Он бузургин гуфт эй ихвони ман

آن بزرگین گفت ای اخوان من

з интизор омад ба лаби ин ҷони ман

ز انتظار آمد به لب این جان من

Ло аболӣ гаштаам сабрам намонад

لا ابالی گشته‌ام صبرم نماند

Мари марои ин сабр дар оташи нишонд

مر مرا این صبر در آتش نشاند

Тоқати ман зини сабурӣ тоқ шуд

طاقت من زین صبوری طاق شد

Роқъаҳи ман ибрат ушшоқ шуд

راقعهٔ من عبرت عشاق شد

Ман зи ҷони сайри омадами андари фироқ

من ز جان سیر آمدم اندر فراق

Зинда бӯдан дар фироқ омад нифоқ

زنده بودن در فراق آمد نفاق

Чанд дарди фурқаташи бикашади маро

چند درد فرقتش بکشد مرا

Сари бабр то ишқ сар бахшад маро

سر ببر تا عشق سر بخشد مرا

Дайни ман аз ишқ зинда бӯданаст

دین من از عشق زنده بودنست

Зиндагии зини ҷону сар нанг манаст

زندگی زین جان و سر ننگ منست

Теғ ҳаст аз ҷони ошиқи грдрўб

تیغ هست از جان عاشق گردروب

Зонк сайф афтод мҳоءи алзнўб

زانک سیف افتاد محاء الذنوب

Чун ғубор тан бишуд моҳам битофт

چون غبار تن بشد ماهم بتافت

Моҳи ҷони ман ҳавоӣ соф ёфт

ماه جان من هوای صاف یافت

Умрҳо бар табли ишқат эй санам

عمرها بر طبل عشقت ای صنم

Ани фии мўтии ҳаётӣ май занам

ان فی موتی حیاتی می‌زنم

Даъвӣ мрғобӣӣ кардаст ҷон

دعوی مرغابئی کردست جان

Кӣ зи тӯфон бало дорад фиғон

کی ز طوفان بلا دارد فغان

Бтро зи ашкстни киштӣ чаҳ ғам

بط را ز اشکستن کشتی چه غم

Киштиаш бар об бас бошад қадам

کشتی‌اش بر آب بس باشد قدم

Зиндаи зини даъвӣ буд ҷону танам

زنده زین دعوی بود جان و تنم

Ман азин даъвӣ чигуна тани занам

من ازین دعوی چگونه تن زنم

Хоб май байнам вале дар хоб на

خواب می‌بینم ولی در خواب نه

Муддаӣ ҳастам вале каззоб на

مدعی هستم ولی کذاب نه

Гар марои сад бори ту гардани занӣ

گر مرا صد بار تو گردن زنی

Ҳам чу шамъам бар фурӯзам равшанӣ

هم‌چو شمعم بر فروزم روشنی

Оташ ар хирман бигирад пеш ва пас

آتش ار خرمن بگیرد پیش و پس

Шаби равонро хирмани он моҳи бас

شب‌روان را خرمن آن ماه بس

Карда Юсуфро ниҳону мхтбӣ

کرده یوسف را نهان و مختبی

Ҳиялати ихвони зи ёқӯби набӣ

حیلت اخوان ز یعقوب نبی

ХФиаҳ кардандаш ба ҳиялати созе

خفیه کردندش به حیلت‌سازیی

Кард охири перҳани ғаммозе

کرد آخر پیرهن غمازیی

Он ду гуфтандаш насиҳат дар смр

آن دو گفتندش نصیحت در سمر

Ки макун зи ихтори худро бе хабар

که مکن ز اخطار خود را بی‌خبر

Ҳин манеҳ бар ришҳои мо намак

هین منه بر ریش‌های ما نمک

Ҳин махӯр ин заҳр бар ҷилдӣу шак

هین مخور این زهر بر جلدی و شک

Ҷуз ба тадбири яке шайхии хабир

جز به تدبیر یکی شیخی خبیر

Чун рӯй чун набӯдат қалбии басир

چون روی چون نبودت قلبی بصیر

Вои он мурғӣ ки норӯидаи пар

