Чу огаҳи гашти шоҳаншоҳи мӯбад

چو آگه گشت شاهنشاه موبد

Ки пайдо кард ромини гавҳари бад

که پیدا کرد رامین گوهر بد

Дигар бора бишуд бо вис бинишаст

دگر باره بشد با ویس بنشست

Гусастаи меҳри дигари раҳи бпиўст

گسسته مهر دیگر ره بپیوست

Дили ром онгаҳе бшкибд аз вис

دل رام آنگهی بشکیبد از ویس

Ки аз кирдори бади бшкибди Иблис

که از کردار بد بشکیبد ابلیس

Агар харгӯши рӯзӣ шер гардад

اگر خرگوش روزی شیر گردد

Дили ромини зи виса сайр гардад

دل رامین ز ویسه سیر گردد

Вагар гунҷишки рӯзӣ боз гардад

وگر گنجشک روزی باز گردد

Дили ромини азин ху бозгардад

دل رامین ازین خو بازگردد

Ҳамон гуҳ шоҳ шуд то пеши модар

همان گه شاه شد تا پیش مادر

Ба дилтангӣ гила кард аз бародар

به دلتنگی گله کرد از برادر

Марвро гуфт некӯ бошад ин кор

مرو را گفت نیکو باشد این کار

Нигаҳ кун то писандади ҳеҷ ҳушёр

نگه کن تا پسندد هیچ هشیار

Ки ромин бо занам ҷӯяд табоҳӣ

که رامین با زنم جوید تباهی

Кунад бадном бар ман гоҳи шоҳӣ

کند بدنام بر من گاهِ شاهی

Яке зан чун буд бо ду бародар

یکی زن چون بود با دو برادر

Чаҳ бошад дар ҷаҳони зини нанги бадтар

چه باشد در جهان زین ننگ بدتر

Дилами якбораи баргашт аз мудоро

دلم یکباره بَرگشت از مدارا

Азиро кардам ин рози ошкоро

ازیرا کردم این راز آشکارا

Ман ин нанг аз ту бисёре наҳафтум

من این ننگ از تو بسیاری نهفتم

Чу бечора шудам бо ту бигуфтам

چو بیچاره شدم با تو بگفتم

Бидон то ту бадонеи ҳоли ромин

بدان تا تو بدانی حال رامین

Нахонӣ мари марои беҳудаи нафрин

نخوانی مر مرا بیهوده نفرین

Ки ман зон сони кашам ӯро ба зорӣ

که من زان سان کُشم او را به زاری

Ки гардад чашми ту абри баҳорӣ

که گردد چشم تو ابر بهاری

Марои ту дӯзахии ҳам ту биҳиштӣ

مرا تو دوزخی هم تو بهشتی

Ту напасандӣ ба ман ин номи зиштӣ

تو نپسندی به من این نام زشتی

Сипед онгаҳ шавад аз нанг рӯем

سپید آنگه شود از ننگ رویم

Ки рӯемро ба хӯн вай башуем

که رویم را به خون وی بشویم

Ҷавобаш дод модар гуфт ҳаргиз

جوابش داد مادر گفت هرگز

Ду дасти худ набарди ҳеҷ грбз

دو دست خود نبرد هیچ گَربِز

Макаш ӯро ки ӯ ҳастат бародар

مکش او را که او هستت برادر

Туро чун ӯ бародар нест дигар

ترا چون او برادر نیست دیگر

На дар размат буд анбору ёвар

نه در رزمت بود انبار و یاور

На дар базмат буд хуршеди анвар

نه در بزمت بود خورشید انور

Чу бе ромини шӯй бе каси Бамоне

چو بی رامین شوی بی کس بمانی

На хуши бошиддат бе ӯ зиндагонӣ

نه خوش باشدت بی او زندگانی

Чу биншинӣ набошад ҳмншинт

چو بنشینی نباشد همنشینت

Ҳамон анбозу пушти ростинат

همان انباز و پشت راستینت

Туро эзад надода сети инчи фарзанд

ترا ایزد نداده‌ست ایچ فرزند

Ки рӯзӣ бар ҷаҳон бошад худованд

که روزی بر جهان باشد خداوند

Бимон то ков буд пушту паноҳат

بمان تا کاو بود پشت و پناهت

Ба даст ӯ бимонад ҷойгоҳат

به دست او بماند جایگاهت

Набошад умри мардуми ҷовдонӣ

نباشد عمر مردم جاودانی

Бирав рӯзӣ сар ояд зиндагонӣ

بَرو روزی سر آید زندگانی

Чу фармон худо ояд ба ҷонат

چو فرمان خدا آید به جانت

Ба даст душман уфтад хону монат

به دست دشمن افتد خان و مانت

Ҳамон беҳтар ки ӯ бар ҷой бошад

