Қиссаи он хобу ганҷ зар бигуфт

قصهٔ آن خواب و گنج زر بگفت

Пас зи сидқ ӯ дили он каси шкФт

پس ز صدق او دل آن کس شکفت

Буи сидқаш омад аз савганд ӯ

بوی صدقش آمد از سوگند او

Сӯз ӯ пайдо шуд ва аспанд ӯ

سوز او پیدا شد و اسپند او

Дили бёромд ба гуфтори савоб

دل بیارامد به گفتار صواب

Ончунон ки ташнаи оромад ба об

آنچنان که تشنه آرامد به آب

Ҷузи дили маҳҷӯби кӯро ълтист

جز دل محجوب کو را علتیست

Аз набеш то ғбӣ тмииз нест

از نبیش تا غبی تمییز نیست

Варна он пайғом каз мавзе буд

ورنه آن پیغام کز موضع بود

Бар занад бар ма шкоФидаҳ шавад

بر زند بر مه شکافیده شود

Маи шикофад ваон дили маҳҷӯби не

مه شکافد وان دل محجوب نی

Зонк мардӯдаст ӯ маҳбӯби не

زانک مردودست او محبوب نی

Чашма шуд чашми асаси зи ашки мебел

چشمه شد چشم عسس ز اشک مبل

Не з гуфт хушки бал аз буии дил

نی ز گفت خشک بل از بوی دل

Як сухан аз дӯзах ояд сӯии лаб

یک سخن از دوزخ آید سوی لب

Як сухан аз шаҳри ҷон дар кӯии лаб

یک سخن از شهر جان در کوی لب

Баҳри ҷонафзоу баҳри пари ҳараҷ

بحر جان‌افزا و بحر پر حرج

Дар миён ҳар ду баҳри ин лаби мараҷ

در میان هر دو بحر این لب مرج

Чун ипнлў дар миёни шаҳрҳо

چون یپنلو در میان شهرها

Аз навоҳӣ ояд он ҷои баҳри мо

از نواحی آید آن‌جا بهر ما

Колаи маъюби қалби кӣса бар

کالهٔ معیوب قلب کیسه‌بر

Колаи пари суди мстшрФ чу дар

کالهٔ پر سود مستشرف چو در

Зини ипнлў ҳар ки бозаргон тараст

زین یپنلو هر که بازرگان‌ترست

Бар сира ва бар қалбҳо дида вараст

بر سره و بر قلب‌ها دیده‌ورست

Шуд ипнлўи мари варои дори алрбоҳ

شد یپنلو مر ورا دار الرباح

Вон дигарро аз ъмии дори алҷноҳ

وآن دگر را از عمی دار الجناح

Ҳар яке зи аҷзои олами як ба як

هر یکی ز اجزای عالم یک به یک

Бар ғбӣ бандаст ва бар устоди фак

بر غبی بندست و بر استاد فک

Бар яке қандаст ва бар дигар чу заҳр

بر یکی قندست و بر دیگر چو زهر

Бар яке лутфаст ва бар дигар чу қаҳр

بر یکی لطفست و بر دیگر چو قهر

Ҳар ҷамодӣ бо набии афсонаи гӯ

هر جمادی با نبی افسانه‌گو

Каъба бо ҳоҷии гувоҳу нутқи ху

کعبه با حاجی گواه و نطق‌خو

Бар мусалло масҷид омад ҳам гувоҳ

بر مصلی مسجد آمد هم گواه

Кӯ ҳаме омад ба ман аз даври роҳ

کو همی‌آمد به من از دور راه

Бо халили оташи гулу райҳону вирд

با خلیل آتش گل و ریحان و ورد

Боз бар намрудён маргасту дард

باز بر نمرودیان مرگست و درد

Борҳои гуфтеми инро эй ҳасан

بارها گفتیم این را ای حسن

наменигарадам аз беонаш сайри ман

می‌نگردم از بیانش سیر من

