Ишқӣ ки султони ямини аддавлаи Маҳмӯдро бар Аёз тарк бӯдааст маърӯфасту машҳур .

عشقی که سلطان یمین الدوله محمود را بر ایاز ترک بوده است معروف است و مشهور.

Овардаанд ки сахти некӯ сӯрат набӯд лекини сабзи чеҳра ширин бӯдааст мутаносиби аъзоу хуши ҳаракоту хирадманду оҳистау одоби махлуқи парастӣ ӯро азим даст дода бӯдааст ва дар он бора аз нодироти замона хеш бӯдааст ва ин ҳамаи авсоф онаст ки ишқро баъс кунаду дӯстиро бар қарор дорад .

آورده‌اند که سخت نیکو صورت نبود لیکن سبز چهرهٔ شیرین بوده است متناسب اعضا و خوش حرکات و خردمند و آهسته و آداب مخلوق پرستی او را عظیم دست داده بوده است و در آن باره از نادرات زمانهٔ خویش بوده است و این همه اوصاف آن است که عشق را بعث کند و دوستی را بر قرار دارد.

Ва султони ямини аддавлаи мардии дайни дору муттақе буд ва бо ишқи Аёз бисёр киштӣ гирифтӣ то аз шореъи шаръу минҳоҷи ҳуррияти қадамӣ удӯл накард .

و سلطان یمین الدوله مردی دین دار و متقی بود و با عشق ایاز بسیار کشتی گرفتی تا از شارع شرع و منهاج حریت قدمی عدول نکرد.

Шабӣ дар маҷлиси ъушрати баъд аз он ки шароб дар ӯ асар карда буду ишқ дар ӯ амал намӯда ба зулф Аёз нагирист : анбарӣ дид бар рӯй моҳи ғалтон сунбулӣ дид бар чеҳраи офтоби печони ҳалқаи ҳалқа чун зираи банди банд чун занҷир дар ҳар ҳалқае ҳазор дил дар ҳар бандии сад ҳазор ҷон .

شبی در مجلس عشرت بعد از آن که شراب در او اثر کرده بود و عشق در او عمل نموده به زلف ایاز نگریست: عنبری دید بر روی ماه غلتان سنبلی دید بر چهرهٔ آفتاب پیچان حلقه حلقه چون زره بند بند چون زنجیر در هر حلقه‌ای هزار دل در هر بندی صد هزار جان.

Ишқи Аннани хештани дорӣ аз дасти сабр ӯ брбўду ошиқи вор дар худ кашид .

عشق عنان خویشتن داری از دست صبر او بربود و عاشق‌وار در خود کشید.

Мӯҳтасиби омноу сдқнои сар аз гиребон шаръ баровард ва дар баробари султони ямини аддавлаи боистод ва гуфт :

محتسب آمنا و صدقنا سر از گریبان شرع برآورد و در برابر سلطان یمین الدوله بایستاد و گفت:

Ҳони Маҳмӯди ишқро бо фисқи мёмизу ҳақро бо ботил мамзуҷ макун ки бад-ӣни зулати вилояти ишқ бар ту бшўрд ва чун падари хеш аз биҳишти ишқи биўФтӣ ва ба ъноءи дунёии фисқи дармонӣ .

هان محمود عشق را با فسق میامیز و حق را با باطل ممزوج مکن که بدین زلت ولایت عشق بر تو بشورد و چون پدر خویش از بهشت عشق بیوفتی و به عناء دنیای فسق درمانی.

Самъи иқболаш дар ғояти шнўоӣӣ буд . Ин қзит мсмўъ афтод . Тарсид ки сипоҳи сабр ӯ бо лашкари зулфин Аёз бар наёяд . Корд баркашид ва ба даст Аёз дод ки :

سمع اقبالش در غایت شنوائی بود. این قضیت مسموع افتاد. ترسید که سپاه صبر او با لشکر زلفین ایاز بر نیاید. کارد برکشید و به دست ایاز داد که:

Бигир ва зулфин хешро бабр !

بگیر و زلفین خویش را ببر!

Аёз хизмат карду корд аз даст ӯ бастад ва гуфт :

ایاز خدمت کرد و کارد از دست او بستد و گفت:

Аз куҷои бабрам ?

از کجا ببرم؟

Гуфт :

گفت:

Аз нима .

از نیمه.

Аёзи зулфи ду ту кард ва тақдир бигирифту фармон ба ҷой оварад ва ҳар ду сари зулфи хешро пеши Маҳмӯди ниҳод .

ایاز زلف دو تو کرد و تقدیر بگرفت و فرمان به جای آورد و هر دو سر زلف خویش را پیش محمود نهاد.

