Мардӣ бар он сазад ки кунад азмро матин
مردی بر آن سزد که کند عزم را متین
На рӯзу шаби ниўшд бар чангро матин
نه روز و شب نیوشد بر چنگ را متین
Бо худ симбр чу касе поикўб шуд
با خود سیمبر چو کسی پایکوب شد
Сангин шавад бФрқ дараш худ оҳанӣн
سنگین شود بفرق درش خود آهنین
Кӣ бо срўни каргаданони панҷаи барзанад
کی با سرون کرگدنان پنجه برزند
Кандар сарои мушти ҳамеи суда бар сарин
کاندر سرای مشت همی سوده بر سرین
Хӯн ҷигар хӯрд гуҳи сахтӣ касе ки рехт
خون جگر خورد گه سختی کسی که ریخت
Ҳар субҳу шоми хӯни рузи андари бсоткин
هر صبح و شام خون رز اندر بساتکین
Чун шнблилаҳ зард кунад рухи гуҳи масоф
چون شنبلیله زرد کند رخ گه مصاف
Онкўи дарун хўобгаҳ ифшоанд ёсамин
آنکو درون خوابگه افشاند یاسمین
Хӯни рузон ки ҳуши касонро ҳамеи барад
خون رزان که هوش کسان را همی برد
Бовар макун ки рой касеро кунад рузин
باور مکن که رای کسی را کند رزین
Рои рузину фикри матини андари он мҷўӣ
رای رزین و فکر متین اندر آن مجوی
Каши андаруни мағзи пар аз хамри андарин
کش اندرون مغز پر از خمر اندرین
Хӯни рузон чаҳ мояи фузунтар зи хӯни дил
خون رزان چه مایه فزونتر ز خون دل
Дебои қз чаҳ поя бар аз шмлаҳи ҷанин
دیبای قز چه پایه بر از شمله جنین
Бедор боядӣ дили соҳибдили Карим
بیدار بایدی دل صاحبدل کریم
Ҳушёр боядӣ сар донишвар гузин
هشیار بایدی سر دانشور گزین
Дар кўрдини крои бинои ҳаме буд
در کوردین کرا بینا همی بود
Беҳтар ки марди кӯри дили андари хроткин
بهتر که مرد کور دل اندر خراتکین
Гжи ростӣ кбор набандад ва гар кунад
گژ راستی کبار نبندد و گر کند
Дар рӯзи ҷанги рости бетони ҷомаи гжин
در روز جنگ راست بتن جامه گژین
Гар дидаи ту порсиёнро кунанд рост
گر دیده تو پارسیان را کنند راست
Дар ибтидои озари маи кӯса бар нишин
در ابتدای آذر مه کوسه بر نشین
Афсонаи исти сӯрати мардони хом ро
افسانه ایست صورت مردان خام را
Коранд бодпои ткоўри бзири зин
کارند بادپای تکاور بزیر زین
Мардӣ з дод зояду давлати зи мардумӣ
مردی ز داد زاید و دولت ز مردمی
Чун касрӣ аз Қубоду Фаридуни зи обтин
چون کسری از قباد و فریدون ز آبتین
Каждум машав , вале бзрўрт , басони наҳл
کژدم مشو، ولی بضرورت، بسان نحل
Бар хасм заҳр медаҳ ва бар дӯсти ангабин
بر خصم زهر میده و بر دوست انگبین
Тарк дирам гузину бад-ӣни орзӯ ки халқ
ترک درم گزین و بدین آرزو که خلق
Динор ошиқанду ҳариф дирам гузин
دینار عاشقند و حریف درم گزین
Гавҳари бҷони мард бибояд фузун буд
گوهر بجان مرد بباید فزون بود
Чаҳ хосият ки дорад гавҳар дар остин
چه خاصیت که دارد گوهر در آستین
Гӯсолаи зарринаи тамаъ сомрӣ кунад
گوساله زرینه طمع سامری کند
Рӯҳ аломин нахоҳад гӯсолаи самин
روح الامین نخواهد گوساله سمین
Онч ояд аз қалам на зи ншкрдаҳи оидо
