Чу хоҳад бади дарахтии рости боло
چو خواهد بد درختی راست بالا
Чу бар равед буд зи оғози пайдо
چو بر روید بود ز آغاز پیدا
Ҳмидўн чун буд солии дили афрӯз
همیدون چون بود سالی دل افروز
Падед оядаш хушии ҳам зи наврӯз
پدید آیدش خوشی هم ز نوروز
Чунон чун буд кори вису ромин
چنان چون بود کار ویس و رامین
Ки ҳаст оғозаши оянда ба ойин
که هست آغازش آینده به آیین
Агар чаҳ дарди дил бисёр бурданд
اگر چه درد دل بسیار بردند
Ба васли андари хушӣ бисёр карданд
به وصل اندر خوشی بسیار کردند
Чу вис аз меҳр бар ромини ббхшўд
چو ویس از مهر بر رامین ببخشود
Замонаи занги кин аз дилаши бздўд
زمانه زنگ کین از دلش بزدود
Дар он ҳафта ба якдигари расиданд
در آن هفته به یکدیگر رسیدند
Чунон каз ҳеҷ кас ранҷӣ надиданд
چنان کز هیچ کس رنجی ندیدند
Шҳншаҳи бор бар баст аз хуросон
شهنشه بار بربست از خراسان
Сарои пардаи бузад бар роҳи гиреҳгон
سراپرده بزد بر راه گرگان
Вази онҷои сӯии кӯҳистон сафар кард
وز آنجا سوی کوهستان سفر کرد
Чу омад , бар райу сова гузар кард
چو آمد، بر ری و ساوه گذر کرد
Бимонад осӯдаи ромин дар хуросон
بماند آسوده رامین در خراسان
Куҷо ӯ хештанро сохт нолон
کجا او خویشتن را ساخت نالان
Бародари тахту ҷои худ бадв дод
برادر تخت و جای خود بدو داد
Бифармудаш ки мардумро диҳад дод
بفرمودش که مردم را دهد داد
Шҳншаҳи рафта аз Марви нави ойин
شهنشه رفته از مرو نو آیین
Ба Марв андар бимонада вису ромин
به مرو اندر بمانده ویس و رامین
Нахустин рӯз бинишаст он парӣ рӯй
نخستین روز بنشست آن پری روی
Пар аз нозу пар аз рангу пар аз буи
پر از ناز و پر از رنگ و پر از بوی
Миёни гунбадии сар бар ду пайкар
میان گنبدی سر بر دو پیکر
Нигорида ба заррини нақши бутгар
نگاریده به زرین نقش بتگر
Ниҳодаши ҳамчуи меҳри роми муҳкам
نهادش همچو مهر رام محکم
Нигориши ҳамчу рӯй виси хуррам
نگارش همچو روی ویس خرم
Азуи се дар кушода дар гулистон
ازو سه در گشاده در گلستان
Се дигар дар ба айвону шабистон
سه دیگر در به ایوان و شبستان
Нишаста вис чун хуршед бар тахт
نشسته ویس چون خورشید بر تخت
Ҳам аз хӯбӣ ба озодии ҳам аз бахт
هم از خوبی به آزادی هم از بخت
Миёни гавҳару зевари саропоӣ
میان گوهر و زیور سراپای
Батонро зишт карда зебу орой
بتان را زشت کرده زیب و آرای
Ҳазорон гули шукуфта бар рухонаш
هزاران گل شکفته بر رخانش
Наҳуфтаи сӣ ситора дар даҳонаш
نهفته سی ستاره در دهانش
Дмони буии биҳишт аз виси бут рӯй
دمان بوی بهشت از ویس بت روی
Чунон чун буии хуш аз боғи хушбӯӣ
چنان چون بوی خوش از باغ خوشبوی
Насими боғу буии вис дар ҳам
نسیم باغ و بوی ویس در هم
Равони хастаро буданд марҳам
روان خسته را بودند مرهم
Шукуфтаи гул ба хӯбӣ чун рухи вис
شکفته گل به خوبی چون رخ ویس
Ба буии машк ҳамчун посухи вис
