Суол кардам аз иқболи дӯши вақти саҳар

سوال کردم از اقبال دوش وقت سحر

Чаҳор чиз ки никўтрсти як з дигар

چهار چیز که نیکوترست یک ز دگر

Нахуст гуфтам кон бекарона дарё чист

نخست گفتم کان بی‌کرانه دریا چیست

Ки об ӯ ҳамаи ҷўдсту мавҷ ӯ ҳамаи зар

که آب او همه جودست و موج او همه زر

Расидаи манфиати об ӯ ба шарқу ғарб

رسیده منفعت آب او به شرق و غرب

Расидаи машъалаи мавҷ ӯ ба баҳр ва ба бар

رسیده مشعلهٔ موج او به بحر و به بر

Аз об ӯ шуда дар малики боғи давлати сабз

از آب او شده در ملک باغ دولت سبز

зи мавҷ ӯ шуда бар чархи авҷи кайвон тар

ز موج او شده بر چرخ اوج‌ کیوان تر

Ба бехи шох шудаи об ӯ ки ҳар шохӣ

به بیخ شاخ شده آب او که هر شاخی

зи баси бузургӣ бесоҳатаст ва бе маъбар

ز بس بزرگی بی‌ساحت است و بی‌معبر

Фуроту диҷлау Ҷайҳуну нил ва Сайҳун аст

فرات و دجله و جیحون و نیل و سیحون است

Ба гоҳи бахшиш ӯ бехи шохро чокар

به‌گاه بخشش او بیخ شاخ را چاکر

Дар ӯ баранд млоҳи табъ ҳар рӯзӣ

در او براند ملاح طبع هر روزی

Ҳазор киштӣ бебодбон ва бе лангар

هزار کشتی بی‌بادبان و بی‌لنگر

зи ганҷи фазли гронбори гашт ҳар киштӣ

ز گنج فضل گرانبار گشت هر کشتی

Ба гӯнаи гӯнаи иўоқити вгўнаҳи гӯнаи гуҳар

به گونه‌گونه یواقیت وگونه‌گونه گهر

Мусофирони ҷаҳон дар ҷаҳони яке дарё

مسافران جهان در جهان یکی دریا

Надидаанд ва набенанд аз ӯ шигифтӣ тар

ندیده‌اند و نبینند از او شگفتی تر

Гуҳии бадв дар Мурғобёни рангини тан

گهی بدو در مرغابیان رنگین تن

Гуҳии шигифту аҷаби моҳёни заррин бар

گهی شگفت و عجب ماهیان زرین‌بر

Ҷавоб дод ки он дасти род дастур аст

جواب داد که آن دست راد دستور است

Гуҳи гоҳи калак ҳаме гираду гуҳии соғар

گه گاه کلک همی‌گیرد و گهی ساغر

Суол кардам кони ҷшмаҳ муборак чист

سوال کردم کان جشمهٔ مبارک چیست

Ба лавну шакл чу хуршед ва чун ду ҳафтаи қамар

به لون و شکل چو خورشید و چون دو هفته قمر

Намӯд фазли худои он хуҷастаи чашма ба халқ

نمود فضل خدای آن خجسته چشمه به خلق

Чунонкии чашмаи ҳайвон ба Хизри пайғамбар

چنانکه چشمهٔ حیوان به خضر پیغمبر

Ба ҷои тозаи гиёҳи андар ӯ дару гавҳар

به جای تازه گیاه اندر او در و گوهر

Ба ҷои оби зулоли андар ӯ наду анбар

به‌جای آب زلال اندر او نَد و عنبر

Аён ӯ зи зиёу ниҳон ӯ зи зулм

عیان او ز ضیاء و نهان او ز ظَلَم

Бурун ӯ зи сафоу дарун ӯ зи кидир

برون او ز صفا و درون او ز کَدَر

Чу тоъатӣ ки гуноҳи андрў буд мдғм

چو طاعتی که گناه اندرو بود مدغم

Чу оташӣ ки духони андрў буд мзмр

چو آتشی که دخان اندرو بود مضمر

Ниҳода чун маликон бар сари афсари заррин

