Бдонкаҳ чун мардум розӣ шаванд аз ишғол фароғат ёбанд , ва дар фароғати ҳеҷ кори беҳтар аз фикрати нист‑каҳи пайваста тафаккур мекунад дар аҳволи ҷаҳону авсофи хешу ҷалоли ҳақи таъолӣ .
بدانکه چون مردم راضی شوند از اشغال فراغت یابند، و در فراغت هیچکار بهتر از فکرت نیست‑که پیوسته تفکر میکند در احوال جهان و اوصاف خویش و جلال حق تعالی.
Ва гуфт фикрати ҳаракат диласт пас аз шинохтану талаби ҳақоиқи корҳо ,у маснӯъоти ҳақ таъолӣ майдонӣаст ки тафаккури ҷавлон кардан диласт дар он майдон . Ҳарчанд ки марди тафаккур беш кунад ҳақоиқ беш рӯй намояд . Ва чандон ки ба адорки ҳақоиқ рубубият меафзоед иқрор ӯ дар убудийят меафзоед .
و گفت فکرت حرکت دل است پس از شناختن و طلب حقایق کارها، و مصنوعات حق تعالی میدانی است که تفکر جولان کردن دل است در آن میدان. هرچند که مرد تفکر بیش کند حقایق بیش روی نماید. و چندان که به ادارک حقایق ربوبیت میافزاید اقرار او در عبودیت میافزاید.
Тафаккури ду навъаст : тафаккурӣаст дар халқ ,у тафаккурӣ дар ҳақи таъолӣ . ТФкрдри махлуқот ба маснӯъоту мақдӯрот воҷибаст ки инқиёду тавозуъ ва эълом афзоед .
تفکر دو نوع است: تفکری است در خلق، و تفکری در حق تعالی. تفکردر مخلوقات به مصنوعات و مقدورات واجب است که انقیاد و تواضع و اعلام افزاید.
Аммо тафаккур дар ҳақи таъолӣ дастурӣ нест ки одамии қадар ӯ бнтўонди шинохт ки « мо қдрўи аллоҳи ҳақи қадара » , ҷузи даҳшату саргардонии ҳеҷ ҳосил наёяд .
اما تفکر در حق تعالی دستوری نیست که آدمی قدر او بنتواند شناخت که «ما قدرو اللّه حق قدره»، جز دهشت و سرگردانی هیچ حاصل نیاید.
Чун хоҳад ки дар ҳақи таъолӣ тафаккур кунад хотираш қосир гардаду ақлаш оҷиз шавад , ҳеҷ таматтуъи наёбад . Азонкаҳи тафаккур дар номаҳдӯди саргаштагии орад ва аз тариқ истиқомат бияфканад .
چون خواهد که در حق تعالی تفکر کند خاطرش قاصر گردد و عقلش عاجز شود، هیچ تمتع نیابد. ازآنکه تفکر در نامحدود سرگشتگی آرد و از طریق استقامت بیفکند.
Аммо чун дар маснӯъот фикрат кунад қудрату санъату иродати ҳақи таъолӣ дар вай бибинад дилаш зинда шавад , маърифаташ зиёдат гардад , тавҳид бар дил ӯ ғолиб шавад ки «у итФкрўни фии халқи алсмўоту аларз » . Бад-ӣни сабаб рухсат нест фикрат дар сонъ‑ҷли ҷалола . Ва қоли алайҳи ассалом : « тФкрўои фии халқи аллоҳу лои ттФкрўои фии аллоҳ , Фонкми лои тқдрўни қадара » , дар махлуқот тафаккур кунед ва дар холиқ фикр макунед ки шумо қадар ӯ ндонед ва натавонед донистан ва он гуҳ дар залолати афтид .
اما چون در مصنوعات فکرت کند قدرت و صنعت و ارادت حق تعالی در وی ببیند دلش زنده شود، معرفتش زیادت گردد، توحید بر دل او غالب شود که «و یتفکرون فی خلق السموات و الارض». بدین سبب رخصت نیست فکرت در صانع‑جل جلاله. و قال علیه السلام: «تفکروا فی خلق اللّه و لا تتفکروا فی اللّه، فانکم لا تقدرون قدره»، در مخلوقات تفکر کنید و در خالق فکر مکنید که شما قدر او ندانید و نتوانید دانستن و آن گه در ضلالت افتید.
Абӯалии рўдбори‑рҳмаҳи аллоҳ ълиҳ‑гФтаҳаст тафаккури панҷ ваҷҳаст :
ابوعلی رودباری‑رحمة اللّه علیه‑گفته است تفکر پنج وجه است:
۱‑Фкртӣ ҳаст дар оёту ъломоти ҳақи таъолӣ ,у натиҷа ӯ маърифатаст .
۱‑فکرتی هست در آیات و علامات حق تعالی، و نتیجهٔ او معرفت است.
۲‑ў Фкртӣ ҳаст дар атои ҳақи таъолӣ ,у натиҷа ӯ муҳаббатаст .
۲‑و فکرتی هست در عطای حق تعالی،و نتیجه او محبت است.
۳‑ў Фкртӣ ҳаст дар ваъиди ҳақи таъолӣ , ва аз ваии рағбат афзӯн шавад .
۳‑و فکرتی هست در وعید حق تعالی، و از وی رغبت افزون شود.
۴‑ўи Фкртӣ дар ҳақоиқи нафасу рзоءи ҳақи таъолӣ ,у ҳёсмраҳ онаст .
۴‑و فکرتی در حقایق نفس و رضاءٍ حق تعالی، و حیاثمرهٔ آن است.