به بوی مشک همچون پاسخ ویس
Чу абрии бастаи дӯди машку анбар
چو ابری بسته دود مشک و عنبر
Ки дид абрӣ бар ояндаи зи миҷмар
که دید ابری بر آینده ز مجمر
з рӯй дилбарон ӯро баҳорон
ز روی دلبران او را بهاران
Вази оби гули Марвро Қатари борон
وز آب گل مرو را قطر باران
Биҳиштӣ буд гуфтӣ коху айвон
بهشتی بود گفتی کاخ و ایوان
Марвро ҳури вису дояи ризвон
مرو را حور ویس و دایه رضوان
Гуҳӣ орост виси длстон ро
گهی آراست ویس دلستان را
Гуҳии айвону хуррами бӯстон ро
گهی ایوان و خرم بوستان را
Чу гунбадро зи бегона тиҳӣ кард
چو گنبد را ز بیگانه تهی کرد
зи роҳи боми роминро дар оварад
ز راه بام رامین را در آورد
Чу ромин омад андари гунбади шоҳ
چو رامین آمد اندر گنبد شاه
На гунбад дид гардун дид бо моҳ
نه گنبد دید گردون دید با ماه
Агар чаҳ дид рӯй виси дилбар
اگر چه دید روی ویس دلبر
Наомад дилашро дидори бовар
نیامد دلش را دیدار باور
Дили бемораш аз шодӣ чунон шуд
دل بیمارش از شادی چنان شد
Ки гуфтӣ пер буд аз сар ҷавон шуд
که گفتی پیر بود از سر جوان شد
Тани нолонаш аз шодӣ дигар шуд
تن نالانش از شادی دگر شد
Ту гуфтӣ мурда буд ӯ ҷонвар шуд
تو گفتی مرده بود او جانور شد
Рӯонаши ҳамчуи кишти пжмридаҳ
روانش همچو کشت پژمریده
Умед аз об ва аз борони бурӣда
امید از آب و از باران بریده
зи буии виси оби зиндагонӣ
ز بوی ویس آب زندگانی
Бихӯрад ва монад номаши ҷовдонӣ
بخورد و ماند نامش جاودانی
Чу бо моҳи ҷаҳон афрӯз бинишаст
چو با ماه جهان افروز بنشست
зи ҷонаши дӯди оташ сӯз бинишаст
ز جانش دود آتش سوز بنشست
Бадв гуфт эй биҳишти кому шодӣ
بدو گفت ای بهشت کام و شادی
Ба ту яздон намӯда аўстодӣ
به تو یزدان نموده اوستادی
Ба гавҳари бонувонро бонӯии ту
به گوهر بانوان را بانوی تو
Ба ғамзаи ҷодӯонро ҷодӯии ту
به غمزه جادوان را جادوی تو
Гули кофури ранги машки бӯе
گل کافور رنگ مشک بویی
Бути шамшоди қади лолаи рӯе
بت شمشاد قد لاله رویی
Ту аз хӯбӣ кунун чун офтобӣ
تو از خوبی کنون چون آفتابی
Хунаки он кас ки ту бар вай битобӣ
خنک آن کس که تو بر وی بتابی
Ба болой ту монад сарву шамшод
به بالای تو ماند سرو و شمشاد
Агар бар ҳар ду монад нақши нўшод
اگر بر هر دو ماند نقش نوشاد
Ту дар зебои он рухшандаи моҳӣ
تو در زیبایی آن رخشنده ماهی
Куҷои торикӣу тимори коҳӣ
کجا تاریکی و تیمار کاهی
Туро дода сети бахти он равшаноӣ
ترا دادهست بخت آن روشنایی
Ки занг аз ҷони бадбахтони зудоӣ
که زنگ از جان بدبختان زدایی
Агар бошам туро аз пешкорон
اگر باشم ترا از پیشکاران
Худовандӣ кунам бар комгорон
خداوندی کنم بر کامگاران
Вагар пешати парастишро бшоим
و گر پیشت پرستش را بشایم
Биҷуз бо муштарӣ паҳлу нисоем
بجز با مشتری پهلو نسایم
Чу бишунид ин сухани виси парии зод
چو بشنید این سخن ویس پریزاد
