Гуфт сӯфӣ дар қисоси як қафо

گفت صوفی در قصاص یک قفا

Сар нишоед бод додан аз ъмӣ

سر نشاید باد دادن از عمی

Хирқаи таслими андари гарданам

خرقهٔ تسلیم اندر گردنم

Бар ман осон кард силӣ хӯрданам

بر من آسان کرد سیلی خوردنم

Дид сӯфии хасми худро сахти зор

دید صوفی خصم خود را سخت زار

Гуфт агар мушташи занами ман хасми вор

گفت اگر مشتش زنم من خصم‌وار

ӯ ба як муштами бирезад чун рсос

او به یک مشتم بریزد چون رصاص

Шоҳ фармоед марои заҷру қисос

شاه فرماید مرا زجر و قصاص

Хайма вайронасту бишкастаи втд

خیمه ویرانست و بشکسته وتد

ӯ баҳона май ҷӯад то дар фитад

او بهانه می‌جود تا در فتد

Баҳри ин мурда дареғ ояд дареғ

بهر این مرده دریغ آید دریغ

Ки қисосам уфтад андари зери теғ

که قصاصم افتد اندر زیر تیغ

Чун наметонаст каф бар хасм зад

چون نمی‌تانست کف بر خصم زد

Азмаш он шуд каши сӯии қозии барад

عزمش آن شد کش سوی قاضی برد

Ки тарозуӣ ҳақасту килаҳ аш

که ترازوی حق است و کیله‌اش

Мухлисаст аз макри деву ҳила аш

مخلص است از مکر دیو و حیله‌اش

Ҳаст ӯ миқрози аҳқоду ҷидол

هست او مقراض احقاد و جدال

Қотеъи ҷини ду хасму қилу қол

قاطع جن دو خصم و قیل و قال

Дев дар шиша кунад афсун ӯ

دیو در شیشه کند افسون او

Фитнаҳо сокин кунад қонӯн ӯ

فتنه‌ها ساکن کند قانون او

Чун тарозу дид хасми пари тамаъ

چون ترازو دید خصم پر طمع

Саркашии бигузорад ва гардад табаъ

سرکشی بگذارد و گردد تبع

Вар тарозу нестгар афзӯни даҳяш

ور ترازو نیست گر افزون دهیش

Аз қисм розӣ нагардад огаҳяш

از قسم راضی نگردد آگهیش

Ҳаст қозии раҳмату дафъи ситез

هست قاضی رحمت و دفع ستیز

Қатрае аз баҳри адли растхез

قطره‌ای از بحر عدل رستخیز

Қатра гарчи хираду кӯтаҳи по буд

قطره گرچه خرد و کوته‌پا بود

Лутфи оби баҳри азуи пайдо буд

لطف آب بحر ازو پیدا بود

Аз ғубор ар поки дории калла ро

از غبار ار پاک داری کله را

Ту зи як қатра бибинӣ диҷла ро

تو ز یک قطره ببینی دجله را

Ҷузвҳо бар ҳол кулҳо шоҳидаст

جزوها بر حال کلها شاهدست

То шафақи ғаммоз хуршед омадаст

تا شفق غماز خورشید آمدست

Он қисм бар ҷисм Аҳмад ронад ҳақ

آن قسم بر جسم احمد راند حق

Онч фармудаст куллан волшФқ

آنچ فرمودست کلا والشفق

Мӯр бар дона чаро ларзони бадӣ

مور بر دانه چرا لرزان بدی

Гар аз он як донаи хирмани дони бадӣ

گر از آن یک دانه خرمن‌دان بدی

Бар сари ҳарфи о ки сӯфӣ бе диласт

بر سر حرف آ که صوفی بی‌دلست

Дар мукофоти ҷафои мстъҷлст

در مکافات جفا مستعجلست

эй ту карда зулмҳо чун хуши дилӣ

ای تو کرده ظلمها چون خوش‌دلی

Аз тақозои мкоФии ғофилӣ

از تقاضای مکافی غافلی

ё фаромӯшат шудаст аз карда ҳот

یا فراموشت شدست از کرده‌هات

Ки фурӯ овехт ғифлати пардаи ҳот

که فرو آویخت غفلت پرده‌هات

Гар на хсмиҳостии андари қафоат

گر نه خصمیهاستی اندر قفات

