Муъминон аз дасти боди зоираҳ

مؤمنان از دست باد ضایره

Ҷумла бинишастанд андари доира

جمله بنشستند اندر دایره

Боди тӯфон буду киштии лутфи ҳў

باد طوفان بود و کشتی لطف هو

Баси чунин киштӣ ва тӯфон дорад ӯ

بس چنین کشتی و طوفان دارد او

Подшоҳиро худо киштӣ кунад

پادشاهی را خدا کشتی کند

То ба ҳирси хеш бар сафҳо занад

تا به حرص خویش بر صفها زند

Қасди шаҳи он на ки халқ омн шаванд

قصد شه آن نه که خلق آمن شوند

Қасдаши онк малик гардад пои банд

قصدش آنک ملک گردد پای‌بند

Он хросӣ май дӯди қасдаши халос

آن خراسی می‌دود قصدش خلاص

То биёбад ӯ зи захми он дами мнос

تا بیابد او ز زخم آن دم مناص

Қасд ӯ он на ки обӣ бар кашад

قصد او آن نه که آبی بر کشد

Ёкаҳи кунҷидро бидон равған кунад

یاکه کنجد را بدان روغن کند

Гови бишитобади зи бими захми сахт

گاو بشتابد ز بیم زخم سخت

На барои бурдани гардуну рахт

نه برای بردن گردون و رخت

Лек додаш ҳақи чунин хавфи вҷъ

لیک دادش حق چنین خوف وجع

То масолеҳ ҳосил ояд дар табаъ

تا مصالح حاصل آید در تبع

Ҳам чунон ҳар косибии андари дукон

هم‌چنان هر کاسبی اندر دکان

Баҳр худ кӯшад на ислоҳи ҷаҳон

بهر خود کوشد نه اصلاح جهان

Ҳар яке бар дард ҷӯяд марҳамӣ

هر یکی بر درد جوید مرهمی

Дар табаъи қоим шудаи зини олимӣ

در تبع قایم شده زین عالمی

Ҳақи сутуни ин ҷаҳон аз тарси сохт

حق ستون این جهان از ترس ساخت

Ҳар яке аз тарси ҷон дар кори бохт

هر یکی از ترس جان در کار باخت

Ҳамди эзадро ки тарсиро чунин

حمد ایزد را که ترسی را چنین

Кард ӯ меъмору ислоҳи замин

کرد او معمار و اصلاح زمین

Ин ҳама тарсндаанд аз неку бад

این همه ترسنده‌اند از نیک و بد

Ҳеҷ тарснда натарсад худ зи худ

هیچ ترسنده نترسد خود ز خود

Пас ҳақиқат бар ҳама ҳоким касеаст

پس حقیقت بر همه حاکم کسیست

Ки қарибаст ӯ агар маҳсус нест

که قریبست او اگر محسوس نیست

Ҳаст ӯ маҳсуси андари мкмнӣ

هست او محسوس اندر مکمنی

Лек маҳсуси ҳиси ин хонаи не

لیک محسوس حس این خانه نی

Он ҳиссӣ ки ҳақ бар он ҳис мазҳараст

آن حسی که حق بر آن حس مظهرست

Нест ҳиси ин ҷаҳон он дигараст

نیست حس این جهان آن دیگرست

Ҳиси ҳайвон гар бидидӣ он сувар

حس حیوان گر بدیدی آن صور

Боязиди вақт будӣ гову хар

بایزید وقت بودی گاو و خر

Онки танро мазҳар ҳар рӯҳ кард

آنک تن را مظهر هر روح کرد

Вонки киштиро барроқ Нӯҳ кард

وآنک کشتی را براق نوح کرد

Гар бихоҳад айни киштиро ба ху

گر بخواهد عین کشتی را به خو

ӯ кунад тӯфони ту эй нурҷу

او کند طوفان تو ای نورجو

Ҳар дамати тӯфону киштӣ эй мқл

هر دمت طوفان و کشتی ای مقل

Бо ғам ва шодят кард ӯ муттасил

با غم و شادیت کرد او متصل

Гар набинӣ киштӣу дарё ба пеш

گر نبینی کشتی و دریا به پیش

Ларзҳо байн дар ҳамаи аҷзои хеш

لرزها بین در همه اجزای خویش

Чун набинад асли тарсашро ъиўн

چون نبیند اصل ترسش را عیون

Тарс дорад аз хаёли гӯнаи гаван

ترس دارد از خیال گونه‌گون

