Як канизаки як харӣ бар худ фиканд

یک کنیزک یک خری بر خود فکند

Аз вуфӯри шаҳвату фарти газанд

از وفور شهوت و فرط گزند

Он хари нарро багон ху карда буд

آن خر نر را بگان خو کرده بود

Хари ҷимоъи одамии паии барда буд

خر جماع آدمی پی برده بود

Як кадуе буд ҳиялати соза ро

یک کدویی بود حیلت‌سازه را

Дар нараш кардӣ паии андоза ро

در نرش کردی پی اندازه را

Дар зикр кардӣ кадуро он ъҷўз

در ذکر کردی کدو را آن عجوز

То равад ним зикри вақти спўз

تا رود نیم ذکر وقت سپوز

Гар ҳамаи кири хари андар вай равад

گر همه کیر خر اندر وی رود

Он раҳм ва он рӯдаҳо вайрон шавад

آن رحم و آن روده‌ها ویران شود

Хар ҳаме шуд лоғару хотун ӯ

خر همی شد لاغر و خاتون او

Мондаи оҷиз каз чаҳ шуд ин хар чу мӯ

مانده عاجز کز چه شد این خر چو مو

Наъли бандонро намӯд он хар ки чист

نعل‌بندان را نمود آن خر که چیست

Иллат ӯ ки натиҷаи ши лоғрист

علت او که نتیجه‌ش لاغریست

Ҳеҷ иллати андрў зоҳир нашуд

هیچ علت اندرو ظاهر نشد

Ҳеҷ кас аз сар ӯ мухбир нашуд

هیچ کس از سر او مخبر نشد

Дар тафаҳҳус андар афтод ӯ ба ҷад

در تفحص اندر افتاد او به جد

Шуд тафаҳҳусро дамодами мустаъид

شد تفحص را دمادم مستعد

Ҷадро бояд ки ҷони банда буд

جدّ را باید که جان بنده بود

Зонк ҷад ҷӯянда ёбанда буд

زانک جد جوینده یابنده بود

Чун тафаҳҳус кард аз ҳоли ашк

چون تفحص کرد از حال اِشَک

Дид хуфтаи зери хари он нргск

دید خفته زیر خر آن نرگسک

Аз шикоф дар бидид он ҳол ро

از شکاف در بدید آن حال را

Бас аҷаб омад аз он он зол ро

بس عجب آمد از آن آن زال را

Хари ҳамеи гоиди канизакро чунон

خر همی‌گاید کنیزک را چنان

Ки ба ақлу расми мардон бо занон

که به عقل و رسم مردان با زنان

Дар ҳасад шуд гуфт чун ин мумкинаст

در حسد شد گفت چون این ممکنست

Пас ман аўлитр ки хар малик манаст

پس من اولیتر که خر ملک منست

Хар муҳаззаб гашта ва омӯхта

خر مهذّب گشته و آموخته

Хон ниҳодасту чароғи афрӯхта

خوان نهاده‌ست و چراغ افروخته

Кард нодида ва дар хона бикуфт

کرد نادیده و در خانه بکوفت

К-эии канизак чанд хоҳии хонаи рўФт

کای کنیزک چند خواهی خانه روفت

Аз пай рӯпӯш мегуфт ин сухан

از پی روپوش می‌گفت این سخُن

К-эии канизаки омадам дар боз кун

کای کنیزک آمدم در باز کن

Кард хомӯшу канизакро нагуфт

کرد خاموش و کنیزک را نگفت

Розро аз баҳри тамаъ худ наҳуфт

راز را از بهر طمْع خود نهفت

Пас канизаки ҷумлаи олоти фасод

پس کنیزک جمله آلات فساد

Кард пинҳон пеш шуд дарро кушод

کرد پنهان پیش شد در را گشاد

Рӯ турш кард ва ду дидаи пари зи нам

رو ترش کرد و دو دیده پر ز نم