وای آن مرغی که ناروییده پر

Бар пурд бар авҷ ва уфтад дар хатар

بر پرد بر اوج و افتد در خطر

Ақл бошад мардро болу парӣ

عقل باشد مرد را بال و پری

Чун надорад ақли ақли раҳбарӣ

چون ندارد عقل عقل رهبری

ё Музаффар ё мзФрҷўӣ бош

یا مظفر یا مظفرجوی باش

ё нзрўр ё нзрўрҷўӣ бош

یا نظرور یا نظرورجوی باش

Бе зи мифтоҳи хиради ин қръи боб

بی ز مفتاح خرد این قرع باب

Аз ҳаво бошад на аз рӯй савоб

از هوا باشد نه از روی صواب

Олимӣ дар дом май байн аз ҳаво

عالمی در دام می‌بین از هوا

Вази ҷароҳатҳои ҳам ранги даво

وز جراحت‌های هم‌رنگ دوا

Мор устодаст бар сина чу марг

مار استادست بر سینه چو مرگ

Дар даҳонаш баҳри сайди ашгрФи барг

در دهانش بهر صید اشگرف برگ

Дар ҳшоиш чун ҳашишӣ ӯ бпост

در حشایش چون حشیشی او بپاست

Мурғи пиндорад ки ӯ шохи гёст

مرغ پندارد که او شاخ گیاست

Чун нишинад баҳри хур бар рӯй барг

چون نشیند بهر خور بر روی برگ

Дар фитад андари даҳони мору марг

در فتد اندر دهان مار و مرگ

Карда тимсоҳии даҳони хеши боз

کرده تمساحی دهان خویش باز

Гирди дндонҳоши Кирмони дароз

گرد دندانهاش کرمان دراز

Аз бақияи хур ки дар дандонаш монад

از بقیهٔ خور که در دندانش ماند

Карам ҳо рӯйед ва бар дандони нишонд

کرم‌ها رویید و بر دندان نشاند

Мурғакони бенанди караму қӯт ро

مرغکان بینند کرم و قوت را

Мараҷ пиндоранд он тобут ро

مرج پندارند آن تابوت را

Чун даҳон пар шуд зи мурғ ӯ ногаҳон

چون دهان پر شد ز مرغ او ناگهان

Дар кашадашону фурӯи бандади даҳон

در کشدشان و فرو بندد دهان

Ин ҷаҳони пари зи нақлу пари зи нон

این جهان پر ز نقل و پر ز نان

Чун даҳони бози он тимсоҳи дон

چون دهان باز آن تمساح دان

Баҳри караму туъмае рӯзии тарош

بهر کرم و طعمه ای روزی‌تراش

Аз фани тимсоҳи даҳр омн мабош

از فن تمساح دهر آمن مباش

Рӯбаҳ уфтад паҳни андари зери хок

روبه افتد پهن اندر زیر خاک

Бар сари хокаши ҳубуби мкрнок

بر سر خاکش حبوب مکرناک

То бияёд зоғи ғофили сӯии он

تا بیاید زاغ غافل سوی آن

Пой ӯ гирад ба макри он мкрдон

پای او گیرد به مکر آن مکردان

Садҳазорони макр дар ҳайвон чу ҳаст

صدهزاران مکر در حیوان چو هست

Чун буд макри башар кӯ меҳтараст

چون بود مکر بشر کو مهترست

Мусҳафӣ дар каф чу зини алъобдин

مصحفی در کف چو زین‌العابدین

Ханҷарии пари қаҳри андари остин

خنجری پر قهر اندر آستین

Гуядат хандони к-эии мавлои ман

گویدت خندان کای مولای من

Дар дил ӯ бобулии пари саҳару фан

در دل او بابلی پر سحر و فن

Заҳри қотил сӯраташ шаҳдасту шер

زهر قاتل صورتش شهدست و شیر

Ҳин Марв бе суҳбати пери хабир

هین مرو بی‌صحبت پیر خبیر

Ҷумлаи лаззот ҳаво макрасту зарқ

