Аммо ҳавоси ботин баъзе онанд ки сувари маҳсусотро дар ёбанд ва баъзе онанд ки маъонии маҳсусотро дар ёбанд .

اما حواس باطن بعضی آنند که صُوَر محسوسات را در یابند و بعضی آنند که معانی محسوسات را در یابند:

Аввали ҳис муштаракаст ва ӯ қӯтӣаст тартиб карда дар тҷўиФи аввал аз димоғ ки қобиласт бзоти хеши мари ҷумлаи сӯратҳоро ки ҳавоси зоҳир қабул карда бошанд ва дар эшон мнтбъ шуда ки бадв тأдиаҳ кунаду маҳсуси онгоҳ маҳсус шавад ки ӯ қабул кунад .

اول حسّ مشترک است و او قوّتی است ترتیب کرده در تجویف اول از دماغ که قابل است بذات خویش مر جملهٔ صورت‌ها را که حواس ظاهر قبول کرده باشند و در ایشان منطبع شده که بدو تأدیه کند و محسوس آنگاه محسوس شود که او قبول کند.

Дувум хаёласт ва ӯ қӯтӣаст тартиб карда дар охири тҷўиФи мақдами димоғ ки ончии ҳиси муштарак аз ҳавоси зоҳир қабул карда бошад ӯ нигоҳ дорад ва бимонад дарави баъди ғайбати маҳсусот .

دوم خیال است و او قوّتی است ترتیب کرده در آخر تجویف مقدّم دماغ که آنچه حس مشترک از حواس ظاهر قبول کرده باشد او نگاه دارد و بماند درو بعد غیبت محسوسات.

Сеюм қӯт мтхилаҳаст ва чун ӯро бо нафаси ҳайвонӣ ёд кунанд мтхилаҳ гӯйанд ва чун бо нафаси инсонӣ ёд кунанд мутафаккира хонанд ва ӯ қӯтӣаст тартиб карда дар тҷўиФи аўст аз димоғу кор ӯ онаст ки он ҷузъиётро ки дар хаёласт бо якдигар таркиб кунад ва аз якдигар ҷудо кунад бохтёри андеша .

سوم قوت متخیّله است و چون او را با نفس حیوانی یاد کنند متخیّله گویند و چون با نفس انسانی یاد کنند متفکّره خوانند و او قوّتی است ترتیب کرده در تجویف اوسط از دماغ و کار او آن است که آن جزئیات را که در خیال است با یکدیگر ترکیب کند و از یکدیگر جدا کند به‌اختیار اندیشه.

Чаҳоруми қӯт ваҳмаст ва ӯ қӯтӣаст тартиб карда дар ниҳояти тҷўиФи аўсти димоғу кор ӯ онаст ки дарёбад маъонии нои маҳсусро ки мавҷӯд бошад дар маҳсусоти ҷузъӣ чун он қӯтӣ ки бузғола фарқ кунад миёни модари хешу гургу кӯдак фарқ кунад миёни расани песау мор .

چهارم قوّت وهم است و او قوّتی است ترتیب کرده در نهایت تجویف اوسط دماغ و کار او آن است که دریابد معانی نامحسوس را که موجود باشد در محسوسات جزئی چون آن قوتی که بزغاله فرق کند میان مادر خویش و گرگ و کودک فرق کند میان رسن پیسه و مار.

Панҷуми қӯт ҳофизаасту зокира низ хонанд ва ӯ қӯтӣаст тартиб карда дар тҷўиФи охир аз димоғи ончии қӯти ваҳмӣ дар ёбад аз маъонии нои маҳсус ӯ нигоҳ дораду нисбат ӯ бқўти ваҳми ҳамон нисбатаст ки нисбати қӯт хаёласт бҳси муштарак аммо он сӯратро нигоҳ дорад ва ин маъониро .

پنجم قوّت حافظه است و ذاکره نیز خوانند و او قوتی است ترتیب کرده در تجویف آخر از دماغ آنچه قوّت وهمی در یابد از معانی نامحسوس او نگاه دارد و نسبت او بقوّت وهم همان نسبت است که نسبت قوّت خیال است بحس مشترک اما آن صورت را نگاه دارد و این معانی را.

Аммо ин ҳамаи ходимони нафас ҳайвонӣанд ва ӯ ҷавҳарӣаст ки манба ӯ диласт ва чун дар дил амал кунад ӯро рӯҳ ҳайвонӣ хонанд ва чун дар димоғ амал кунад ӯро рӯҳ нафсонӣ хонд ва чун дар ҷигар амал кунад ӯро рӯҳ табиӣ хонанд ва ӯ бухорӣ латифаст ки аз хӯни хезад ва дар аъло шроиин сарён кунад ва дар равшанӣ монанди офтоб буд .

اما این همه خادمان نفس حیوانی‌اند و او جوهری است که منبع او دل است و چون در دل عمل کند او را روح حیوانی خوانند و چون در دماغ عمل کند او را روح نفسانی خواند و چون در جگر عمل کند او را روح طبیعی خوانند و او بخاری لطیف است که از خون خیزد و در اعلى شرایین سریان کند و در روشنی مانند آفتاب بود.

Ва ҳар ҳайвонӣ ки ин ду қӯти мадрака ва муҳаррика дорад ва он даҳ ки азишон муншаъиб шудааст ӯро ҳайвон комил хонанд ва ҳар чаҳ кам дорад ноқис буд .

و هر حیوانی که این دو قوّت مُدرِکه و محرّکه دارد و آن ده که ازیشان منشعب شده است او را حیوان کامل خوانند و هر چه کم دارد ناقص بود.

Чунонкии мӯр ки чашм надораду Марӣ ки гӯш надорад ва ӯро мор кар хонанд .

چنانکه مور که چشم ندارد و ماری که گوش ندارد و او را مارِ کر خوانند.

Аммо ҳеҷ ноқистар аз харротин нест ва ӯ Карамӣаст сурх ки андари гули ҷӯй буд ва ӯро гул хора хонанду бмоўроءолнҳри ғок карама хонанд аввал ҳайвон ӯсту охири нснос ва ӯ ҳайвонӣаст ки дар биёбон туркистон бошад мнтсби алқомаҳи алифии алқди аризи алозФору одамиро азим дӯст дорад ҳар куҷои одамиро бинад бар сар роҳ ояд ва дар эшон назора ҳаме кунад ва чун ягона аз одамӣ бинад бабрад ва азу гӯйанд тухм гирад . Пас баъди инсон аз ҳайвон ӯ шарифтараст ки бчндини чиз бо одамӣ ташаббуҳ кард яке бболои росту дувуми бпҳнои нохуни всўми бмўии сар .

اما هیچ ناقص‌تر از خراطین نیست و او کِرمی است سرخ که اندر گِلِ جوی بود و او را گِل‌خواره خوانند و به ماوراءالنهر، زغار کرمه خوانند، اوّلِ حیوان اوست و آخر نسناس و او حیوانی است که در بیابان ترکستان باشد منتصب القامة، الفیّ القدّ، عریض الاظفار، و آدمی را عظیم دوست دارد، هر کجا آدمی را بیند بر سر راه آید و در ایشان نظاره همی کند و چون یگانه از آدمی بیند ببرد و ازو گویند تخم گیرد. پس بعد انسان از حیوان او شریفتر است که بچندین چیز با آدمی تشبّه کرد یکی به‌بالای راست و دوم به‌پهنای ناخن وسوم به‌موی سر.