Шуғли давлат бехатар шуд кори миллат бо хатар

شغل دولت بی‌خطر شد کار ملت با خطر

То тиҳӣ шуд давлату миллати зи шоҳи додгар

تا تهی شد دولت و ملت ز شاه دادگر

Мушкиласт андозаи ин ҳодиса дар шарқу ғарб

مشکل است اندازهٔ این حادثه در شرق و غرب

Ҳоӣласт овозаи ин воқеа дар баҳр ва бар

هائل است آوازهٔ این واقعه در بحر و بر

Мардумон гуфтанд шӯридаи сети шавол эй аҷаб

مردمان گفتند شوریده‌ست شوال ای عجب

Буд азин маънии дили маънии шиносонро хабар

بود ازین معنی دل معنی شناسان را خبر

Сари ин маънӣ кунун маълум шуд аз марги шоҳ

سِرّ این معنی‌ کنون معلوم شد از مرگ شاه

Малику давлат дар ма шавол шуд зеру зибр

ملک و دولت در مه شوال شد زیر و زبر

Рафт дар як ма ба фирдавси барин дастури пер

رفت در یک مه‌ به فردوس برین دستور پیر

Шоҳи бурно аз пай ӯ рафт дар моҳӣ дигар

شاه برنا از پی او رفت در ماهی دگر

Шуд ҷаҳони пуршӯру шар аз рафтани дастуру шоҳ

شد جهان پرشور و شر از رفتن دستور و شاه

Кас надонад то куҷо хоҳад расед ин шӯру шар

کس نداند تا کجا خواهد رسید این شور و شر

Ин балоҳо ҳеҷ зиракро набад андари замир

این‌ بلاها هیچ زیرک را نَبُد اَندر ضمیر

Венаи ҳаводиси ҳеҷ доноро набад андари фикр

وین حوادث هیچ دانا را نبد اندر فِکَر

Кард ногуҳи қаҳри яздони аҷзи султони ошкор

کرد ناگه قهر یزدان عجز سلطان آشکار

Қаҳр яздоне бибину аҷзи султонии нигар

قهر یزدانی ببین و عجز سلطانی نگر

эй дариғо ин чунин шоҳу вазирии ин чунин

ای دریغا این چنین شاه و وزیری این چنین

Чун бирафтанд аз ҷаҳон ногоҳ бо он зебу фар

چون برفتند از جهان ناگاه با آن زیب و فر

Шуд ба Ҷайҳуни амр ва наҳй Арсалони султони ҳбо

شد به جیحون امر و نهی ارسلان سلطان هبا

Шуд ба диҷлаи нафйу исботи малики султони ҳадар

شد به ‌دجله نفی و اثبات ملک سلطان هدر

Даҳри пари танбал ба Ҷайҳун бо падар шуд қаҳри варз

دهر پر تَنبُل به جیحون با پدر شد قهر‌ورز

Чархи пари дастон ба диҷла бо писар шуд кӣнаи вар

چرخ پر دستان به دجله با پسر شد کینه‌ور

Аз вафот ҳар ду хусрав бар канор ҳар ду об

از وفات هر دو خسرو بر کنار هر دو آب

Садҳазорони халқро оташ фиканд андари ҷигар

صدهزاران خلق را آتش فکند اندر جگر

Мавҷ зад дарёии ғам то шоҳи дарё дил бамурд

موج زد دریای غم‌ تا شاه دریا دل بمرد

Ҳаст зери мавҷаш аз антокиаҳ то Кошғар

هست زیر موجش از انطاکیه تا کاشغر

Он чаҳ ваҳнӣ буд каз кайвон ба айвонаш расед

آن‌ چه وهنی بود کز کیوان به ‌ایوانش رسید

То зи айвонаш ба кайвон шуд хурӯши навҳа гар

تا ز ایوانش به‌ کیوان شد خروش نوحه‌گر

Буд адлаши бештар ҳар рӯз бо мо лоҷарам

بود عدلش بیشتر هر روز با ما لاجرم

Ҳаст шӯри марг ӯ ҳар рӯз бо мо бештар

