Сайиди термад ки онҷои шоҳ буд

سید ترمد که آنجا شاه بود

Масхара ӯ далқаки огоҳ буд

مسخرهٔ او دلقک آگاه بود

Дошт корӣ дар Самарқанд ӯ муҳим

داشت کاری در سمرقند او مهم

Ҷусти алоқӣ то шавад ӯ мсттм

جست‌الاقی تا شود او مستتم

Зад мунодӣ ҳар ки андари панҷ рӯз

زد منادی هر که اندر پنج روز

Орадами зонҷо хабар бидиҳам кнўз

آردم زانجا خبر بدهم کنوز

Далқаки андари даҳ бад ва онро шунид

دلقک اندر ده بد و آن را شنید

Бар нишаст ва то бтрмд май давид

بر نشست و تا بترمد می‌دوید

Мураккабии ду андари он раҳ шуд сиқт

مرکبی دو اندر آن ره شد سقط

Аз дўонидни фарсро зон нмт

از دوانیدن فرس را زان نمط

Пас ба девон дар давид аз гирди роҳ

پس به دیوان در دوید از گرد راه

Вақти ноҳангоми раҳи ҷуст ӯ ба шоҳ

وقت ناهنگام ره جست او به شاه

ФҷФҷӣ дар ҷумла девон фитод

فجفجی در جملهٔ دیوان فتاد

Шӯришӣ дар ваҳми он султон фитод

شورشی در وهم آن سلطان فتاد

Хосу оми шаҳрро дил шуд зи даст

خاص و عام شهر را دل شد ز دست

То чаҳ ташвишу бало ҳодис шудаст

تا چه تشویش و بلا حادث شدست

ё адуии қоҳирӣ дар қасди мост

یا عدوی قاهری در قصد ماست

ё балоеи мӯҳликӣ аз ғайб хост

یا بلایی مهلکی از غیب خاست

Ки зи даҳ далқак ба сайрони дурушт

که ز ده دلقک به سیران درشت

Чанд аспии тозии андари роҳи кишт

چند اسپی تازی اندر راه کشت

Ҷамъ гашта бар сарои шоҳи халқ

جمع گشته بر سرای شاه خلق

То чаро омад чунин аштоби далқ

تا چرا آمد چنین اشتاب دلق

Аз шитоб ӯу фӯҳши иҷтиҳод

از شتاب او و فحش اجتهاد

Ғулғулу ташвиш дар термад фитод

غلغل و تشویش در ترمد فتاد

Он яке ду даст бар зонўзнон

آن یکی دو دست بر زانوزنان

Вон дигар аз ваҳми воўилии кунон

وآن دگر از وهم واویلی‌کنان

Аз нафиру фитна ва хавф накол

از نفیر و فتنه و خوف نکال

Ҳар дилии рафта ба сад кӯии хаёл

هر دلی رفته به صد کوی خیال

Ҳар касе фолӣ ҳаме зад аз қиёс

هر کسی فالی همی‌زد از قیاس

То чаҳ оташи аўФтоди андари пилос

تا چه آتش اوفتاد اندر پلاس

Роҳи ҷуст ва роҳ додаш шоҳи зуд

راه جست و راه دادش شاه زود

Чун замин бӯсед гуфташ ҳай чаҳ буд

چون زمین بوسید گفتش هی چه بود

Ҳарки мепурсед ҳоле зон турш

هرکه می‌پرسید حالی زان ترش

Даст бар лаб май ниҳод ӯ ки хамаш

دست بر لب می‌نهاد او که خمش

Ваҳм май афзуди зини фарҳанг ӯ

وهم می‌افزود زین فرهنگ او

Ҷумла дар ташвиш гашта днг ӯ

جمله در تشویش گشته دنگ او

Кард ишорати далқ ки эй шоҳи карам

کرد اشارت دلق که ای شاه کرم

Як дамӣ бигзор то ман дами занам

یک‌دمی بگذار تا من دم زنم

То ки боз ояд ба ман ақлами дамӣ

تا که باز آید به من عقلم دمی

Ки фитодам дар аҷоиби олимӣ

که فتادم در عجایب عالمی

Баъди як соъат ки шаҳ аз ваҳму занн