Ҷурми гардуни рашки барадӣ бар сифот

جرم گردون رشک بردی بر صفات

Лек маҳбӯсӣ барои он ҳуқуқ

لیک محبوسی برای آن حقوق

Андаки андаки узр май хоҳ аз ъқўқ

اندک اندک عذر می‌خواه از عقوق

То ба якборат нагирад мӯҳтасиб

تا به یکبارت نگیرد محتسب

Оби худ равшан кун акнӯн бо муҳиб

آب خود روشن کن اکنون با محب

Рафт сӯфии сӯии он силии занаш

رفت صوفی سوی آن سیلی‌زنش

Даст зад чун муддаӣ дар доманаш

دست زد چون مدعی در دامنش

Андар оварадаш бар қозии кашон

اندر آوردش بر قاضی کشان

Кини хари идборро бар хари нишон

کین خر ادبار را بر خر نشان

ё ба захми дарра ӯро даҳ ҷазо

یا به زخم دره او را ده جزا

Ончунон ки рой ту бинад сазо

آنچنان که رای تو بیند سزا

Конк аз заҷр ту мерад дар дамор

کانک از زجر تو میرد در دمار

Бар ту товон нест он бошад ҷаббор

بر تو تاوان نیست آن باشد جبار

Дар ҳаду таъзири қозӣ ҳар ки мард

در حد و تعزیر قاضی هر که مرد

Нест бар қозии змон кӯ нест хирад

نیست بر قاضی ضمان کو نیست خرد

Нойиб ҳақасту сояи адли ҳақ

نایب حقست و سایهٔ عدل حق

Оина ҳар мустаҳаққу мустаҳаққ

آینهٔ هر مستحق و مستحق

Кӯи адаб аз баҳр мазлӯмӣ кунад

کو ادب از بهر مظلومی کند

На барои арзу хашму дахли худ

نه برای عرض و خشم و دخل خود

Чун барои ҳақу рӯзи оҷлаҳи сет

چون برای حق و روز آجله‌ست

Гар хатое шуд дят бар оқилаи сет

گر خطایی شد دیت بر عاقله‌ست

Онки баҳр худ занад ӯ зоминаст

آنک بهر خود زند او ضامنست

Вонки баҳр ҳақ занад ӯ омнст

وآنک بهر حق زند او آمنست

Гар падар зад мари писарро ва бамурд

گر پدر زد مر پسر را و بمرد

Он падарро хӯни баҳо бояд шимурд

آن پدر را خون‌بها باید شمرد

Зонк ӯро баҳри кор хеш зад

زانک او را بهر کار خویش زد

Хизмат ӯ ҳаст воҷиб бар валад

خدمت او هست واجب بر ولد

Чун муаллим зад сбиро шуд талаф

چون معلم زد صبی را شد تلف

Бар муаллим нест чизеи лои тхФ

بر معلم نیست چیزی لا تخف

Кони муаллим нойиб афтоду амин

کان معلم نایب افتاد و امین

Ҳар аминро ҳаст ҳукмаш ҳамчунин

هر امین را هست حکمش همچنین

Нест воҷиби хизмат асто бирав

نیست واجب خدمت استا برو

Пас набӯд асто ба заҷраши корҷу

پس نبود استا به زجرش کارجو

Вар падар зад ӯ барои худ задаст

ور پدر زد او برای خود زدست

Лоҷарам аз хўнбҳо додан нараст

لاجرم از خونبها دادن نرست

Пас худиро сари бабр эй зулфиқор

پس خودی را سر ببر ای ذوالفقار

Бе худии шӯи ?фонеи дарвеши вор

بی‌خودی شو فانیی درویش‌وار

Чун шудӣ бе худ ҳар онч ту кунӣ

چون شدی بی‌خود هر آنچ تو کنی

Мо Ромяти ази рмитии омнӣ

ما رمیت اذ رمیتی آمنی

Он змон бар ҳақ буд на бар амин

آن ضمان بر حق بود نه بر امین

Ҳаст тафсилаш ба фиқҳи андари мубин

هست تفصیلش به فقه اندر مبین

Ҳар дуконии рости савдое дигар

هر دکانی راست سودایی دگر

Маснавӣ дукон фақраст эй писар