Борҳо хӯрдӣ ту нони дафъи збўл

بارها خوردی تو نان دفع ذبول

Ин ҳамон нонаст чун набавии малул

این همان نانست چون نبوی ملول

Дар ту ҷўъӣ мерасад ту зи аътлол

در تو جوعی می‌رسد تو ز اعتلال

Ки ҳамеи сӯзади азуи тухмау малол

که همی‌سوزد ازو تخمه و ملال

Ҳаркиро дарди мҷоът нақд шуд

هرکه را درد مجاعت نقد شد

Нав шудан бо ҷузви ҷузваш ақд шуд

نو شدن با جزو جزوش عقد شد

Лиззат аз ҷўъст на аз нақли нав

لذت از جوعست نه از نقل نو

Бо мҷоът аз шукр ба нони ҷӯ

با مجاعت از شکر به نان جو

Пас з бе ҷўъисти вази тухмаи тамом

پس ز بی‌جوعیست وز تخمهٔ تمام

Он малолат на зи такрори калом

آن ملالت نه ز تکرار کلام

Чун зи дукону мкосу қилу қол

چون ز دکان و مکاس و قیل و قال

Дар фиреб мардумат ноед малол

در فریب مردمت ناید ملال

Чун зи ғайбату акли лаҳми мардумон

چون ز غیبت و اکل لحم مردمان

Шаст солати сайреи номад аз он

شصت سالت سیریی نامد از آن

Ишваҳо дар сайди шулаи кФтаҳи ту

عشوه‌ها در صید شلهٔ کفته تو

Бе малулии борҳо хуш гуфта ту

بی ملولی بارها خوش گفته تو

Бори охири гӯйяши сӯзону чуст

بار آخر گوییش سوزان و چست

Гармтар сад бор аз бори нахуст

گرم‌تر صد بار از بار نخست

Дарди доруии куҳанро нав кунад

درد داروی کهن را نو کند

Дард ҳар шохи малулӣ ху кунад

درد هر شاخ ملولی خو کند

Кимиёии навкунанда дрдҳост

کیمیای نو کننده دردهاست

Кӯи малулии он тараф ки дард хост

کو ملولی آن طرف که درد خاست

Ҳин мазан ту аз малулии оҳи сард

هین مزن تو از ملولی آه سرد

Дарди ҷӯу дарди ҷӯу дарди дард

درد جو و درد جو و درد درد

Ходъ дарданд дармонҳои жож

خادع دردند درمان‌های ژاژ

Раҳ зананду зрстонони расми бож

ره‌زنند و زرستانان رسم باژ

Об шурӣ нест дармони аташ

آب شوری نیست درمان عطش

Вақт хӯрдангар намояди сарду хуш

وقت خوردن گر نماید سرد و خوش

Лек ходъ гашта ва монеъ шуд зи ҷуст

لیک خادع گشته و مانع شد ز جست

зи оби ширинӣ казу сад сабза раст

ز آب شیرینی کزو صد سبزه رست

Ҳам чунин ҳар зар қалбӣ монеъаст

هم‌چنین هر زر قلبی مانعست

Аз шиноси зари хуш ҳарҷо ки ҳаст

از شناس زر خوش هرجا که هست

Поу партро ба тазвирӣ бурид

پا و پرت را به تزویری برید

Ки муроди ту манам гир эй мурӣд

که مراد تو منم گیر ای مرید

Гуфт дардати чинам ӯ худ дард буд

گفت دردت چینم او خود درد بود

Мот буд ар чаҳ ба зоҳири барад буд

مات بود ار چه به ظاهر برد بود

Рӯи зи дармони дуруғин май гурез

رو ز درمان دروغین می‌گریز

То шавад дардати мсибу машки без

تا شود دردت مصیب و مشک‌بیز