Лаб фурӯ молида яъне соимм

لب فرو مالید یعنی صایمم

Дар каф ӯ нарама ҷорубӣ ки ман

در کف او نرمه جاروبی که من

Хонаро май рўФтми баҳри ътн

خانه را می‌روفتم بهر عطن

Чунк бо ҷоруб дарро вои кушод

چونک با جاروب در را وا گشاد

Гуфт хотуни зери лаби к-эии Авестоад

گفت خاتون زیر لب کای اوستاد

Рӯ турш кардӣу ҷорубӣ ба каф

رو ترش کردی و جاروبی به کف

Чист он хари бргсстаҳ аз алаф

چیست آن خر برگسسته از علف

Ним корау хашмгини ҷунбони зикр

نیمکاره و خشمگین جنبان ذکر

зи интизори ту ду чашмаши сӯй дар

ز انتظار تو دو چشمش سوی در

Зер лаб гуфт ин ниҳон кард аз каниз

زیر لب گفت این نهان کرد از کنیز

Дошташ он дам чу бе ҷирмони азиз

داشتش آن دم چو بی‌جرمان عزیز

Баъд аз он гуфташ ки чодар на ба сар

بعد از آن گفتش که چادر نه به سر

Рӯи фалони хонаи зи ман пайғом бар

رو فلان خانه ز من پیغام بر

Ин чунин гӯи вена чунин кун вончнон

این چنین گو وین چنین کن وآنچنان

Мухтасар кардам ман афсонаи занон

مختصر کردم من افسانهٔ زنان

Онч мақсӯдаст мағз он бигир

آنچ مقصودست مغز آن بگیر

Чун броҳш кард он золи стир

چون به راهش کرد آن زال ستیر

Буд аз мастии шаҳвати шодмон

بود از مستی شهوت شادمان

Дар фурӯи баст ва ҳаме гуфт он замон

در فرو بست و همی‌گفت آن زمان

Ёфтам хилвати занам аз шукри бонг

یافتم خلوت زنم از شُکر بانگ

Рустаам аз чори донг ва аз ду донг

رسته‌ام از چار دانگ و از دو دانگ

Аз тараб гашта бузони зани ҳазор

از طرب گشته بزان زن هزار

Дар шарори шаҳвати хар бе қарор

در شرار شهوت خر بی‌قرار

Чаҳ бузон ки он шаҳват ӯро буз гирифт

چه بزان کآن شهوت او را بز گرفت

Буз гирифтани гӣҷро набӯд шигифт

بَز گرفتن گیج را نبود شگفت

Майли шаҳват кар кунад дилроу кӯр

میل شهوت کر کند دل را و کور

То намояди хар чу Юсуфи нори нур

تا نماید خر چو یوسف نار نور

эй басои сармасти нору норҷў

ای بسا سرمست نار و نارجو

Хештанро нур мутлақ донад ӯ

خویشتن را نور مطلق داند او

Ҷузи магари бандаи худо ё ҷазби ҳақ

جز مگر بندهٔ خدا یا جذب حق

Бо раҳаш орад бигардонад варақ

با رهش آرد بگرداند ورق

То бидонад ки он хаёли нория

تا بداند کآن خیال ناریه

Дар тариқат нест алои орӣа

در طریقت نیست الّا عاریه

Зиштҳоро хуб бинмоед шара

زشت‌ها را خوب بنماید شَرَه

Нест чун шаҳвати бтар зи офоти раҳ

نیست چون شهوت بتر ز آفاتِ ره

Сад ҳазорон номи хушро кард нанг

صد هزاران نام خوش را کرد ننگ

Сад ҳазорон зираконро кард днг

صد هزاران زیرکان را کرد دنگ

Чун хариро Юсуф мисрӣ намӯд

چون خری را یوسف مصری نمود

Юсуфиро чун намояди он ҷуҳуд

یوسفی را چون نماید آن جهود

