Кофари ҷабрии ҷавоб оғоз кард

کافر جبری جواب آغاز کرد

Ки аз он ҳайрон шуд он мнтиқи мард

که از آن حیران شد آن منطیق مرد

Лекгар ман он ҷавоботу савол

لیک گر من آن جوابات و سؤال

Ҷумларо гӯям бимонами зини мақол

جمله را گویم بمانم زین مقال

Зон муҳимтар гуфтанӣҳо ҳастмон

زان مهم‌تر گفتنیها هستمان

Ки бидон фаҳми ту ба ёбад нишон

که بدان فهم تو به یابد نشان

Андакии гуфтем зон баҳс эй ътл

اندکی گفتیم زان بحث ای عتل

зи андакии пайдо буд қонӯни кул

ز اندکی پیدا بود قانون کل

Ҳам чунин баҳсаст то ҳашари башар

هم‌چنین بحثست تا حشر بشر

Дар миёни ҷабрӣу аҳли қадар

در میان جبری و اهل قدر

Гар фурӯ монадӣ зи дафъи хасми хеш

گر فرو ماندی ز دفع خصم خویش

Мазҳаби эшон бар афтодӣ зи пеш

مذهب ایشان بر افتادی ز پیش

Чун бурун шӯашон набӯдӣ дар ҷавоб

چون برون‌شوشان نبودی در جواب

Пас рмидндӣ аз он роҳи тбоб

پس رمیدندی از آن راه تباب

Чунк мқзии бади давоми он равиш

چونک مقضی بد دوام آن روش

намедиҳадашон аз далоили парвариш

می‌دهدشان از دلایل پرورش

То нагардад мулзам аз ашколи хасм

تا نگردد ملزم از اشکال خصم

То буд маҳҷӯб аз иқболи хасм

تا بود محجوب از اقبال خصم

То ки ин ҳафтод ва ду миллати мудом

تا که این هفتاد و دو ملت مدام

Дар ҷаҳон монад илои явми алқём

در جهان ماند الی یوم القیام

Чун ҷаҳон зулматасту ғайби ин

چون جهان ظلمتست و غیب این

Аз барои соя май бояд замин

از برای سایه می‌باید زمین

То қиёмат монад ин ҳафтод ва ду

تا قیامت ماند این هفتاد و دو

Кам наёяд мбтдъро гуфту гӯ

کم نیاید مبتدع را گفت و گو

Иззати махзан буд андари баҳо

عزت مخزن بود اندر بها

Ки бирав бисёр бошад қуфлҳо

که برو بسیار باشد قفلها

Иззати мақсад буд эй мумтаҳан

عزت مقصد بود ای ممتحن

Печи печи роҳу ақабау роҳи зан

پیچ پیچ راه و عقبه و راه‌زن

Иззати каъба буд ва он нодия

عزت کعبه بود و آن نادیه

Раҳи зании аъробу тӯли бодия

ره‌زنی اعراب و طول بادیه

Ҳар равиш ҳар раҳ ки он Маҳмӯд нест

هر روش هر ره که آن محمود نیست

Ақабаеу монеъӣ ва раҳ занӣаст

عقبه‌ای و مانعی و ره‌زنیست

Ин равиши хасму ҳқўди он шуда

این روش خصم و حقود آن شده

То муқаллид дар ду раҳи ҳайрон шуда

تا مقلد در دو ره حیران شده

Сидқ ҳар ду зид бибинад дар равиш

صدق هر دو ضد ببیند در روش

Ҳар Фриқӣ дар раҳи худ хуши маниш

هر فریقی در ره خود خوش منش

Гар ҷавобаш нест май бандади ситез

گر جوابش نیست می‌بندد ستیز

Бар ҳамон дам то ба рӯзи растхез

بر همان دم تا به روز رستخیز

Ки маон мо бидонанд ин ҷавоб

که مهان ما بدانند این جواب

Гарчи аз мо шуд ниҳони ваҷҳи савоб

گرچه از ما شد نهان وجه صواب

Пўзбнд васваса ишқасту бас