همان بهتر که او بر جای باشد

Магар чун ту ҷаҳон орой бошад

مگر چون تو جهان آرای باشد

Магари шоҳии дарин гавҳар бимонад

مگر شاهی درین گوهر بماند

Нажоди мо дарин кишвар бимонад

نژاد ما درین کشور بماند

Бародарро макаши занро гасӣ кун

برادر را مکش زن را گسی کن

Калиди меҳр дар даст касе кун

کلید مهر در دست کسی کن

Батону хубрӯён бе шуморанд

بتان و خوبرویان بی شمارند

Ки зулф аз машк ва бар аз сим доранд

که زلف از مشک و بر از سیم دارند

Якеро бут гузин ва дил бирав на

یکی را بت گزین و دل برو نه

Калиди ганҷҳо дар даст ӯ даҳ

کلید گنجها در دست او ده

Магари кат зон садаф дарӣ бияёд

مگر کت زان صدف دُرّی بیاید

Ки шоҳироу шодиро бшоид

که شاهی را و شادی را بشاید

Чаҳ дорӣ аз нажоди висаи умед

چه داری از نژاد ویسه امید

Ҷузи он кови омадаи сет аз тухми ҷамшед

جز آن کاو آمده‌ست از تخم جمشید

Нажодаш гарчи шҳўорст ва некӯаст

نژادش گرچه شهوارست و نیکوست

Абои ин некӯии сад гӯна оҳӯаст

ابا این نیکوی صد گونه آهوست

Макун шоҳо , хирадро кори фармой

مکن شاها، خِرَد را کار فرمای

Равонатро бад-ӣни кӣнаи мёлоӣ

روانت را بدین کینه میالای

Ҳазорон ҷуфт ҳамчун виси ёбӣ

هزاران جفت همچون ویس یابی

Чаро дил зон блоиаҳ барнатобӣ

چرا دل زان بلایه برنتابی

Ман инро огаҳӣ дигар шунидам

من این را آگهی دیگر شنیدم

Чунон донам ки ман бадтар шунидам

چنان دانم که من بدتر شنیدم

Шунида ситам ки он бдмҳри бдхў

شنیده‌ستم که آن بدمهر بدخو

Дигар бора шуд андари банди вирў

دگر باره شد اندر بند ویرو

Ба хӯрдани рӯзу шаб бо ӯ нишаста сет

به خوردن روز و شب با او نشسته‌ست

з май гуҳи ҳӯшёр ва гоҳ мастаст

ز می گه هوشیار و گاه مستست

Ҳамеша вис аз бахташи ҳамеи хост

همیشه ویس از بختش همی خواست

Кунун чун дид дард дилаш бархест

کنون چون دید درد دلش برخاست

Ту аз ромини бечора чаҳ хоҳӣ

تو از رامین بیچاره چه خواهی

Кат аз вирў ҳаме ояд табоҳӣ

کت از ویرو همی آید تباهی

Агар ромин ба Ҳамадонаст аз онаст

اگر رامین به همدانست از آنست

Ки ӯ бар виса чун ту меҳрбон аст

که او بر ویسه چون تو مهربان است

Ва лекини зини сухан онҷо бимонада сет

و لیکن زین سخن آنجا بمانده‌ست

Ки висаи меҳр ӯ аз дили брондаҳи сет

که ویسه مهر او از دل برانده‌ست

Ҳамин оҳӯаст виси бади нишон ро

همین آهوست ویس بد نشان را

Бадв ҳар рӯзи дигари дӯстон ро

بدو هر روز دیگر دوستان را

Чунон зебоӣу хӯбӣ чаҳ бояд

چنان زیبایی و خوبی چه باید

Ки меҳраш бар касе моҳӣ напояд

که مهرش بر کسی ماهی نپاید

Ба гул монад ки чаҳ хуб рангаст

به گُل ماند که چه خوب رنگست

Напояд дайру меҳраш бе дирангаст

نپاید دیر و مهرش بی‌ درنگست

Чу бишунид ин сухани мӯбади зи модар

چو بشنید این سخن موبد ز مادر

Дилаши хуши гашти лухтӣ бар бародар

دلش خوش گشت لختی بر برادر

Чунон бар вис ва бар вирўи бёзрд

چنان بر ویس و بر ویرو بیازرد

Ки гашт аз хашми дили ранги Рахши зард

که گشت از خشم دل رنگ رخش زرد

Ҳамон гуҳ назд вирў кард нома

همان گه نزد ویرو کرد نامه

з тундӣ кард чун шамшери хома

ز تندی کرد چون شمشیر خامه

Бадв гуфт ин ки фармудат нагӯйӣ

بدو گفت این که فرمودت نگویی

Ки бар ман бешӣу бедоди ҷӯӣ ?