آنچ آید از قلم نه ز نشکرده آیدا
Онч ояд аз синон накунад ҳичгаҳи кодин
آنچ آید از سنان نکند هیچگه کدین
Дандони шер ончӣ кунад дар сафи масоф
دندان شیر آنچه کند در صف مصاف
Ноед буқати кори зи дандонаҳои шин
ناید بوقت کار ز دندانه های شین
Гарчи яке ҷаҳон киинаст одамӣ
گرچه یکی جهان کهین است آدمی
Чун нест ҳуш ва райш бошад ҷаҳони киин
چون نیست هوش و رایش باشد جهان کهین
Бояд бидоду дониши андар замона зист
باید بداد و دانش اندر زمانه زیست
Чун хоҷаи бузургу худованди ростин
چون خواجه بزرگ و خداوند راستین
Садри аҷали амири низоми онк бар рӯонаш
صدر اجل امیر نظام آنک بر روانش
Аз гетии офарину ҳамаи гетии офарин
از گیتی آفرین و همه گیتی آفرین
Эзад бар обу хок ба нгмоштаҳи чунон
ایزد بر آب و خاک به نگماشته چنان
Бали зи обу хок низ ба нанигошта чунин
بل ز آب و خاک نیز به ننگاشته چنین
Қудрат намӯд бар ҳамагони воҷиби алўҷўд
قدرت نمود بر همگان واجب الوجود
Каз моءу тини бсохти худованди моءу тин
کز مآء و طین بساخت خداوند مآء و طین
Лобл гузошт яздони миннат ки офарид
لابل گذاشت یزدان منت که آفرید
Бар эминии гетии ин соҳиби амин
بر ایمنی گیتی این صاحب امین
Дасташ намӯда рқи ҳамаи халқро змон
دستش نموده رق همه خلق را ضمان
Теғаш шудааст тамшияти маликро змин
تیغش شده است تمشیت ملک را ضمین
Донои баради ҳамеи зи сари кӯй ӯ бсор
دانا برد همی ز سر کوی او بسار
Дарё ҳаме хӯрд бкФи даст ӯ ямин
دریا همی خورد بکف دست او یمین
Фармӯда аз карами падарӣ бар камолу фазл
فرموده از کرم پدری بر کمال و فضل
Чунон ки киқбод ба Ирамин ва кӣ пшин
چنان که کیقباد به ارمین و کی پشین
Душман надонамаш бҷҳон зонка дар ҷаҳон
دشمن ندانمش بجهان زانکه در جهان
Теғаши баҷои наҳаштаи яке мардуми лъин
تیغش بجا نهشته یکی مردم لعین
Волои малики Музаффари дайнро чунуи вазир
والا ملک مظفر دین را چنو وزیر
Таъйин намӯд шаҳ ки бдўлт шавад муайян
تعیین نمود شه که بدولت شود معین
Аз Фкртш баланд шавад номи Подшаҳ
از فکرتش بلند شود نام پادشه
Вази ҳимматаш дуруст шавад кори малику дайн
وز همتش درست شود کار ملک و دین
Ҳақро ҷудо намӯда зи ботили ҳамеи чунон
حق را جدا نموده ز باطل همی چنان
Кун пунбаро зи дона ҷудо карда чу бгин
کن پنبه را ز دانه جدا کرده چو بگین
Бабр аз салобаташ накунад ҷой дар аҷм
ببر از صلابتش نکند جای در اجم
Шер аз мҳобтш накунад хоб дар ърин
شیر از مهابتش نکند خواب در عرین
Мардони рӯзгораши гардони корзор
مردان روزگارش گردان کارزار
Тифлони асри ваии ҳамаи перони дурбин
طفلان عصر وی همه پیران دوربین
Даъвӣ агар кунам ки бФрмони ваии магас
دعوی اگر کنم که بفرمان وی مگس
Ояд ҳамеи бърсаҳи симурғ бо танин
آید همی بعرصه سیمرغ با طنین
Афсона нест зи онкии занон дар замони вай