Мушт бар аъамӣ занад як ҷилфи маст

مشت بر اعمی زند یک جلف مست

Кӯри пиндорад лгдзн уштураст

کور پندارد لگدزن اشترست

Зонк он дами бонг уштур ме шунид

زانک آن دم بانگ اشتر می‌شنید

Кӯрро гӯшаст ойӣна на дид

کور را گوشست آیینه نه دید

Боз гуяд кӯр на ин санг буд

باز گوید کور نه این سنگ بود

ё магар аз қуббаи пари тнг буд

یا مگر از قبهٔ پر طنگ بود

Ин набӯд ва ӯ набӯд ва он набӯд

این نبود و او نبود و آن نبود

Онк ӯ тарси офарид инҳо намӯд

آنک او ترس آفرید اینها نمود

Тарс ва ларза бошад аз ғайриӣ яқин

ترس و لرزه باشد از غیری یقین

Ҳеҷ кас аз худ натарсад эй ҳазин

هیچ کس از خود نترسد ای حزین

Он ҳкимк ваҳм хонд тарс ро

آن حکیمک وهم خواند ترس را

Фаҳм каж кардаст ӯ ин дарс ро

فهم کژ کردست او این درس را

Ҳеҷ ваҳмӣ беҳақиқат кӣ буд

هیچ وهمی بی‌حقیقت کی بود

Ҳеҷ қалбӣ бесаҳеҳӣ кӣ равад

هیچ قلبی بی‌صحیحی کی رود

Кӣ дурӯғии қимати орад бе зи рост

کی دروغی قیمت آرد بی ز راست

Дар ду олам ҳар дурӯғ аз рост хост

در دو عالم هر دروغ از راست خاست

Ростро дид ӯ ривоҷӣу фурӯғ

راست را دید او رواجی و فروغ

Бар умеди он равон кард ӯ дурӯғ

بر امید آن روان کرد او دروغ

эй дурӯғӣ ки зи сидқат ин навост

ای دروغی که ز صدقت این نواست

Шукри неъмат гӯ макун инкори рост

شکر نعمت گو مکن انکار راست

Аз мФлсФ гӯяму савдоӣ ӯ

از مفلسف گویم و سودای او

ё зи киштӣҳо ва дарёҳои ӯ

یا ز کشتیها و دریاهای او

Бали зи кштиҳоши кон панд диласт

بل ز کشتیهاش کان پند دلست

Гӯям аз кули ҷузв дар кул дохиласт

گویم از کل جزو در کل داخلست

Ҳар валеро Нӯҳу кштибони шинос

هر ولی را نوح و کشتیبان شناس

Суҳбати ин халқро тӯфони шинос

صحبت این خلق را طوفان شناس

Кам гурез аз шер ва аждарҳои нар

کم گریز از شیر و اژدرهای نر

зи ошноёну з хуишон кун ҳазар

ز آشنایان و ز خویشان کن حذر

Дар талоқе рӯзгорат ме баранд

در تلاقی روزگارت می‌برند

Ёдҳошони ғоибии ?ут май чаранд

یادهاشان غایبی‌ات می‌چرند

Чун хари ташнаи хаёл ҳар яке

چون خر تشنه خیال هر یکی

Аз қФи тани фикрро шарбати ?маккей

از قف تن فکر را شربت‌مکی

НшФ кард аз ту хаёли он вшот

نشف کرد از تو خیال آن وشات

Шабнамӣ ки дорӣ аз баҳри алҳаёт

شبنمی که داری از بحر الحیات

Пас нишони ншФи оби андари ғсўн

پس نشان نشف آب اندر غصون

Он буд кон менаҷунбад дар ркўн

آن بود کان می‌نجنبد در رکون

Узви ҳури шохтару тоза буд

عضو حر شاخ تر و تازه بود

Май кашӣ ҳар сӯ кашида ме шавад

می‌کشی هر سو کشیده می‌شود

Гар сабади хоҳии туоне карданаш

گر سبد خواهی توانی کردنش

Ҳам туоне кард чанбари гарданаш

هم توانی کرد چنبر گردنش

Чун шуд он ношФи зи ншФи бехи худ

چون شد آن ناشف ز نشف بیخ خود

Ноед он сӯе ки амраш ме кашад

ناید آن سویی که امرش می‌کشد

Пас бихон қомўои ксолӣ аз набӣ

پس بخوان قاموا کسالی از نبی

Чун наёбади шох аз бехаши тиббӣ

چون نیابد شاخ از بیخش طبی

Оташинаст ин нишон кӯтаҳ кунам