نهاده چون ملکان بر سر افسر زرین

Шарифи вори фурӯи бастаи гесувон аз бар

شریف‌وار فرو بسته گیسوان از بر

На аз мулӯк насаб дорад ва на аз ашроф

نه از ملوک نسب دارد و نه از اشراف

Буд ҳамеша худованди гесуу афсар

بود همیشه خداوند گیسو و افسر

Чу ахтараст Фрўҳшаҳи зоҳираши лекин

چو اخترست فروهشه ظاهرش لیکن

Сиёҳ чун шаб торӣаст ботинаш яксар

سیاه چون شب تاری است باطنش یکسر

Фурӯғ ахтар дидам басии миёнаи шаб

فروغ اختر دیدم بسی میانهٔ شب

Шаб сиёҳ надидам миёнаи ахтар

شب سیاه ندیدم میانهٔ اختر

Ҷавоб дод ки ҳаст он дуот садри аҷам

جواب داد که هست آن دوات صدر عجم

Ки май наад гуҳи тўқиъи пеши хеши андар

که می‌نهد گه توقیع پیش خویش اندر

Савол кардам кони зарди чеҳр лоғар чист

سؤال کردم کان زرد چهرِ لاغر چیست

Ки гоҳи омил нафъасту гоҳи фоили зр

که گاه عامل نفع است و گاه فاعل ضر

Гуҳии миёнаи саҳрои сими ғолияи бор

گهی میانهٔ صحرای سیم غالیه بار

Гуҳии миёнаи дарёии қӣри ғолияи хур

گهی میانهٔ دریای قیر غالیه خور

Сахии бисоту сахои кисвату адими ҳисор

سَخی بساط و سَخا کسوت و اَدیم حصار

Шаҳоби рангу синони шаклу хайзарони пайкар

شهاب‌رنگ و سنان‌شکل و خیزران‌پیکر

Ба фарқи асваду рӯзи ҳунар аз ӯ абиз

به فرق اَسوَد و روز هنر از او ابیض

Ба гӯнаи асФр ва рӯй карам аз ӯ аҳмар

به‌گونه اَصفَر و روی‌ کرم از او احمر

Бадви мъолии биноу чашм ӯ аъамӣ

بدو معالی بینا و چشم او اَعمی

Бадви маъонии Фрбӣу ҷисм ӯ лоғар

بدو معانی فربی و جسم او لاغر

Замин ба дасти ҳаво рост карда қомат ӯ

زمین به دست هوا راست‌ کرده قامت او

Ҳаво ба дасти замин бар майонаш бастаи камар

هوا به دست زمین بر میانش بسته‌کمر

Ба сони мурғии заррин ки нӯки минқораш

به سان مرغی زرین که نوک منقارش

Ба машк ноб нагорд ҳамеша симин бар

به مشک ناب نگارد همیشه سیمین بر

Срир ӯ бирасонад ба лафзи маънӣ ро

صریر او برساند به لفظ معنی را

Чу қудрати малики алърши рӯҳро ба сувар

چو قدرت ملک‌العرش روح را به‌ صور

Чу шаб буд илм Мисрён кунад пайдо

چو شب بود علم مصریان ‌کند پیدا

Ба рӯзи рояти аббосиёни нишону асар

به روز رایت عباسیان نشان و اثر

Ба абр монад ва бар барги сӯсану насрин

به ابر ماند و بر برگ سوسن و نسرین

Ба ранги Қатарони борад ҳамеша зи абри мтр

به رنگ قطران بارد همیشه ز ابر مطر

Чу кавсарасту бзоиди азуи ҳамеи Қатарон

چو کوثرست و بزاید ازو همی قطران

Вгрчаҳи Қатарон ҳаргиз нахезад азкўср

وگرچه قطران هرگز نخیزد ازکوثر

Ҷавоб дод ки калаки вазир шоҳаст он

جواب داد که کلک وزیر شاه است آن

Ба ҳалу ақди ҷаҳони нойиби қазоу қадар

