Дар санаи ъушру хмсмоиаҳи подшоҳи исломи санҷари бен маликшоҳи атоли аллоҳи бқоӣаҳу адоами илои алмъолии артқоӣаҳ ба ҳади Тӯс ба дашти трўқ баҳор дод ва ду моҳи онҷо мақом кард .

در سنهٔ عشر و خمسمایة پادشاه اسلام سنجر بن ملکشاه اطال الله بقائه و ادام الی المعالی ارتقائه به حد طوس به دشت تروق بهار داد و دو ماه آنجا مقام کرد.

Ва ман аз ҳарӣ бар сиблат антҷоъ бидон ҳазрати пайвастам ва надоштам аз баргу таҷаммули ҳеҷ .

و من از هری بر سبیل انتجاع بدان حضرت پیوستم و نداشتم از برگ و تجمل هیچ.

Қасида Эй бигуфтам ва ба наздики амири алшъроء мъзӣ рафтаму ифтитоҳ аз ӯ кардаму шеър ман бидид ва аз чанд навъи марои брсхт ба мурод ӯ омадам бузургӣҳо фармуду мҳтриҳо воҷиб дошт .

قصیده‌ای بگفتم و به نزدیک امیر الشعراء معزی رفتم و افتتاح از او کردم و شعر من بدید و از چند نوع مرا برسخت به مراد او آمدم بزرگیها فرمود و مهتریها واجب داشت.

Рӯзии пеш ӯ аз рӯзгори астзодтӣ ҳаме намудему гила ҳаме кардам .

روزی پیش او از روزگار استزادتی همی نمودم و گله همی کردم.

Маро дил дод ва гуфт : ту дар ин илми ранҷи бардаеу тамом ҳосил кардае онро ҳар оина асарӣ бошаду ҳоли ман ҳам чунин буду ҳаргизи ҳеҷ шеърии нек зойеъ намондааст ва ту дар ин саноати ҳаззии дорӣу сахти ҳамвор ва ъзбаст ва рӯй дар тараққӣ дорад . Бош то бибинӣ ки аз ин илми никўӣиҳои бинӣ ва агар рӯзгор дар ибтидои мзоиқтии намояд дар сонии улҳоли кори бмрод ту гардад .

مرا دل داد و گفت: تو در این علم رنج برده‌ای و تمام حاصل کرده‌ای آن را هر آینه اثری باشد و حال من هم چنین بود و هرگز هیچ شعری نیک ضایع نمانده است و تو در این صناعت حظی داری و سخت هموار و عذب است و روی در ترقی دارد. باش تا ببینی که از این علم نیکوئیها بینی و اگر روزگار در ابتدا مضایقتی نماید در ثانی الحال کار بمراد تو گردد.

Ва падари ман амири алшъроءи бурҳонии раҳмаи аллоҳ дар аввали давлати маликшоҳ ба шаҳри Қазвӣн аз олами фано ба олами бақо таҳвил кард ва дар он қитъа ки сахт маърӯфаст маро ба султони маликшоҳи супурд дар ин байт :

و پدر من امیر الشعراء برهانی رحمه الله در اول دولت ملکشاه به شهر قزوین از عالم فنا به عالم بقا تحویل کرد و در آن قطعه که سخت معروف است مرا به سلطان ملکشاه سپرد در این بیت:

Пас ҷомагӣу иҷроъи падар ба ман таҳвил афтоду шоир маликшоҳ шудам .

پس جامگی و اجراء پدر به من تحویل افتاد و شاعر ملکشاه شدم.

Ва солӣ дар хизмати подшоҳ рӯзгор гузоштам ки ҷуз вақте аз давр ӯро натавонистам дидан ва аз иҷроу ҷомагии як ман ва як динор наёфтаму харҷи ман зиёдат шуду вом ба гардан ман даромаду кор дар сари ман печид . Ва хоҷаи бузурги низоми алмалики раҳмаи аллоҳ дар ҳақи шеър эътиқодӣ надоштӣ аз он ки дар маърифат ӯ даст надошт ва аз аъиммау мутасаввифа ба ҳеҷ кас намепардохт .

و سالی در خدمت پادشاه روزگار گذاشتم که جز وقتی از دور او را نتوانستم دیدن و از اجرا و جامگی یک من و یک دینار نیافتم و خرج من زیادت شد و وام به گردن من درآمد و کار در سر من پیچید. و خواجهٔ بزرگ نظام الملک رحمه الله در حق شعر اعتقادی نداشتی از آن که در معرفت او دست نداشت و از ائمه و متصوفه به هیچ کس نمی پرداخت.