افسانه نیست ز آنکه زنان در زمان وی
Шер авжананду пилтан ар нестат яқин
شیر اوژنند و پیلتن ار نیستت یقین
Бишинав ҳикоятӣ ки дар ин рӯзгори нек
بشنو حکایتی که در این روزگار نیک
Афтодаи иттифоқ дар ин буму сарзамин
افتاده اتفاق در این بوم و سرزمین
Дуздон чанд хирау айёру роҳзан
دزدان چند خیره و عیار و راهزن
Шӯмон чанд гмраҳу таррор ва раҳ нишин
شومان چند گمره و طرار و ره نشین
Бо чобукии рабӯдаи зи фарқи Зуҳали кулоҳ
با چابکی ربوده ز فرق زحل کلاه
Бардаи зи дасти брҷис аз зиракии нигин
برده ز دست برجیس از زیرکی نگین
Дода зи ҳуққаи шаби афюни бмоҳтоб
داده ز حقه شب افیون بماهتاب
Карда зи ҷоми рӯзи бкоми хури обгин
کرده ز جام روز بکام خور آبگین
Чун ишқи хонаи рўб ва чу мастии ситеза гар
چون عشق خانه روب و چو مستی ستیزه گر
Ҳамчун шабоби ғарра чу шаҳват ҳаво гузин
همچون شباب غره چو شهوت هوا گزین
Аз бос мейр бӯда бзндони ахтФоء
از باس میر بوده بزندان اختفاء
Вази бими марги монда ба байти алҳзни ҳазин
وز بیم مرگ مانده به بیت الحزن حزین
Аз тӯли танги дастӣу фарти гуруснагӣ
از طول تنگ دستی و فرط گرسنگی
Чун тирӣ аз камони бҷҳиднд аз камӣн
چون تیری از کمان بجهیدند از کمین
Дар сар хумор карда супурданд роҳи ғдр
در سر خمار کرده سپردند راه غدر
Бо ҷон видоъ гуфта гирифтанд расми кин
با جان وداع گفته گرفتند رسم کین
Ҳангоми шаб ки хуфтаи асаси рухи наҳуфтаи ма
هنگام شب که خفته عسس رخ نهفته مه
Ин дар замин ва он як дар торами барин
این در زمین و آن یک در طارم برین
Рафтанди хонаи яке аз тоҷирон ки дошт
رفتند خانه یکی از تاجران که داشت
Молии фузуни зи давлати оли сабуктакин
مالی فزون ز دولت آل سبکتکین
Анборҳо бахона дараш лаъли пари бҳоء
انبارها بخانه درش لعل پر بهاء
Харворҳо бкисаҳ дараш лؤлؤи смин
خروارها بکیسه درش لؤلؤ ثمین
Хур назд махзани зараш аз рашки зарди рух
خور نزد مخزن زرش از رشک زرد رخ
Парвини зи хирман гуҳараш гашта хӯшаи чин
پروین ز خرمن گهرش گشته خوشه چین
Беш аз дивист Қоран дар даргааши нақиб
بیش از دویست قارن در درگهش نقیب
Беш аз ҳазор қорун дар харгаҳаши дафин
بیش از هزار قارون در خرگهش دفین
Аз дибҳои мисрӣу ойӣнаҳои Ром
از دیبهای مصری و آیینه های رم
Базмаш чу коргоҳи фарангу баҳори чин
بزمش چو کارگاه فرنگ و بهار چین
Алқсаҳи ин дадон ситамгар накарда бим
القصه این ددان ستمگر نکرده بیم
Аз рӯзгори пешину зи рӯзи вопасин
از روزگار پیشین و ز روز واپسین
Андар саро шуданд чу гиреҳгони сҳмнок
اندر سرا شدند چو گرگان سهمناک
Дар хона омаданд чу девони саҳмгин
در خانه آمدند چو دیوان سهمگین
Диданди посбонро махмури ҷоми хоб
دیدند پاسبان را مخمور جام خواب
Хонаи худоӣ низ ба бистар шуда макин
خانه خدای نیز به بستر شده مکین
Ояд ғтит наем чу бахятони маст
آید غطیط نایم چو بخیتان مست
