Хушо навоҳии Бағдоди ҷои фазлу ҳунар
خوشا نواحی بغداد جای فضل و هنر
Касе нишони надиҳад дар ҷаҳони чунон кишвар
کسی نشان ندهد در جهان چنان کشور
Савод ӯ ба мисли чун паранд минои ранг
سواد او به مثل چون پرند مینا رنگ
Ҳавоӣ ӯ ба сифат чун насими ҷон парвар
هوای او به صفت چون نسیم جانپرور
Ба хосияти ҳамаи сангаши ақиқи лؤлؤбор
به خاصیت همه سنگش عقیق لؤلؤبار
Ба манфиати ҳамаи хокаши абири ғолия бар
به منفعت همه خاکش عبیر غالیهبر
Сабо сиришта ба хокаши таровати тӯбо
صبا سرشته به خاکش طراوت طوبی
Ҳавои наҳуфта дар обаши ҳаловати кавсар
هوا نهفته در آبش حلاوت کوثر
Канори диҷлаи зи хубони сими тани хлх
کنار دجله ز خوبان سیمتن خلخ
Миёни рҳбаҳи зи таркони моҳи рухи кшмр
میان رحبه ز ترکان ماهرخ کشمر
Ҳазор заврақи хуршеди шакл бар сари об
هزار زورق خورشید شکل بر سر آب
Бар он сифат ки пароканда бар сипеҳри шарар
بر آن صفت که پراکنده بر سپهر شرر
Ба вақти онкӣ ба бурҷ шараф расад хуршед
به وقت آنکه به برج شرف رسد خورشید
Ба гоҳи онкӣ ба саҳро кашад сабои лашкар
به گاه آنکه به صحرا کشد صبا لشکر
Даҳон лола кунад абри маъдани лؤлؤ
دهان لاله کند ابر معدن لؤلؤ
Канор сабза кунад боди маскани анбар
کنار سبزه کند باد مسکن عنبر
Ба шабаҳ боғ шавад осмон ба вақти ғуруб
به شبه باغ شود آسمان به وقت غروب
Ба шакл чарх шавад бӯстон ба вақти саҳар
به شکل چرخ شود بوستان به وقت سحر
Ба вақти шоми ҳаме ин бидон сипорад гул
به وقت شام همی این بدان سپارد گل
Ба гоҳи боми ҳамеи он бад-ӣн диҳад ахтар
به گاه بام همی آن بدین دهد اختر
Ба ранги оризи хубони хлхӣ дар боғ
به رنگ عارض خوبان خلخی در باغ
Миёни сабза дирафшон шавад гули аҳмар
میان سبزه درفشان شود گل احمر
Шукуфтаи наргиси бўё ба тарафи лолаи ситон
شکفته نرگس بویا به طرف لالهستان
Чунонкӣ дар қадаҳи гавҳарин май асФр
چنانکه در قدح گوهرین می اصفر
Стоки лола фурӯзон бидон сифат ки буд
ستاک لاله فروزان بدان صفت که بود
Змшку ғолияи окандаи бсдини миҷмар
زمشک و غالیه آکنده بسدین مجمر
Навой булбулу тӯтии хурӯши ъкаҳ ва сор
نوای بلبل و طوطی خروش عکه و سار
Ҳаме кунад хаҷали алҳонҳои хунёгар
همی کند خجل الحانهای خنیاگر
Бад-ӣни латофат ҷое ман аз барои умед
بدین لطافت جایی من از برای امید
Ба фол нек гузидам сафар ба ҷои ҳзр
به فال نیک گزیدم سفر به جای حضر
Намози шоми зи саҳн фалак намӯд маро
نماز شام ز صحن فلک نمود مرا
Ърўси чарх ки бнҳФт рӯй дар ховар
عروص چرخ که بنهفت روی در خاور
Бидон сифат ки шавад ғарқаи киштии заррин
بدان صفت که شود غرقه کشتی زرین
Ба тарафи дарё чун бугсалади азуи лангар
به طرف دریا چون بگسلد ازو لنگر
Ба гирди гунбади хзро чунон намӯд шафақ
به گرد گنبد خضرا چنان نمود شفق
Ки гирди хайма мино кашида шӯшаи зар
که گرد خیمهٔ مینا کشیده شوشهٔ زر