مثنوی دکان فقرست ای پسر

Дар дукон кафшгар чармаст хуб

در دکان کفشگر چرمست خوب

Қолаб кафшаст агар бинии ту чӯб

قالب کفش است اگر بینی تو چوب

Пеши бзозони қзу адкн буд

پیش بزازان قز و ادکن بود

Баҳр газ бошад агар оҳан буд

بهر گز باشد اگر آهن بود

Маснавии мо дукон ваҳдатаст

مثنوی ما دکان وحدتست

Ғайри воҳид ҳарчӣ бинӣ он бутаст

غیر واحد هرچه بینی آن بتست

Бут сутудани баҳри доми омма ро

بت ستودن بهر دام عامه را

Ҳам чунон дони колғрониқи алълӣ

هم‌چنان دان کالغرانیق العلی

Хондаш дар сӯраи волнҷми зуд

خواندش در سورهٔ والنجم زود

Лек он фитнаи бад аз сӯра набӯд

لیک آن فتنه بد از سوره نبود

Ҷумлаи куффори он замон соҷд шуданд

جمله کفار آن زمان ساجد شدند

Ҳам сиррӣ буд онки сар бар дар заданд

هم سری بود آنک سر بر در زدند

Баъди азин ҳрФисти пичопичу давр

بعد ازین حرفیست پیچاپیچ و دور

Бо сулаймон бошу девонро мшўр

با سلیمان باش و دیوان را مشور

Ҳин ҳадиси сӯфӣ ва қозӣ биор

هین حدیث صوفی و قاضی بیار

Ваон ситамкори заъифи зори зор

وان ستمکار ضعیف زار زار

Гуфт қозии сабти алърш эй писар

گفت قاضی ثبت العرش ای پسر

То бирав нақшӣ кунам аз хайру шар

تا برو نقشی کنم از خیر و شر

Кӯи занандаи кӯи маҳали интиқом

کو زننده کو محل انتقام

Ин хаёлӣ гаштааст андари саққоам

این خیالی گشته است اندر سقام

Шаръи баҳри зиндагон ва ағниёст

شرع بهر زندگان و اغنیاست

Шаръ бар асҳоб гӯристон куҷост

شرع بر اصحاب گورستان کجاست

Он гуруҳе каз фақирӣ бе саранд

آن گروهی کز فقیری بی‌سرند

Сад ҷиҳат зон мурдагон фонӣ таранд

صد جهت زان مردگان فانی‌تراند

Мурда аз як рӯаст фонӣ дар газанд

مرده از یک روست فانی در گزند

Суфиён аз сад ҷиҳат фонӣ шуданд

صوفیان از صد جهت فانی شدند

Марг як қатласт ва ин сесад ҳазор

مرگ یک قتلست و این سیصد هزار

Ҳар якеро хунбҳоиӣ бе шумор

هر یکی را خونبهایی بی‌شمار

Гарчи кишти ин қавмро ҳақи борҳо

گرچه کشت این قوم را حق بارها

Рехти баҳри хўнбҳои анборҳо

ریخت بهر خونبها انبارها

Ҳам чу Љорҷисанд ҳар як дар срор

هم‌چو جرجیس‌اند هر یک در سرار

Кушта гашта зинда гашта шаст бор

کشته گشته زنده گشته شصت بار

Кушта аз завқи синони додгар

کشته از ذوق سنان دادگر

намебисӯзад ки бизан захмӣ дигар

می‌بسوزد که بزن زخمی دگر

Валлоҳ аз ишқи вуҷӯди ҷони параст

والله از عشق وجود جان‌پرست

Кушта бар қатли дувум ошиқ тараст

کشته بر قتل دوم عاشق‌ترست

Гуфт қозии ман қазодор ҳем

گفت قاضی من قضادار حیم

Ҳокими асҳоби гӯристони кӣм

حاکم اصحاب گورستان کیم

Ин ба сӯратгар на дар гӯраст паст

این به صورت گر نه در گورست پست

Гӯрҳо дар дудмонаш омадаст

گورها در دودمانش آمدست

Бас бидидӣ мурдаи андари гӯри ту

بس بدیدی مرده اندر گور تو

Гӯрро дар мурдаи байн эй кӯри ту

گور را در مرده بین ای کور تو

Гар зи гӯрии хишт бар ту аўФтод