به حَلّ و عَقد جهان نایب قضا و قدر

Суол кардам кони ақдҳои гавҳар чист

سوال کردم کان عقدهای گوهر چیست

зи Фхргрдни айёмро шудаи зевар

ز فخرگردن ایام را شده زیور

Замири суфта ба алмоси ақд ҳар гуҳарӣ

ضمیر سفته به الماس عقد هر گهری

зи дасти табъи мар ӯро ба ришта карда ҳунар

ز دست طبع مر او را به رشته‌ کرده هنر

Намӯда ҳар гуҳари осори неъмати фирдавс

نموده هر گهر آثار نعمت فردوس

Кушода ҳар ҳунари осори ҳикмати довар

گشاده هر هنر آثار حکمت داور

На мунъақид шуда дар сангҳо зи гардиши чарх

نه منعقد شده در سنگها ز گردش چرخ

На ранг ёфта дрконҳои зи тобиши хур

نه رنگ یافته درکانها ز تابش خَور

Ҳамаи натиҷау парвардаи димоғ ва дил аст

همه نتیجه و پروردهٔ دماغ و دل است

Ҳамаи ниҳодау алФғдаҳ ӣ замиру фикр

همه نهاده و اَلفغده ی ضمیر و فکر

Хазонаро ивазаст он зи тоҷи нўшрўон

خزانه را عوض است آن ز تاج نوشروان

Замонаро бадаласт он зи боҷи Искандар

زمانه را بدل است آن ز باج اسکندر

Сафинаҳои хирадро Фўокаҳасту нкт

سفینه‌های خرد را فَواکه است و نُکَت

Саҳифаҳои адабро наводирасту ғрр

صحیفه‌های ادب را نوادرست و غُرَر

Чунон ки гавҳар дар дасти ҳеҷ бозаргон

چنان‌که گوهر در دست هیچ بازرگان

Надидаи дида ӣ гўҳрФрўшу гўҳрхр

ندیده دیده ی گوهرفروش و گوهرخر

Ҷавоб дод ки тўқиъҳои хоҷа буд

جواب داد که توقیع‌های خواجه بود

Ба номаҳо бар монанди ақдҳои гуҳар

به نامه‌ها بر مانند عقدهای گهر

Вазири олами одили амиди малики малик

وزیر عالم عادل عمید ملک ملک

Мҷири давлати абўолФтҳи асли фатҳу зафар

مجیر دولت ابوالفتح اصل فتح و ظفر

Алии куҷои падар ӯ ҳусайн буд ба илм

علی ‌کجا پدر او حسین بود به علم

Чунон алӣаст ки ӯро ҳусайн буд писар

چنان علی است‌ که او را حسین بود پسر

Чаҳор ёр набӣ доштанд сирати хуб

چهار یار نبی داشتند سیرت خوب

Гирифт сирати эшон вазири хуби сайр

گرفت سیرت ایشان وزیر خوب سیر

Шуҷоъ чун алӣаст ва ба шарм чун Усмон

شجاع چون علی است و به‌شرم چون عثمان

Карими табъ чу бўбкр ва дод даҳ чу умр

کریم طبع چو بوبکر و داد ده چو عمر

Куҷои зи ҳиммату эҳсон ӯ ҳадис кунанд

کجا ز همت و احسان او حدیث کنند

Ҳадиси ҳотаму ҷаъфари ҳбои шиносу ҳадар

حدیث حاتم و جعفر هبا شناس و هدر

зи баҳри онкӣ ба як соъати он чаҳ ӯ бидиҳад

ز بهر آنکه به یک ساعت آن چه او بدهد

Ба умр хеш надоданд ҳотаму ҷаъфар

به عمر خویش ندادند حاتم و جعفر

Аҷаб набошад бо ҳиммати чунин дастур

عجب نباشد با همت چنین دستور

Агар мулӯки маликро шаванд хизматгар

اگر ملوک ملک را شوند خدمتگر

Ба ҳинди онбаҳи пел ӯ баради чипол