Ба шарму нозу гшӣ посухаш дод
به شرم و ناز و گشی پاسخش داد
Бадв гуфт эй ҷавонмарди ҷўонбхт
بدو گفت ای جوانمرد جوانبخت
Басӣ тимор дидам дар ҷаҳони сахт
بسی تیمار دیدم در جهان سخت
Надидам ҳеҷ тимории бад-ӣни сон
ندیدم هیچ تیماری بدین سان
Ки шуд бар чашми ман расвои осон
که شد بر چشم من رسوایی آسان
Тани покизаро олӯда кардам
تن پاکیزه را آلوده کردم
Вафоу шармро нобӯда кардам
وفا و شرم را نابوده کردم
зи ду кас ёфтам ин зишти моя
ز دو کس یافتم این زشت مایه
Яке аз бахти бади дигари зи доя
یکی از بخت بد دیگر ز دایه
Марои дояи дарин расвоӣ афганд
مرا دایه درین رسوایی افگند
Ба найранг ва ба дастон ва ба савганд
به نیرنگ و به دستان و به سوگند
Бикрад ӯ ҳар чаҳ битавонаст кардан
بکرد او هر چه بتوانست کردن
зи хоҳиш кардану тимор хӯрдан
ز خواهش کردن و تیمار خوردن
Бигӯ то ту чаҳ хоҳӣ кард бо ман
بگو تا تو چه خواهی کرد با من
зи коми дӯстони вази коми душман
ز کام دوستان وز کام دشمن
Ба меҳри андар чу гули як рӯза бошӣ
به مهر اندر چو گل یک روزه باشی
На чун ёқӯт ва чун фирӯза бошӣ
نه چون یاقوت و چون فیروزه باشی
Бигардади солу моҳ ва ту бигардӣ
بگردد سال و ماه و تو بگردی
Пушаймонят бошад зин ки кардӣ
پشیمانیت باشد زین که کردی
Агар паймон чунин хоҳадат бӯдан
اگر پیمان چنین خواهدت بودن
Чаҳ бояд ин ҳамаи зории намӯдан
چه باید این همه زاری نمودن
Ба икрўзаҳи Муродии каш бароне
به یکروزه مرادی کش برانی
Чаҳ бояд баради нанги ҷовдонӣ
چه باید برد ننگ جاودانی
Наярзад коми сад солаи яке нанг
نیرزد کام صد ساله یکی ننگ
Казу бар ҷон бимонад ҷовдони занг
کزو بر جان بماند جاودان زنگ
Пас он комӣ ки ӯ икрўзаҳ бошад
پس آن کامی که او یکروزه باشد
Сазадгар ҷони азу бо рӯза бошад
سزد گر جان ازو با روزه باشد
Дигар бора забон бикшод ромин
دگر باره زبان بگشاد رامین
Бадв гуфт эй равандаи сарви симин
بدو گفت ای رونده سرو سیمین
Надонам кишварӣ чун кишвари моҳ
ندانم کشوری چون کشور ماه
Ки дар вай раст чун ту сарв бо моҳ
که در وی رُست چون تو سرو با ماه
Надонам модарӣ чун поки шҳрў
ندانم مادری چون پاک شهرو
Ки будаш духти вису пӯри вирў
که بودش دخت ویس و پور ویرو
Ҳазорон офарин бар кишварати бод
هزاران آفرین بر کشورت باد
Ҳмидўн бар хуҷастаи гавҳарати бод
همیدون بر خجسته گوهرت باد
Ҳазорон офарин бар модари ту
هزاران آفرین بر مادر تو
Казу зоди ин биҳиштии пайкари ту
کزو زاد این بهشتی پیکر تو
Хунаки онро ки ҳастат неки модар
خنک آن را که هستت نیک مادر
Мари онро низ ков ҳастат бародар
مر آن را نیز کاو هستت برادر
Дигар онро ки рӯзӣ бо ту бӯда сет
دگر آن را که روزی با تو بودهست
Турои дидаи сет ё науммат шунӯдаи сет
ترا دیدهست یا نامت شنودهست
Дигар онро ки кардат доигонӣ
دگر آن را که کردت دایگانی