جمله لذات هوا مکرست و زرق

Сӯз ва торикӣаст гирди нури барқ

سوز و تاریکیست گرد نور برق

Барқи нури кӯтаҳу кизбу муҷоз

برق نور کوته و کذب و مجاز

Гирд ӯ зулмоту роҳи ту дароз

گرد او ظلمات و راه تو دراز

На ба нураши номаи туоне хондан

نه به نورش نامه توانی خواندن

На ба манзили аспи доне рондан

نه به منزل اسپ دانی راندن

Лек ҷурм онк бошӣ раҳни барқ

لیک جرم آنک باشی رهن برق

Аз ту рӯ андар кашад анвори шарқ

از تو رو اندر کشد انوار شرق

намекашонад макри барқат бе далел

می‌کشاند مکر برقت بی‌دلیل

Дар мФозаҳи мзлмии шаби майли майл

در مفازهٔ مظلمی شب میل میل

Бар ки уфтии гоҳ ва дар ҷӯии аўФтӣ

بر که افتی گاه و در جوی اوفتی

Гуҳи бад-ӣни сӯ гуҳ бидон сӯии аўФтӣ

گه بدین سو گه بدان سوی اوفتی

Худ набинӣ ту далел эй ҷоҳи ҷӯ

خود نبینی تو دلیل ای جاه‌جو

Вар бибинӣ рӯ бигардоне азу

ور ببینی رو بگردانی ازو

Ки сафар кардам дарин раҳи шаст майл

که سفر کردم درین ره شصت میل

Мари маро гумроҳ гуяд ин далел

مر مرا گمراه گوید این دلیل

Гар нуҳуми ман гӯши сӯии ин шигифт

گر نهم من گوش سوی این شگفت

зи амр ӯ роҳами зи сар бояд гирифт

ز امر او راهم ز سر باید گرفت

Ман дарин раҳи умр худ кардам гарав

من درین ره عمر خود کردم گرو

Ҳарчӣ бодои бод эй хоҷа бирав

هرچه بادا باد ای خواجه برو

Роҳ кардӣ лек дар занн чу барқ

راه کردی لیک در ظن چو برق

Ъушри он раҳ кун паии ваҳй чу шарқ

عشر آن ره کن پی وحی چو شرق

Занни лоиғнии ман алҳақ хонда Эй

ظن لایغنی من الحق خوانده‌ای

Вази чунон барқии зи шарқии монда Эй

وز چنان برقی ز شرقی مانده‌ای

Ҳай дар о дар киштии мо эй нижанд

هی در آ در کشتی ما ای نژند

ё ту он киштии барин киштӣ бабанд

یا تو آن کشتی برین کشتی ببند

Гуяд ӯ чун тарки гирами гиру дор

گوید او چون ترک گیرم گیر و دار

Чун рӯми ман дар туфайлати кўрўор

چون روم من در طفیلت کوروار

Кӯр бо раҳбар ба аз танҳо яқин

کور با رهبر به از تنها یقین

Зон яке нангаст ва сад нангаст азин

زان یکی ننگست و صد ننگست ازین

Май гурезӣ аз пашша дар кздмӣ

می‌گریزی از پشه در کزدمی

Май гурезӣ дар имии ту аз наме

می‌گریزی در یمی تو از نمی

Май гурезӣ аз ҷафоҳои падар

می‌گریزی از جفاهای پدر

Дар миёни лутёну шӯру шар

در میان لوطیان و شور و شر

Май гурезии ҳам чу Юсуфи зи андҳӣ

می‌گریزی هم‌چو یوسف ز اندهی

То з нртъ налаъиб уфтӣ дар чаҳӣ

تا ز نرتع نلعب افتی در چهی

Дар чаҳ уфтии зини тафарруҷи ҳам чу ӯ

در چه افتی زین تفرج هم‌چو او

Мари туро лек он анояти ёри кӯ

مر ترا لیک آن عنایت یار کو

Гар набӯдӣ он ба дастурии падар

گر نبودی آن به دستوری پدر

Брнёўрдии з чаҳ то ҳашари сар

