Азм раҳ карданд он ҳар се писар
عزم ره کردند آن هر سه پسر
Сӯии амлоки падари расми сафар
سوی املاک پدر رسم سفر
Дар тавофи шаҳрҳоу қалъа ҳоаш
در طواف شهرها و قلعههاش
Аз паии тадбири девону маош
از پی تدبیر دیوان و معاش
Дасти бӯс шоҳ карданду видоъ
دستبوس شاه کردند و وداع
Пас бадишон гуфт он шоҳи матоъ
پس بدیشان گفت آن شاه مطاع
Ҳар куҷоатон дил кашад озим шавед
هر کجاتان دل کشد عازم شوید
Фии амони аллоҳи дасти афшони равед
فی امان الله دست افشان روید
Ғайри он як қалъаи номаши ҳаши рибо
غیر آن یک قلعه نامش هشربا
Танги орад бар каллаи дорони қабо
تنگ آرد بر کلهداران قبا
Аллоҳи аллоҳ зон дизи зоти алсўр
الله الله زان دز ذات الصور
Давр бошед ва битарсед аз хатар
دور باشید و بترسید از خطر
Рӯу пушти брҷҳошу сақфу паст
رو و پشت برجهاش و سقف و پست
Ҷумлаи тимсол ванигор ва сӯратаст
جمله تمثال و نگار و صورتست
Ҳам чу он ҳуҷраи Зулайхои пари сувар
همچو آن حجرهٔ زلیخا پر صور
То кунад Юсуфи бнокомши назар
تا کند یوسف به ناکامش نظر
Чунк Юсуфи сӯй ӯ ме нанигаред
چونکه یوسف سوی او میننگرید
Хонаро пари нақш худ кард он макед
خانه را پر نقش خود کرد آن مکید
То ба ҳар сӯ ки нигарад он хуши изор
تا به هر سو که نگرد آن خوشعذار
Рӯй ӯро бинад ӯ бе ихтиёр
روی او را بیند او بیاختیار
Баҳри дидаи равшанони яздони фард
بهر دیدهروشنان یزدان فرد
Шаш ҷиҳатро мазҳар оёт кард
شش جهت را مظهر آیات کرد
То баҳри ҳайвону номӣ ки нигаранд
تا به هر حیوان و نامی که نگرند
Аз риёзи ҳасани раббонии чаранд
از ریاض حسن ربانی چرند
Баҳр ин фармуд бо он аспа ӯ
بهر این فرمود با آن اسپه او
Ҳайси влитми Фсми виҷҳа
حیث ولیتم فثم وجهه
Аз қадаҳгар дар аташ обӣ хуред
از قدح گر در عطش آبی خورید
Дар даруни оби ҳақро нозиред
در درون آب حق را ناظرید
Онк ошиқ нест ӯ дар об дар
آنکه عاشق نیست او در آب در
Сӯрат худ бинад эй соҳиби басар
صورت خود بیند ای صاحببصر
Сӯрати ошиқ чу фонӣ шуд дарав
صورت عاشق چو فانی شد درو
Пас дар об акнӯн кро бинад бигӯ
پس در آب اکنون کرا بیند بگو
Ҳасани ҳақи бенанди андар рӯй ҳур
حسن حق بینند اندر روی حور
Ҳам чу ма дар об аз сунъи ғаюр
همچو مه در آب از صنع غیور
Ғайраташ бар ошиқӣ ва содиқӣаст
غیرتش بر عاشقی و صادقیست
Ғайраташ бар дев ва бар астўр нест
غیرتش بر دیو و بر استور نیست
Дев агар ошиқ шавад ҳам гӯии барад
دیو اگر عاشق شود هم گوی برد
Ҷабраилии гашт ва он девӣ бамурд
جبرئیلی گشت و آن دیوی بمرد
Аслми алшитон онҷо шуд падед
اسلم الشیطان آنجا شد پدید
Ки язидӣ шуд зи фазлаши боязид
که یزیدی شد ز فضلش بایزید
Ин сухан поён надорад эй гуруҳ
این سخن پایان ندارد ای گروه
Ҳин нигаҳ доред зон қалъаи вуҷӯҳ
هین نگه دارید زان قلعه وجوه
Ҳин мабодо ки ҳавасатон раҳ занад
هین مبادا که هوستان ره زند
Ки Фтиди андари шақоват то абад
که فتید اندر شقاوت تا ابد
Аз хатар парҳез омад мФтрз
از خطر پرهیز آمد مفترض
Бишанвед аз ман ҳадис бе ғараз
