Он ду гуфтандаш ки андари ҷони мо

آن دو گفتندش که اندر جان ما

Ҳаст посухҳо чу наҷми андари само

هست پاسخ‌ها چو نجم اندر سما

Гар нагӯем он наёяд рост нарад

گر نگوییم آن نیاید راست نرد

Вари бигӯеми он дилат ояд ба дард

ور بگوییم آن دلت آید به درد

Ҳам чу чуғзем андари об аз гуфт ?илам

هم‌چو چغزیم اندر آب از گفت الم

Ваз хамӯшӣ ихтиноқасту суқм

وز خموشی اختناقست و سقم

Гар нагӯем оташиро нур нест

گر نگوییم آتشی را نور نیست

Вари бигӯеми он сухан дастур нест

ور بگوییم آن سخن دستور نیست

Дар замон бурҷаст к-эии хуишони видоъ

در زمان برجست کای خویشان وداع

Анмои алднё ва мо фӣҳо матоъ

انما الدنیا و ما فیها متاع

Пас буруни ҷуст ӯ чу тирӣ аз камон

پس برون جست او چو تیری از کمان

Ки маҷол гуфт кам буд он замон

که مجال گفت کم بود آن زمان

Андар омад масти пеши шоҳи чин

اندر آمد مست پیش شاه چین

Зуд мастона бабўсед ӯ замин

زود مستانه ببوسید او زمین

Шоҳро макшуфи як як ҳолашон

شاه را مکشوف یک یک حالشان

Аввалу охири ғаму зилзолашон

اول و آخر غم و زلزالشان

Мяш машғӯласт дар мръои хеш

میش مشغولست در مرعای خویش

Лек чӯпон воқифаст аз ҳоли мяш

لیک چوپان واقفست از حال میش

Калаками роъи бидонад аз рама

کلکم راع بداند از رمه

Кӣ алаф хораст ва кӣ дар млҳмаҳ

کی علف‌خوارست و کی در ملحمه

Гарчи дар сӯрат аз он сафи давр буд

گرچه در صورت از آن صف دور بود

Лек чун даф дар миёни сур буд

لیک چون دف در میان سور بود

Воқиф аз сӯзу лаҳиби он вФўд

واقف از سوز و لهیب آن وفود

Маслиҳати он бад ки хушк оварда буд

مصلحت آن بد که خشک آورده بود

Дар миёни ҷонишон буд он саммӣ

در میان جانشان بود آن سمی

Лек қосид карда худро аъҷмӣ

لیک قاصد کرده خود را اعجمی

Сӯрати оташ буд поёни дег

صورت آتش بود پایان دیگ

Маънии оташ буд дар ҷони дег

معنی آتش بود در جان دیگ

Сӯраташи беруну мъниши андарун

صورتش بیرون و معنیش اندرون

Маънии маъшӯқи ҷон дар раг чу хӯн

معنی معشوق جان در رگ چو خون

Шоҳи зодаи пеши шаҳ зону зада

شاه‌زاده پیش شه زانو زده

Даҳ муъаррифи шореҳи ҳолаш шуда

ده معرف شارح حالش شده

Гарчи шаҳи орифи бад аз кули пеши пеш

گرچه شه عارف بد از کل پیش پیش

Лек мекардӣ муъаррифи кори хеш

لیک می‌کردی معرف کار خویش

Дар даруни як зарраи нури орифӣ

در درون یک ذره نور عارفی

Ба буд аз сад муъарриф эй сафӣ

به بود از صد معرف ای صفی

Гӯшро раҳни муъаррифи доштан

گوش را رهن معرف داشتن

Ояти мҳҷўбисту ҳзру занн

آیت محجوبیست و حزر و ظن

Онк ӯро чашм дил шуд дидбон

آنک او را چشم دل شد دیدبان

Дид хоҳад чашм ӯ айни алъён

دید خواهد چشم او عین العیان

Бо тавотур нест қонеъи ҷон ӯ

با تواتر نیست قانع جان او

Бали зи чашм дил расад аиқон ӯ

بل ز چشم دل رسد ایقان او