Созад сафири соФри овози ромтӣн
سازد صفیر صافر آواز رامتین
Гар тӯб бар зананд наҷунбад касе ки ҳон
گر توپ بر زنند نجنبد کسی که هان
Вар сақф башикананд нахезад танӣ ки ҳин
ور سقف بشکنند نخیزد تنی که هین
Оҳистаи понҳодаҳи зи даҳлези он сарой
آهسته پانهاده ز دهلیز آن سرای
Дар остон шуданд бимолидаи остин
در آستان شدند بمالیده آستین
Хомӯши сохтаи Фзу афрӯхтаи Фнк
خاموش ساخته فز و افروخته فنک
Андар кашида сиху барафроштаи хсин
اندر کشیده سیخ و برافراشته خصین
Савҳони ҳмизднди вбриднди қуфл дар
سوهان همیزدند وبریدند قفل در
Хоиск кӯфтанду шикастанди зўлФин
خایسک کوفتند و شکستند زولفین
Бастанди борҳои ҷавоҳир ҳама бадуш
بستند بارهای جواهر همه بدوش
Карданд донҳои лӣолӣ ҳама гузин
کردند دانهای لئالی همه گزین
Бурданди дибаҳҳои латифу гаронбаҳо
بردند دیبه های لطیف و گرانبها
Ойӣнаҳои рӯмӣу онӣаҳои чин
آیینه های رومی و آنیه های چین
Ҷамъӣ барои поси мувозиб дар остон
جمعی برای پاس مواظب در آستان
Қавмӣ барои ҳамли фарои чидаи остин
قومی برای حمل فرا چیده آستین
Ногуҳи арӯси хонаи худо кандарон замон
ناگه عروس خانه خدا کاندران زمان
Бо кадхудои худ бад дар хоб дил нишин
با کدخدای خود بد در خواب دل نشین
Бидхти вордхтӣ дар ҳиҷлаи нишот
بیدخت واردختی در حجله نشاط
Шоёни боФрину саноӣ ба офарин
شایان بآفرین و ثنای به آفرین
Аз хоби ҷуст ва дид бкохи андарони гуруҳ
از خواب جست و دید بکاخ اندران گروه
Чун лашкари муғули бхёми ҷалоли дайн
چون لشکر مغول بخیام جلال دین
Морони муҳраи бозу тмосиҳи разми соз
ماران مهره باز و تماسیح رزم ساز
Шерони теғи ёзу ъФорити хашмгин
شیران تیغ یاز و عفاریت خشمگین
Чун дашна дид дар кафи дуздони нобакор
چون دشنه دید در کف دزدان نابکار
Шуд дашнаи мӯӣ бар тани симини нозанин
شد دشنه موی بر تن سیمین نازنین
Чун хайзарони трқди хмгштаҳ рост кард
چون خیزران ترقد خمگشته راست کرد
Дар сунбули сиёҳ ниҳон кард ёсамин
در سنبل سیاه نهان کرد یاسمین
Бедор шуд чу бахти худованди ман зи хоб
بیدار شد چو بخت خداوند من ز خواب
Афканди ҳамчуи фикрат ӯ бурқаъ аз ҷабин
افکند همچو فکرت او برقع از جبین
Бо сормӣ чу меҳри дарахшнда аз ғилоф
با صارمی چو مهر درخشنده از غلاف
Чун лабуии бахшами хромндаҳ аз ърин
چون لبوی بخشم خرامنده از عرین
Чун мижаи гони таркони болои чашми маст
چون مژه گان ترکان بالای چشم مست
Бо офтоби тобон бо теғи оташин
با آفتاب تابان با تیغ آتشین
Нӯшоба буд гўӣӣ дар кори рӯмён
نوشابه بود گوئی در کار رومیان
ё худ ғизола буд ба ҳиҷои мусалламин
یا خود غزاله بود به هیجای مسلمین
ё чун хадиҷаи хотуни андари ғзои рӯс
یا چون خدیجه خاتون اندر غزای روس
ё дар масофи лашкари исломи Катрин
یا در مصاف لشکر اسلام کاترین
Оварад трктози бтороҷён чунонк
