Чун шимурдам дар сафари як нима аз моҳи сифр
چون شمردم در سفر یک نیمه از ماه صفر
Сохтам сози раҳилу тӯшаи роҳи сафар
ساختم ساز رحیل و توشهٔ راه سفر
Ҳркҷои давлат наад роҳи сафар дар пеши ман
هرکجا دولت نهد راه سفر در پیش من
Кӣ диҳад чандон замон то бугзарад моҳи сифр
کی دهد چندان زمان تا بگذرد ماه صفر
Чун сипеҳр аз моҳ тобон кард заррини оятӣ
چون سپهر از ماه تابان کرد زرین آیتی
Роҳи ман маълум кард он моҳ рӯй симбр
راه من معلومکرد آن ماه روی سیمبر
Ёфт огоҳӣ ки ман сози сафари созами ҳаме
یافت آگاهی که من ساز سفر سازم همی
Дашт ва бар як чанд бгзинми ҳаме бар шаҳр ва дар
دشت و بر یک چند بگزینم همی بر شهر و در
Омад аз хонаи давон чун оҳӯии хастаи навон
آمد از خانه دوان چون آهوی خسته نوان
Лаби зи хушкӣ чун биёбони дидагон ҳамчун шимур
لب ز خشکی چون بیابان دیدگان همچون شمر
Кӯҳи ғам бар дили ниҳодаи ҷўни кмркрдаҳи миён
کوه غم بر دل نهاده جونکمرکرده میان
То чаро ман ранҷ хоҳам дид дар кӯҳу камар
تا چرا من رنج خواهم دید در کوه و کمر
Фундуқ ӯ бар шақоӣқ карда сунбули сохи шох
فندق او بر شقایقکرده سنبل ساخ شاخ
Наргис ӯ бар саман борида марворид тар
نرگس او بر سمن باریده مروارید تر
Аз таассуф чанбарӣ карда қад чун сарви рост
از تاسف چنبریکرده قد چون سرو راست
Вази тапонча нилгун карда рух чун мъсФр
وز تپانچه نیلگون کرده رخ چون معصفر
Гуфт бишикастӣ дилам то азмро кардӣ дуруст
گفت بشکستی دلم تا عزم را کردی درست
Бо сабои пайвастану манзил баридан чун қамар
با صبا پیوستن و منزل بریدن چون قمر
Ҷомау перояи соз аз баҳри мангар ошиқӣ
جامه و پیرایه ساز از بهر من گر عاشقی
Зину полонро аи фурӯи ҳилли а аз паии асб ва стар
زین و پالان را افرو هلا از پی اسب و ستر
Ҷанд бозӣ бар бисот орзӯ нарад умед
جند بازی بر بساط آرزو نرد امید
Чанд корӣ дар замин кошкӣ тухм агар
چند کاری در زمین کاشکی تخم اگر
Мӯии симин чун кунад марди ҳаким аз баҳри сим
موی سیمین چون کند مرد حکیم از بهر سیم
Рӯй заррин чун кунад шахси азиз аз баҳри зар
روی زرین چون کند شخص عزیز از بهر زر
Гуҳ чу мишон бошӣ аз дандони гиреҳгон бо наҳиф
گه چو میشان باشی از دندان گرگان با نهیب
Гуҳ чу гӯрон бошӣ аз чанголи шерон бо хатар
گه چو گوران باشی از چنگال شیران با خطر
Гӯш бар ҳар сӯи ниҳода то чаҳ пеши оради қазо
گوش بر هر سو نهاده تا چه پیش آرد قضا
Чашм бар ҳар раҳи ниҳода то чаҳ фармоед қадар
چشم بر هر ره نهاده تا چه فرماید قدر
Гуфтам эй моҳи шакарлаби оби чашми ту маро
گفتم ای ماه شکرلب آب چشم تو مرا
Кард дар ҳасрати гудозон чун ба оби андари шукр
کرد در حسرت گدازان چون به آب اندر شکر
То сутуронро насозам дар сафари полону зин
تا ستوران را نسازم در سفر پالان و زین
Ҷомау пероя чун созам батонро дар ҳзр
جامه و پیرایه چون سازم بتان را در حضر
