Он яке мерафт болои дарахт

آن یکی می‌رفت بالای درخت

намефишонд он миваро дуздонаи сахт

می‌فشاند آن میوه را دزدانه سخت

Соҳиб боғ омад ва гуфт эй ?данӣ

صاحب باغ آمد و گفت ای دنی

Аз худои шармяти кӯ чаҳ ме кунӣ

از خدا شرمیت کو چه می‌کنی

Гуфт аз боғи худои бандаи худо

گفت از باغ خدا بندهٔ خدا

Гар хӯрд хурмо ки ҳақ кардаш ато

گر خورد خرما که حق کردش عطا

Омиёна чаҳ маломат ме кунӣ

عامیانه چه ملامت می‌کنی

Бухл бар хон худованди ғанӣ

بخل بر خوان خداوند غنی

Гуфт эй аибк биовар он расан

گفت ای ایبک بیاور آن رسن

То бигӯям ман ҷавоби бўолҳсн

تا بگویم من جواب بوالحسن

Пас бибасташ сахти он дам бар дарахт

پس ببستش سخت آن دم بر درخت

намезад ӯ бар пушту соқаши чӯби сахт

می‌زد او بر پشت و ساقش چوب سخت

Гуфт охир аз худо шармӣ бидор

گفت آخر از خدا شرمی بدار

Май кашии ин бегунаҳро зори зор

می‌کشی این بی‌گنه را زار زار

Гуфт аз чӯби худои ин банда аш

گفت از چوب خدا این بنده‌اش

намезанад бар пушти дигари бандаи хуш

می‌زند بر پشت دیگر بنده خوش

Чӯби ҳақу пушту паҳлуи он ӯ

چوب حق و پشت و پهلو آن او

Ман ғулому олати фармон ӯ

من غلام و آلت فرمان او

Гуфт тавба кардам аз ҷабр эй айёр

گفت توبه کردم از جبر ای عیار

Ихтиёраст ихтиёраст ихтиёр

اختیارست اختیارست اختیار

Ихтиёрот ихтиёраш ҳаст кард

اختیارات اختیارش هست کرد

Ихтиёраш чун савории зери гирд

اختیارش چون سواری زیر گرد

Ихтиёраши ихтиёр мо кунад

اختیارش اختیار ما کند

Амр шуд бар ихтиёрии мустанад

امر شد بر اختیاری مستند

Ҳокимӣ бар сӯрат бе ихтиёр

حاکمی بر صورت بی‌اختیار

Ҳаст ҳар махлуқро дар иқтидор

هست هر مخلوق را در اقتدار

То кашад бе ихтиёрии сайд ро

تا کشد بی‌اختیاری صید را

То барад бигрифта гӯш ӯ зайд ро

تا برد بگرفته گوش او زید را

Лек бе ҳеҷ олатии сунъи самад

لیک بی هیچ آلتی صنع صمد

Ихтиёрашро каманд ӯ кунад

اختیارش را کمند او کند

Ихтиёраши зайдро қайдаш кунад

اختیارش زید را قیدش کند

Бесаг ва бе доми ҳақ сайдаш кунад

بی‌سگ و بی‌دام حق صیدش کند

Он даравгари ҳокими чӯбӣ буд

آن دروگر حاکم چوبی بود

Вони мусаввири ҳокими хӯбӣ буд

وآن مصور حاکم خوبی بود

Ҳаст оҳангар бар оҳани қайиӣ

هست آهنگر بر آهن قیمی

Ҳаст баннои ҳам бар олати ҳокимӣ

هست بنا هم بر آلت حاکمی

Нодир ин бошад ки чандини ихтиёр

نادر این باشد که چندین اختیار

Соҷди андари ихтиёраши бандаи вор

ساجد اندر اختیارش بنده‌وار

Қудрати ту бар ҷамодот аз набард

قدرت تو بر جمادات از نبرد

Кӣ ҷамодиро аз онҳо нафй кард

کی جمادی را از آنها نفی کرد

Қудраташ бар ихтиёроти ончунон

قدرتش بر اختیارات آنچنان

Нафй накунад ихтиёриро аз он

نفی نکند اختیاری را از آن

Хосташ май гӯй бар ваҷҳи камол

خواستش می‌گوی بر وجه کمال

Ки набошад нисбати ҷабру залол

که نباشد نسبت جبر و ضلال

Чунк гуфтӣ куфри ман хост вайаст

چونک گفتی کفر من خواست ویست

Хости худро низ ҳам май дон ки ҳаст

خواست خود را نیز هم می‌دان که هست

Зонк бе хоҳи ту худ куфр ту нест

زانک بی‌خواه تو خود کفر تو نیست

Куфр бехоҳиш таноқуз гуфтанӣаст

کفر بی‌خواهش تناقض گفتنیست

Амри оҷизро қабеҳасту змим

امر عاجز را قبیحست و ذمیم

Хашми бтар хосса аз раби раҳим

خشم بتر خاصه از رب رحیم

Говгар юғӣ нагирад ме зананд

گاو گر یوغی نگیرد می‌زنند

Ҳеҷ говӣ ки напарад шуд нижанд

هیچ گاوی که نپرد شد نژند

Гов чун маъзӯр набӯд дар фузул

گاو چون معذور نبود در فضول

Соҳиби гов аз чаҳ маъзӯрасту дувал

صاحب گاو از چه معذورست و دول

Чун нае ранҷури сарро бар мабанд

چون نه‌ای رنجور سر را بر مبند

Ихтиёрат ҳаст бар сблт маханд

اختیارت هست بر سبلت مخند

Ҷаҳд кун каз ҷоми ҳақ ёбӣ навай

جهد کن کز جام حق یابی نوی

Бе худ ва беихтиёр онгаҳ шӯй

بی‌خود و بی‌اختیار آنگه شوی

Онгаҳ он майро буд кули ихтиёр

آنگه آن می را بود کل اختیار

Ту шӯии маъзӯри мутлақи масти вор

تو شوی معذور مطلق مست‌وار

Ҳарчӣ гӯйӣ гуфта мебошад он

هرچه گویی گفتهٔ می باشد آن

Ҳар чаҳ рӯбӣ рафта мебошад он

هر چه روبی رفتهٔ می باشد آن

Кӣ кунад он масти ҷузи адлу савоб

کی کند آن مست جز عدل و صواب

Ки зи ҷом ҳақ кашидаст ӯ шароб

که ز جام حق کشیدست او شراب

Ҷодӯони фиръавнро гуфтанд бист

جادوان فرعون را گفتند بیست

Мастро пурвои даст ва пой нест

مست را پروای دست و پای نیست

Дасту пои мо меон воҳидаст

دست و پای ما می آن واحدست

Дасти зоҳир сояасту косдст

دست ظاهر سایه است و کاسدست