آورد ترکتاز بتاراجیان چنانک
Тозад ҳаме ба лашгари Исфанди фарвардин
تازد همی به لشگر اسفند فروردین
Дуздони хира , хор шимурданд кор ӯ
دزدان خیره، خوار شمردند کار او
Бо ваии ҳаме кашокаш карданд баҳри кин
با وی همی کشاکش کردند بهر کین
Овехтаи бикдигри андари сафи масоф
آویخته بیکدیگر اندر صف مصاف
Монандаи забонӣа дар ҷанги ҳури айн
ماننده زبانیه در جنگ حور عین
Аз пои худсарон ва аз андоми паҳлавон
از پای خودسران و از اندام پهلوان
Пар хок шуд ҳавоу пар аз хӯни ҳамаи замин
پر خاک شد هوا و پر از خون همه زمین
Девон чандро бадали шаби фиришта Эй
دیوان چند را بدل شب فرشته ای
Ҳамчун шаҳоб соқиб кард аз қазои тъин
همچون شهاب ثاقب کرد از قضا طعین
Гуфтӣ бмғзи мардуми саръии фусунгарӣ
گفتی بمغز مردم صرعی فسونگری
Ном худо дамид боҳримни лъин
نام خدا دمید باهریمن لعین
Рафтанди прдлони тиҳии даст аз он сарой
رفتند پردلان تهی دست از آن سرای
Бо музеии чунин бал бо зузау ҳнин
با موزه چنین بل با زوزه و حنین
Ваон сими тани багӯна шамъӣ фурӯхта
وان سیم تن بگونه شمعی فروخته
Дар дили шарора будашу хӯни ҷорӣ аз ҷабин
در دل شراره بودش و خون جاری از جبین
Омад даруни кӯча ва зад панҷа бо аду
آمد درون کوچه و زد پنجه با عدو
Чндонкаҳ ранҷа шуд тану андоми нозанин
چندانکه رنجه شد تن و اندام نازنین
Дуздон заданд ҳалқа бигардаш зи чорсўӣ
دزدان زدند حلقه بگردش ز چارسوی
Чун ҳалқае ки дар васаташи брнҳии нигин
چون حلقه ای که در وسطش برنهی نگین
Маҷрӯҳ шуд зи ночху шамшеру тирашон
مجروح شد ز ناچخ و شمشیر و تیرشان
Он соқҳои симин ваон соиди самин
آن ساقهای سیمین وان ساعد سمین
Ногуҳ раседаш аз паии шиддати яке фараҷ
ناگه رسیدش از پی شدت یکی فرج
Чўнонкаҳи баҳри бўдлФ аз кед оФшин
چونانکه بهر بودلف از کید آفشین
Андар расед шаҳна чу тирӣ ки аз камон
اندر رسید شحنه چو تیری که از کمان
Ва он кадхудои муъоинаи ширӣ ки аз камӣн
و آن کدخدا معاینه شیری که از کمین
Бо мардумии газофи ҳамаи мардуми масоф
با مردمی گزاف همه مردم مصاف
Ҷавшани дарави кмонкшу доноу корбин
جوشن درو کمانکش و دانا و کاربین
Гашта бътри манишам бо якдигари ҳлиФ
گشته بعطر منشم با یکدیگر حلیف
Дода бъқди мъсм бар якдигари ямин
داده بعقد معصم بر یکدیگر یمین
Бедод корҳо бидиҳ дар муддати шҳўр
بیداد کارها بده در مدت شهور
Ҳушёри розҳо шуда дар давраи синӣн
هشیار رازها شده در دوره سنین
Карданд ҳамла бар сафи дуздони нобакор
کردند حمله بر صف دزدان نابکار
Дар тохтанд ҷониби девони саҳмгин
در تاختند جانب دیوان سهمگین
Бурданди сӯии хонаи бигларбигии равон
بردند سوی خانه بیگلربیگی روان
Чун Зуҳраи хавориҷ дар рӯзи вопасин
چون زهره خوارج در روز واپسین
Ҷустанд чун халос наҷустанд аз шиканҷ
جستند چون خلاص نجستند از شکنج