Пас муъаррифи пеши шоҳи мунтаҷаб

پس معرف پیش شاه منتجب

Дар баёни ҳол ӯ багушӯд лаб

در بیان حال او بگشود لب

Гуфт шоҳои сайд эҳсон туаст

گفت شاها صید احسان توست

Подшоҳӣ кун ки беберун шӯаст

پادشاهی کن که بی بیرون شوست

Даст дар фитроки ин давлат задаст

دست در فتراک این دولت زدست

Бар сари сармаст ӯ бар моли даст

بر سر سرمست او بر مال دست

Гуфт шаҳ ҳар мансабӣу млктӣ

گفت شه هر منصبی و ملکتی

Ки илтимосаш ҳаст ёбад ин Фтӣ

که التماسش هست یابد این فتی

Бист чандон малик кӯ шуд зон барӣ

بیست چندان ملک کو شد زان بری

Бхшмши ӣнҷо ва мо худ бар сиррӣ

بخشمش اینجا و ما خود بر سری

Гуфт то шоҳят дар вай ишқ кошт

گفت تا شاهیت در وی عشق کاشت

Ҷузи ҳавои ту ҳавоӣ кӣ гузошт

جز هوای تو هوایی کی گذاشت

Бандагии таши чунон дархурад шуд

بندگی تش چنان درخورد شد

Ки шаҳии андари дил ӯ сард шуд

که شهی اندر دل او سرد شد

Шоҳӣу шаҳи зодагӣ дар бохтаст

شاهی و شه‌زادگی در باختست

Аз паии ту дар ғарибӣ сохтаст

از پی تو در غریبی ساختست

Сӯфӣаст андохти хирқаи ваҷд дар

صوفیست انداخت خرقه وجد در

Кӣ равад ӯ бар сари хирқа дигар

کی رود او بر سر خرقه دگر

Майли сӯй хирқа дода ва надам

میل سوی خرقهٔ داده و ندم

Ончунон бошад ки ман мағбун шудам

آنچنان باشد که من مغبون شدم

Бози даҳ он хирқаи ин сӯ эй қарин

باز ده آن خرقه این سو ای قرین

Ки намеарзед он яъне бад-ӣн

که نمی‌ارزید آن یعنی بدین

Давр аз ошиқ ки ин фикр оядаш

دور از عاشق که این فکر آیدش

Вар бияёд хок бар сар боядаш

ور بیاید خاک بر سر بایدش

Ишқи арзади сад чу хирқаи колбуд

عشق ارزد صد چو خرقه کالبد

Ки ҳаётӣ дораду ҳису хирад

که حیاتی دارد و حس و خرد

Хоссаи хирқаи малики дунёи кобтрст

خاصه خرقهٔ ملک دنیا کابترست

Панҷ донги мастяш дард сараст

پنج دانگ مستیش درد سرست

Малики дунё тан прессатонро ҳалол

ملک دنیا تن‌پرستان را حلال

Мо ғуломи малики ишқ бе завол

ما غلام ملک عشق بی‌زوال

Омил ишқаст маъзулаш макун

عامل عشقست معزولش مکن

Ҷуз ба ишқи хеш машғӯлаш макун

جز به عشق خویش مشغولش مکن

Мансабии конами зи руяти мҳҷбст

منصبی کانم ز رؤیت محجبست

Айни мъзўлист ва номаш мансабаст

عین معزولیست و نامش منصبست

Мӯҷиби тохири ӣнҷо омадан

موجب تاخیر اینجا آمدن

Фқди истеъдод буду заъфи фан

فقد استعداد بود و ضعف فن

Бе зи истеъдод дар конӣ рӯй

بی ز استعداد در کانی روی

Бар яке ҳуба нагардӣ муҳтавӣ

بر یکی حبه نگردی محتوی

Ҳам чу ънинӣ ки бикриро хирад

هم‌چو عنینی که بکری را خرد

Гарчи симин бар буд кӣ бар хӯрд

گرچه سیمین‌بر بود کی بر خورد

Чун чароғӣ бе зи зят ва бе Фтил

چون چراغی بی ز زیت و بی فتیل

На ксирстши зи шамъ ва на қалил

نه کثیرستش ز شمع و نه قلیل

Дар гулистон андар ояд ахшмӣ

