Номи ваии аҳмдбни Муҳамади саҳли бен атои алодмии алБағдодӣ аз уламои ء машойихаст ва аз зарифони суфиён , вайро суханаст некӯу забони фасеҳ дар фаҳми қуръон ва кутуб дорад бисёр фаҳми қуръон бар забони суфиён , тафсири қуръон аз аввал то охир бар забони ишорат , соҳиб тасонифаст . Суҳбат карда буд бо иброҳӣми морстонӣу шогирд ӯ буд ва аз ёрон ҷунайдаст .

نام وی احمدبن محمد سهل بن عطا الادمی البغدادی از علما‌ء مشایخ است و از ظریفان صوفیان، وی‌را سخن است نیکو و زبان فصیح در فهم قرآن و کتب دارد بسیار فهم قرآن بر زبان صوفیان‌، تفسیر قرآن از اول تا آخر بر زبان اشارت، صاحب تصانیف است. صحبت کرده بود با ابراهیم مارستانی و شاگرد او بود و از یاران جنید٭ است.

Бўсъиди хроз٭и вайро мебузург дошт хроз гуяд : алтсўФи халқу лбси анобау мороити ман аҳлаи алоолҷниду ибни ато . Ба сабаби ҳаллоҷи кушта шудаи фии зии алқъдаҳи санаи тсъу слсмоӣаҳ . Ва гуфтанд кӣ санаи аҳадии ъушраи фии халлоқаи алқоҳри биллоҳ . Ва даҳ писар ӯ дар ҷанги ҳбираҳи кушта шуда ба як бор . Вай гуфта буд : « илоҳӣ ! бнгрстм ҳар ки аз ту чизе ёфт аз дӯстони ту ба бало кашӣдан ёфт , марои балои даҳ » даҳ писарро ба як бор бикуштанд азон вай дар роҳи ҳаҷ . Ваии ҳаллоҷро мақбул карда буд он вазир кӣ ҳаллоҷро бикушт блъбосро гуфт : дар ҳаллоҷ чаҳ гӯйӣ ? гуфт : ту худ чандон дорӣ кӣ ба ӯ ба наёбӣ , сими мардумони бози даҳ вазир гуфт : май таъризи гӯйӣ ! фармуд то дандонҳои вай берун кашиданд ва меканданд ягони ягон , ва ба сари ваии фурӯ май бурданд то куштаи гашт . Сӣли ибни атои мо афзали алтоъот ?

بوسعید خراز٭ وی‌را می بزرگ داشت خراز گوید: التصوف خلق و لبس انابة و مارایت من اهله الاالجنید و ابن عطا. به‌سبب حلاج کشته شده فی ذی القعده سنه تسع و ثلثمائه. و گفتند کی سنه احدی عشره فی خلاقة القاهر باللّه. و ده پسر او در جنگ هبیره کشته شده به‌یک بار. وی گفته بود: ‌«الهی! بنگرستم هر که از تو چیزی یافت از دوستان تو به بلا کشیدن یافت، مرا بلا ده‌‌» ده پسر را‌ به‌یک بار بکشتند ازان وی در راه حج‌. وی حلاج را مقبول کرده بود آن وزیر کی حلاج را بکشت بلعباس را گفت: در حلاج چه گویی؟ گفت: تو خود چندان داری کی به او به نیابی، سیم مردمان باز ده وزیر گفت: می تعریض گویی! فرمود تا دندان‌های وی بیرون کشیدند و می‌کندند یگان یگان، و به سر وی فرو می‌بردند تا کشته گشت. سئل ابن عطا ما افضل الطاعات؟

Гуфт : мулоҳиза алҳақ алии давоми алоўқот . Шайх алислом гуфт : кӣ блъбос ато гуфт : ар наёрӣ кӣ даст дар ӯ занӣ , даст дар домани дӯстон ӯ зан вай гуфт : дар тафсири имитнии сам иҳиинӣ гуяд , имитнии анҳу сами иҳиинӣ ба . Аз вай пурседанд : кӣ мурувват чист ? гуфт : лои тстксри ллаҳ амалан . Лобни ато :

گفت: ملاحظة الحق علی دوام الاوقات. شیخ الاسلام گفت: کی بلعباس عطا گفت: ار نیاری کی دست در او زنی، دست در دامن دوستان او زن وی گفت: در تفسیر یمیتنی ثم یحیینی گوید، یمیتنی عنه ثم یحیینی به. از وی پرسیدند: کی مروت چیست؟ گفت: لا تستکثر للّه عملا. لابن عطا:

Сӣли ибни атои мо алодб ? Фқол : алўқўФи маъаи алмстҳсноти вҳўони иъомли маъаи аллоҳи саро ӯ ҷҳроу аншд :

سئل ابن عطا ما الادب؟ فقال: الوقوف مع المستحسنات وهوان یعامل مع اللّه سراً او جهراً و انشد:

Шайх алислом гуфт : кӣ адаб онаст кӣ биллоҳи таъолии мъомлти даргирӣ аз пои обу хоку даъват нафас бархезӣ , наме гӯйӣ : ки ман ва кард ман , гӯйӣ ки ӯу анояту тавфиқ ӯ .