Гуфтанд чун мнос шуниданд лоати ҳайн
گفتند چون مناص شنیدند لات حین
Фаррухи нажоди хоҷаи бигларбигӣ чу дид
فرخ نژاد خواجه بیگلربیگی چو دید
Аз фари бахти ганҷи муроди андари остин
از فر بخت گنج مراد اندر آستین
Ҳукм шиканҷа доду бзндонёни супурд
حکم شکنجه داد و بزندانیان سپرد
Бадхоҳро ки дар хур сҷнаст босҷин
بدخواه را که در خور سجن است باسجین
Андари шиканҷаи панҷаи зрғоми қаҳр ӯ
اندر شکنجه پنجه ضرغام قهر او
Гиреҳгони пели танро дарид пӯстин
گرگان پیل تن را درید پوستین
Маълум шуд ки ӣнони чандини ҳазор хон
معلوم شد که اینان چندین هزار خان
Тороҷ кардаанд баҳри буму сарзамин
تاراج کرده اند بهر بوم و سرزمین
Ангехта саманди баҳри хиттаи мниъ
انگیخته سمند بهر خطه منیع
Овехтаи каманди баҳри қалъаи ҳсин
آویخته کمند بهر قلعه حصین
Ҳатки сутури сохта бе бими шаҳриёр
هتک ستور ساخته بی بیم شهریار
Қатъ рؤс карда бе хавфи раби дайн
قطع رؤس کرده بی خوف رب دین
Аз баҳри ахзи сори мукофоти олимӣ
از بهر اخذ ثار مکافات عالمی
Кардааст хорашони схти раби оламин
کرده است خارشان سخط رب عالمین
зи эшон нишони моли фақирони якон якон
ز ایشان نشان مال فقیران یکان یکان
Бишунид ҳар ки буд бо қарори ростин
بشنید هر که بود با قرار راستین
Бастади тамоми нойиби бигларбигии бънФ
بستد تمام نایب بیگلربیگی بعنف
Моли касон аз эшон зеро ки бади амин
مال کسان از ایشان زیرا که بد امین
Зон пас равона кард бзндоншон ва гуфт
زان پس روانه کرد بزندانشان و گفت
Бошед дар ду гетии фии алнори холидин
باشید در دو گیتی فی النار خالدین
эй довари хуҷаста ки дасти баланди ту
ای داور خجسته که دست بلند تو
Борад ҳамеша гавҳари ғалатони зи остин
بارد همیشه گوهر غلطان ز آستین
Дар ғарби малики Эрони бигларбигии тўӣӣ
در غرب ملک ایران بیگلربیگی توئی
Чўнонкаҳ дошт салтанати ғарби тошФин
چونانکه داشت سلطنت غرب تاشفین
Теғи ту зарнигор ва ду дасти ту сими бахш
تیغ تو زرنگار و دو دست تو سیم بخش
Хуии ту машкпарвару калаки ту анбарин
خوی تو مشک پرور و کلک تو عنبرین
Қадари ту , паст карда ҳаме , қуббаи сипеҳр
قدر تو، پست کرده همی، قبه سپهر
Молади ситораи ту , бен бахт бар замин
مالد ستاره تو، بن بخت بر زمین
Рои амироъзму фикри матини ту
رای امیراعظم و فکر متین تو
Он чархро адиб шуд ин маликро муайян
آن چرخ را ادیب شد این ملک را معین
Тӯбои зи қаҳри ту самар ҳанзал оварад
طوبی ز قهر تو ثمر حنظل آورد
зи қавми коҳи меҳри ту оради таранҷибин
ز قوم کاه مهر تو آرد ترنجبین
То охири зимистони Исфанди ма буд
تا آخر زمستان اسفند مه بود
То аввал баҳорон шуд моҳи фарвардин
تا اول بهاران شد ماه فروردین
Дасти ту боди бости арзоқ дар шҳўр
دست تو باد باسط ارزاق در شهور
Адли ту боди мошти офоқ дар синӣн
عدل تو باد ماشط آفاق در سنین