Ситорагони ҳама чу лаъибатони сими андом
ستارگان همه چو لعبتان سیماندام
Ба сўки меҳри броФкндаҳи нилгуни мъҷр
به سوک مهر برافکنده نیلگون معجر
Бенот наъши ҳамеи гашти гирди қутби чунон
بنات نعش همی گشت گرد قطب چنان
Ки гирди ҳуққаи Фирўаҳи гавҳарин зевар
که گرد حقهٔ فیروه گوهرین زیور
Бар он мисол ҳаме тофт роҳи коҳкшон
بر آن مثال همی تافت راه کاهکشان
Ки дар бунафша ситон баркашида сафи ъбҳр
که در بنفشهستان برکشیده صف عبهر
зи теғ кӯҳ битобед ним шаби парвин
ز تیغ کوه بتابید نیم شب پروین
Чунон ки дар қадаҳи лоҷуварди ҳафт дрр
چنان که در قدح لاجورد هفت درر
Сипеҳр гуфтӣ наққоши нақши Монии гашт
سپهر گفتی نقاش نقش مانی گشت
Ки ҳар замон бинагорад ҳазор гӯнаи сувар
که هر زمان بنگارد هزار گونه صور
зи бурҷ ҷаддӣ битобед пайкари кайвон
ز برج جدی بتابید پیکر کیوان
Ба шакли шамъи фурӯзанда дар миёни шимур
به شکل شمع فروزنده در میان شمر
Ҳаме намӯд дрФшндаҳи муштарӣ дар ҳут
همی نمود درفشنده مشتری در حوت
Чунон ки дидаи хубони зи анбарин чодар
چنان که دیدهٔ خوبان ز عنبرین چادر
зи тараф мизон метофт сӯрати миррӣх
ز طرف میزان میتافت صورت مریخ
Бидон сифат ки май лаъли ранг дар соғар
بدان صفت که می لعل رنگ در ساغر
Чунон ки ошиқи вмъшўқ дар ниқоби гумон
چنان که عاشق ومعشوق در نقاب گمان
Битофт тири дроФшону Зуҳраи азҳр
بتافت تیر درافشان و زهرهٔ ازهر
Ба расми лаъибати бозони сипеҳри оинаи ранг
به رسم لعبتبازان سپهر آینه رنگ
Замон замон бинмудӣ аҷоиби дигар
زمان زمان بنمودی عجایب دیگر
Фалак ба лаъибати машғӯл ва ман ба тӯшаи роҳ
فلک به لعبت مشغول و من به توشهٔ راه
Ҷаҳон ба бозии машғӯл ва ман ба азми сафар
جهان به بازی مشغول و من به عزم سفر
Дарин ҳавас ки хиромоннигор ман барисед
درین هوس که خرامان نگار من برسید
Бидон сифат ки барояд зи кӯҳи пайкари хур
بدان صفت که برآید ز کوه پیکر خور
Фурӯи гусаста ба унноби анбарин сунбул
فرو گسسته به عناب عنبرین سنبل
Фурӯи шикаста ба хўшоби бсдини шукр
فرو شکسته به خوشاب بسدین شکر
Ҳаме гирифт ба лؤлؤи ақиқ дар ёқӯт
همی گرفت به لؤلؤ عقیق در یاقوت
Ҳаме наҳуфт ба фундуқи бунафша дар мармар
همی نهفت به فندق بنفشه در مرمر
зи акси наргис ӯ менамӯд бар зулфаш
ز عکس نرگس او مینمود بر زلفش
Чунон ки рехта бар сабзаи донҳои гуҳар
چنان که ریخته بر سبزه دانهای گهر
зи бас ки бар рух хуршед зад ду даст ба хашм
ز بس که بر رخ خورشید زد دو دست به خشم
Гулаш чу шохи самани гашту барги нилӯфар
گلش چو شاخ سمن گشت و برگ نیلوفر
Ба таъна гуфт ки аҳду вафои ошиқи байн
به طعنه گفت که عهد و وفای عاشق بین
Ба тайра гуфт ки меҳру ҳавои дӯсти нигар
به طیره گفت که مهر و هوای دوست نگر
Набӯд ҳеҷ гумонеи маро ки душмани вор
نبود هیچ گمانی مرا که دشمنوار
Бад-ӣн мисол бабандӣ ба ҳиҷри дӯсти камар
بدین مثال ببندی به هجر دوست کمر