Ваёи варзед бо ту дўстгонӣ
ویا ورزید با تو دوستگانی
Басаст ин фахр , Марви шоҳҷон ро
بسست این فخر، مروِ شاهجان را
Ки оромаст чун ту длстон ро
که آرامست چون تو دلستان را
Басаст ин ном ва ин авранги шаҳ ро
بسست این نام و این اورنگ شه را
Ки дорад дар шабистон чун ту ма ро
که دارد در شبستان چون تو مه را
Марои ин хуррамии бас то ба ҷовид
مرا این خرمی بس تا به جاوید
Ки номии гаштам аз пайванди хуршед
که نامی گشتم از پیوند خورشید
Бад-ӣни гӯшӣ ки овозат шунидам
بدین گوشی که آوازت شنیدم
Бад-ӣни чашмӣ ки дидорат бидидам
بدین چشمی که دیدارت بدیدم
Азин пас нашнавам ҷузи никномӣ
ازین پس نشنوم جز نیکنامی
Набинам ҷузи муроду шодкомӣ
نبینم جز مراد و شادکامی
Пас онгаҳ вису ромин ҳар ду бо ҳам
پس آنگه ویس و رامین هر دو با هم
Бибастанд аз вафои паймони муҳкам
ببستند از وفا پیمان محکم
Нахусти озода ромин хӯрд савганд
نخست آزاده رامین خورد سوگند
Ба яздон коваст гетиро худованд
به یزدان کاوست گیتی را خداوند
Ба моҳи равшану тобандаи хуршед
به ماه روشن و تابنده خورشید
Ба фаррухи муштарӣу поки ноҳид
به فرخ مشتری و پاک ناهید
Ба нон ва бо намак бо дайни яздон
به نان و با نمک با دین یزدان
Ба равшани оташу ҷони сухани дон
به روشن آتش و جان سخندان
Ки то бодии вазад бар кӯҳсорон
که تا بادی وزد بر کوهساران
Ваё обӣ равад бар рӯдборон
ویا آبی رود بر رودباران
Бимонад бо шаби тираи сиёҳӣ
بماند با شب تیره سیاهی
Бпўсд дар даруни ҷӯии моҳӣ
بپوسد در درون جوی ماهی
Равиш дорад ситораи осмон бар
روش دارد ستاره آسمان بر
Ҳмидўн меҳр дорад тан ба ҷон бар
همیدون مهر دارد تن به جان بر
Нагардад бар вафои ромини пушаймон
نگردد بر وفا رامین پشیمان
На ҳаргизи бишиканад бо дӯсти паймон
نه هرگز بشکند با دوست پیمان
На ҷуз бар рӯй висаи меҳри бандад
نه جز بر روی ویسه مهر بندد
На касро дӯст гирад на писандад
نه کس را دوست گیرد نه پسندد
Чу ромин бар вафо савгандҳо хӯрд
چو رامین بر وفا سوگندها خورد
Ба меҳру дӯстӣ паймонҳо кард
به مهر و دوستی پیمانها کرد
Пас онгаҳ вис бо вай хӯрд савганд
پس آنگه ویس با وی خورد سوگند
Ки ҳаргиз нашканад бо дӯсти пайванд
که هرگز نشکند با دوست پیوند
Ба ромин дод як дастаи бунафша
به رامین داد یک دسته بنفشه
Ба ёдами дори гуфтои ин ҳамеша
به یادم دار گفتا این همیشه
Куҷои бинии бунафшаи тоза бар бор
کجا بینی بنفشه تازه بر بار
Азин паймон ва ин савганди ёди ор
ازین پیمان و این سوگند یاد آر
Чунин бодои кабӯду кўжи боло
چنین بادا کبود و کوژ بالا
Ҳар он кови бишиканади паймонаш аз мо
هر آن کاو بشکند پیمانش از ما
Ки ман чун гули бубинам дар гулистон
که من چون گل ببینم در گلستان
Ба ёди орми азин савганду паймон
به یاد آرم ازین سوگند و پیمان
Чу гули як рӯзаи бодои ҷони он кас