Гар ба шаст андар шавам чун моҳён беҳушу ҳонг
گر به شست اندر شوم چون ماهیان بیهوش و هنگ
Вар ба дом андар шавам ҷўни оҳӯон бехобу хур
ور به دام اندر شوم جون آهوان بیخواب و خور
Аз пай симам набошад ҳеҷ савдо дар димоғ
از پی سیمم نباشد هیچ سودا در دماغ
Вази ғам зарам набошад ҳеҷ сафро дар ҷигар
وز غم زرم نباشد هیچ صفرا در جگر
Аз хтркрдни бузургӣ ва хатар ҷӯям ҳаме
از خطرکردن بزرگی و خطر جویم همی
Ин мисл нишнид ҳ эй кандар хатар бошад хатар
این مثل نشنیدهای کاندر خطر باشد خطر
Кам баҳо бошад ба баҳри хеш дар шоҳвор
کم بها باشد به بحر خویش دُرّ شاهوار
Кам хатар бошад ба шаҳри хеши марди номвар
کم خطر باشد به شهر خویش مرد نامور
Дар макони вкони хеш аз хорӣ ва бе қӣматӣ
در مکان وکان خویش از خواری و بیقیمتی
Авд бошад чун ҳтб ёқӯт бошад чун ҳаҷар
عود باشد چون حطب یاقوت باشد چون حجر
Давлатам гуяд ҳаме каз шаҳри беруни шӯ ба роҳ
دولتم گوید همی کز شهر بیرون شو به راه
Ахтарам гуяд ҳаме каз хонаи беруни шӯ ба дар
اخترم گوید همی کز خانه بیرون شو به در
Ҳарки ранҷӣ бинад охири кор ӯ гардад ба ком
هرکه رنجی بیند آخر کار او گردد به کام
Ҳар ки тухмии корди охири кишт ӯ ояд ба бар
هر که تخمی کارد آخر کشت او آید به بر
Бар мадаи хирман ба боду оташи андар ман мазан
بر مده خرمن به باد و آتش اندر من مزن
Хок бар тораки мбизу об рӯй ман мабар
خاک بر تارک مبیز و آب روی من مبر
Дӯстону ошиқонро аз пас ҳиҷрони саъб
دوستان و عاشقان را از پس هجرانِ صَعب
Чархи гардон шод гирданд зи васли икдгр
چرخ گردان شاد گرداند ز وصل یکدگر
Тангам андар барграфт ва дар дил ман барфурӯхт
تنگم اندر برگرفت و در دل من برفروخت
Оташӣ каз шаби духонаш буд ва аз парвини шарар
آتشی کز شب دخانش بود و از پروین شرر
Тира шаб дидам чу шоҳи занг бо хайлу ҳашам
تیره شب دیدم چو شاه زنگ با خیل و حشم
Афсарӣ бар сари зи миноу андари он афсари дрр
افسری بر سر ز مینا و اندر آن افسر درر
Ахтарон дидам чу симобу фалак чун оина
اختران دیدم چو سیماب و فلک چون آینه
Сари баровардаи ду дев аз ховар ва аз бохтар
سر برآورده دو دیو از خاور و از باختر
Он яке бар рондани симоби бигушодаи ду даст
آن یکی بر راندن سیماب بگشاده دو دست
Ва он дигар бар хӯрдани симоби бигушодаи зФр
و آن دگر بر خوردن سیماب بگشاده زفر
Хира мондам зон ду деви машриқӣу мағрибӣ
خیره ماندم زان دو دیو مشرقی و مغربی
Машриқии симоби зойу мағрибии симоби хур
مشرقی سیماب زای و مغربی سیماب خور
Пеши ман роҳии дарози оҳанг ва манзилҳои давр
پیش من راهی دراز آهنگ و منزلهای دور
Санг ӯ беруни зи ҳади фарсанг ӯ беруни зи мар
سنگ او بیرون ز حد فرسنگ او بیرون ز مرّ
Хомаи реги андрўи ҷўни мавҷи Ҷайҳуну Фурот
خامهٔ ریگ اندرو جون موج جیحون و فرات
Тӯдаи санги андрў чун аи бҳрои алону хазар
تودهٔ سنگ اندرو چون ابحرا الان و خزر