که بر من بیشی و بیداد جویی ؟

Паноҳат кист ё пуштат кадомаст

پناهت کیست یا پشتت کدامست

Ки рояти баси баланд ва хеш комаст

که رایت بس بلند و خویش کامست

Нагӯйӣ то ки додат ин далерӣ

نگویی تا که دادت این دلیری

Ки рӯбоҳӣу табъи шер гирӣ

که روباهی و طبع شیر گیری

Ту бо шерон чаро ширии намое

تو با شیران چرا شیری نمایی

Ки бо гӯри дамандаи брнёиӣ

که با گور دمنده برنیایی

Ту аз ман бонӯамро чун сетоне

تو از من بانوم را چون ستانی

Бад-ӣни бечорагӣу нотавонӣ

بدین بیچارگی و ناتوانی

Агар чаҳ ҳаст висаи хоҳари ту

اگر چه هست ویسه خواهر تو

Зани ман чун нишинад дар бар ту

زن من چون نشیند در بر تو

Чаро дории Марвро ту ба хона

چرا داری مرو را تو به خانه

Бад-ӣни кор аз ту нниўшми баҳона

بدین کار از تو ننیوشم بهانه

Куҷо дидӣ яке зани ҷуфти ду шӯй

کجا دیدی یکی زن جفت دو شوی

Ду пели кӣнаи вари баста ба як мӯӣ

دو پیل کینه‌ور بسته به یک موی

Магар то ман надидам ҷойгоҳат

مگر تا من ندیدم جایگاهت

Фузун шуд зонка бади пушту паноҳат

فزون شد زانکه بد پشت و پناهت

Ҳаме то ту далеру шери мардӣ

همی تا تو دلیر و شیر مردی

Надидам дар ҷаҳони номӣ ки кардӣ

ندیدم در جهان نامی که کردی

На рӯзии подшоҳиро бибастӣ

نه روزی پادشاهی را ببستی

На рӯзии бади сголиро шикастӣ

نه روزی بد سگالی را شکستی

На боҷай бар яке кишвар наҳодӣ

نه باجی بر یکی کشور نهادی

На шаҳриро ба пирӯзии кушодӣ

نه شهری را به پیروزی گشادی

Ҳунарҳои туро ҳаргиз надидам

هنرهای ترا هرگز ندیدم

На низ аз дӯсти ваз душман шунидам

نه نیز از دوست وز دشمن شنیدم

Нажоди хештани доне ки чунаст

نژاد خویشتن دانی که چونست

Ба ҳангом баландӣ сарнигӯнаст

به هنگام بلندی سرنگونست

Ту аз гавҳари ҳамеи Монӣ ба астар

تو از گوهر همی مانی به استر

Ки чун пурсанади фахри орад ба модар

که چون پرسند فخر آرد به مادر

Турои тири аФгнии байнам ба ҳар кор

ترا تیر افگنی بینم به هر کار

Ба нахчир ва ба бозӣ на ба пайкор

به نخچیر و به بازی نه به پیکار

Ба майдони аспи тозии неки тозӣ

به میدان اسپ تازی نیک تازی

Ҳмидўни гӯй танҳо неки бозӣ

همیدون گوی تنها نیک بازی

Ҳаме то дар шабистону сарое

همی تا در شبستان و سرایی

Ҳунарҳои ялони некӯи намое

هنرهای یلان نیکو نمایی

Чу дар майдони шӯй бо ҳам набардон

چو در میدان شوی با هم نبردان

Гурезӣ чун занон аз пеши мардон

گریزی چون زنان از پیش مردان

Ҳаме ширӣ кунӣ дар кишвари моҳ

همی شیری کنی در کشور ماه

Азуи рафта забун дорадат рӯбоҳ

ازو رفته زبون داردت روباه

Ҳамоно захм ман кардӣ фаромӯш

همانا زخم من کردی فراموش