برنیاوردی ز چه تا حشر سر

Он падари баҳри дил ӯ изн дод

آن پدر بهر دل او اذن داد

Гуфт чун инаст мелат хайри бод

گفت چون اینست میلت خیر باد

Ҳар зрирӣ каз масӣҳӣ сар кашад

هر ضریری کز مسیحی سر کشد

ӯ ҷуҳудона бимонад аз рушд

او جهودانه بماند از رشد

Қобили зў буд агар чаҳ кӯр буд

قابل ضو بود اگر چه کور بود

Шуд азин эъроз ӯ кӯру кабӯд

شد ازین اعراض او کور و کبود

Гуядаш исо бизан дар ман ду даст

گویدش عیسی بزن در من دو دست

эй ъмии кӯҳли азизӣ бо манаст

ای عمی کحل عزیزی با منست

Аз ман ар кӯрӣ биёбӣ равшанӣ

از من ار کوری بیابی روشنی

Бар қмиси Юсуфи ҷон бар занӣ

بر قمیص یوسف جان بر زنی

Кору борӣ кат расад баъди шикаст

کار و باری کت رسد بعد شکست

Андари он иқбол ва минҳоҷ раҳаст

اندر آن اقبال و منهاج رهست

Кору борӣ ки надорад поу сар

کار و باری که ندارد پا و سر

Тарк кун ҳаии пери хар эй пери хар

ترک کن هی پیر خر ای پیر خر

Ғайри пери устод ва сарлашкар мабод

غیر پیر استاد و سرلشکر مباد

Пери гардуни не вале пери ршод

پیر گردون نی ولی پیر رشاد

Дар замон чун перро шуд зердаст

در زمان چون پیر را شد زیردست

Равшаноӣ дид он зулмати параст

روشنایی دید آن ظلمت‌پرست

Шарт таслимаст на кори дароз

شرط تسلیم است نه کار دراز

Суд набӯд дар залолат тарк тоз

سود نبود در ضلالت ترک‌تاز

Ман наҷӯям зин сипас роҳи асир

من نجویم زین سپس راه اثیر

Пер ҷӯям пер ҷӯям пери пер

پیر جویم پیر جویم پیر پیر

Пер бошад нардбони осмон

پیر باشد نردبان آسمان

Тири парон аз ки гардад ? аз камон

تیر پرّان از که گردد؟ از کمان

На зи иброҳӣми намруди гарон

نه ز ابراهیم نمرود گران

Кард бо каркаси сафар бар осмон

کرد با کرکس سفر بر آسمان

Аз ҳаво шуд сӯии боло ӯ басӣ

از هوا شد سوی بالا او بسی

Лек бар гардун напарад каркасӣ

لیک بر گردون نپرد کرکسی

Гуфташ иброҳӣм эй марди сафар

گفتش ابراهیم ای مرد سفر

Куркаст ман бошам инат хуб тар

کرکست من باشم اینت خوب‌تر

Чун зи мансозӣ ба болои нардбон

چون ز من سازی به بالا نردبان

Бе паридан бар рӯй бар осмон

بی پریدن بر روی بر آسمان

Ончунон ки меравад то ғарбу шарқ

آنچنان که می‌رود تا غرب و شرق

Бе зи зоду роҳилаи дили ҳам чу барқ

بی ز زاد و راحله دل هم‌چو برق

Ончунон ки меравад шаби зи ағтроб

آنچنان که می‌رود شب ز اغتراب

Ҳиси мардуми шаҳрҳо дар вақти хоб

حس مردم شهرها در وقت خواب

Ончунон ки ориф аз роҳи ниҳон

آنچنان که عارف از راه نهان

Хуш нишаста меравад дар сад ҷаҳон

خوش نشسته می‌رود در صد جهان

Гар ндодстши чунин рафтори даст

گر ندادستش چنین رفتار دست

Ин хабарҳо зон вилоят аз кист

این خبرها زان ولایت از کیست