Мҷўии ҳиҷри ману шох хуррамӣ машкан
مجوی هجر من و شاخ خرمی مشکن
Мтоби рухи зи ману ҷони хўшдлии мшкр
متاب رخ ز من و جان خوشدلی مشکر
Ба ҷои млҳм чинӣ манеҳ ҳавои болин
به جای ملحم چینی منه هوا بالین
Ба ҷои атлас рӯмӣ макун замини бистар
به جای اطلس رومی مکن زمین بستر
Худоӣ гуфт ҳзр ҳаст бар мисоли биҳишт
خدای گفت حضر هست بر مثال بهشت
Расӯл гуфт сафар ҳаст бар мисоли сқр
رسول گفت سفر هست بر مثال سقر
Куҷои шӯии ту ки бе рӯй ман наёбӣ хоб
کجا شوی تو که بیروی من نیابی خواب
Куҷо рӯй ту ки бе рӯй ман набинӣ хур
کجا روی تو که بیروی من نبینی خور
Дар ин диёр ба ҳикмати нёбмти ҳамто
در این دیار به حکمت نیابمت همتا
Дарин савод ба дониши нбинмт ҳамбар
درین سواد به دانش نبینمت همبر
Каминаи чокари илмати ҳазор афлотӯн
کمینه چاکر علمت هزار افلاطون
Кҳинаҳи бандаи фазлати ҳазор Искандар
کهینه بندهٔ فضلت هزار اسکندر
зи шаклҳои ту оҷизи равони Батламиюс
ز شکلهای تو عاجز روان بطلمیوس
зи ҳукмҳои ту қосири равони бўмъшр
ز حکمهای تو قاصر روان بومعشر
Ту он касе ки зи фазли ту фозилони Ироқ
تو آنکسی که ز فضل تو فاضلان عراق
Ба хоки пои ту равшан ҳаме кунанд басар
به خاک پای تو روشن همی کنند بصر
Ҷавоб додам к-эии моҳ рӯй ғолияи мӯӣ
جواب دادم کای ماهروی غالیهموی
Ба об дида мазан бар дили раҳеи озар
به آب دیده مزن بر دل رهی آذر
Қарори гиру зи сомони рӯзгори магарад
قرار گیر و ز سامان روزگار مگرد
Сабур бошу зи фармон эзадӣ магзар
صبور باش و ز فرمان ایزدی مگذر
Ҳаво накард тани ман бад-ӣни фироқу видоъ
هوا نکرد تن من بدین فراغ و وداع
Ризои надоди дили ман бад-ӣни қазоу қадар
رضا نداد دل من بدین قضا و قدر
Валек ҳукм чунин кард кирдигори ҷаҳон
ولیک حکم چنین کرد کردگار جهان
зи ҳукм ӯ натавон ёфт ҳечгуна мФр
ز حکم او نتوان یافت هیچگونه مفر
Ба сабри боди фалак дар ҳзри турои Носир
به صبر باد فلک در حضر ترا ناصر
Ба Авни боди малик дар сафари марои ёвар
به عون باد ملک در سفر مرا یاور
Видоъ кард бад-ӣни гӯна чун бирафт ҷаҳон
وداع کرد بدینگونه چون برفت جهان
Ба сими хоми биндўди гунбади ахзар
به سیم خام بیندود گنبد اخضر
Ба шакли оризи гулранг ӯ ҳаме тобед
به شکل عارض گلرنگ او همی تابید
Фурӯғи хусрави сайёрагон ба машриқ дар
فروغ خسرو سیارگان به مشرق در
Ғуломи вор чу ҳангоми кӯчи қофила буд
غلاموار چو هنگام کوچ قافله بود
Савори гаштам бар караи ҳиўни пайкар
سوار گشتم بر کرهٔ هیون پیکر
Паланги ҳайату қшқоўи дами гавазни сарин
پلنگ هیات و قشقاو دم گوزن سرین
Уқоби талъати анқои шикваи тӯтии пар
عقاب طلعت عنقا شکوه طوطی پر
Қавии қўоӣму борӣки дами фарохи кФл
قوی قوائم و باریک دم فراخ کفل
Дарози гардану кӯтоҳи сами миёни лоғар
دراز گردن و کوتاه سم میان لاغر
Ба вақти ҷилвагарӣ чун тзрўи хуши рафтор