به هند آنبهٔ پیل او برد چیپال

Ба рӯми ғошияи асб ӯ кашад қайсар

به روم غاشیهٔ اسب او کشد قیصر

зи буъалӣу алӣ хурраманд дар ду ҷаҳон

ز بوعلی و علی خرم‌اند در دو جهان

Ду подшоҳи яке ғоиб ва яке эдар

دو پادشاه یکی غایب و یکی ایدر

Аз он ба уқбо нозад ҳамеи малики султон

از آن به عقبی نازد همی ملک سلطان

Вазин ба дунё нозад ҳамеи малики санҷар

وزین به دنیا نازد همی ملک سنجر

Баҳри ду ҷой нахоҳанд давр шуд ҳаргиз

بهر دو جای نخواهند دور شد هرگز

Алии раиси писари буъалии раиси падар

علی رئیس پسر بوعلی رئیس پدر

Аё мубашшир озодагон нахоҳад хост

ایا مبشر آزادگان نخواهد خاست

зи насли бўолбшри андари замона чун ту башар

ز نسل بوالبشر اندر زمانه چون تو بشر

Буд ҳазор яке онкӣ аз ту бинад чашм

بود هزار یکی آنکه از تو بیند چشم

Фазилатӣ ки зи ту гӯш башнавад ба хабар

فضیلتی که ز تو گوش بشنود به خبر

Чу дафъ созаду таъхир дар саховати мард

چو دفع سازد و تأخیر در سخاوت مرد

Баҳонаи як з магар созад ва яке з агар

بهانه یک ز مگر سازد و یکی ز اگر

Саховати ту зи тохиру дафъи давр буд

سخاوت تو ز تاخیر و دفع دور بود

Аз он куҷо на агар бошад андрў на магар

از آن‌کجا نه اگر باشد اندرو نه مگر

зи бими теғи ғломонт ҳар ду а дар тъби андо

ز بیم تیغ غلامانت هر دو ا‌در تَعَب‌اندا

Ҷавону пери ҳам аз бохтари ҳам аз ховар

جوان و پیر هم از باختر هم از خاور

Буд зи самъи басарро гуҳи санои ту рашк

بود ز سمع بصر را گه ثنای تو رشک

Чунонкии гоҳи лақои ту самъро зи басар

چنانکه گاه لقای تو سمع را ز بصر

зи бими теғи ғломонт бар фалаки хуршед

ز بیم تیغ غلامانت بر فلک خورشید

Ба рӯй дркшд аз моҳи гоҳи гоҳи сипар

به‌روی درکشد از ماه‌گاه گاه سپر

Бидид дар азали оташи наҳифи хашми ту ро

بدید در ازل آتش نهیب خشم تو را

Аз он наҳифи ниҳони гашт дар миёни ҳаҷар

از آن نهیب نهان گشت در میان حجر

Бидон замин ки ту лашкаркашӣ ва рӯй наҳй

بدان زمین که تو لشکرکشی و روی نهی

Туро худоӣ фиристад зи осмони лашкар

تو را خدای فرستد ز آسمان لشکر

Касе ки мункир гардад туро ба аввали кор

کسی که منکر گردد تو را به اول‌ کار

Расад ба оқибат ӯро уқубатии мункир

رسد به عاقبت او را عقوبتی مُنکَر

Хатари зи душманӣу кини ту касе ҷӯяд

خطر ز دشمنی و کین تو کسی جوید

Ки хонимон кунад ӯ арза бар ҳалоку хатар

که خانمان کند او عرضه بر هلاک و خطر

Агарчӣ хасми ту асбоби ҳзми сохта буд

اگرچه خصم تو اسباب حزم ساخته بود

Вгрчаҳи кутуби ҳазар ҷумла карда буд аз бар

وگرچه ‌کُتْب حذر جمله کرده بود از بر

Китобаи илмат чун бидид рӯзи набард

کتابهٔ علمت چون بدید روز نبرد