پوزبند وسوسه عشقست و بس

Варна кӣ васвосро бастаст кас

ورنه کی وسواس را بستست کس

Ошиқии шӯи шоҳид хӯбӣ биҷӯ

عاشقی شو شاهدِ خوبی بجو

Сайди Мурғобӣ ҳаме кун ҷӯ биҷӯ

صید مرغابی همی‌کن جو بجو

Кӣ барӣ зон оби кони обати барад

کی بری زان آب کان آبت برد

Кӣ кунӣ зон фаҳми фаҳматро хӯрд

کی کنی زان فهم فهمت را خورد

Ғайри ин маъқӯлҳо маъқӯлҳо

غیر این معقولها معقولها

Ёбии андари ишқ бо фару баҳо

یابی اندر عشق با فر و بها

Ғайри ин ақли ту ҳақро ъқлҳост

غیر این عقل تو حق را عقلهاست

Ки бидон тадбир асбоб самост

که بدان تدبیر اسباب سماست

Ки бад-ӣни ақловарӣ арзоқ ро

که بدین عقل آوری ارزاق را

Зон дигар мФрш кунӣ атбоқ ро

زان دگر مفرش کنی اطباق را

Чун бибозӣ ақл дар ишқи самад

چون ببازی عقل در عشق صمد

Ъушр амсолат диҳад ё ҳафт сад

عشر امثالت دهد یا هفت‌صد

Он занон чун ақлҳо дрбохтнд

آن زنان چون عقلها درباختند

Бар равоқи ишқ Юсуф тохтанд

بر رواق عشق یوسف تاختند

Ақлашони як дами ситади соқии умр

عقلشان یک‌دم ستد ساقی عمر

Сайри гаштанд аз хиради боқии умр

سیر گشتند از خرد باقی عمر

Асли сад Юсуфи ҷамоли зулҷалол

اصل صد یوسف جمال ذوالجلال

эй кам аз зани шӯи фидои он ҷамол

ای کم از زن شو فدای آن جمال

Ишқи баради баҳсро эй ҷону бас

عشق برد بحث را ای جان و بس

Кӯ з гуфт ва гӯ шавад фарёди рас

کو ز گفت و گو شود فریاد رس

Ҳайратӣ ояд зи ишқи он нутқ ро

حیرتی آید ز عشق آن نطق را

Зуҳра набӯд ки кунад ӯ моҷаро

زهره نبود که کند او ماجرا

Ки битарсадгар ҷавобӣ во диҳад

که بترسد گر جوابی وا دهد

Гавҳарӣ аз линҷ ӯ берун фитад

گوهری از لنج او بیرون فتد

Лаби бибандади сахт ӯ аз хайру шар

لب ببندد سخت او از خیر و شر

То набояд каз даҳон уфтад гуҳар

تا نباید کز دهان افتد گهر

Ҳам чунонк гуфт он ёри расӯл

هم‌چنانک گفت آن یار رسول

Чун набӣ бар хондӣ бар мо фусӯл

چون نبی بر خواندی بر ما فصول

Он расӯли Муҷтабои вақти нисор

آن رسول مجتبی وقت نثار

Хостӣ аз мо ҳузур ва сад виқор

خواستی از ما حضور و صد وقار

Ончунон ки бар сарати мурғӣ буд

آنچنان که بر سرت مرغی بود

Каз Фўотши ҷони ту ларзон шавад

کز فواتش جان تو لرزان شود

Пас наёрӣ ҳеҷ ҷунбидани зи ҷо

پس نیاری هیچ جنبیدن ز جا

То нагирад мурғи хуби ту ҳаво

تا نگیرد مرغ خوب تو هوا

Дам наёрӣ зад бабандӣ сурфа ро

دم نیاری زد ببندی سرفه را

То набояд ки биппарад он ҳумо

تا نباید که بپرد آن هما

Вар каст ширин бигӯед ё турш

ور کست شیرین بگوید یا ترش

Бар лаб ангуштӣ наҳй яъне хамаш

بر لب انگشتی نهی یعنی خمش

Ҳайрат он мурғаст хомӯшат кунад

حیرت آن مرغست خاموشت کند

Бар наад срдигу пар ҷӯшат кунад

بر نهد سردیگ و پر جوشت کند