شیخ الاسلام گفت: کی ادب آنست کی باللّه تعالی معاملت درگیری از پای آب و خاک و دعوت نفس برخیزی، نمی‌گویی: که من و کرد من، گویی که او و عنایت و توفیق او.

Шайх алислом гуфт карами аллоҳи виҷҳа : кӣ шайхи бўолъбос арзизӣ гуфт : кӣ бўолҳсин ибодоне гуфт : ки ману дарвешӣ ба рамлаи омадем , шаш рӯзи баромад , чизе нахурда будем , рӯзи ҳафтуми яке дар омад , ду позаҳ зар оварад , яке маро дод ва яке ёри маро , ман он худ фаро додам гуфтам : чизеи ор , то бихӯрем . ӯ он худ нигоҳ дошт . Чизе оварад бихӯрадем . Рӯй додем , ба дарё раседем , ба карони дарё , он дигари пораи зари додеми фарои мулло , то маро дар мураккаби нишонд , ва рафтем ду рӯз будем . Дарон мураккаби дарвешӣ буд дар кунҷи сари фурӯи барда , вақти намоз будӣ , намози бкрдӣу сар дар мураққаъи фурӯи барадӣ , ман фаро шудам вайро гуфтам : мо ёрон тӯйем , ар чизе ба кор бояд бигӯ , гуфт : бояд бигӯям ? « гуфтам : бигӯӣ ! » гуфт : фардои намози пешини бикунам ман биравам аз дунё , шумо хоҳед аз млоҳ , то шуморо бошати барад , ар азин ҷомаи ман чизеи вайро бояд дод бидиҳед . Чун бо карона шавед , дрхтстон байнед дар зери дарахтӣ ки мааст ҳамаи созу барги ман ниҳода ёбед маро бисозеду онҷо дафн кунят ва ин мураққаъи ман зойеъ макунят баргиред , чун ба ҳабла расед , бурное байнед зарифу назифи ин мураққаъ аз шумо боз хоҳад бо ӯ диҳед . Гуфтам : чунин кунем . Дигари рӯзи намози пешини бикраду сар дар мураққаъи фурӯи барад чун фаро шудем бирафта буд млоҳро гуфтем : ин ё рмо бирафт , моро бошат бар , то вайро дафн кунем . Гуфт : чунин кунам . Бошати шудем , дрхтстони дидем ,у дарахтии дидеми ма , дар миёни он , онҷои шудем , гӯрии дидеми кандау созу ҳунути вай то бироиаҳ ( ? бо пероя ) онҷои ниҳода . Вайро бсохтим ва дафн кардем «у мураққаъ вай барграфтем » ва рӯй ба ҳабла ниҳодем , бурно ӣӣ ба дидан мо омад барон нишон ки ӯ гуфта буд , бо мо гуфт : ки он вадиат биёред . Гуфтем : чунин кунем . Гуфтем : аз баҳри худоиро бо ту сухании бигӯем . Гуфт : бигӯед . Гуфтем . ӯ чаҳ мард буд ? ва ту чаҳ мардӣ ? ва ин чаҳ қиссааст ? гуфт : ӯ дарвешӣ буд миросӣ дошт , ворис талаб кард , маро ба ӯ намуданд , акнӯн шумо мирос бо ман сипореду равед . Онро ба вай супурдем . Гуфт : шумо ӣнҷо бошед то боз оем . Аз чашми мо ғоиб шуд , ва он мураққаъро дар пӯшед ,у ҷомаи худ пок берун кард ва гуфт : ин ба ҳукм шумост , ва рафт ба он мураққаъ . Мо дар масҷиди ҳаблаи шудем ,у рӯзи онҷо будем , чизе футуҳ набӯд . Азон ҷумлаи он ҷома чизе барграфтам ва додам ба ёри худ , кӣ чизеи ор , то бихӯрем . Вай рафт ба бозор . Соъатӣ будам , кӣ вай меомад ,у халқи азим дар ваии овехта дар омаданд ,у маро низ бигирифтанд ва мекашиданд гуфтам : чаҳ буд охир бигӯед ! гуфтанд : писари раиси ҳаблаи имрӯзи се рӯзаст кӣ нопадидаст , ҷомаи вай бо шумо май ёўим дар бозор . Моро май бурданди пеши раис ва бинишастем гуфт : писари ман кӯ ? ки ҷомаи вай бо шумост ? бигӯед рост ки қисса чунаст ? вайро қиссаи бози гуфтем аз аввал то охир . Вай бигирист ва рӯй дар осмон кард ва гуфт : Алҳамдулиллоҳ ! ки аз сулби ман чунуе буд кӣ турои шоист .