Аз он китоба фаромӯш кард кутуби ҳазар

از آن کتابه فراموش کرد کُتبِ حذر

Фалак намӯд бадви маҳшарӣ ки дар дил ӯ

فلک نمود بدو محشری که در دل او

Бимонад то гуҳи маҳшари наҳифи он маҳшар

بماند تا گه محشر نهیب آن محشر

Муборак омад фатҳи ту дар миёни футуҳ

مبارک آمد فتح تو در میان فتوح

Чунонкии сӯраи алФтҳ дар миёни сур

چنانکه سورهٔ الفتح در میان سور

На мумкинаст мъолитро қиёсу шумор

نه ممکن است معالیت‌ را قیاس و شمار

Ки ҳаст оҷиз аз он фикрати ситораи шимур

که هست عاجز از آن فکرت ستاره شمر

Қиёси барги дарахтон куҷо шавад мумкин

قیاس برگ درختان کجا شود ممکن

Шумори қатраи борон киро буд бовар

شمار قطرهٔ باران که را بود باور

Агар зи ҳиммату ҳалами ту баҳра Эй ёбад

اگر ز همت و حلم تو بهره‌ای یابد

Гуҳи сиришку шарари ҳам саҳоб ва ҳам озар

گه سرشک و شرر هم سحاب و هم آذر

Шарори он сӯии пастии гроидӣ чу сиришк

شرار آن سوی پستی‌ گرایدی چو سرشک

Сиришки ин сӯии болои штобдии ҷӯи шарар

سرشک این سوی بالا شتابدی جو شرر

Агар сахоу саноро шароитаст туе

اگر سخا و ثنا را شرایط است تویی

Ҷаҳон фурӯз ва ҷавонӣ физойу ҷон парвар

جهان‌فروز و جوانی‌فزای و جان پرور

Расед мавсими асори раҳмати яздон

رسید موسم اثار رحمت یزدان

Яке ба чашми шигифтӣ ба раҳматаш бингар

یکی به‌ چشم شگفتی به‌ رحمتش بنگر

Намӯд хоҳад дар хонаи шарафи хуршед

نمود خواهد در خانهٔ شرف خورشید

Саноатӣ ки чу бустон ҷаҳон шавад аз сар

صناعتی که چو بستان جهان شود از سر

зи баҳри роҳати арвоҳи халқи рӯҳи аломин

ز بهر راحت ارواح خلق روح‌الامین

Биҳиштро сӯии дунё кушод хоҳад дар

بهشت را سوی دنیا گشاد خواهد در

Гуҳар фиристад ризвон ба дасти боди сабо

گهر فرستد رضوان به دست باد صبا

Згўшу гардани ҳурон ба шохаҳои шаҷар

زگوش و گردن حوران به شاخه‌های شجر

Қнинаҳи саҷдаи баради пеши гул чу булбули маст

قِنینه سجده برد پیش گل چو بلبل مست

Хатиб гардад ва аз шох гул кунад минбар

خطیب گردد و از شاخ گل کند منبر

Кунанд Кебекони бркўаҳи лоларо болин

کنند کبکان برکوه لاله را بالین

Кнндгўрон бар дашти сабзаро бистар

کنندگوران بر دشت سبزه را بستر

Гуҳии тзрўон шодӣ кунанд гирди чаман

گهی تَذَروان شادی کنند گرد چمن

Гуҳии гавазнон бозӣ кунанд гирди шимур

گهی گوزنان بازی کنند گرد شَمَر

Сиёҳи пӯшон аз бӯстон шаванд нФўр

سیاه پوشان از بوستان شوند نفور

Сифедпӯшон бар бӯстон расанд нафар

سفیدپوشان بر بوستان رسند نفر

Бунафша дар дили лолаи зи доғи рашк наад

بنفشه در دل لاله ز داغ رشک نهد

Чу сӯии лола ба шухӣ кунад нигаҳи ъбҳр