Ки аз ҷонати хиради барад аз танати ҳуш

که از جانت خِرد بُرد از تنت هوش

Ҳмидўни захмҳои номдорон

همیدون زخمهای نامداران

Сутӯдаи мрғзии чобуки саворон

ستوده مرغزی چابک سواران

Ба кӣнаи ҳамчуи шери марғзорӣ

به کینه همچو شیر مرغزاری

Ба кӯшиши ҳамчуи раъди навбаҳорӣ

به کوشش همچو رعد نوبهاری

Ҳануз аз марзҳои кишвари моҳ

هنوز از مرزهای کشور ماه

Ҳаме ояд ҳамоно оўху оҳ

همی آید همانا آوخ و آه

Марои он теғ ва он бозу ба ҷойаст

مرا آن تیغ و آن بازو به جایست

Ки аз рӯй замин душман задойаст

که از روی زمین دشمن زدایست

Чу ин нома бихонӣ гӯши ман дор

چو این نامه بخوانی گوش من دار

Ки шамшерам ба хӯни тести ноҳор

که شمشیرم به خون تست ناهار

Шунидам ҳарчӣ ту гуфтӣ азин пеш

شنیدم هرچه تو گفتی ازین پیش

Намӯдӣ мардумонро мардии хеш

نمودی مردمان را مردی خویش

Ҳаме гуфтӣ ки шоҳ омад з ногоҳ

همی گفتی که شاه آمد ز ناگاه

Чу шери тунди ҷуста аз камӣнгоҳ

چو شیر تند جسته از کمینگاه

Азирои баради висамро зи гўроб

ازیرا برد ویسم را ز گوراب

Ки ман будам ба сони маст дар хоб

که من بودم به سان مست در خواب

Агар ман будамӣ дар кишвари моҳ

اگر من بودمی در کشور ماه

Набардии висро ҳаргизи шаҳаншоҳ

نبردی ویس را هرگز شهنشاه

Кунун борӣ на мастии ҳӯшёрӣ

کنون باری نه مستی هوشیاری

Ба ҷои хеши фаррухи шаҳриёрӣ

به جای خویش فرخ شهریاری

зи кори худ туро огоҳ кардам

ز کار خود ترا آگاه کردم

Ба пигори ту дил яктоа кардам

به پیگار تو دل یکتاه کردم

Ба ҳар роҳӣ бурун кун дидбонӣ

به هر راهی برون کن دیدبانی

Ба ҳар марзии ҳмидўни марзбонӣ

به هر مرزی همیدون مرزبانی

Ба гирдовар сипоҳи буми Эрон

به گرد آور سپاه بوم ایران

Аз озрбоигону райу Гелон

از آذربایگان و ری و گیلان

Ҳаме кун сози лашкар то ман оем

همی کن ساز لشکر تا من آیم

Ки ман худ зуди бандати бргшоим

که من خود زود بندت برگشایم

Барафшон ту ба боди кӣнаи ганҷат

برافشان تو به باد کینه گنجت

Ки ҳамчун бод бошад ёФаҳи ранҷат

که همچون باد باشد یافه رنجت

Ба ҷангӣ на чунон оем ман ин бор

به جنگی نه چنان آیم من این بار

Ки ту ёбӣ ба ҷон аз ҷанги зинҳор

که تو یابی به جان از جنگ زنهار

Кунам аз куштагони кишварати ҳомӯн

کنم از کشتگان کشورْت هامون

Ба ҳомӯн бар , баронам диҷлаи хӯн

به هامون بر، برانم دجلهٔ خون

Биорам висро бекафшу чодар

بیارم ویس را بی کفش و چادر

Пиёда чун сегон дар пеши лашкар

پیاده چون سگان در پیش لشکر

Чунон расво кунам вайро казин пас

چنان رسوا کنم وی را کزین پس

Наҷуед душманӣ бо меҳтарони кас

نجوید دشمنی با مهتران کس

