Он сиришта ишқ ришта ме кашад

آن سرشتهٔ عشق رشته می‌کشد

Бар умеди васли чуғз бо рушд

بر امید وصل چغز با رشد

Май тунд бар риштаи дили дам ба дам

می‌تند بر رشتهٔ دل دم به دم

Ки сари ришта ба даст оварда ам

که سر رشته به دست آورده‌ام

Ҳам чу торӣ шуд дилу ҷон дар шуҳуд

هم‌چو تاری شد دل و جان در شهود

То сари ришта ба ман рӯе намӯд

تا سر رشته به من رویی نمود

Худ ғроб албин омад ногаҳон

خود غراب البین آمد ناگهان

Бар шикори мӯшу барадаш зон макон

بر شکار موش و بردش زان مکان

Чун бар омад бар ҳавои мӯш аз ғроб

چون بر آمد بر هوا موش از غراب

Мнсҳб шуд чуғз низ аз қаъри об

منسحب شد چغز نیز از قعر آب

Мӯш дар минқори зоғу чуғзи ҳам

موش در منقار زاغ و چغز هم

Дар ҳавои овехтаи по дар ртм

در هوا آویخته پا در رتم

Халқ мегуфтанд зоғ аз макр ва кед

خلق می‌گفتند زاغ از مکر و کید

Чуғзи обиро чигуна кард сайд

چغز آبی را چگونه کرد صید

Чун шуд андари об ва чунаш дар рабӯд

چون شد اندر آب و چونش در ربود

Чуғзи обӣ кӣ шикори зоғ буд

چغز آبی کی شکار زاغ بود

Чуғзи гуфтои ин сазои он касе

چغز گفتا این سزای آن کسی

Кӯ чу беобон шавад ҷуфти хасӣ

کو چو بی‌آبان شود جفت خسی

эй фиғон аз ёри ноҷинс эй фиғон

ای فغان از یار ناجنس ای فغان

Ҳам нишин нек ҷӯйед эй маон

هم‌نشین نیک جویید ای مهان

Ақлро афғони зи нафаси пари уюб

عقل را افغان ز نفس پر عیوب

Ҳам чу бинии бадӣ бар рӯй хуб

هم‌چو بینی بدی بر روی خوب

Ақл мегуфташ ки ҷинсияти яқин

عقل می‌گفتش که جنسیت یقین

Аз раҳи маънисти не аз обу тин

از ره معنیست نی از آب و طین

Ҳин машав сӯрати параст ва ин магӯ

هین مشو صورت‌پرست و این مگو

Сари ҷинсият ба сӯрат дар мҷу

سر جنسیت به صورت در مجو

Сӯрат омад чун ҷамод ва чун ҳаҷар

صورت آمد چون جماد و چون حجر

Нест ҷомидро зи ҷинсияти хабар

نیست جامد را ز جنسیت خبر

Ҷон чу мӯру тан чу донаи гандумӣ

جان چو مور و تن چو دانهٔ گندمی

намекашонад сӯ ба сӯяш ҳар дамӣ

می‌کشاند سو به سویش هر دمی

Мӯр донад кони ҳубуби мртҳн

مور داند کان حبوب مرتهن

Мустаҳилу ҷинс ман хоҳад шудан

مستحیل و جنس من خواهد شدن

Он яке мӯрӣ гирифт аз роҳи ҷӯ

آن یکی موری گرفت از راه جو

Мӯри дигар гандумӣ бигирифт ва ду

مور دیگر گندمی بگرفت و دو

Ҷӯи сӯй гандум наметозад вале

جو سوی گندم نمی‌تازد ولی

Мӯри сӯй мӯр меояд балӣ

مور سوی مور می‌آید بلی

Рафтани ҷӯи сӯй гандум тобеъаст

رفتن جو سوی گندم تابعست

Мӯрро байн ки ба ҷинсаш роҷеъаст

مور را بین که به جنسش راجعست

Ту магӯ гандум чаро шуд сӯии ҷӯ

تو مگو گندم چرا شد سوی جو

Чашмро бар хасм на не бар гарав

چشم را بر خصم نه نی بر گرو

Мӯри асвад бар сари лабади сиёҳ

مور اسود بر سر لبد سیاه

Мӯри пинҳони донаи пайдои пеши роҳ

مور پنهان دانه پیدا پیش راه

Ақл гуяд чашмро некӯи нигар

عقل گوید چشم را نیکو نگر

Донаи ҳаргиз кӣ равад бедона бар

دانه هرگز کی رود بی دانه‌بر

Зин сабаб омад сӯии асҳоби клб

زین سبب آمد سوی اصحاب کلب

Ҳаст сӯратҳо ҳубубу мӯри қалб

هست صورتها حبوب و مور قلب

Зон шавад исои сӯии покони чарх

زان شود عیسی سوی پاکان چرخ

Бади қафасҳо мухталифи як ҷинси фаррух

بد قفس‌ها مختلف یک جنس فرخ

Ин қафаси пайдо ва он фаррухаши ниҳон

این قفس پیدا و آن فرخش نهان

Бе қафаси каш кӣ қафас бошад равон

بی‌قفس کش کی قفس باشد روان

эй хунаки чашмӣ ки ъқлстши амир

ای خنک چشمی که عقلستش امیر

Оқибат байн бошаду ҳбру қрир

عاقبت‌بین باشد و حبر و قریر

Фарқи зишту нағз аз ақл оваред

فرق زشت و نغز از عقل آورید

Неи зи чашмӣ каз сияҳ гуфту сипед

نی ز چشمی کز سیه گفت و سپید

Чашм ғарра шуд ба хзрои дмн

چشم غره شد به خضرای دمن

Ақл гуяд бар маҳаки моаш зан

عقل گوید بر محک ماش زن

Офат мурғаст чашми коми байн

آفت مرغست چشم کام‌بین

Мухлис мурғаст ақли доми байн

مخلص مرغست عقل دام‌بین

Доми дигари бад ки ақлаш дар наёфт

دام دیگر بد که عقلش در نیافت

Ваҳии ғоиби байни бад-ӣни сӯ зон шитофт

وحی غایب‌بین بدین سو زان شتافت

Ҷинсу ноҷинс аз хиради донеи шинохт

جنس و ناجنس از خرد دانی شناخت

Сӯии сӯрат ҳо нишоед зуди тохт

سوی صورت‌ها نشاید زود تاخت

Нест ҷинсият ба сӯрати лӣу лак

نیست جنسیت به صورت لی و لک

Исо омад дар башари ҷинси малик

عیسی آمد در بشر جنس ملک

Баркашидаш фавқи ин нилии ҳисор

برکشیدش فوق این نیلی‌حصار

Мурғи гардунӣ чу чуғзаши зоғи вор

مرغ گردونی چو چغزش زاغ‌وار