شیخ الاسلام گفت کرم اللّه وجهه: کی شیخ بوالعباس ارزیزی گفت: کی بوالحسین عبادانی گفت: که من و درویشی به رمله آمدیم، شش روز برآمد، چیزی نخورده بودیم، روز هفتم یکی در آمد، دو پازه زر آورد، یکی مرا داد و یکی یار مرا، من آن خود فرا دادم گفتم: چیزی آر، تا بخوریم. او آن‌ِ خود نگاه داشت. چیزی آورد بخوردیم. روی دادیم، به دریا رسیدیم، به کران دریا‌، آن دیگر پارهٔ زر دادیم فرا ملا، تا مرا در مرکب نشاند، و رفتیم دو روز بودیم. دران مرکب درویشی بود در کنج سر فرو برده، وقت نماز بودی، نماز بکردی و سر در مرقع فرو بردی، من فرا شدم وی‌را گفتم: ما یاران توییم، ار چیزی به‌کار باید بگو، گفت: باید بگویم؟ «گفتم: بگوی!» گفت: فردا نماز پیشین بکنم من بروم از دنیا، شما خواهید از ملاح، تا شما را باشط برد، ار ازین جامهٔ من چیزی وی‌را باید داد بدهید. چون با کرانه شوید، درختستان بینید در زیر درختی که مه است همه ساز و برگ من نهاده یابید مرا بسازید و آنجا دفن کنیت و این مرقع من ضایع مکنیت برگیرید، چون به حبله رسید، برنایی بینید ظریف و نظیف این مرقع از شما باز خواهد با او دهید. گفتم: چنین کنیم. دیگر روز نماز پیشین بکرد و سر در مرقع فرو برد چون فرا شدیم برفته بود ملاح را گفتیم: این یا رما برفت، ما را باشط بر، تا وی‌را دفن کنیم. گفت: چنین کنم. باشط شدیم، درختستان دیدیم، و درختی دیدیم مه، در میان آن، آنجا شدیم، گوری دیدیم کنده و ساز و حنوط وی تا بیرایه (‌؟‌با پیرایه‌) آنجا نهاده. وی‌را بساختیم و دفن کردیم «و مرقع وی برگرفتیم» و روی به حبله نهادیم، برنا‌یی به دیدن ما آمد بران نشان که او گفته بود، با ما گفت: که آن ودیعت بیارید. گفتیم: چنین کنیم. گفتیم: از بهر خدای را با تو سخنی بگوییم. گفت: بگویید. گفتیم. او چه مرد بود‌؟ و تو چه مردی‌؟ و این چه قصه است؟ گفت: او درویشی بود میراثی داشت، وارث طلب کرد، مرا به او نمودند، اکنون شما میراث با من سپارید و روید. آنرا به وی سپردیم. گفت: شما اینجا باشید تا باز آیم. از چشم ما غایب شد، و آن مرقع را در پوشید، و جامهٔ خود پاک بیرون کرد و گفت: این به حکم شماست، و رفت به آن مرقع. ما در مسجد حبله شدیم، و روز آنجا بودیم، چیزی فتوح نبود. ازان جملهٔ آن جامه چیزی برگرفتم و دادم به یار خود، کی چیزی آر، تا بخوریم. وی رفت به بازار. ساعتی بودم، کی وی می‌آمد، و خلق عظیم در وی آویخته در آمدند، و مرا نیز بگرفتند و می‌کشیدند گفتم: چه بود آخر بگویید! گفتند: پسر رئیس حبله امروز سه روز است کی ناپدید است، جامهٔ وی با شما می‌یاویم در بازار. ما را می‌بردند پیش رئیس و بنشستیم گفت: پسر من کو؟ که جامهٔ وی با شماست؟ بگویید راست که قصه چونست؟ وی‌را قصه باز گفتیم از اول تا آخر. وی بگریست و روی در آسمان کرد و گفت: الحمداللّه! که از صلب من چنویی بود کی ترا شایست.

Шайх алислом гуфт : ки ҳамаи халқи зинда аз мурда баранд мирос , магари ин тайифа , кӣ мурда аз зиндаи мироси барад . Ва гуфт : ки ҳечкас бо перӣ аз худовандони вилоят сҳб накунад ба сидқ , кӣ на чун ӯ баравад аз аҳволу вилояти ваии чизеи барад ё ҳама .

شیخ الاسلام گفت: که همه خلق زنده از مرده برند میراث، مگر این طایفه، کی مرده از زنده میراث برد. و گفت: که هیچکس با پیری از خداوندان ولایت صحب نکند به صدق، کی نه چون او برود از احوال و ولایت وی چیزی برد یا همه.