Бар ту саргинро фусунаш шаҳд кард

بر تو سرگین را فسونش شهد کرد

Шаҳдро худ чун кунад вақти набард

شهد را خود چون کند وقت نبرد

Шаҳват аз хӯрдан буд кам кун зи хур

شهوت از خوردن بود کم کن ز خور

ё никоҳӣ кун гурезони шӯи зи шар

یا نکاحی کن گریزان شو ز شر

Чун бихӯрадӣ мекашад сӯии ҳарам

چون بخوردی می‌کشد سوی حرم

Дахлро харҷӣ бибояд лоҷарам

دخل را خرجی بباید لاجرم

Пас никоҳ омад чу лоҳўлу ло

پس نکاح آمد چو لاحول و لا

То ки деват нафиканд андари бало

تا که دیوَت نفکند اندر بلا

Чун ҳариси хӯрдании зани хоҳи зуд

چون حریص خوردنی زن خواه زود

Варна омад гурбау дунбаи рабӯд

ورنه آمد گربه و دنبه ربود

Бори сангӣ бар харӣ ки май ҷаҳд

بار سنگی بر خری که می‌جهد

Зуд бар на пеш аз он кӯ бар наад

زود بر نه پیش از آن کو بر نهد

Феъли оташро наме донеи ту барад

فعل آتش را نمی‌دانی تو برد

Гирди оташ бо чунин дониши магарад

گرد آتش با چنین دانش مگرد

Илми дегу оташ ар набӯд туро

علم دیگ و آتش ار نبود ترا

Аз шарар на дег монад на або

از شرر نه دیگ ماند نه ابا

Оби ҳозир бояду фарҳанг низ

آب حاضر باید و فرهنگ نیز

То пазади оби деги солим дар азиз

تا پزد آب دیگ سالم در ازیز

Чун ндонӣ дониши оҳангарӣ

چون ندانی دانش آهنگری

Ришу мӯи сӯзад чу онҷо бигузарӣ

ریش و مو سوزد چو آنجا بگذری

Дар фурӯи басти он зану харро кашид

در فرو بست آن زن و خر را کشید

Шодмонаи лоҷарам кайфар чашид

شادمانه لاجرم کیفر چشید

Дар миён хона оварадаш кашон

در میان خانه آوردش کشان

Хуфт андари зери он нари хари ситон

خفت اندر زیر آن نر خر ستان

Ҳам бар он курсӣ ки дид ӯ аз каниз

هم بر آن کرسی که دید او از کنیز

То расад дар коми худ он қҳбаҳ низ

تا رسد در کام خود آن قحبه نیز

По бар овараду хари андар вае спўхт

پا بر آورد و خر اندر ویی سپوخت

Оташӣ аз кири хар дар вай фурухт

آتشی از کیر خر در وی فروخت

Хар мؤдб гашта дар хотуни фишурд

خر مؤدب گشته در خاتون فشرد

То бхоиаҳ дар замон хотун бамурд

تا بخایه در زمان خاتون بمرد

Бар дарид аз захми кири хари ҷигар

بر درید از زخم کیر خر جگر

Рӯдаҳо бскстаҳ шуд аз ҳамдигар

روده‌ها بسکسته شد از همدگر

Дам назд дар ҳоли он зан ҷон бидод

دم نزد در حال آن زن جان بداد

Курсӣ аз як сӯи зан аз як сӯ фитод

کرسی از یک‌سو زن از یک‌سو فتاد

Саҳни хонаи пари з хӯн шуд зани нигун

صحن خانه پر ز خون شد زن نگون

Мард ӯу баради ҷони риби алмнўн

مرد او و برد جان ریب المنون

Марги бад бо сад Фзиҳт эй падар

مرگ بد با صد فضیحت ای پدر

Ту шаҳидии дидае аз кири хар

تو شهیدی دیده‌ای از کیر خر

Ту азоб алхзӣ бишинав аз набӣ

