Таърихи дақиқи халқи ин тасниф маълум нест аммо ба унвони охирин тасниф дар девони орифи омада ва ӯ онро тибқ гуфта худаш дар Исфанди моҳи 1303 ҳ . ш дар табриз « ба ёди диловарони озарбойҷонӣ » хондааст .
تاریخ دقیق خلق این تصنیف معلوم نیست اما به عنوان آخرین تصنیف در دیوان عارف آمده و او آن را طبق گفتهٔ خودش در اسفند ماه ۱۳۰۳ ه.ش در تبریز «به یاد دلاوران آذربایجانی» خوانده است.
Бод хазоне , зад ногаҳонӣ , кард ончии доне
باد خزانی، زد ناگهانی، کرد آنچه دانی
Барҳам зад айёми нишоту рӯзгори Комронӣ
برهم زد ایّام نشاط و روزگار کامرانی
Зулм хазон кард , бо гулистон кард , доне чаҳ сон кард ?
ظلم خزان کرد، با گلستان کرد، دانی چه سان کرد؟
Онсон ки ман кардам , ба даври зиндагӣ бо зиндагонӣ
آنسان که من کردم،به دور زندگی با زندگانی
Чу ман фирорӣ , булбул ба хорӣ , бо сӯгворӣ
چو من فراری، بلبل به خواری، با سوگواری
Гул аз назарҳо маҳв шуд , ҳамчун хаёлоти ҷавонӣ
گل از نظرها محو شد، همچون خیالات جوانی
Кори гулзор , зор шуд зор , шуд падедор
کار گلزار، زار شد زار، شد پدیدار
Деви дай , ё худ балои осмонӣ
دیو دی، یا خود بلای آسمانی
* * *
***
Аз лашкари дай , шуд умри гули тай
از لشکر دی، شد عمر گل طی
Омад дамодам , тайёраи абр , аз осмон ҳар сӯи паёпай
آمد دمادم، طیارۀ ابر، از آسمان هر سو پیاپی
Худ кард мастур , чун форсии нур , ҷо кард бо зӯр
خود کرد مستور، چون فارسی نور، جا کرد با زور
Дай чун забони тарки андари мағзи озарбойҷонӣ
دی چون زبان ترک اندر مغز آذربایجانی
Ором ҷон бош , ширин баён бош , саъдӣ забон бош
آرام جان باش، شیرین بیان باش، سعدی زبان باش
Дар хоки Фирдавсии тӯсӣ , тавсани тарк аз чаҳ ронӣ
در خاک فردوسی طوسی، توسن ترک از چه رانی
Роҳи ҷони пўӣ , форсии гӯй , дасти дили шӯй
راه جان پوی، فارسی گوی، دست دل شوی
Зуд аз ин алфози зишт бе маъонӣ
زود از این الفاظ زشت بی معانی
* * *
***
Кӯҳ ва дар ва бар , аз барф яксар , чун вазъи кишвар
کوه و در و بر، از برف یکسر، چون وضع کشور
Шуд дар фишори рӯҳ , озодии каши ъамома бар сар
شد در فشار روح، آزادی کش عمامه بر سر
Даври гулистон , чун даври сосон , рафт аз зимистон
دور گلستان، چون دور ساسان، رفت از زمستان
Шуд ҷонишини даври сосон , ҳамчуи даври тркмонӣ
شد جانشین دور ساسان، همچو دور ترکمانی
эй бод наврӯз башитоб имрӯз , бо фатҳу фирӯз
ای باد نوروز بشتاب امروز، با فتح و فیروز
Рӯи муждаи ор аз фари фарвардин , бустони муждагонӣ
رو مژده آر از فرّ فروردین، بستان مژدگانی
Гӯи бҳоро , худ бёро , то ки мо ро
گو بهارا، خود بیارا، تا که ما را
Аз кафи айёми ҷони Фрсои раҳоне
از کف ایام جانفرسا رهانی
* * *
***
эй абри озор , тарафи чаманзор , бгарӣ чу ман зор
ای ابر آذار، طرف چمنزار، بگری چو من زار
Чун оташи зардушт пар кун лола дар атрофи гулзор
چون آتش زردشت پر کن لاله در اطراف گلزار
эй ёр акнӯн , зани хаймаи берун , ҳамчун Фаридун
ای یار اکنون، زن خیمه بیرون، همچون فریدون
Дар парчам гулбун бибин , нақши дирафши Ковиёнӣ
در پرچم گلبن ببین، نقش درفش کاویانی
То иди ҷамшед , то шеру хуршед боқӣаст , умед
تا عید جمشید، تا شیر و خورشید باقی است، امید
Дорам ба Эрони ҷону озрбоиҷонои худ ту ҷонӣ
دارم به ایران جان و آذربایجانا خود تو جانی
Ҷои инкор , андарин кор , нест эй ёр
جای انکار، اندرین کار، نیست ای یار
Онкии фарқи ходим ва хоин ндонӣ
آنکه فرق خادم و خائن ندانی