هست شور مرگ او هر روز با ما بیشتر

Мамлакатро эминӣ аз малик ӯ пайваста буд

مملکت را ایمنی از ملک او پیوسته بود

Эминӣ омад ба сар чун умр ӯ омад ба сар

ایمنی آمد به سر چون عمر او آمد به سر

Дошт гетӣ бо бақоӣ ӯ дарии андари ҷинон

داشت‌ گیتی با بقای او دری اندر جنان

Дорад акнӯн бо фаноӣ ӯ дарии андари сқр

دارد اکنون با فنای او دری اندر سقر

Дар сқри дӯд ва шарар бошад балӣ ва инак шудаи сет

در سقر دود و شرر باشد بلی و اینک شده‌ست

Дидаҳо аз марг ӯ пурдӯд ва дилҳо пуршарар

دیده‌ها از مرگ او پردود و دلها پرشرر

Солҳо кард аз ҳунармандии сафари гирди ҷаҳон

سالها کرد از هنرمندی سفر گرد جهان

Бо зафари баргашт ва бо нек ахтарӣ шуд зии сафар

با ظفر برگشت و با نیک‌اختری شد زی سفر

Аз ҷаҳон имсол дод ӯро ҳазимати рӯзгор

از جهان امسال داد او را هزیمت روزگار

Ин ҳазимат чун фитод ӯро пас аз чандини зафар

این هزیمت چون فتاد او را پس از چندین ‌ظفر

Офариди эзади садаф дар об ва дар андари садаф

آفرید ایزد صدف در آب و دُر اندر صدف

Хокро бар об рашк омад азин маънии магар

خاک را بر آب رشک آمد ازین معنی مگر

Чокар ӯ чархи гардун бор шуд то ӯ гирифт

چاکر او چرخ‌گردون‌ بار شد تا او گرفت

Дар шоҳаншаҳи садафи кирдор ӯ дар гӯш ва бар

دُرِّ شاهنشه صدف‌ کردار او در گوش و بر

Ҳаст хуршеди фалак то рӯзи ҳашари андари муҳоқ

هست خورشید فلک تا روز حشر اندر محاق

Ҳаст хуршеди замин то нқхи сувари андари мдр

هست خورشید زمین تا نَقخِ صُور اندر مدر

Дар басар аз дидан ӯ тирагӣ ояд ҳаме

در بصر از دیدن او تیرگی آید همی

Ва он ба аз нодидан ӯ тирагии андари басар

و آن به از نادیدن او تیرگی اندر بصر

Хсрўогар мастӣ аз мастӣ ба ҳушёрии гароӣ

خسروا گر مستی از مستی به هشیاری‌ گرای

Вар ба хоби хуши дарӣ аз хоби хуш бар дори сар

ور به خواب خوش دری از خواب خوش بر‌دار سر

То бибинӣ умматиро хастаи тири қазо

تا ببینی امتی را خسته تیر قضا

То бибинӣ олимиро бастаи банди қадар

تا ببینی عالمی را بستهٔ بند قدر

То бибинӣ боғи маликатро шуда берангу бўо ӣ

تا ببینی باغ‌ ملکت را شده بی‌رنگ و بوا‌ی‌

То бибинӣ шохи давлатро шуда бебарг ва бар

تا ببینی ‌شاخ دولت را شده بی‌برگ و بر

Малики бинӣ мунқалиб гашта зи гӯногӯни шигифт

ملک بینی منقلب گشته ز گوناگون شگفت

Даҳри бинӣ музтариб гашта зи гӯногӯни ъбр

دهر بینی مضطرب گشته ز گوناگون عِبَر

эй дариғо шахси ту бо ҷонвар дар зери хок

ای دریغا شخص تو با جانور در زیر خاک

Вондри ошӯби аўФтодаҳ бо ҳазорон ҷонвар

واندر آشوب اوفتاده با هزاران جانور

Аз ту волотар ки пӯшад дар ҷҳондории қабо

از تو والاتر که پوشد در جهانداری قبا

Вази ту зеботар ки бандад дар ҷаҳонгирии камар