بشنوید از من حدیث بیغرض
Дар фараҷи ҷӯии хиради сари тез ба
در فرج جویی خرد سر تیز به
Аз камӣни гоҳи балои парҳез ба
از کمینگاه بلا پرهیز به
Гар намегуфт ин суханро он падар
گر نمیگفت این سخن را آن پدر
Вар намефармуд зон қалъаи ҳазар
ور نمیفرمود زان قلعه حذر
Худ бидон қалъа намешуд хайлашон
خود بدان قلعه نمیشد خیلشان
Худ намеафтод он сӯи майлашон
خود نمیافتاد آن سو میلشان
Кон набад маърӯфи баси маҳҷӯр буд
کان نبد معروف بس مهجور بود
Аз қалоъ ва аз мноҳҷи давр буд
از قلاع و از مناهج دور بود
Чун бикради он манъи дилашон зон мақол
چون بکرد آن منع دلشان زان مقال
Дар ҳавас афтод ва дар кӯии хаёл
در هوس افتاد و در کوی خیال
Рағбатии зини манъ дар дилашон бараст
رغبتی زین منع در دلشان برست
Ки бибояд сари онро бози ҷуст
که بباید سر آن را باز جست
Кист каз мамнӯъ гардад мумтанеъ
کیست کز ممنوع گردد ممتنع
Чунк алонсони ҳариси мо манъ
چونک الانسان حریص ما منع
Наҳй бар аҳли тақӣ тбғиз шуд
نهی بر اهل تقی تبغیض شد
Наҳй бар аҳли ҳаво тҳриз шуд
نهی بر اهل هوا تحریض شد
Пас азин иғўӣ ба қўмои касӣр
پس ازین یغوی به قوما کثیر
Ҳам азин иҳдӣ ба қлбои хабир
هم ازین یهدی به قلبا خبیر
Кӣ Ромад аз неи ҳаммоми ошно
کی رمد از نی حمام آشنا
Бали Ромад зон неи ҳаммомоти ҳаво
بل رمد زان نی حمامات هوا
Пас бгФтндш ки хизматҳо кунем
پس بگفتندش که خدمتها کنیم
Бар смъно ва атъноҳо танем
بر سمعنا و اطعناها تنیم
Рӯи нгрдоним аз фармони ту
رو نگردانیم از فرمان تو
Куфр бошад ғифлат аз эҳсони ту
کفر باشد غفلت از احسان تو
Лек истисноу тасбеҳи худо
لیک استثنا و تسبیح خدا
зи эътимоди худ бад аз эшон ҷудо
ز اعتماد خود بد از ایشان جدا
Зикри истисноу ҳзми млтўӣ
ذکر استثنا و حزم ملتوی
Гуфта шуд дар ибтидои маснавӣ
گفته شد در ابتدای مثنوی
Сад китоб ар ҳаст ҷузи як боб нест
صد کتاب ار هست جز یک باب نیست
Сад ҷиҳатро қасди ҷуз миҳроб нест
صد جهت را قصد جز محراب نیست
Ин туруқро мухлисии як хона аст
این طرق را مخلصی یک خانه است
Ин ҳазорон сунбул аз як дона аст
این هزاران سنبل از یک دانه است
Гӯнаи гӯнаи хӯрданӣҳо сад ҳазор
گونهگونه خوردنیها صد هزار
Ҷумла як чизаст андари эътибор
جمله یک چیزست اندر اعتبار
Аз яке чун сайри гаштии ту тамом
از یکی چون سیر گشتی تو تمام
Сард шуд андари дилати панҷаи таом
سرد شد اندر دلت پنجه طعام
Дар мҷоъти пас ту аҳвали дида Эй
در مجاعت پس تو احول دیدهای
Ки якеро сад ҳазорон дида Эй
که یکی را صد هزاران دیدهای
Гуфта будем аз саққоами он каниз
گفته بودیم از سقام آن کنیز
Вази табибону қусӯри фаҳм низ
وز طبیبان و قصور فهم نیز
Кони табибони ҳам чу асп бе изор
کان طبیبان همچو اسپ بیعذار
Ғофил ва бебаҳра буданд аз савор
غافل و بیبهره بودند از سوار
Комашони пари захм аз қръи лагом
کامشان پر زخم از قرع لگام
Самашони маҷрӯҳ аз таҳвили гом
سمشان مجروح از تحویل گام
Ношудаи воқиф ки нак бар пушти мо
ناشده واقف که نک بر پشت ما
Роизу чстисти устодии намо