Дар миёни беша ӯ хобгоҳи аждаҳо
در میان بیشهٔ او خوابگاه اژدها
Дар канори чашма ӯ оҳӯонро обхўр
در کنار چشمهٔ او آهوان را آبخور
Чун чаҳ дӯзах ба торикии нишебашро амсиро
چون چَهِ دوزخ به تاریکی نشیبش را امسیرا
Чун пули маҳшари зи торикии фарозашро ммр
چون پل محشر ز تاریکی فرازش را ممر
Гоҳ будам дар нишебаш ҳамбар моҳӣу гов
گاه بودم در نشیبش همبر ماهی و گاو
Гоҳ будам бар фарозаш ҳамнишин моҳу хур
گاه بودم بر فرازش همنشین ماه و خور
Ҳмбрм чун мавҷи дарёи мураккаби ҳомӯни гузор
همبرم چون موج دریا مرکب هامون گذار
Раҳбарам чун сайли водии бораи водии сипар
رهبرم چون سیل وادی بارهٔ وادی سپر
Тизчшмӣ каз ғубораши чашми кайвони гашти кӯр
تیزچشمی کز غبارش چشم کیوان گشت کور
Хрдгўшӣ каз сҳилши гӯши гардуни гашти кар
خردگوشی کز صُهیلش گوش گردون گشت کر
Табъ ӯ бишнохт мақсадро ҳамеи пеш аз замир
طبع او بشناخت مقصد را همی پیش از ضمیر
Гом ӯ дарёфт манзилро ҳамеи пеш аз басар
گام او دریافت منزل را همی پیش از بصر
Чун сабки поу замин паймо шавад дар зери рон
چون سبک پا و زمین پیما شود در زیر ران
Он шабаҳи рнки тгоўри ҳам мҳҷли ҳам ағр
آن شبه رنک تگاور هم محجّل هم اَغر
Рост гуфтӣ шаби муҷассами гашт ва ҷон додаш худоӣ
راست گفتی شب مجسم گشت و جان دادش خدای
Бар ҷабину дасту пой ӯ падед омад саҳар
بر جبین و دست و پای او پدید آمد سحر
Моҳу абру барқу мурғу боду тиру ваҳм ро
ماه و ابر و برق و مرغ و باد و تیر و وهم را
Гар зи махлуқоти дигар зӯдтар бошад гузар
گر ز مخلوقات دیگر زودتر باشد گذر
ӯ бад-ӣн ҳар ҳафт дар рафтани ҳаме пешӣ гирифт
او بدین هر هفت در رفتن همی پیشی گرفت
Аз нишоту ҳирси даргоҳи вазири додгар
از نشاط و حرص درگاه وزیر دادگر
Соҳиби одили қавоми алмалики садриддин ки ҳаст
صاحب عادل قوامالملک صدرالدین که هست
Сад ҷаҳони комили андари як ҷаҳони мухтасар
صد جهان کامل اندر یک جهان مختصر
Он ки ҳаст ӯро ҳаёу илми Усмону алӣ
آن که هست او را حیا و علم عثمان و علی
Он ки ҳаст ӯро виқору адли бўбкру умр
آن که هست او را وقار و عدل بوبکر و عمر
Субҳ иқболаш дамидаст аз хутан то қирвон
صبح اقبالش دمیدست از ختن تا قیروان
Бод аФзолш раседаст аз Яман то Кошғар
باد افضالش رسیدست از یمن تا کاشغر
Мдғми андари меҳру кинаши иттифоқи саъду наҳс
مدغم اندر مهر و کینش اتفاق سعد و نحس
Мзмри андари сулҳу ҷангаши иттисоли хайру шар
مضمر اندر صلح و جنگش اتصال خیر و شر
Зери маншури қабулу рад ӯ нозу ниёз
زیر منشور قبول و رد او ناز و نیاز
Зери тўқиъи ризоу хашм ӯ нафъу зарар
زیر توقیع رضا و خشم او نفع و ضرر
Сар бар ор ва чашм бигушо эй низоми дайни ҳақ
سر بر آر و چشم بگشا ای نظام دین حق
То бинӣ дар хуросони ҳишмату ҷоҳи писар
تا بینی در خراسان حشمت و جاه پسر
Ҳишмату ҷоҳаш на танҳо дар хуросонасту бас