چو گل یک روزه بادا جان آن کس
Ки аз мо бишиканади паймони азин пас
که از ما بشکند پیمان ازین پس
Чу зини сон ҳар давон савганд хӯрданд
چو زین سان هر دوان سوگند خوردند
Ба меҳру дӯстии паймони бкрднд
به مهر و دوستی پیمان بکردند
Гўо карданд яздони ҷаҳон ро
گوا کردند یزدان جهان را
Ҳмидўни ахтарони осмон ро
همیدون اختران آسمان را
Вазони пас ҳар давон бо ҳам бихуфтанд
وزان پس هر دوان با هم بخفتند
Гузаштаи ҳолҳо бо ҳам бигуфтанд
گذشته حالها با هم بگفتند
Ба шодии висро бади шоҳ дар бар
به شادی ویس را بد شاه در بر
Чу роминро ду ҳафтаи моҳ дар бар
چو رامین را دو هفته ماه در بر
Дар оварда ба висаи дасти ромин
در آورده به ویسه دست رامین
Чу заррини тавқи гирди сарви симин
چو زرین طوق گرد سرو سیمین
Гар эшонро бидидӣ чашми ризвон
گر ایشان را بدیدی چشم رضوان
Надонистӣ ки некӯтар азишон
ندانستی که نیکوتر ازیشان
Ҳамаи бистари пар аз гул буду гавҳар
همه بستر پر از گل بود و گوهر
Ҳамаи болини пар аз машку зи анбар
همه بالین پر از مشک و ز عنبر
Шукрашон дар сухан ҳамроз гашта
شکرشان در سخن همراز گشته
Гуҳарашон дар хушӣ анбоз гашта
گهرشان در خوشی انباز گشته
Лаби андари лаби ниҳода рӯй бар рӯй
لب اندر لب نهاده روی بر روی
Дар афганда ба майдон аз хушии гӯй
در افگنده به میدان از خوشی گوی
зи танагии дӯстро дар бар гирифтан
ز تنگی دوست را در بر گرفتن
Ду тан буданд дар бистар чу як тан
دو تن بودند در بستر چو یک تن
Агар борон бар он ҳар ду саман бар
اگر باران بر آن هر دو سمن بر
Бборидӣ нагаштӣ синаи шан тар
بباریدی نگشتی سینه شان تر
Дили ромини саросари хаста аз ғам
دل رامین سراسر خسته از غم
Ниҳодаи виси дил бар вай чу марҳам
نهاده ویس دل بر وی چو مرهم
зи наргисгар зиён будӣ фаровон
ز نرگس گر زیان بودی فراوان
Зӣонеро зи шукри хости товон
زیانی را ز شکر خواست تاوان
Ба ҳар тирӣ ки виса бар дилаш зад
به هر تیری که ویسه بر دلش زد
Ҳазорон бӯсаи ромин бар гулаш зад
هزاران بوسه رامین بر گُلش زد
Чу дар майдони шодии сар кашӣ кард
چو در میدان شادی سر کشی کرد
Калиди ком дар қуфл хушӣ кард
کلید کام در قفل خوشی کرد
Бидон дилбар фузунтар шуд писандаш
بدان دلبر فزونتر شد پسندش
Куҷо бо меҳр яздон дид бандаш
کجا با مِهر یزدان دید بندش
БсФти он нағз дар пари баҳо ро
بسفت آن نغز درّ پر بها را
Бикради он порсои нои порсо ро
بکرد آن پارسا نا پارسا را
Чу тир аз захмгоҳи оҳихти берун
چو تیر از زخمگاه آهیخت بیرون
Нишона буду тираш ҳар ду пари хӯн
نشانه بود و تیرش هر دو پر خون
Ба тираш хаста шуд виси длором
به تیرش خسته شد ویس دلارام
Баромади дилашро зон хастагии ком
برآمد دلش را زان خستگی کام
Чу коми дили баромади ин ва он ро
چو کام دل برآمد این و آن را
Фузун шуд меҳрбонии ҳардуон ро