بعد یک ساعت که شه از وهم و ظن

Талхи гашташи ҳам гулӯ ва ҳам даҳан

تلخ گشتش هم گلو و هم دهن

Ки надида буд далқакро чунин

که ندیده بود دلقک را چنین

Ки азу хуштар набӯдаш ҳам нишин

که ازو خوشتر نبودش هم‌نشین

Доимои дастону лоғи афроштӣ

دایما دستان و لاغ افراشتی

Шоҳро ӯ шод ва хандон доштӣ

شاه را او شاد و خندان داشتی

Он чунон хандонаш кардӣ дар нишаст

آن چنان خندانش کردی در نشست

Ки гирифтӣ шаҳи шикамро бо ду даст

که گرفتی شه شکم را با دو دست

Ки зи зӯри ханда хуй кардӣ таниш

که ز زور خنده خوی کردی تنش

Рӯ дар афтодӣ зи хандаи карданаш

رو در افتادی ز خنده کردنش

Бози имрӯзи ин чунин зарду турш

باز امروز این چنین زرد و ترش

Даст бар лаб мезанад к-эии шаҳи хамаш

دست بر لب می‌زند کای شه خمش

Ваҳм дар ваҳму хаёли андари хаёл

وهم در وهم و خیال اندر خیال

Шоҳро то худ чаҳ ояд аз накол

شاه را تا خود چه آید از نکال

Ки дили шаҳ бо ғаму парҳез буд

که دل شه با غم و پرهیز بود

Зонк хўормшоаҳи баси хӯни рез буд

زانک خوارمشاه بس خون‌ریز بود

Баси шаҳони он тарафро кушта буд

بس شهان آن طرف را کشته بود

ё ба ҳила ё ба стўти он ънўд

یا به حیله یا به سطوت آن عنود

Ин шаҳи термади азу дар ваҳм буд

این شه ترمد ازو در وهم بود

Вази фани далқаки худ он ваҳмаш фузуд

وز فن دلقک خود آن وهمش فزود

Гуфт зутар бозгу то ҳол чист

گفت زوتر بازگو تا حال چیست

Ин чунин ошӯбу шӯри ту з кист

این چنین آشوب و شور تو ز کیست

Гуфт ман дар даҳ шунидам онки шоҳ

گفت من در ده شنیدم آنک شاه

Зад мунодӣ бар сар ҳар шоҳи роҳ

زد منادی بر سر هر شاه‌راه

Ки касе хоҳам ки тозад дар се рӯз

که کسی خواهم که تازد در سه روز

То Самарқанду даҳум ӯро кнўз

تا سمرقند و دهم او را کنوز

Ман шитобидам бар ту баҳри он

من شتابیدم بر تو بهر آن

То бигӯям ки надорам он тавон

تا بگویم که ندارم آن توان

Ин чунин чустӣ наёяд аз чу ман

این چنین چستی نیاید از چو من

Бории ин аўмидро бар ман матн

باری این اومید را بر من متن

Гуфт шаҳи лаънати барин зудяти бод

گفت شه لعنت برین زودیت باد

Ки ду сад ташвиш дар шаҳри аўФтод

که دو صد تشویش در شهر اوفتاد

Аз барои ин қадари хоми риш

از برای این قدر خام‌ریش

Оташи афкандии дарин мараҷу ҳашиш

آتش افکندی درین مرج و حشیش

Ҳам чу ин хомон бо таблу илм

هم‌چو این خامان با طبل و علم

Ки алоқоним дар фақру адам

که الاقانیم در فقر و عدم

Лофи шайхӣ дар ҷаҳон андохта

لاف شیخی در جهان انداخته

Хештанро боязидии сохта

خویشتن را بایزیدی ساخته

Ҳам зи худ солик шудаи восил шуда

هم ز خود سالک شده واصل شده

Маҳфилии вокрдаҳ дар даъвии кода

محفلی واکرده در دعوی‌کده

Хонаи домоди пурошӯбу шар