Рӯзӣ ки фардои он рамазони хост буд ман аз ҷумлаи харҷи рамазонӣу идӣ донагӣ надоштам .

روزی که فردای آن رمضان خواست بود من از جملهٔ خرج رمضانی و عیدی دانگی نداشتم.

Дар он дилтангӣ ба наздики ълоءи аддавлаи амири алӣ фаромарз рафтам ки подшоҳи зода буду шеъри дӯсту надими хоси султон буду домод ӯ . Ҳурмат тамом дошту густох буд ва дар он давлати мансаб бузург дошту маро тарбият кардӣ .

در آن دلتنگی به نزدیک علاء الدولة امیر علی فرامرز رفتم که پادشاه زاده بود و شعر دوست و ندیم خاص سلطان بود و داماد او. حرمت تمام داشت و گستاخ بود و در آن دولت منصب بزرگ داشت و مرا تربیت کردی.

Гуфтам : зиндагонии худованди дарози бод . На ҳар корӣ ки падар битавонад кард писар битавонад кард ё ончии падарро бияёд писарро бияёд . Падари ман мардии ҷилду саҳм буд ва дар ин саноати мрзўқу худованди ҷаҳони султони шаҳиди алби Арсалонро дар ҳақ ӯ эътиқодӣ будӣ . Ончӣ аз ӯ омад аз ман ҳаме наёяд . Марои ҳёӣӣ мноъасту нозуки табъӣ бо он ёраст . Як сол хизмат кардам ва ҳазор динор вом баровардам ва донагӣ наёфтам . Дастурии хоҳи бандаро то ба ншобўр бозгардаду воми бгзорд ва бо он боқӣ ки бимонад ҳаме созаду давлати Қоҳираро дъоӣӣ ҳаме гуяд .

گفتم: زندگانی خداوند دراز باد. نه هر کاری که پدر بتواند کرد پسر بتواند کرد یا آنچه پدر را بیاید پسر را بیاید. پدر من مردی جلد و سهم بود و در این صناعت مرزوق و خداوند جهان سلطان شهید الب ارسلان را در حق او اعتقادی بودی. آنچه از او آمد از من همی نیاید. مرا حیائی مناع است و نازک طبعی با آن یار است. یک سال خدمت کردم و هزار دینار وام برآوردم و دانگی نیافتم. دستوری خواه بنده را تا به نشابور بازگردد و وام بگزارد و با آن باقی که بماند همی‌سازد و دولت قاهره را دعائی همی گوید.

Амир алӣ гуфт : рост гуфтӣ . Ҳама тақсир кардаем баъд аз ин накунем . Султони намози шом ба моҳ дидан берун ояд бояд ки онҷо ҳозир бошӣ то рӯзгор чаҳ даст диҳад .

امیر علی گفت: راست گفتی. همه تقصیر کرده‌ایم بعد از این نکنیم. سلطان نماز شام به ماه دیدن بیرون آید باید که آنجا حاضر باشی تا روزگار چه دست دهد.

Ҳолеи сад динорам фармуд то барги рамазони созам ва бар Фўр Меҳрӣ биовараданд сад динори ншобўрӣу пеш ман ниҳоданд . Азими шодмонаи бозгаштаму барг рамазон бифармудаму намози дигар ба дар саропарда султон шудам .

حالی صد دینارم فرمود تا برگ رمضان سازم و بر فور مهری بیاوردند صد دینار نشابوری و پیش من نهادند. عظیم شادمانه بازگشتم و برگ رمضان بفرمودم و نماز دیگر به در سراپردهٔ سلطان شدم.

Қазоро ълоءи аддавлаи ҳамон соъат дар расед . Хизмат кардам .

قضا را علاء الدوله همان ساعت در رسید. خدمت کردم.

Гуфт : сира кардӣ ва ба вақт омадӣ пас фурӯд омаду пеш султон шуд .

گفت: سره کردی و به وقت آمدی پس فرود آمد و پیش سلطان شد.

Офтоби зарди султон аз сарои парда ба дар омад . Камони гуруҳае дар дасти ълоءолдўлаҳ бар рост . Ман бдўидм ва хизмат кардам амири алии никўӣиҳои пайваст ва ба моҳ дидан машғӯл шуданду аввал касе ки моҳ дид султон буд азим шодмона шуд .

آفتاب زرد سلطان از سراپرده به در آمد. کمان گروهه‌ای در دست علاءالدوله بر راست. من بدویدم و خدمت کردم امیر علی نیکوئیها پیوست و به ماه دیدن مشغول شدند و اول کسی که ماه دید سلطان بود عظیم شادمانه شد.