در گلستان اندر آید اخشمی

Кӣ шавад мағзаши зи райҳони хуррамӣ

کی شود مغزش ز ریحان خرمی

Ҳам чу хӯбии дилбарии меҳмони ғур

هم‌چو خوبی دلبری مهمان غر

Бонги чангу барбатӣ дар пеши кар

بانگ چنگ و بربطی در پیش کر

Ҳам чу мурғи хок ки ояд дар баҳор

هم‌چو مرغ خاک که آید در بحار

Зон чаҳ ёбад ҷузи ҳалоку ҷузи хсор

زان چه یابد جز هلاک و جز خسار

Ҳам чу бегандум шуда дар Асия

هم‌چو بی‌گندم شده در آسیا

Ҷузи сипедии риш ва мӯ набӯд ато

جز سپیدی ریش و مو نبود عطا

Осиёи чарх бар бе гандмон

آسیای چرخ بر بی‌گندمان

Мўспидӣ бахшаду заъфи миён

موسپیدی بخشد و ضعف میان

Лек бо богндмони ин Асия

لیک با باگندمان این آسیا

Малик бахш омад диҳад кору киё

ملک‌بخش آمد دهد کار و کیا

Аввали истеъдоди ҷинат боядат

اول استعداد جنت بایدت

То зи ҷинат зиндагонӣ зоядат

تا ز جنت زندگانی زایدت

Тифли навро аз шароб ва аз кабоб

طفل نو را از شراب و از کباب

Чаҳ ҳаловати вази қусӯр ва аз қбоб

چه حلاوت وز قصور و از قباب

Ҳад надорад ин мисли кам ҷӯи сухан

حد ندارد این مثل کم جو سخن

Ту бирав таҳсил истеъдод кун

تو برو تحصیل استعداد کن

Баҳри истеъдод то акнӯн нишаст

بهر استعداد تا اکنون نشست

Шавқ аз ҳад рафт ва он номад ба даст

شوق از حد رفت و آن نامد به دست

Гуфт истеъдоди ҳам аз шаҳ расад

گفت استعداد هم از شه رسد

Бе зи ҷон кӣ мустаъид гардад ҷасад

بی ز جان کی مستعد گردد جسد

Лутфҳои шаҳи ғамашро дар навишт

لطف‌های شه غمش را در نوشت

Шуд ки сайд шаҳ кунад ӯ сайди гашт

شد که صید شه کند او صید گشت

Ҳар ки дар ашкор чун ту сайд шуд

هر که در اشکار چون تو صید شد

Сайдро нокардаи қайд ӯ қайд шуд

صید را ناکرده قید او قید شد

Ҳаркии ҷӯёӣ амӣрӣ шуд яқин

هرکه جویای امیری شد یقین

Пеш аз он ӯ дар асирӣ шуд раҳин

پیش از آن او در اسیری شد رهین

Акс май дони нақши дибоҷаи ҷаҳон

عکس می‌دان نقش دیباجهٔ جهان

Ном ҳар бандаи ҷаҳони хоҷаи ҷаҳон

نام هر بندهٔ جهان خواجهٔ جهان

эй тани кажи фикрати маъкӯси рӯ

ای تن کژ فکرت معکوس‌رو

Сад ҳазор озодро карда гарав

صد هزار آزاد را کرده گرو

Муддатӣ бигзор ин ҳиялати пазӣ

مدتی بگذار این حیلت پزی

Чанд дами пеш аз аҷали озоди зӣ

چند دم پیش از اجل آزاد زی

Вар дар озодят чун хар роҳ нест

ور در آزادیت چون خر راه نیست

Ҳам чу далвати сайри ҷуз дар чоҳ нест

هم‌چو دلوت سیر جز در چاه نیست

Муддатии рӯи тарки ҷон ман бигӯ

مدتی رو ترک جان من بگو

Рӯи ҳарифи дайгарии ҷуз ман биҷӯ

رو حریف دیگری جز من بجو

Навбат ман шуд маро озод кун

نوبت من شد مرا آزاد کن

Дайгариро ғайри ман домод кун

دیگری را غیر من داماد کن

эй тани сдкораҳи тарк ман бигӯ

ای تن صدکاره ترک من بگو

Умри ман барадӣ касе дигар биҷӯ

عمر من بردی کسی دیگر بجو