وز تو زیباتر که بندد در جهانگیری‌ کمر

Бе ту шояд гар наравед аз замини ҳаргизи набот

بی تو شاید گر نروید از زمین هرگز نبات

Бе ту шояд гар наборад ҳаргиз аз гардуни мтр

بی ‌تو شاید گر نبارد هرگز از گردون مطر

Ҳамчуи Искандари бпимўдии ҳама рӯй замин

همچو اسکندر بپیمودی همه روی زمین

Ҳарчӣ мумкин буд бинмудӣ зи мардӣу ҳунар

هرچه ممکن بود بنمودی ز مردی و هنر

Бар замин чун подшоҳӣ барграфтӣ костӣ

بر زمین چون پادشاهی برگرفتی کاستی

Бар фалак чун бадар гардад костан гирад қамар

بر فلک چون بدر گردد کاستن‌ گیرد قمر

Рафтӣу бгзоштӣ бар дидаи ман ашки хеш

رفتی و بگذاشتی بر دیدهٔ من اشک خویش

То чу хонам мадҳи ту бар ман фурӯи боради дрр

تا چو خوانم مدح تو بر من فرو بارد دُرَر

Чеҳрау ашками зи тимор ту шуд чун зару сим

چهره و اشکم ز تیمار تو شد چون زر و سیم

То хитоби номи ту мансӯх шуд бар симу зар

تا خطاب نام تو منسوخ شد بر سیم و زر

Пари шукр буд аз мдиҳи ту забонами муддатӣ

پر شکر بود از مدیح تو زبانم مدتی

Ҳастам аз мадҳи ту акнӯн хӯни ноби андари шукр

هستم از مدح تو اکنون خون ناب اندر شکر

Ному нони ман биФзўдӣ ва фармудӣ маро

نام و نان من بیفزودی و فرمودی مرا

То ба назми орми футуҳатро ба лафзии мухтасар

تا به‌ نظم آرم فتوحت‌ را به‌ لفظی‌ مختصر

Хотирами назми футуҳатро гуҳар дар ришта кард

خاطرم نظم فتوحت را گهر در رشته کرد

Риштаҳо бигусаст ва аз чашмам бурун омад гуҳар

رشته‌ها بگسست و از چشمم برون آمد گهر

Гар з гетӣ кард фонии қаҳри яздонеи ту ро

گر ز گیتی کرد فانی قهر یزدانی تو را

Ҳаст боқӣ аз сари теғи ту дар гетии асар

هست باقی از سر تیغ تو در گیتی اثر

Он дарахтӣ каз футуҳат то қиёмати рустаи гашт

آن درختی کز فتوحت تا قیامت رُسته گشت

Бехаш андар ховарасту шохаши андари бохтар

بیخش اندر خاورست و شاخش اندر باختر

Тахти ту ҷой писар кард он худовандӣ ки ӯ

تخت تو جای پسر کرد آن خداوندی که او

Кард аз оғози шоҳии тахти ту ҷои падар

کرد از آغاز شاهی تخت تو جای پدر

Аз ту дар хулди барин ҷони падари хушнӯд буд

از تو در خلد برین جان پدر خشنود بود

Бод дар хулди барин ҷони ту хушнӯд аз писар

باد در خلد برین جان تو خشنود از پسر

Бо башар кардӣ фаровони хайр дар дори фано

با بشر کردی فراوان خیر در دار فنا

Бод дар дори бақои ҳашари ту бо хиролбшр

باد در دار بقا حَشْرِ تو با خَیرُالْبَشر

Шахси поки ту ба хок омад сазои раҳматаш

شخص پاک تو به خاک آمد سزای رحمتش

Сӯии шахси ту зи раҳмати боди эзадро назар

سوی شخص تو ز رحمت باد ایزد را نظر

Шоири мухлиси мъзӣ бо дуоу мрсит

شاعر مخلص معزی با دعا و مرثیت‌

Рӯй бар хокати ниҳодаи ҳамчуи ҳоҷӣ бар ҳаҷар

روی بر خاکت نهاده همچو حاجی بر حجر