چو سوی لاله به‌ شوخی‌ کند نگه عبهر

Чўгли бихандад ва аз меҳр рӯй бинмоед

چوگل بخندد و از مهر روی بنماید

Занад зи ишқ ба рух бар тапончаи нилӯфар

زند ز عشق به رخ بر تپانچه نیلوفر

Чу абри бугсалади андари ҳавои ту гӯйӣ ҳаст

چو ابر بگسلد اندر هوا تو گویی هست

Ба рӯй оина бар ҷои ҷои хокистар

به ‌روی آینه بر جای جای خاکستر

Гуҳӣ чу теғи ту тобади миёни абри дурахш

گهی چو تیغ تو تابد میان ابر درخش

Гуҳӣ чу кӯси ту овоз бар кашад тундар

گهی چو کوس تو آواز بر‌کشد تندر

Згли дуоӣ ту гӯйанд булбулони ҳамаи шаб

زگل دعای تو گویند بلبلان همه شب

зи сарви фохта омин кунад ба вақти саҳар

ز سرو فاخته آمین کند به وقت سحر

Баланди бхтои бахтам ҷавон шуд аз ?назарет

بلند بختا بختم جوان شد از نظرت

Назир ту нашиносам касе ба ҳасани назар

نظیر تو نشناسم‌ کسی به حسن نظر

Агарчӣ мадҳ басӣ гуфтаам бузургон ро

اگرچه مدح بسی گفته‌ام بزرگان را

Ҳаме нивисам мадҳи ту бар сари дафтар

همی نویسم مدح تو بر سر دفتر

Ҳаме фузун шавад аз шукри неъмати ту маро

همی فزون شود از شکر نعمت تو مرا

Се қӯти бадани андари дилу димоғу ҷигар

سه قوت بدن اندر دل و دِماغ و جگر

зи неи шукр буд андари ҷаҳони хилоиқ ро

ز نی شکر بود اندر جهان خلایق را

Марои зи калак ту шукрасту шукр ба зи шукр

مرا ز کلک تو شُکرست و شُکر به ز شَکَر

Чу созу олату барг сафар надорам ман

چو ساز و آلت و برگ سفر ندارم من

Раво буд ки муъофам кунӣ зи ранҷи сафар

روا بود که معافم کنی ز رنج سفر

Ҳамеша то сифати хуррамӣ буд зи ҷинон

همیشه تا صفت خرمی بود ز جنان

Чунон куҷои сифати нохушӣ буд зи сқр

چنان کجا صفت ناخوشی بود ز سقر

зи хуррамӣ чу ҷинон бар веляти боди ҷаҳон

ز خرمی چو جنان بر ولیت باد جهان

зи нохушӣ чу сқри бод бар адуати мақар

ز ناخوشی چو سقر باد بر عدوت مقر

Ҳамеша то набӯд хомаи ҳамчуи ханҷари тез

همیشه تا نبود خامه همچو خنجر تیز

Буд ду шохи яке ва буд ду рӯй дигар

بود دو شاخ یکی و بود دو روی دگر

Ду шохи бод чу хомаи дилу забон касе

دو شاخ باد چو خامه دل و زبان کسی

Ки дар вафоӣ ту бошад ду рӯй чун ханҷар

که در وفای تو باشد دو روی چون خنجر

Ҷаноби ту уламоро зи ноӣботи паноҳ

جناب تو علما را ز نائبات پناه

Ҷавори ту ҳукаморо зи ҳодисоти мФр

جوار تو حکما را ز حادثات مفر

Ту дар паноҳи малик дар замонаи фармони даҳ

تو در پناه ملک در زمانه فرمان ده

Ба ҳиммати ту маликро замонаи фармон бар

به همّت تو ملک را زمانه فرمان بر

Туро ва ӯро рӯзӣ ба ҷашни наврӯзӣ

تو را و او را روزی به جشن نوروزی

Ҳам осмонии иқбол ва ҳам илоҳии фар

هم آسمانی‌ اقبال و هم الهی فر