Ва ин ҷумлаи шарафӣ азим дорад . Марди соҳиби назар бояд ки пайваста дар оина фикрат менигараду ҷамол ҳақоиқ мебинад .
و این جمله شرفی عظیم دارد. مرد صاحب نظر باید که پیوسته در آینهٔ فکرت مینگرد و جمال حقایق میبیند.
Расӯл гуфтааст ҳар сухан ки зикри ҳақ таъолӣ набошад лағваст , ва ҳар хамӯшӣ ки фикрат нест ғифлатаст , ва ҳеҷ офати мардро вароӣ ғифлат нест , ва ҳеҷ давлати зиёдат аз ҳузур нест , венашони ҳузур тафаккураст . Чун марди мутафаккир буд ҷамъ шавад .
رسول گفته است هر سخن که ذکر حق تعالی نباشد لغو است، و هر خموشی که فکرت نیست غفلت است، و هیچ آفت مرد را ورای غفلت نیست، و هیچ دولت زیادت از حضور نیست، ونشان حضور تفکر است. چون مرد متفکر بود جمع شود.
Абўолъбоси домғонигўид ки шблии маро васият кард гуфт танҳои пешаи гиру номи он аз девони қавм берун кун ва рӯй ба девори дор то онгаҳ ки аҷал дар расад .
ابوالعباس دامغانیگوید که شبلی مرا وصیت کرد گفت تنهایی پیشهگیر و نام آن از دیوان قوم بیرون کن و روی به دیوار دار تا آنگه که اجل در رسد.
Шуайби бен ҳрбомд гуфт чаро омадӣ ? гуфт то наздик ту бошам . Гуфт ибодат ба ширкат рост наёяд . Ҳар ки бо худои таъолии инс буд бо ҳеҷ чизаш инс набӯд .
شعیب بن حربآمد گفت چرا آمدی؟ گفت تا نزدیک تو باشم. گفت عبادت به شرکت راست نیاید. هر که با خدای تعالی اُنس بود با هیچ چیزش انس نبود.
Зўолнўн мсриро пурседанд ки азлат кӣ дуруст ояд ? гуфт онгаҳ ки аз нафаси худ азлатгирӣ .
ذوالنون مصریرا پرسیدند که عزلت کی درست آید؟ گفت آنگه که از نفس خود عزلت گیری.
Ибн алмборкро гуфтанд доруӣ дил чист ? гуфт нодидани халқ . Ҳақи таъолӣ чун хоҳад ки бандаеро аз зли маъсият бо ъзи тоъати оради танҳоӣ бар вай осон кунаду вайро ба қаноат тавонгар гирданд ва ба айби хеш бино кунад . Ва ҳар киро ин доданд хайри дунёу охират бадв доданд .
ابن المبارکرا گفتند داروی دل چیست؟گفت نادیدن خلق. حق تعالی چون خواهد که بندهای را از ذل معصیت با عز طاعت آرد تنهایی بر وی آسان کند و وی را به قناعت توانگر گرداند و به عیب خویش بینا کند. و هر که را این دادند خیر دنیا و آخرت بدو دادند.
Боизид‑рҳмаҳи аллоҳ ълиҳ‑ро гуфтанд аз нафаси ҷудои шӯ то маро биёбӣ .
بایزید‑رحمة اللّه علیه‑را گفتند از نفس جدا شو تا مرا بیابی.
Бузургон гуфтаанд сӯфӣ бояд ки аз даҳ чиз боз ояд : аз маъсият ба тоъат , аз бухл ба вуҷӯд , аз шак ба яқин , аз шркбаҳи тавҳид , аз риё ба ихлос , аз гуноҳ ба тўбт , аз дурӯғ ба рост , аз ғифлат ба фикрат , аз ҳирс ба истиғно , аз ғазаб ба таҳаммул .
بزرگان گفتهاند صوفی باید که از ده چیز باز آید: از معصیت به طاعت، از بخل به وجود، از شک به یقین، از شرکبه توحید، از ریا به اخلاص، از گناه به توبت، از دروغ به راست، از غفلت به فکرت، از حرص به استغنا، از غضب به تحمل.
Ва ин ҳама фаръаст . Асл инаст ки чун сӯфӣ ба мақом фикрат раседу одоби фикрат маълум гардонид мадад тавфиқ ёбад то аз ағёр тбро кунад ва ба ҳақ таъолӣ бозгардад . Чун ба ҳақи таъолии бозгашт ба мддФкрти вайро дар кнФи аноят худ гирад ва ба лутфи хеш тарбият кунад то аз аъмол ба аҳвол расад , ва аз сӯрат ба сифат , ва аз такаллуф ба тасаввуф сафар кунад . « злки фазли аллоҳи иؤтиаҳи ман ишоء . »
و این همه فرع است. اصل این است که چون صوفی به مقام فکرت رسید و آداب فکرت معلوم گردانید مدد توفیق یابد تا از اغیار تبرا کند و به حق تعالی بازگردد. چون به حق تعالی بازگشت به مددفکرت وی را در کنف عنایت خود گیرد و به لطف خویش تربیت کند تا از اعمال به احوال رسد، و از صورت به صفت، و از تکلف به تصوف سفر کند. «ذلک فضل اللّه یؤتیه من یشاء.»
Дарин фасли бад-ӣни қадари сухан кифоят кунем , баъд аз ин асл дувум гӯйем ки ба ботин таъаллуқ дорад .
درین فصل بدین قدر سخن کفایت کنیم، بعد از این اصل دوم گوییم که به باطن تعلق دارد.