خانهٔ داماد پرآشوب و شر

Қавми духтарро набӯдаи зини хабар

قوم دختر را نبوده زین خبر

Валвала ки кори нимӣ рост шуд

ولوله که کار نیمی راست شد

Шартҳое ки зи сӯй мост шуд

شرطهایی که ز سوی ماست شد

Хонаҳоро рўФтим оростем

خانه‌ها را روفتیم آراستیم

Зини ҳаваси сармаст ва хуш бархестем

زین هوس سرمست و خوش برخاستیم

Зон тараф омад яке пайғоми не

زان طرف آمد یکی پیغام نی

Мурғӣ омад ин тараф зон боми не

مرغی آمد این طرف زان بام نی

Зини рисолоти мазиди андари мазид

زین رسالات مزید اندر مزید

Як ҷавобӣ зон ҳаволӣатон расед

یک جوابی زان حوالیتان رسید

Неи валикини ёри мо зин огаҳаст

نی ولیکن یار ما زین آگهست

Зонк аз дили сӯии дили ло бад раҳаст

زانک از دل سوی دل لا بد رهست

Пас аз он ёрӣ ки аўмид шумост

پس از آن یاری که اومید شماست

Аз ҷавоби номаи раҳ холӣ чарост

از جواب نامه ره خالی چراست

Сад нишонаст аз срор ва аз ҷҳор

صد نشانست از سرار و از جهار

Лек бас кун пардаи зин дар бар мадор

لیک بس کن پرده زین در بر مدار

Бози рӯ то қиссаи он далқи гӯл

باز رو تا قصهٔ آن دلق گول

Ки бало бар хеш оварад аз фузул

که بلا بر خویش آورد از فضول

Пас вазираш гуфт эй ҳақро стн

پس وزیرش گفت ای حق را ستن

Бишинав аз бандаи каминаи як сухан

بشنو از بندهٔ کمینه یک سخن

Далқак аз даҳ баҳр корӣ омадаст

دلقک از ده بهر کاری آمدست

Рой ӯ гашт ва пушаймонаш шудаст

رای او گشت و پشیمانش شدست

зи обу равғани куҳнаро нав ме кунад

ز آب و روغن کهنه را نو می‌کند

ӯ ба масхарагии бурун шӯ ме кунад

او به مسخرگی برون‌شو می‌کند

Ғамадро бинмуд ва пинҳон кард теғ

غمد را بنمود و پنهان کرد تیغ

Бояд афшурдани мрўро бе дареғ

باید افشردن مرورا بی‌دریغ

Пистаро ё ҷўзро то нашиканӣ

پسته را یا جوز را تا نشکنی

Неи намояди дил не бидиҳад равғанӣ

نی نماید دل نی بدهد روغنی

Машну ин дафъи вайу фарҳанг ӯ

مشنو این دفع وی و فرهنگ او

Дар нигар дар иртиошу ранг ӯ

در نگر در ارتعاش و رنگ او

Гуфт ҳақи симоҳми фии виҷҳаам

گفت حق سیماهم فی وجههم

Зонк ғаммозаст симо ва манам

زانک غمازست سیما و منم

Ин мъоин ҳаст зиди он хабар

این معاین هست ضد آن خبر

Ки башар ба сиришта омад ин башар

که بشر به سرشته آمد این بشر

Гуфт далқак бо фиғон ва бо хурӯш

گفت دلقک با فغان و با خروش

Соҳбо дар хӯни ин мискин макуш

صاحبا در خون این مسکین مکوش

Баси гумон ва ваҳм ояд дар замир

بس گمان و وهم آید در ضمیر

Кон набошад ҳақу содиқ эй амир

کان نباشد حق و صادق ای امیر

Ани баъзи алзн асмаст эй вазир

ان بعض الظن اثم است ای وزیر

Нестастам рости хосса бар фақир

نیست استم راست خاصه بر فقیر

Шаҳ нагирад онк ме ранҷоандаш

شه نگیرد آنک می‌رنجاندش