حشمت و جاهش نه تنها در خراسان است و بس
Бал ки машҳураст дар атрофи олами сурбаи сар
بلکه مشهور است در اطراف عالم سربهسر
Осмони хотир ӯ азгҳри тобади нуҷум
آسمان خاطر او ازگهر تابد نجوم
Баҳри ҷӯад ӯ зи динору дирами боради мтр
بحر جود او ز دینار و درم بارد مطر
Гар шигифтаст инки динору дирами боради зи абр
گر شگفت است اینکه دینار و درم بارد ز ابر
Ин шигифтитар басӣ каз осмони тобади гуҳар
این شگفتی تر بسی کز آسمان تابد گهر
Ханҷари таркон ӯро бар зафар бошад мадор
خنجر ترکان او را بر ظفر باشد مدار
То мадори ахтар ва афлок бошад бар мдр
تا مدار اختر و افلاک باشد بر مدر
Гар аҷаб набӯд ки гардад чанбарии гирди нуҷум
گر عجب نبود کهگردد چنبری گرد نجوم
Кӣ аҷаб бошад ки гардад ханҷарии гирди зафар
کی عجب باشد که گردد خنجری گرد ظفر
Фарқ аъдо биспурад чун зери пои оради рикоб
فرق اعدا بسپرد چون زیر پا آرد رکاب
Пушти хасмони бишиканад чун пеши рӯи оради сипар
پشت خصمان بشکند چون پیش رو آرد سپر
Мӯъҷизи нусрати намояди ҳркҷои пӯшади зира
معجز نصرت نماید هرکجا پوشد زره
Мушкили давлати кушояди ҳркҷои бандади камар
مشکل دولت گشاید هرکجا بندد کمر
Бар ҳаво аз ҳишмати он шоҳ мурғон шуд уқоб
بر هوا از حشمت آن شاه مرغان شد عقاب
Бар замин аз фахри ин шоҳ дадон шуд шери нар
بر زمین از فخر این شاه ددان شد شیر نر
Ин яке афканд нохун токанд тъўизи аи хасм
این یکی افکند ناخن تاکند تعویذ اخصم
Ваон яке бигирифт гесу бар мисоли золи зар
وان یکی بگرفت گیسو بر مثال زال زر
Он ба гоҳи бурдбории чира бар сулҳу савоб
آن بهگاه بردباری چیره بر صلح و صواب
Вена ба рӯзи комкории огаҳ аз ҳзму ҳазар
وین به روز کامکاری آگه از حزم و حذر
Сӯрати афв ту дорад рӯй ризвон дар ҷинон
صورت عفو تو دارد روی رضوان در جنان
Пайкари шахс ту дорад шахси молик дар сқр
پیکر شخص تو دارد شخص مالک در سقر
Ҳарки ӯ маъбудро бар арш гуяд мстўӣ
هرکه او معبود را بر عرش گوید مستوی
Мазҳаб ӯ ?ера ба бурҳони сурбаи сар яксар бихар
مذهب او ارا به برهان سربهسر یکسر بخر
Шуд ба таъйиди ту олии насли исҳоқу алӣ
شد به تایید تو عالی نسل اسحاق و علی
Чун ба таъйиди паямбари насли аданону музир
چون بهتایید پیمبر نسل عدنان و مُضَر
Ҳаст фазлу ҳақи ту бар дудмони фахри малик
هست فضل و حق تو بر دودمان فخر ملک
Ҳамчуи фазли рўстм бар дудмони золи зар
همچو فضل روستم بر دودمان زال زر
Кадхудое бар ту зебади подшоҳӣ бар малик
کدخدایی بر تو زیبد پادشاهی بر ملک
Кини ду мансаб ҳар дуро будаст дар аслу гуҳар
کین دو منصب هر دو را بودست در اصل و گهر
Зикри авсофи шумоу ҳасани алтофи шумо
ذکر اوصاف شما و حسن الطاف شما
Гашти боқӣ то қиёмат дар тавориху сайр
گشت باقی تا قیامت در تواریخ و سیر
Офарин бар калаки лؤлؤи бори машки афшони ту
آفرین بر کلک لؤلؤ بار مشک افشان تو
