габр гуяд ҳаст олам нест раб
گبر گوید هست عالم نیست رب
ё рабӣ гуяд ки набӯд мустаҳаб
یا ربی گوید که نبود مستحب
Ин ҳаме гуяд ҷаҳон худ нест ҳеҷ
این همیگوید جهان خود نیست هیچ
Ҳастаи сўФстоиии андари печи печ
هسته سوفسطایی اندر پیچ پیچ
Ҷумлаи олами мақар дар ихтиёр
جملهٔ عالم مقر در اختیار
Амр ва наҳй ин меар ва он биор
امر و نهی این میار و آن بیار
ӯ ҳаме гуяд ки амр ва наҳй лост
او همیگوید که امر و نهی لاست
Ихтиёрӣ нест ин ҷумла хатост
اختیاری نیست این جمله خطاست
Ҳисро ҳайвон мақараст эй рафиқ
حس را حیوان مقرست ای رفیق
Лек идрок далел омад дақиқ
لیک ادراک دلیل آمد دقیق
Зонк маҳсусаст моро ихтиёр
زانک محسوسست ما را اختیار
Хуб меояд бирав таклифи кор
خوب میآید برو تکلیف کار