به وقت جلوهگری چون تذرو خوشرفتار
Ба гоҳи роҳбарӣ чун калоғи ҳиялат гар
به گاه راهبری چون کلاغ حیلتگر
Ба гоҳи кӣнаи ҳаво дар ду пой ӯ мдғм
به گاه کینه هوا در دو پای او مدغم
Ба вақти ҳамлаи сабо дар ду даст ӯ мзмр
به وقت حمله صبا در دو دست او مضمر
Хурӯш дад бишунидӣ зи рӯм дар кобул
خروش دد بشنیدی ز روم در کابل
Хаёл мӯӣ бидидӣ зи ҳинд дар шаштар
خیال موی بدیدی ز هند در ششتر
Бад-ӣн наванд расидам дар он диёру змн
بدین نوند رسیدم در آن دیار و زمن
Ба гӯши ҳазрати шоҳ ҷаҳон расед хабар
به گوش حضرت شاه جهان رسید خبر
Маро ба ҳазрати олӣ тақаррубӣ фармуд
مرا به حضرت عالی تقربی فرمود
Ба ном шоҳ бипардохтам яке дафтар
به نام شاه بپرداختم یکی دفتر
Ҳазор фасли дарави лафзҳо ҳамаи дилкаш
هزار فصل درو لفظها همه دلکش
Ҳазор ақди дарави нктҳои ҳамаи дилбар
هزار عقد درو نکتها همه دلبر
Бидон умед ки шоҳи ҷаҳон шараф диҳадам
بدان امید که شاه جهان شرف دهدم
Шавам ба давлат ӯ неки бахту неки ахтар
شوم به دولت او نیکبخت و نیکاختر
Ба ҳар ду сол бисозам зи илми таснифӣ
به هر دو سال بسازم ز علم تصنیفی
Барои давлати Мансури хусрави сафдар
برای دولت منصور خسرو صفدر
Барин мисол буд ёди тоза дар уқбо
برین مثال بود یاد تازه در عقبی
Барин ниҳод буд номи зинда то маҳшар
برین نهاد بود نام زنده تا محشر
Бимонад номи Сикандари ҳазор ва панҷсад сол
بماند نام سکندر هزار و پانصد سال
Мусаннафоти Арастӯ ба номи Искандар
مصنفات ارسطو به نام اسکندر
Ҷаҳон нахост марои бахт шоирӣ фармуд
جهان نخواست مرا بخت شاعری فرمود
Ки ҳеҷ ақл намекард эҳтимол эдар
که هیچ عقل نمیکرد احتمال ایدر
зи баҳри хотири ман сад тавила дар барисед
ز بحر خاطر من صد طویله در برسید
Ба мадҳи шоҳи ҷаҳон чун шудам сухани густар
به مدح شاه جهان چون شدم سخنگستر
Бад-ӣни фасоҳати шеърӣ ки чашм дорад кӯр
بدین فصاحت شعری که چشم دارد کور
Бад-ӣни иборати назмӣ ки гӯш дорад кар
بدین عبارت نظمی که گوش دارد کر
Бидон худоӣ ки дар сунъи хеш бе олат
بدان خدای که در صنع خویش بیآلت
БёФриди бад-ӣни гӯнаи чархи паҳновар
بیافرید بدین گونه چرخ پهناور
Ба нури илм ки доно бадв гирифт шараф
به نور علم که دانا بدو گرفت شرف
Ба зоти ҳалам ки мардум бадв гирифт хатар
به ذات حلم که مردم بدو گرفت خطر
Ба файзи ақли муҷаррад ки ӯст манбаи хайр
به فیض عقل مجرد که اوست منبع خیر
Ба лутфи нафаси мФорқ ки ӯст мдФъи шар
به لطف نفس مفارق که اوست مدفع شر
Ба нафаси нотиқаи кӯи рости пели гардан на
به نفس ناطقه کو راست پیل گردن نه
Ба рӯҳи оқилаи кўрости шери фармон бар
به روح عاقله کوراست شیر فرمانبر
Ба интиҳои вуҷӯдоти аввалин таркиб
به انتهای وجودات اولین ترکیب
Ба ибтидои мақулоти охирин ҷавҳар
به ابتدای مقولات آخرین جوهر
Ба ҳавли ҷунбиши маҳшар ба ҳақи мусҳафи маҷд
به هول جنبش محشر به حق مصحف مجد