Аз чаҳ гирад онк май хндондш

از چه گیرد آنک می‌خنداندش

Гуфт соҳиби пеши шаҳ ҷогир шуд

گفت صاحب پیش شه جاگیر شد

Кошифи ин макр ва ин тазвир шуд

کاشف این مکر و این تزویر شد

Гуфт далқакро сӯй зиндон бурид

گفت دلقک را سوی زندان برید

Чоплусу зарқ ӯро кам харид

چاپلوس و زرق او را کم خرید

Май занедаш чун дуҳули ашками тиҳӣ

می‌زنیدش چون دهل اشکم‌تهی

То дуҳули вор ӯ диҳадмон огаҳӣ

تا دهل‌وار او دهدمان آگهی

Тару хушку пар ва тӣ бошад дуҳул

تر و خشک و پر و تی باشد دهل

Бонг ӯ огаҳ кунад моро зи кул

بانگ او آگه کند ما را ز کل

То бигӯед сари худ аз изтирор

تا بگوید سر خود از اضطرار

Ончунон ки гирад ин дилҳо қарор

آنچنان که گیرد این دلها قرار

Чун тмонинсти сидқ ва бо фурӯғ

چون طمانینست صدق و با فروغ

Дили нёромд ба гуфтори дурӯғ

دل نیارامد به گفتار دروغ

Кизб чун хас бошаду дил чун даҳон

کذب چون خس باشد و دل چون دهان

Хас нагардад дар даҳони ҳаргизи ниҳон

خس نگردد در دهان هرگز نهان

То дарав бошад забонӣ ме занад

تا درو باشد زبانی می‌زند

То ба дониш аз даҳон берун кунад

تا به دانش از دهان بیرون کند

Хосса ки дар чашм уфтад хаси зи бод

خاصه که در چشم افتد خس ز باد

Чашм уфтад дар наму банду кушод

چشم افتد در نم و بند و گشاد

Мо пас ин хасро занем акнӯн лагад

ما پس این خس را زنیم اکنون لگد

То даҳону чашми азин хас во раҳад

تا دهان و چشم ازین خس وا رهد

Гуфт далқак эй малик оҳиста бош

گفت دلقک ای ملک آهسته باش

Рӯй ҳаламу мағфиратро кам харош

روی حلم و مغفرت را کم‌خراش

То бад-ӣн ҳад чист таъҷил наҚум

تا بدین حد چیست تعجیل نقم

Ман наме пурм ба дасти ту дирам

من نمی‌پرم به دست تو درم

Он адаб ки бошад аз баҳри худо

آن ادب که باشد از بهر خدا

Андари он мстъҷлӣ набӯд раво

اندر آن مستعجلی نبود روا

Вонч бошад табъу хашму оризӣ

وآنچ باشد طبع و خشم و عارضی

Май шитобад то нагардад Муртазо

می‌شتابد تا نگردد مرتضی

Тарсад ар ояд ризо хашмаш равад

ترسد ار آید رضا خشمش رود

Интиқому завқи он Фоит шавад

انتقام و ذوق آن فایت شود

Шаҳвати козиби шитобад дар таом

شهوت کاذب شتابد در طعام

Хавфи фӯт завқ ҳаст он худ саққоам

خوف فوت ذوق هست آن خود سقام

Иштиҳои содиқ буд тохир ба

اشتها صادق بود تاخیر به

То гўоридаҳ шавад он бе гиреҳ

تا گواریده شود آن بی‌گره

Ту пай дафъ балоем май занӣ

تو پی دفع بلایم می‌زنی

То бибинӣ рахнаро бандаш кунӣ

تا ببینی رخنه را بندش کنی

То аз он рахна бурун ноед бало

تا از آن رخنه برون ناید بلا

Ғайри он рахна басӣ дорад қазо

غیر آن رخنه بسی دارد قضا

Чораи дафъ бало набӯд ситам

چارهٔ دفع بلا نبود ستم

Чора эҳсон бошаду афву карам

چاره احسان باشد و عفو و کرم