فزون شد مهربانی هردوان را
Вазони пас ҳамчунон ду ма бимонаданд
وزان پس همچنان دو مه بماندند
Биҷузи хушӣу ком дил наронданд
بجز خوشی و کام دل نراندند
Чу огаҳи гашти шоҳаншоҳи зи ромин
چو آگه گشت شاهنشاه ز رامین
Ки сари бардошти нолндаҳи зи болин
که سر برداشت نالنده ز بالین
Ҳамонгоҳ номаи зӣ ромин фиристод
همانگاه نامه زی رامین فرستاد
Ки мо бе ту дил озорему ношод
که ما بی تو دل آزاریم و ناشاد
Ҳама бе рӯй ту бдрому дилгир
همه بی روی تو بدرام و دلگیر
Чаҳ май хӯрдан чаҳ чавгон ва чаҳ нахчир
چه می خوردن چه چوگان و چه نخچیر
Биё то чанд гуҳ нахчир ҷӯйем
بیا تا چند گه نخچیر جوییم
Бёсоииму занг аз дил бишӯйем
بیاساییم و زنگ از دل بشوییم
Ки сабзаст аз баҳорони кишвари моҳ
که سبزست از بهاران کشور ماه
Ҳамеи тобади зи хокаши Зуҳрау моҳ
همی تابد ز خاکش زُهره و ماه
Қсби пӯшидаи рӯмии кӯҳи арўнд
قصب پوشیده رومی کوه اروند
Кулоҳи қоқм аз тораки биФгнд
کلاه قاقم از تارک بیفگند
Кунун Ғармаши миёни лолаи хуфтаи сет
کنون غُرمش میان لاله خفتهست
Ҳамон рангаши тани андари гули наҳуфтаи сет
همان رنگش تن اندر گل نهفتهست
зи бас бар дашти ғарқоби баҳорӣ
ز بس بر دشت غرقاب بهاری
Нагирад юзи оҳӯ бе сморӣ
نگیرد یوز آهو بی سماری
Чу ин нома бихонӣ зуд башитоб
چو این نامه بخوانی زود بشتاب
Баҳоронро ба ком хеш дарёб
بهاران را به کام خویش دریاب
Ҳмидўни висро бо худ биовар
همیدون ویس را با خود بیاور
Ки мехоҳад зи мо дидори модар
که میخواهد ز ما دیدار مادر
Чу омад номаи мӯбад ба ромин
چو آمد نامهٔ موبد به رامین
Ба даргоҳаш дмон шуд ноӣ рӯйин
به درگاهش دمان شد نای رویین
Ба роҳ афтод ромин бо длором
به راه افتاد رامین با دلارام
Ба рӯй дӯсти роҳаши хуши баду ром
به روی دوست راهش خوش بُد و رام
Чу омад шодмон дар кишвари моҳ
چو آمد شادمان در کشور ماه
Пазира рафт шоҳу лашкари шоҳ
پذیره رفت شاه و لشکر شاه
Ҳам аз раҳ вис шуд то пеши модар
هم از ره ویس شد تا پیش مادر
Шудаи шарманда аз рӯй бародар
شده شرمنده از روی برادر
Ба дидори якояк шодмон шуд
به دیدار یکایک شادمان شد
Пас он шодяш яксар андҳон шуд
پس آن شادیش یکسر اندهان شد
Куҷо аз рӯй ромин шуд гусаста
کجا از روی رامین شد گسسته
Бирав дидори ромини гашти баста
برو دیدار رامین گشت بسته
Ба ҳафта рӯй ӯ як роҳ дидӣ
به هفته روی او یک راه دیدی
Ба назд шоҳ ё дар роҳ дидӣ
به نزد شاه یا در راه دیدی
Бар он дидор хурсандӣ набӯдаш
بر آن دیدار خرسندی نبودش
Фузӯнии ҷуст андӯҳон намӯдаш
فزونی جست اندوهان نمودش
Ҳаво ӯро чунон якбора Бифрефт
هوا او را چنان یکباره بفریفت
Ки як соъати ҳаме аз роми ншкиФт
که یک ساعت همی از رام نشکیفت
зи ҷонаш хуштар омад меҳри ромин
ز جانش خوشتر آمد مهر رامین
Чаҳ хуш бошад ба дили ёри нахустин
چه خوش باشد به دل یار نخستین