Ин хабарҳо венаи ривоёти муҳиқ

این خبرها وین روایات محق

Сад ҳазорон пер бар ваии муттафиқ

صد هزاران پیر بر وی متفق

Як хилофии неи миёни ин ъиўн

یک خلافی نی میان این عیون

Ончунон ки ҳаст дар илми знўн

آنچنان که هست در علم ظنون

Он тҳрӣ омад андари лайли тор

آن تحری آمد اندر لیل تار

Венаи ҳузури каъба ва васат наҳор

وین حضور کعبه و وسط نهار

Хез эй намруди пари ҷӯй аз касон

خیز ای نمرود پر جوی از کسان

Нардбонии ноидти зини каркасон

نردبانی نایدت زین کرکسان

Ақли ҷузвӣ каркас омад эй мқл

عقل جزوی کرکس آمد ای مقل

Пар ӯ бо ҷиФаҳи хории муттасил

پر او با جیفه‌خواری متصل

Ақли абдолон чу пари Ҷабраил

عقل ابدالان چو پر جبرئیل

Май пурд то зилли сидраи майли майл

می‌پرد تا ظل سدره میل میل

Бози султонами гшми никўпим

باز سلطانم گشم نیکوپیم

Фориғ аз мурдораму каркаси ним

فارغ از مردارم و کرکس نیم

Тарк каркас кун ки ман бошам каст

ترک کرکس کن که من باشم کست

Як пари ман беҳтар аз сад куркаст

یک پر من بهتر از صد کرکست

Чанд бар ъмёи дуоне асп ро

چند بر عمیا دوانی اسپ را

Бояд астои пешароу ксп ро

باید استا پیشه را و کسپ را

Хештан расво макун дар шаҳри чин

خویشتن رسوا مکن در شهر چین

Оқилии ҷӯи хеш аз вай дар мучин

عاقلی جو خویش از وی در مچین

Он чаҳ гуяд он Флотўни замон

آن چه گوید آن فلاطون زمان

Ҳин ҳаво бигзору рӯ бар вифқи он

هین هوا بگذار و رو بر وفق آن

Ҷумла мегӯйанд андари чин ба ҷад

جمله می‌گویند اندر چین به جد

Баҳри шоҳи хештан ки лами ялад

بهر شاه خویشتن که لم یلد

Шоҳи мо худ ҳеҷ фарзандӣ назод

شاه ما خود هیچ فرزندی نزاد

Блаки сӯии хеши занро раҳи надод

بلک سوی خویش زن را ره نداد

Ҳар ки аз шоҳони азин навъаш бигуфт

هر که از شاهان ازین نوعش بگفت

Гарданаш бо теғ барон кард ҷуфт

گردنش با تیغ بران کرد جفت

Шоҳ гуяд чунк гуфтӣ ин мақол

شاه گوید چونک گفتی این مقال

ё бикун собит ки дорам ман аёл

یا بکن ثابت که دارم من عیال

Мари марои духтар агар собит кунӣ

مر مرا دختر اگر ثابت کنی

Ёфтӣ аз теғи тезами омнӣ

یافتی از تیغ تیزم آمنی

Варна бе шаки ман бабрами ҳалқи ту

ورنه بی‌شک من ببرم حلق تو

эй бигуфта лофи кизби омиғи ту

ای بگفته لاف کذب آمیغ تو

Бингар эй аз ҷаҳл гуфта ноҳақӣ

بنگر ای از جهل گفته ناحقی

Пари зи сарҳои бурӣдаи хандақӣ

پر ز سرهای بریده خندقی

Хандақӣ аз қаъри хандақ то гулӯ

خندقی از قعر خندق تا گلو

Пари зи сарҳои бурӣдаи зини ғулув

پر ز سرهای بریده زین غلو

Ҷумлаи андари кори ин даъвӣ шуданд

جمله اندر کار این دعوی شدند

Гардани худро бад-ӣн даъвӣ заданд

گردن خود را بدین دعوی زدند

Ҳон бибин инро ба чашми эътибор