Гуфт алсдқаҳи марди ллбло

گفت الصدقه مرد للبلا

Дови мрзок ба садақа ё Фтӣ

داو مرضاک به صدقه یا فتی

Садақа набӯд сӯхтани дарвеш ро

صدقه نبود سوختن درویش را

Кӯр кардани чашми ҳалами андеш ро

کور کردن چشم حلم‌اندیش را

Гуфт шаҳ некӯаст хайру мавқеаш

گفت شه نیکوست خیر و موقعش

Лек чун хайрӣ кунӣ дар мавзеаш

لیک چون خیری کنی در موضعش

Мавзеи рух шаҳ наҳй вайронӣаст

موضع رخ شه نهی ویرانیست

Мавзеи шаҳи аспи ҳам нодонист

موضع شه اسپ هم نادانیست

Дар шариъати ҳам атои ҳам заҷр ҳаст

در شریعت هم عطا هم زجر هست

Шоҳро садру фарсро дарга аст

شاه را صدر و فرس را درگه است

Адл чаҳ буд вазъи андари мавзеаш

عدل چه بود وضع اندر موضعش

Зулм чаҳ буд вазъ дар номўқъш

ظلم چه بود وضع در ناموقعش

Нест ботил ҳар чаҳ яздони офарид

نیست باطل هر چه یزدان آفرید

Аз ғазаби вази ҳалами вази нсҳ ва макед

از غضب وز حلم وز نصح و مکید

Хайр мутлақ нест зинҳо ҳеҷ чиз

خیر مطلق نیست زینها هیچ چیز

Шар мутлақ нест зинҳо ҳеҷ низ

شر مطلق نیست زینها هیچ نیز

Нафъу зр ҳар яке аз мавзеаст

نفع و ضر هر یکی از موضعست

Илми азин рӯ воҷибаст ва нофеъаст

علم ازین رو واجبست و نافعست

эй басои заҷрӣ ки бар мискин равад

ای بسا زجری که بر مسکین رود

Дар савоб аз нону ҳалво ба буд

در ثواب از نان و حلوا به بود

Зонк ҳалво беавон сафро кунад

زانک حلوا بی‌اوان صفرا کند

Сайляш аз хбс мстнқо кунад

سیلیش از خبث مستنقا کند

Сайле дар вақт бар мискин бизан

سیلیی در وقت بر مسکین بزن

Ки раҳанд онаш аз гардан задан

که رهاند آنش از گردن زدن

Захм дар маънӣ фитад аз хуии бад

زخم در معنی فتد از خوی بد

Чӯб бар гирди аўФтд на бар намад

چوب بر گرد اوفتد نه بر نمد

Базм ва зиндон ҳаст ҳар баҳром ро

بزم و زندان هست هر بهرام را

Базми мухлисроу зиндони хом ро

بزم مخلص را و زندان خام را

Шқ бояд ришро марҳам кунӣ

شق باید ریش را مرهم کنی

Чиркро дар риш мустаҳкам кунӣ

چرک را در ریش مستحکم کنی

То хӯрд мари гӯштро дар зери он

تا خورد مر گوشت را در زیر آن

Ним судӣ бошаду панҷаи зиён

نیم سودی باشد و پنجه زیان

Гуфт далқак ман намегӯям гузор

گفت دلقک من نمی‌گویم گذار

Ман ҳаме гӯям тҳриӣ биор

من همی‌گویم تحریی بیار

Ҳин раҳи сабру тоне дар мабанд

هین ره صبر و تانی در مبند

Сабр кун андеша мекун рӯз чанд

صبر کن اندیشه می‌کن روز چند

Дар тоне бар яқинӣ бар занӣ

در تانی بر یقینی بر زنی

Гӯши моли ман боиқонӣ кунӣ

گوش‌مال من بایقانی کنی

Дар равиши имшии мкбои худ чаро

در روش یمشی مکبا خود چرا

Чун ҳаме шояд шудан дар устуво

چون همی‌شاید شدن در استوا

Машварат кун бо гуруҳи солеҳон

مشورت کن با گروه صالحان

Бар паямбари амр шоўрҳм бидон