Ба зоти эзад бе чун ба ҷони пайғамбар
به ذات ایزد بیچون به جان پیغمبر
Ба эътиқоди Абубакру савлати форуқ
به اعتقاد ابوبکر و صولت فاروق
Ба трскории Усмону ҳикмати ҳайдар
به ترسکاری عثمان و حکمت حیدر
Ба зӯри рустами дастону адли нўшрўон
به زور رستم دستان و عدل نوشروان
Ба ҷоҳи хусрави сосону мотами навзар
به جاه خسرو ساسان و ماتم نوذر
Ба хоки пои ҷаҳони шаҳриёри қутби аддӣн
به خاک پای جهان شهریار قطبالدین
Ки ҳаст муфаххари савганди номҳо яксар
که هست مفخر سوگند نامها یکسر
Дар ин диёр надонам касе ки вақти сухан
در این دیار ندانم کسی که وقت سخن
Ба ҷои хасм манозир нишнидам ҳамбар
به جای خصم مناظر نشنیدم همبر
зи фазли хеш дар ин фасл ҳарчӣ май ронам
ز فضل خویش در این فصل هرچه میرانم
Ҳар онкасӣ ки надорад ҳамеи марои бовар
هر آنکسی که ندارد همی مرا باور
Агар чунон ки дурустӣ ва ростӣ накунад
اگر چنان که درستی و راستی نکند
Худои бодбаҳи маҳшари миёни мо довар
خدای بادبه محشر میان ما داور
Ҳазор соли бақои боди шоҳи олам ро
هزار سال بقا باد شاه عالم را
Ки ҳаст гардиши гардуни маликро меҳвар
که هست گردش گردون ملک را محور
Прири вақти саҳар чун насими боди шимол
پریر وقت سحر چون نسیم باد شمال
Ҳамеи расонад ба арвоҳи буии анбар тар
همی رساند به ارواح بوی عنبر تر
Серуми зи хоб гарон шуд ба ман намӯд ҳавас
سرم ز خواب گران شد به من نمود هوس
Хаёли он бути шамшоди қади насрин бар
خیال آن بت شمشاد قد نسرین بر
Ба лутф гуфт ки умрат чигуна ме гузарад
به لطف گفت که عمرت چگونه میگذرد
Набӯд гӯши дилатро насиҳати кеҳтар
نبود گوش دلت را نصیحت کهتر
НгФтмт ки макун бади биҷои васлати ман
نگفتمت که مکن بد بجای وصلت من
Ки ҳаркасӣ ки кунад бади бадии баради кайфар
که هرکسی که کند بد بدی برد کیفر
Ҷавоб додам к-эии моҳрӯӣ сард магӯӣ
جواب دادم کای ماهروی سرد مگوی
Ки кор ман шавадӣ ҳарчӣ зуди некӯтар
که کار من شودی هرچه زود نیکوتر
Валек шоҳ ба фатҳ билод машғӯласт
ولیک شاه به فتح بلاد مشغولست
намекунад ба парастандагони хеши назар
نمیکند به پرستندگان خویش نظر
Ба меҳр гуфт ки чун нестат ба коми ҷаҳон
به مهر گفت که چون نیستت به کام جهان
Дар ин ҳаваси манишин рӯзгор хеш мабар
در این هوس منشین روزگار خویش مبر
Ба як қасида ғро бихоҳ дастурӣ
به یک قصیدهٔ غرا بخواه دستوری
зи боргоҳи худованди тоҷу зинату фар
ز بارگاه خداوند تاج و زینت و فر
Ба шарм гуфтам табъам намедиҳад ёрӣ
به شرم گفتم طبعم نمیدهد یاری
з гуфта ту агар мдҳтӣ буд дар хур
ز گفتهٔ تو اگر مدحتی بود در خور
Ба номи давлати мўдўди шоҳи бен зангӣ
به نام دولت مودود شاه بن زنگی
Биору мардумӣу дӯстии биҷой овар
بیار و مردمی و دوستی بجای آور
Ба мадҳ шоҳ бихонад ин қасидаи ғро
به مدح شاه بخواند این قصیدهٔ غرا
зи назми хештани он рашки лаъибати озр
ز نظم خویشتن آن رشک لعبت آزر