Каз хирад дорад нишон ва аз ҳунар дорад асар
کز خرد دارد نشان و از هنر دارد اثر
Нуктаҳои ӯ ҳама нураст дар чашми хирад
نکتههای او همه نورست در چشم خرد
Лафзҳои ӯ ҳама холаст бар рӯй ҳунар
لفظهای او همه خال است بر روی هنر
Шакл ҳар ҳарфӣ ки бинагорад бадеъу нодуруст
شکل هر حرفی که بنگارد بدیع و نادرست
Чун тарозу нақш бар дебои рӯму шӯштар
چون طراز و نقش بر دیبای روم و شوشتر
Ҳаст бар мади срир ӯ мадори малики шоҳ
هست بر مد صریر او مدار ملک شاه
Чун мадори шаръи пайғамбар бар ахбору сур
چون مدار شرع پیغمبر بر اخبار و سور
Андари он соъат ки арвоҳ аз сувар гардад ҷудо
اندر آن ساعت که ارواح از صور گردد جدا
Аз срир ӯ ба арвоҳи андари овезади сувар
از صریر او به ارواح اندر آویزد صور
эй зи ту ҷаду падари хушнӯд чун донеи раво
ای ز تو جَدّ و پدر خشنود چون دانی روا
Каз ту нохушнӯд бошад модҳи ҷаду падар
کز تو ناخشنود باشد مادح جد و پدر
Он ки дар майдони назм ӯро чунин бошад маҷол
آنکه در میدان نظم او را چنین باشد مجال
Кӣ кунад воҷиб ки дар байғӯла Эй созад мақар
کیکند واجب که در بیغولهای سازد مقر
Андарин як соли нгшодӣ ба ном ӯ забон
اندرین یک سال نگشادی به نام او زبان
Дар ҳадис ӯ нбстии як замони ваҳму фикр
در حدیث او نبستی یک زمان وهم و فکر
Гар қалам дар дасти ту ҳарфӣ навиштӣ сӯй ӯ
گر قلم در دست تو حرفی نوشتی سوی او
Аз нишоти он қалам ҳамчун қалам рафтӣ ба сар
از نشاط آن قلم همچون قلم رفتی به سر
Гашти урёни боз ӯ чун дар ҳзр баррагӣ надошт
گشت عریان باز او چون در حضر برگی نداشت
Ҳозир омад пеш аз он каз барг урён шуд шаҷар
حاضر آمد پیش از آن کز برگ عریان شد شجر
То зи борони қабулу офтоби рои ту
تا ز باران قبول و آفتاب رای تو
Бар дарахти давлату умраш падед ояд самар
بر درخت دولت و عمرش پدید آید ثمر
Аз ту бояд як назар то бо фалак гуяд сухан
از تو باید یک نظر تا با فلک گوید سخن
Вази ту бояд як сухан то аз фалак ёбад назар
وز تو باید یک سخن تا از فلک یابد نظر
Гуҳ дар дарҷи дррбгшоиди андрмдҳи шоҳ
گه در درج درربگشاید اندرمدح شاه
Гоҳ дар шукр ту бигушоед дар дарҷи ғрр
گاه در شکر تو بگشاید در درج غرر
Бозгардад шодмон аз шаҳри Марви шои ?ҳеҷон
بازگردد شادمان از شهر مرو شاهجان
Мадҳ шаҳ гуфта ба ҷону шукр ӯ карда з бар
مدح شه گفته به جان و شکر او کرده ز بر
То шиносади ҳоли ҳафт иқлӣми аи роо бар даргаат
تا شناسد حال هفت اقلیم اراا بر درگهت
Бо парастиши сдгрўаҳ ва бо ситоиши сад нафар
با پرستش صدگروه و با ستایش صد نفر
Бош ту пайваста бо фари худованди ҷаҳон
باش تو پیوسته با فر خداوند جهان
Дар ҷҳондории ту осифи рой ва ӯ ҷмбсбизи фар
در جهانداری تو آصف رای و او جمبثبیذ فر
Ҳар дуро доими хитоби азгнбди фирӯзаи гаван
هر دو را دایم خطاب ازگنبد فیروزهگون
Соҳиби пирўзбхту хусрави пирӯзгар
صاحب پیروزبخت و خسرو پیروزگر