Гуфт на дуздии ту ва на фосиқӣ

گفت نه دزدی تو و نه فاسقی

Марди некӣ лек гӯлу аҳмақӣ

مرد نیکی لیک گول و احمقی

Бар хаёлу хоби чандин раҳ кунӣ

بر خیال و خواب چندین ره کنی

Нест ақлатро тсўии равшанӣ

نیست عقلت را تسوی روشنی

Борҳои ман хоб дидам мустамар

بارها من خواب دیدم مستمر

Ки ба Бағдодаст ганҷии масттар

که به بغدادست گنجی مستتر

Дар фалони сӯйу фалони кӯеи дафин

در فلان سوی و فلان کویی دفین

Буд он худ номи кӯии ин ҳазин

بود آن خود نام کوی این حزین

Ҳаст дар хонаи фулонӣ рӯ биҷӯ

هست در خانهٔ فلانی رو بجو

Номи хонау ном ӯ гуфт он аду

نام خانه و نام او گفت آن عدو

Дидаам худ борҳои ин хоби ман

دیده‌ام خود بارها این خواب من

Ки ба Бағдодаст ганҷӣ дар ватан

که به بغدادست گنجی در وطن

Ҳеҷ ман аз ҷо нарафтам зини хаёл

هیچ من از جا نرفتم زین خیال

Ту ба як хобии биёе бе малол

تو به یک خوابی بیایی بی‌ملال

Хоби аҳмақи лоиқ ақл вайаст

خواب احمق لایق عقل ویست

Ҳам чу ӯ бе қиматасту лошист

هم‌چو او بی‌قیمتست و لاشیست

Хоби зани камтари зи хоби марди дон

خواب زن کمتر ز خواب مرد دان

Аз паии нуқсони ақлу заъфи ҷон

از پی نقصان عقل و ضعف جان

Хоби ноқиси ақл ва гӯл ояд касод

خواب ناقص‌عقل و گول آید کساد

Пас з беақлӣ чаҳ бошад хоби бод

پس ز بی‌عقلی چه باشد خواب باد

Гуфт бо худ ганҷ дар хона манаст

گفت با خود گنج در خانهٔ منست

Пас марои он ҷо чаҳ фақр ва шеванаст

پس مرا آن‌جا چه فقر و شیونست

Бар сари ганҷ аз гадоӣ мурда ам

بر سر گنج از گدایی مرده‌ام

Зонк андари ғифлат ва дар парда ам

زانک اندر غفلت و در پرده‌ام

Зини бишорат маст шуд дардаш намонад

زین بشارت مست شد دردش نماند

Сад ҳазор алҳмд белаб ӯ бихонад

صد هزار الحمد بی لب او بخواند

Гуфт бади мавқуфи ин лати лӯти ман

گفت بد موقوف این لت لوت من

Оби ҳайвон буд дар ҳонўти ман

آب حیوان بود در حانوت من

Рӯ ки бар лӯти шигарфӣ бар задам

رو که بر لوت شگرفی بر زدم

Кӯрии он ваҳм ки муфлис бидам

کوری آن وهم که مفلس بدم

Хоҳи аҳмақи дони марои хоҳии фурӯ

خواه احمق‌دان مرا خواهی فرو

Он ман шуд ҳарчӣ мехоҳӣ бигӯ

آن من شد هرچه می‌خواهی بگو

Ман мурод хеш дидам бе гумон

من مراد خویش دیدم بی‌گمان

Ҳарчӣ хоҳии гӯи маро эй бддҳон

هرچه خواهی گو مرا ای بددهان

Ту марои пари дарди гӯ эй муҳташам

تو مرا پر درد گو ای محتشم

Пеши ту пари дарду пеши худ хушам

پیش تو پر درد و پیش خود خوشم

Вой агар бар акс будӣ ин мтор

وای اگر بر عکس بودی این مطار

Пеши ту гулзору пеши хеши зор

پیش تو گلزار و پیش خویش زار