Гӯйанд он фармон бурдорӣ ишқро сабаб дигар шуд Маҳмӯди зару ҷавоҳири хосту афзӯн аз расми маъҳуду одати Аёзро бахшиш кард ва аз ғояти мастӣ дар хоб рафт .

گویند آن فرمان برداری عشق را سبب دیگر شد محمود زر و جواهر خواست و افزون از رسم معهود و عادت ایاز را بخشش کرد و از غایت مستی در خواب رفت.

Ва чун насими саҳаргоҳӣ бар ӯ вазид бар тахти подшоҳӣ аз хоб даромад . Ончӣ карда буд ёдаш омад . Аёзро бихонад ва он зулфин бурӣда бидид . Сипоҳи пушаймонӣ бар дил ӯ тохтан овараду хумори арбада бар димоғ ӯ муставлеи гашт . намехуфт ва мехост ва аз муқаррабону мураттабони касро Зуҳра он набӯд ки пурседӣ ки сабаб чист .

و چون نسیم سحرگاهی بر او وزید بر تخت پادشاهی از خواب درآمد. آنچه کرده بود یادش آمد. ایاز را بخواند و آن زلفین بریده بدید. سپاه پشیمانی بر دل او تاختن آورد و خمار عربده بر دماغ او مستولی گشت. می خفت و می خاست و از مقربان و مرتبان کس را زهرهٔ آن نبود که پرسیدی که سبب چیست.

То охири кори ҳоҷиби алии қариб ки ҳоҷиби бузург ӯ буд рӯй ба унсурӣ кард ва гуфт :

تا آخر کار حاجب علی قریب که حاجب بزرگ او بود روی به عنصری کرد و گفت:

Пеши султони дршўу хештанро бадв намой ва тариқӣ бикун ки султони хуш табъ гардад .

پیش سلطان درشو و خویشتن را بدو نمای و طریقی بکن که سلطان خوش طبع گردد.

Унсурии фармони ҳоҷиби бузург ба ҷой оварад ва дар пеш султон шуд ва хизмат кард .

عنصری فرمان حاجب بزرگ به جای آورد و در پیش سلطان شد و خدمت کرد.

Султони ямини аддавла сар баровард ва гуфт :

سلطان یمین الدوله سر برآورد و گفت:

эй унсурии ин соъат аз ту меандешедам май бинӣ ки чаҳ афтодааст моро дар ин маънӣ чизе бигӯӣ ки лоӣқ ҳол бошад .

ای عنصری این ساعت از تو می اندیشیدم می بینی که چه افتاده است ما را در این معنی چیزی بگوی که لائق حال باشد.

Унсурӣ хизмат кард ва бар бдиҳаҳ гуфт :

عنصری خدمت کرد و بر بدیهه گفت:

Султони ямини аддавлаи Маҳмӯдро бо ин ду байтӣ ба ғоят хуш афтод .

سلطان یمین الدوله محمود را با این دو بیتی به غایت خوش افتاد.

Бифармуд то ҷавоҳир биовараданд ва се бори даҳон ӯ пар ҷавоҳир карду мутрибонро пеши хост ва он рӯз то ба шаби бад-ӣни ду байтӣ шароб хӯрданд ва он доҳиаҳи бад-ӣни ду байтӣ аз пеш ӯ бархесту азими хуши табъи гашту ассалом .

بفرمود تا جواهر بیاوردند و سه بار دهان او پر جواهر کرد و مطربان را پیش خواست و آن روز تا به شب بدین دو بیتی شراب خوردند و آن داهیه بدین دو بیتی از پیش او برخاست و عظیم خوش طبع گشت و السلام.

Аммо бибояд донист ки бдиҳаҳи гуфтани рукн аълоаст дар шоирӣ ва бар шоир фаризааст ки табъи хешро ба риёзат бидон дараҷаи расонад ки дар бдиҳаҳи маъонии ангезад ки сим аз хазина ба бдиҳаҳ берун ояду подшоҳро ҳасби ҳол ба табъи орад ва ин ҳама аз баҳри мурооти дили махдуму табъи мамдуҳ май бояду шуъаро ҳар чаҳ ёфтаанд аз салоати муаззам ба бдиҳаҳу ҳасб ҳол ёфтаанд .

اما بباید دانست که بدیهه گفتن رکن اعلی است در شاعری و بر شاعر فریضه است که طبع خویش را به ریاضت بدان درجه رساند که در بدیهه معانی انگیزد که سیم از خزینه به بدیهه بیرون آید و پادشاه را حسب حال به طبع آرد و این همه از بهر مراعات دل مخدوم و طبع ممدوح می باید و شعرا هر چه یافته‌اند از صلات معظم به بدیهه و حسب حال یافته‌اند.