گر ز گوری خشت بر تو اوفتاد

Оқилон аз гӯр кӣ хоҳанд дод

عاقلان از گور کی خواهند داد

Гирди хашму кӣнаи мурдаи магарад

گرد خشم و کینهٔ مرده مگرد

Ҳин макун бо нақши гармобаи набард

هین مکن با نقش گرمابه نبرد

Шукр кун ки зиндае бар ту назд

شکر کن که زنده‌ای بر تو نزد

Конки зинда рад кунад ҳақ кард рад

کانک زنده رد کند حق کرد رد

Хашми эҳёи хашми ҳақ ва захм ӯст

خشم احیا خشم حق و زخم اوست

Ки ба ҳақи зиндаи сети он покизаи пӯст

که به حق زنده‌ست آن پاکیزه‌پوست

Ҳақ бикушт ӯро ва дар поча ш дамид

حق بکشت او را و در پاچه‌ش دمید

Зуди қассобонаи пӯст аз вай кашид

زود قصابانه پوست از وی کشید

Нафх дар вай боқӣ омад то моб

نفخ در وی باقی آمد تا ماب

Нафх ҳақ набӯд чу нафхаи он қассоб

نفخ حق نبود چو نفخهٔ آن قصاب

Фарқ бисёраст байни алнФхтин

فرق بسیارست بین النفختین

Ин ҳама зинаст ва он сари ҷумлаи шин

این همه زینست و آن سر جمله شین

Ин ҳаёт аз вай бурид ва шуд музир

این حیات از وی برید و شد مضر

Ваон ҳаёт аз нафх ҳақ шуд мустамар

وان حیات از نفخ حق شد مستمر

Ин дами он дам нест коед он ба шарҳ

این دم آن دم نیست کاید آن به شرح

Ҳин бар ои зини қаър чаҳ болои срҳ

هین بر آ زین قعر چه بالای صرح

Несташ бар хар нишондани муҷтаҳид

نیستش بر خر نشاندن مجتهد

Нақши ҳизумро касе бар хар наад

نقش هیزم را کسی بر خر نهد

Бар нишаст ӯ на пушт хар сазад

بر نشست او نه پشت خر سزد

Пушти тобутяш аўлитр сазад

پشت تابوتیش اولیتر سزد

Зулм чаҳ буд вазъи ғайри мавзеаш

ظلم چه بود وضع غیر موضعش

Ҳин макун дар ғайри мавзеи зойеъаш

هین مکن در غیر موضع ضایعش

Гуфт сӯфии пас равои дорӣ ки ӯ

گفت صوفی پس روا داری که او

Сайлем зад беқисос ва бе тсў

سیلیم زد بی‌قصاص و بی‌تسو

Ин раво бошад ки хари хирсии қлош

این روا باشد که خر خرسی قلاش

Суфиёнро сФъ андозад Балош

صوفیان را صفع اندازد بلاش

Гуфт қозии ту чаҳ дорӣ беш ва кам

گفت قاضی تو چه داری بیش و کم

Гуфт дорам дар ҷаҳони ман шаш дирам

گفت دارم در جهان من شش درم

Гуфт қозии се дирами ту харҷ кун

گفت قاضی سه درم تو خرج کن

Он се дигарро ба ӯ даҳ бе сухан

آن سه دیگر را به او ده بی‌سخن

Зор ва ранҷурасту дарвешу заъиф

زار و رنجورست و درویش و ضعیف

Се дирам дар боядаш тарау рғиФ

سه درم در بایدش تره و رغیف

Бар қафоӣ қозӣ афтодаш назар

بر قفای قاضی افتادش نظر

Аз қафои сӯфии он бади хуб тар

از قفای صوفی آن بد خوب‌تر

Рост мекард аз паии сайляши даст

راست می‌کرد از پی سیلیش دست

Ки қисос сайлем арзон шудаст

که قصاص سیلیم ارزان شدست

Сӯии гӯш қозӣ омад баҳри роз

سوی گوش قاضی آمد بهر راز

Сайле оварад қозиро фароз

سیلیی آورد قاضی را فراز

Гуфт ҳар шашро бигирӣд эй ду хасм

گفت هر شش را بگیرید ای دو خصم

Ман шавам озод бехрхошу всм

من شوم آزاد بی خرخاش و وصم