تو عذاب الخزی بشنو از نبی

Дар чунин нанагӣ макун ҷонро Фдӣ

در چنین ننگی مکن جان را فدی

Донки ин нафаси бҳимӣ нар хараст

دانک این نفس بهیمی نر خرست

Зер ӯ бӯдан аз он нангин тараст

زیر او بودن از آن ننگین‌ترست

Дар раҳи нафас ар бимирӣ дар манӣ

در ره نفس ار بمیری در منی

Ту ҳақиқати дон ки мисли он занӣ

تو حقیقت دان که مثل آن زنی

Нафаси моро сӯрат хар бидиҳад ӯ

نفس ما را صورت خر بدهد او

Зонк сӯратҳо кунад бар вифқи ху

زانک صورتها کند بر وفق خو

Ин буд изҳори сар дар растхез

این بود اظهار سر در رستخیز

Аллоҳи аллоҳ аз тан чун хари гурез

الله الله از تن چون خر گریز

Кофаронро бим кард эзади зи нор

کافران را بیم کرد ایزد ز نار

Кофарон гуфтанд нори аввалии зи ор

کافران گفتند نار اولی ز عار

Гуфт неи он нори асли ъорҳост

گفت نی آن نار اصل عارهاست

Ҳам чу ин норай ки ин занро бкост

هم‌چو این ناری که این زن را بکاست

Луқма андоза нахурд аз ҳирси худ

لقمه اندازه نخورد از حرص خود

Дар гулӯ бигирифт луқмаи марги бад

در گلو بگرفت لقمه مرگ بد

Луқмаи андозаи хур эй марди ҳарис

لقمه اندازه خور ای مرد حریص

Гарчи бошад луқмаи ҳалвоу хбис

گرچه باشد لقمه حلوا و خبیص

Ҳақ таъолӣ дод мизонро забон

حق تعالی داد میزان را زبان

Ҳин зи қуръони сӯра рҳмн бихон

هین ز قرآن سورهٔ رحمن بخوان

Ҳин зи ҳирси хеши мизонро мҳл

هین ز حرص خویش میزان را مهل

Оз ва ҳирс омад турои хасми мзл

آز و حرص آمد ترا خصم مضل

Ҳирс ҷӯяд кул бар ояд ӯ зи кул

حرص جوید کل بر آید او ز کل

Ҳирс мапурсат эй Фҷли ибни алФҷл

حرص مپرست ای فجل ابن الفجل

Он канизак мешуд ва мегуфт оҳ

آن کنیزک می‌شد و می‌گفت آه

Кардӣ эй хотуни ту асторо ба роҳ

کردی ای خاتون تو استا را به راه

Кор бе устоди хоҳии сохтан

کار بی‌استاد خواهی ساختن

Ҷоҳилона ҷон бихоҳӣ бохтан

جاهلانه جان بخواهی باختن

эй зи ман дуздидаи илмии нотамом

ای ز من دزدیده علمی ناتمام

Нанг омад ки бипурсӣ ҳоли дом

ننگ آمد که بپرسی حال دام

Ҳам бчидии донаи мурғ аз хирманаш

هم بچیدی دانه مرغ از خرمنش

Ҳам науфтодӣ расан дар гарданаш

هم نیفتادی رسن در گردنش

Донаи камтар хур макун чандини руфӯ

دانه کمتر خور مکن چندین رفو

Чун клўо хондӣ бихон лои тсрФўо

چون کلوا خواندی بخوان لا تسرفوا

То хурӣ дона науфтӣ ту ба дом

تا خوری دانه نیفتی تو به دام

Ин кунад илму қаноати вассалом

این کند علم و قناعت والسلام

Неъмат аз дунё хӯрд оқил на ғам

نعمت از دنیا خورد عاقل نه غم

Ҷоҳилони маҳрӯми монда дар надам

جاهلان محروم مانده در ندم

Чун дар уфтад дар гулӯашони ҳабли дом

چون در افتد در گلوشان حبل دام