رایض و چستیست استادینما
Нест саргардонии мо зини лагом
نیست سرگردانی ما زین لگام
Ҷузи зи тсриФи савори дӯсти ком
جز ز تصریف سوار دوستکام
Мо паии гули сӯии бустонҳо шуда
ما پی گل سوی بستانها شده
Гул намӯда он ва он хорӣ бидиҳ
گل نموده آن و آن خاری بده
Ҳеҷ шани ин не ки гӯйанд аз хирад
هیچشان این نی که گویند از خرد
Бар гулӯии мо ки май кӯбади лагад
بر گلوی ما که میکوبد لگد
Он табибони он чунон бандаи сабаб
آن طبیبان آنچنان بندهٔ سبب
Гаштаанд аз макри яздони мҳтҷб
گشتهاند از مکر یزدان محتجب
Гар бабандӣ дар стблии гови нар
گر ببندی در صطبلی گاو نر
Бози ёбӣ дар мақоми гови хар
باز یابی در مقام گاو خر
Аз харӣ бошад тағофули хуфтаи вор
از خری باشد تغافل خفتهوار
Ки наҷӯӣ то кист он хФиаҳи кор
که نجویی تا کیست آن خفیهکار
Худ нагуфта ин мубаддил то кист
خود نگفته این مبدل تا کی است
Нест пайдо ӯ магари аФлокист
نیست پیدا او مگر افلاکی است
Тири сӯии рости пронидаҳ Эй
تیر سوی راست پرانیدهای
Сӯй чап рафтаст тирати дида Эй
سوی چپ رفتهست تیرت دیدهای
Сӯии оҳӯе ба сайдии тохтӣ
سوی آهویی به صیدی تاختی
Хешро ту сайди хӯкии сохтӣ
خویش را تو صید خوکی ساختی
Дар паии судии давидаи баҳри кбс
در پی سودی دویده بهر کبس
Норасидаи суди афтода ба ҳабс
نارسیده سود افتاده به حبس
Чоҳҳо канда барои дигарон
چاهها کنده برای دیگران
Хешро дидаи фитодаи андари он
خویش را دیده فتاده اندر آن
Дар сабаб чун бемуродат кард раб
در سبب چون بیمرادت کرد رب
Пас чаро бдзн нагардӣ дар сабаб
پس چرا بدظن نگردی در سبب
Бас касе аз мксбии хоқон шуда
بس کسی از مکسبی خاقان شده
Дайгарӣ зон мксбаҳи урён шуда
دیگری زان مکسبه عریان شده
Баси кас аз ақди занони қорун шуда
بس کس از عقد زنان قارون شده
Баси кас аз ақди занони мадюн шуда
بس کس از عقد زنان مدیون شده
Пас сабаби гардон чу дами хар буд
پس سبب گردان چو دم خر بود
Такя бар вай кам кунӣ беҳтар буд
تکیه بر وی کم کنی بهتر بود
Вари сабаб гирӣ нагирӣ ҳам далер
ور سبب گیری نگیری هم دلیر
Ки баси офатҳост пинҳонаш ба зер
که بس آفتهاست پنهانش به زیر
Сар истисност ин ҳзму ҳазар
سر استثناست این حزم و حذر
Зонк харро бузи намояди ин қадар
زانکه خر را بز نماید این قدر
Онки чашмаши баст гарчи грбзст
آنک چشمش بست گرچه گربزست
зи аҳвалии андари ду чашмаш хар бузаст
ز احولی اندر دو چشمش خر بُزست
Чун мқлби ҳақ буд абсор ро
چون مقلب حق بود ابصار را
Ки бигардонад дилу афкор ро
که بگرداند دل و افکار را
Чоҳро ту хонае бинии латиф
چاه را تو خانهای بینی لطیف
Домро ту донае бинии зариф
دام را تو دانهای بینی ظریف
Ин тсФст нест тқлиб худост
این تسفسط نیست تقلیب خداست
Май намояд ки ҳақиқатҳо куҷост
مینماید که حقیقتها کجاست
Онки инкор ҳақоиқ ме кунад
آنکه انکار حقایق میکند
Ҷумлагӣ ӯ бар хаёлӣ май тунд
جملگی او بر خیالی میتند
ӯ намегуяд ки ҳасбони хаёл
او نمیگوید که حسبان خیال
Ҳам хаёлии бошиддати чашмӣ ба мол
هم خیالی باشدت چشمی به مال