آتشین است این نشان کوته کنم

Бар фақиру ганҷу аҳволаши занам

بر فقیر و گنج و احوالش زنم

Оташӣ дидӣ ки сӯзад ҳар ниҳол

آتشی دیدی که سوزد هر نهال

Оташи ҷони байн казу сӯзади хаёл

آتش جان بین کزو سوزد خیال

На хаёл ва на ҳақиқатро амон

نه خیال و نه حقیقت را امان

Зини чунин оташ ки шуъла зад зи ҷон

زین چنین آتش که شعله زد ز جان

Хасм ҳар шер омад ва ҳар рӯбаҳ ӯ

خصم هر شیر آمد و هر روبه او

Кули шийъи ҳолки алои виҷҳа

کل شیء هالک الا وجهه

Дар вуҷӯҳи ваҷҳ ӯ рӯи харҷи шӯ

در وجوه وجه او رو خرج شو

Чун алиф дар бисми дар рӯи дарҷи шӯ

چون الف در بسم در رو درج شو

Он алиф дар бисми пинҳон кард ист

آن الف در بسم پنهان کرد ایست

Ҳаст ӯ дар бисми ва ҳам дар бисми нест

هست او در بسم و هم در بسم نیست

Ҳам чунин ҷумла ҳуруф гашта мот

هم‌چنین جملهٔ حروف گشته مات

Вақти ҳазфи ҳарф аз баҳри салоат

وقت حذف حرف از بهر صلات

Аз салаи сет ва беу син зу васл ёфт

از صله‌ست و بی و سین زو وصل یافت

Васл беу сини алифро бар натофт

وصل بی و سین الف را بر نتافت

Чунк ҳарфӣ барнатобад ин висол

چونک حرفی برنتابد این وصال

Воҷиб ояд ки кунам кӯтаҳи мақол

واجب آید که کنم کوته مقال

Чун яке ҳарфии фироқи син ва бист

چون یکی حرفی فراق سین و بیست

Хомшии ӣнҷои муҳимтар воҷбист

خامشی اینجا مهمتر واجبیست

Чун алиф аз худ фано шуд мктнФ

چون الف از خود فنا شد مکتنف

Беу син бе ӯ ҳаме гӯйанд алиф

بی و سین بی او همی‌گویند الف

Мо Ромяти ази Ромят бе вайаст

ما رمیت اذ رمیت بی ویست

Ҳам чунин қоли аллоҳ аз самташ биҷуст

هم‌چنین قال الله از صمتش بجست

То буд дору надорад ӯ амал

تا بود دارو ندارد او عمل

Чунк шуд фонӣ кунад дафъи илал

چونک شد فانی کند دفع علل

Гар шавад бешаи қалами дарёи мидод

گر شود بیشه قلم دریا مداد

Маснавиро нест поёнии умед

مثنوی را نیست پایانی امید

Чорчӯби хишти зан то хок ҳаст

چارچوب خشت‌زن تا خاک هست

намедиҳад тақтеъи шеъраш низ даст

می‌دهد تقطیع شعرش نیز دست

Чун намонад хок ва будаш ҷефф кунад

چون نماند خاک و بودش جف کند

Хок созад баҳр ӯ чун каф кунад

خاک سازد بحر او چون کف کند

Чун намонад бешау сар дар кашад

چون نماند بیشه و سر در کشد

Бешаҳо аз айни дарё сар кашад

بیشه‌ها از عین دریا سر کشد

Баҳр ин гуфт он худованди фараҷ

بهر این گفت آن خداوند فرج

Ҳдсўои ани бҳрнои ази лои ҳараҷ

حدثوا عن بحرنا اذ لا حرج

Бози гирд аз баҳру рӯ дар хушк на

باز گرد از بحر و رو در خشک نه

Ҳам зи лаъибати гӯ ки кӯдаки рост ба

هم ز لعبت گو که کودک‌راست به

То зи лаъибати андаки андак дар сабо

تا ز لعبت اندک اندک در صبا

Ҷонаш гардад бо ӣам ақли ошно

جانش گردد با یم عقل آشنا

Ақл аз он бозӣ ҳаме ёбад сбӣ

عقل از آن بازی همی‌یابد صبی

Гарчи бо ақласт дар зоҳири абӣ

گرچه با عقلست در ظاهر ابی

Кӯдаки девонаи бозӣ кӣ кунад

کودک دیوانه بازی کی کند

Ҷузв бояд то ки кулро фӣ кунад

جزو باید تا که کل را فی کند