بر پیمبر امر شاورهم بدان

Амрҳми шурӣ барои ин буд

امرهم شوری برای این بود

Каз тшоўри саҳву каж камтар равад

کز تشاور سهو و کژ کمتر رود

Ин хирадҳо чун масобиҳ анвараст

این خردها چون مصابیح انورست

Бист мисбоҳ аз яке равшан тараст

بیست مصباح از یکی روشن‌ترست

Бўк Мисбоҳӣ фитад андари миён

بوک مصباحی فتد اندر میان

Муштаал гашта зи нури осмон

مشتعل گشته ز نور آسمان

Ғайрати ҳақи парда Эй ангехтаст

غیرت حق پرده‌ای انگیختست

Суфлоу алавӣ ба ҳам омехтаст

سفلی و علوی به هم آمیختست

Гуфт сирўо май талаби андари ҷаҳон

گفت سیروا می‌طلب اندر جهان

Бахту рӯзиро ҳаме кун имтиҳон

بخت و روزی را همی‌کن امتحان

Дар маҷолис май талаби андари уқул

در مجالس می‌طلب اندر عقول

Он чунон ақлӣ ки буд андари расӯл

آن چنان عقلی که بود اندر رسول

Зонк мирос аз расӯл онасту бас

زانک میراث از رسول آنست و بس

Ки бибинад ғайбҳо аз пеш ва пас

که ببیند غیبها از پیش و پس

Дар басарҳо май талаби ҳам он басар

در بصرها می‌طلب هم آن بصر

Ки нтобад шарҳи он ин мухтасар

که نتابد شرح آن این مختصر

Баҳр ин кардаст манъи он бо шиква

بهر این کردست منع آن با شکوه

Аз трҳби ваз шудани хилват ба кӯҳ

از ترهب وز شدن خلوت به کوه

То нагардад фӯти ин навъи алтқо

تا نگردد فوت این نوع التقا

Кон назар бахтасту эксири бақо

کان نظر بختست و اکسیر بقا

Дар миёни солеҳони як аслҳист

در میان صالحان یک اصلحیست

Бар сари тўқиъш аз султони сҳист

بر سر توقیعش از سلطان صحیست

Кон дуо шуд бо иҷобати мқтрн

کان دعا شد با اجابت مقترن

КФў ӯ набӯд кбори инсу ҷин

کفو او نبود کبار انس و جن

Дар мариаш онки ҳлў ва ҳомз аст

در مری‌اش آنک حلو و حامض است

Ҳуҷҷати эшон бар ҳақ доҳз аст

حجت ایشان بر حق داحض است

Ки чу мо ӯро ба худ афроштем

که چو ما او را به خود افراشتیم

Узру ҳуҷҷат аз миён бар доштем

عذر و حجت از میان بر داشتیم

Қибларо чун кард дасти ҳақи аён

قبله را چون کرد دست حق عیان

Пас тҳрии баъди азин мардӯди дон

پس تحری بعد ازین مردود دان

Ҳин бигардон аз тҳрии рӯу сар

هین بگردان از تحری رو و سر

Ки падед омад маъоду мустақар

که پدید آمد معاد و مستقر

Як замони зини қиблагар зоҳли шӯй

یک زمان زین قبله گر ذاهل شوی

Сухра ҳар қиблаи ботили шӯй

سخرهٔ هر قبلهٔ باطل شوی

Чун шӯии тмииздаҳро носипос

چون شوی تمییزده را ناسپاس

Биҷаҳад аз ту хатарати қиблаи шинос

بجهد از تو خطرت قبله‌شناس

Гар азин анбори хоҳӣ бар ва бар

گر ازین انبار خواهی بر و بر

Ним соъати ҳам з ҳамдардон мабар

نیم‌ساعت هم ز همدردان مبر

Ки дар он дам ки бабрии зини муайян

که در آن دم که ببری زین معین

Мбтлии гардии ту бо бӣси алқрин

مبتلی گردی تو با بئس القرین