Ълоءолдўлаҳ маро гуфт : писари бурҳонӣ дар ин моҳи нав чизе бигӯӣ !

علاءالدوله مرا گفت: پسر برهانی در این ماه نو چیزی بگوی!

Ман брФўри ин ду байтӣ бигуфтам :

من برفور این دو بیتی بگفتم:

Чун арза кардам амири алӣ бисёре таҳсин кард .

چون عرضه کردم امیر علی بسیاری تحسین کرد.

Султон гуфт : бирав аз охур ҳар кадоми асб ки хоҳӣ бигушоӣ .

سلطان گفت: برو از آخور هر کدام اسب که خواهی بگشای.

Ва дар ин ҳолат бар канори охур будем . Амири алии асбӣ номзад кард биовараданд ва ба касон ман доданд . Арзидии сесад динори ншобўрӣ .

و در این حالت بر کنار آخور بودیم. امیر علی اسبی نامزد کرد بیاوردند و به کسان من دادند. ارزیدی سیصد دینار نشابوری.

Султон ба мусалло рафт ва ман дар хизмати намози шоми бгзордим ва ба хон шудем .

سلطان به مصلی رفت و من در خدمت نماز شام بگزاردیم و به خوان شدیم.

Бар хон амир алӣ гуфт : писари бурҳонии дарин ташрифӣ ки хдўонд ҷаҳон фармуд ҳеҷ нагуфтӣ ҳолеи ду байтӣ бигӯӣ !

بر خوان امیر علی گفت: پسر برهانی درین تشریفی که خدواند جهان فرمود هیچ نگفتی حالی دو بیتی بگوی!

Ман бар пои ҷустам ва хизмат кардам ва чунонкӣ омад ҳолеи ин ду байтӣ бигуфтам :

من بر پای جستم و خدمت کردم و چنانکه آمد حالی این دو بیتی بگفتم:

Чун ин ду байтӣ адо кардам ълоءолдўлаҳ аҳсантҳо кард ва ба сабаби аҳсант ӯ султони марои ҳазор динор фармуд .

چون این دو بیتی ادا کردم علاءالدوله احسنتها کرد و به سبب احسنت او سلطان مرا هزار دینار فرمود.

Ълоءолдўлаҳ гуфт : ҷомагӣ ва иҷроаш нарасидааст фардо бар доман хоҷа хоҳам нишаст то ҷомгиш аз хазона бифармоеду иҷроаш бар сипоҳон нависад .

علاءالدوله گفت: جامگی و اجراش نرسیده است فردا بر دامن خواجه خواهم نشست تا جامگیش از خزانه بفرماید و اجراش بر سپاهان نویسد.

Гуфт : магар ту кунӣ ки дигаронро ин ҳасбат нест ва ӯро ба лақаби ман бозхонӣад .

گفت: مگر تو کنی که دیگران را این حسبت نیست و او را به لقب من بازخوانید.

Ва лақаби султони мъзи алднёу аддӣн буд .

و لقب سلطان معز الدنیا و الدین بود.

Амиралии марои хоҷа мъзӣ хонд султон гуфт амири мъзӣ ,

امیرعلی مرا خواجه معزی خواند سلطان گفت امیر معزی،

Он бузурги бузурги зодаи чунон сохт ки дигари рӯзи намози пешини ҳазор динори бахшида ва ҳазор ва дивист динори ҷомагӣу барот низ ҳазор ман ғалла ба ман расида буд ва чун моҳи рамазон берун шуд маро ба маҷлис хонд ва бо султон надим карду иқболи ман рӯй дар тараққии ниҳоду баъд аз он пайвастаи тимори ман ҳаме дошту имрӯз ҳар чаҳ дорам аз анояти он подшоҳ зода дорам эзади табораку таъолии хок ӯро ба анвори раҳмат хуш гардонод бмнаҳу фазла .

آن بزرگ بزرگ زاده چنان ساخت که دیگر روز نماز پیشین هزار دینار بخشیده و هزار و دویست دینار جامگی و برات نیز هزار من غله به من رسیده بود و چون ماه رمضان بیرون شد مرا به مجلس خواند و با سلطان ندیم کرد و اقبال من روی در ترقی نهاد و بعد از آن پیوسته تیمار من همی داشت و امروز هر چه دارم از عنایت آن پادشاه زاده دارم ایزد تبارک و تعالی خاک او را به انوار رحمت خوش گرداناد بمنه و فضله.