هان ببین این را به چشم اعتبار

Ин чунин даъвӣ миндиш ва меар

این چنین دعوی میندیش و میار

Талх хоҳӣ кард бар мо умри мо

تلخ خواهی کرد بر ما عمر ما

Кӣ барин медорад эй додри туро

کی برین می‌دارد ای دادر ترا

Гар равад сад соли онк огоҳ нест

گر رود صد سال آنک آگاه نیست

Бар ъмои он аз ҳисоб роҳ нест

بر عما آن از حساب راه نیست

Бесилаҳӣ дар Марв дар маърака

بی‌سلاحی در مرو در معرکه

Ҳам чу бе бокони Марв дар тҳлкаҳ

هم‌چو بی‌باکان مرو در تهلکه

Ин ҳама гуфтанд ва гуфт он носабур

این همه گفتند و گفت آن ناصبور

Ки маро зин гуфта ҳо ояд нФўр

که مرا زین گفته‌ها آید نفور

Синаи пари оташи маро чун минқал аст

سینه پر آتش مرا چون منقل است

Кишти комили гашти вақт мнҷл аст

کشت کامل گشت وقت منجل است

Садрро сабрии бад акнӯн он намонад

صدر را صبری بد اکنون آن نماند

Бар мақоми сабри ишқи оташи нишонд

بر مقام صبر عشق آتش نشاند

Сабри ман марди он шабӣ ки ишқи зод

صبر من مرد آن شبی که عشق زاد

Даргузашт ӯ ҳозиронро умри бод

درگذشت او حاضران را عمر باد

эй муҳаддис аз хитоб ва аз хтўб

ای محدث از خطاب و از خطوب

Зон гузаштами оҳани сардии мкўб

زان گذشتم آهن سردی مکوب

Сарнигӯнами ҳай раҳо кун пои ман

سرنگونم هی رها کن پای من

Фаҳми кӯ дар ҷумлаи аҷзои ман

فهم کو در جملهٔ اجزای من

Уштурами ман то тавонам май кашам

اشترم من تا توانم می‌کشم

Чун фитодам зор бо куштани хушам

چون فتادم زار با کشتن خوشم

Пари сари мақтӯъ агар сад хандақ аст

پر سر مقطوع اگر صد خندق است

Пеши дарди ман мазоҳ мутлақ аст

پیش درد من مزاح مطلق است

Ман нахоҳам зад дигар аз хавфу бим

من نخواهم زد دگر از خوف و بیم

Ин чунин табли ҳавои зери гилӣм

این چنین طبل هوا زیر گلیم

Ман илм акнӯн ба саҳро май занам

من علم اکنون به صحرا می‌زنم

ё срондозӣ ва ё рӯй санам

یا سراندازی و یا روی صنم

Ҳалқ кӯ набӯд сазои он шароб

حلق کو نبود سزای آن شراب

Он бурӣда ба ба шамшеру зарроб

آن بریده به به شمشیر و ضراب

Дида кӯ набӯд зи васлаш дар фара

دیده کو نبود ز وصلش در فره

Он чунон дидаи сипеди кӯр ба

آن چنان دیده سپید کور به

Гӯш кон набӯд сазои роз ӯ

گوش کان نبود سزای راز او

Бар куниш ки набӯд он бар сари накӯ

بر کنش که نبود آن بر سر نکو

Андари он дастӣ ки набӯд он нассоб

اندر آن دستی که نبود آن نصاب

Он шикаста ба ба сотўри қассоб

آن شکسته به به ساطور قصاب

Ончунон пое ки аз рафтор ӯ

آنچنان پایی که از رفتار او

Ҷони нпиўндд ба наргиси зор ӯ

جان نپیوندد به نرگس زار او

Ончунон по дар ҳадиди аўлитрст

آنچنان پا در حدید اولیترست

Ки ончунон пои оқибат дард сараст

که آنچنان پا عاقبت درد سرست