Дона хӯрдани гашт бар ҷумлаи ҳаром

دانه خوردن گشت بر جمله حرام

Мурғи андари доми дона кӣ хӯрд

مرغ اندر دام دانه کی خورد

Дона чун заҳраст дар дом ар чарад

دانه چون زهرست در دام ار چرد

Мурғ ғофил мехӯрд донаи зи дом

مرغ غافل می‌خورد دانه ز دام

Ҳам чу андари доми дунёи ин авом

هم‌چو اندر دام دنیا این عوام

Бози мурғони хабири ҳӯшманд

باز مرغان خبیر هوشمند

Кардаанд аз донаи худро хушки банд

کرده‌اند از دانه خود را خشک‌بند

Ки андаруни доми донаи зҳрбост

که اندرون دام دانه زهرباست

Кӯри он мурғӣ ки дар Фхи донаи хост

کور آن مرغی که در فخ دانه خواست

Соҳиби доми аблаҳонро сар бурид

صاحب دام ابلهان را سر برید

Вони зарифонро ба маҷлисҳо кашид

وآن ظریفان را به مجلسها کشید

Ки аз онҳо гӯшт меояд ба кор

که از آنها گوشت می‌آید به کار

Вази зарифони бонгу нолаи зеру зор

وز ظریفان بانگ و نالهٔ زیر و زار

Пас канизак омад аз ашкоФ дар

پس کنیزک آمد از اشکاف در

Дид хотунро ба мурдаи зери хар

دید خاتون را به مرده زیر خر

Гуфт эй хотуни аҳмақи ин чаҳ буд

گفت ای خاتون احمق این چه بود

Гар турои устоди худ нақшӣ намӯд

گر ترا استاد خود نقشی نمود

Зоҳираш дидӣ сараш аз ту ниҳон

ظاهرش دیدی سرش از تو نهان

Авесто ногашта бикшодӣ дукон

اوستا ناگشته بگشادی دکان

Кир дидӣ ҳам чу шаҳд ва чун хбис

کیر دیدی هم‌چو شهد و چون خبیص

Он кадуро чун надидӣ эй ҳарис

آن کدو را چون ندیدی ای حریص؟

ё чу мустағриқ шудӣ дар ишқи хар

یا چو مستغرق شدی در عشق خر

Он каду пинҳон бимонадат аз назар

آن کدو پنهان بماندت از نظر

Зоҳир санъат бидидӣ зўстод

ظاهر صنعت بدیدی زوستاد

Аўстодӣ барграфтӣ шоди шод

اوستادی برگرفتی شاد شاد

эй басои зроқи гӯл бе вуқуф

ای بسا زراق گول بی‌وقوف

Аз раҳи мардони надидаи ғайри суф

از ره مردان ندیده غیر صوف

эй басои шӯхони зи андаки аҳтроФ

ای بسا شوخان ز اندک احتراف

Аз шаҳони номўхтаҳ ҷуз гуфту лоф

از شهان ناموخته جز گفت و لاف

Ҳар яке дар кафи Асо ки Мӯсо ам

هر یکی در کف عصا که موسی‌ام

Май дамад бар аблаҳон ки исо ам

می‌دمد بر ابلهان که عیسی‌ام

Оҳ аз он рӯзӣ ки сидқи содиқон

آه از آن روزی که صدق صادقان

Боз хоҳад аз ту санги имтиҳон

باز خواهد از تو سنگ امتحان

Охир аз устоди боқиро бипурс

آخر از استاد باقی را بپرس

ё ҳарисони ҷумлаи кўроннду хирс

یا حریصان جمله کورانند و خرس

Ҷумлаи ҷустӣ боз монадӣ аз ҳама

جمله جستی باز ماندی از همه

Сайди гргоннди ин аблаҳи рама

صید گرگانند این ابله رمه

Сӯратии бишнидаи гаштии тарҷумон

صورتی بشنیده گشتی ترجمان

Бехабар аз гуфт худ чун тӯтӣон

بی‌خبر از گفت خود چون طوطیان