Чу шоҳи ин номаи зӣ вирў фиристод

چو شاه این نامه زی ویرو فرستاد

Ҳамон гуҳи меҳтаронро огаҳӣ дод

همان گه مهتران را آگهی داد

зи роҳи моҳи вази пигори вирў

ز راه ماه وز پیگار ویرو

Ҳама карданд сози хеши некӯ

همه کردند ساز خویش نیکو

Саҳаргоҳони баромади нола ноӣ

سحرگاهان برآمد نالهٔ نای

Равон шуд ҳамчуи дарёи лашкар аз ҷой

روان شد همچو دریا لشکر از جای

Ту гуфтӣ равад Ҷайҳун аз хуросон

تو گفتی رود جیحون از خراسان

Ҳаме омад дмони сӯии кҳстон

همی آمد دمان سوی کهستان

Ҳар он ҷое ки лшкргаҳ задӣ шоҳ

هر آن جایی که لشکرگه زدی شاه

Нёрстии гузаштан бар сараши моҳ

نیارستی گذشتن بر سرش ماه

Замин аз бори лашкар буд бстўаҳ

زمین از بار لشکر بود بستوه

Ки май рафтанд ҳамчун оҳанӣни кӯҳ

که می رفتند همچون آهنین کوه

Ту гуфтӣ сади иأҷўҷсти лашкар

تو گفتی سد یأجوجست لشکر

Ҳам эшон боз чун мأҷўҷ бе мар

هم ایشان باز چون مأجوج بی مر

Ҳаме шуд пиг дар пеши шаҳаншоҳ

همی شد پیگ در پیش شهنشاه

Шаҳаншоҳ аз қафои пиг дар роҳ

شهنشاه از قفای پیگ در راه

Чу пиг омад ба назд шоҳи вирў

چو پیگ آمد به نزد شاه ویرو

Бишуд вайро зи дасту пои неру

بشد وی را ز دست و پای نیرو

Ҷаҳон бар чашми вирўи тира гаван шуд

جهان بر چشم ویرو تیره‌گون شد

зи хашми шоҳи чашмаши ҳамчу хӯн шуд

ز خشم شاه چشمش همچو خون شد

Ҳаме гуфт эй аҷаби чандин сухан чист

همی گفت ای عجب چندین سخن چیست

Марвро ин ҳамаи пархош бо кист

مرو را این همه پرخاش با کیست

Нишондаи хоҳарамро дар шабистон

نشانده خواهرم را در شبستان

Бурун карда ба даии моҳи зимистон

برون کرده به دی‌ماه زمستان

Ҳам ӯ зад пас ҳамӯи бардошти фарёд

هم او زد پس همو برداشت فریاد

Бидон то бошад аз ду гӯнаи бедод

بدان تا باشد از دو گونه بیداد

Гузидаи хоҳарам акнӯн зан ӯст

گزیده خواهرم اکنون زن اوست

Ту гӯйии бадсигол ва душман ӯст

تو گویی بدسگال و دشمن اوست

Ба сад хории зи пеши худ брондш

به صد خواری ز پیش خود براندش

Ба як нома дигар бораи нхўондш

به یک نامه دگر باره نخواندش

Гуноҳ ӯ кард ва бар мо кӣнаи вари гашт

گناه او کرد و بر ما کینه ور گشت

Чунин бошад касе каз дод баргашт

چنین باشد کسی کز داد برگشت

На сангинаст шоҳаншаҳ на рӯйин

نه سنگینست شاهنشه نه رویین

Чаҳ боисташ бгФтни лофи чандин

چه بایستش بگفتن لاف چندین

Сипоҳ оварад як бор ва маро дид

سپاه آورد یک بار و مرا دید

Чунон кам дид донам кам писандид

چنان کم دید دانم کم پسندید

зи пеши ман ба бдрўзӣ чунон шуд

ز پیش من به بدروزی چنان شد

Ки аз хорӣ ба гетӣ достон шуд

که از خواری به گیتی داستان شد

На пинҳон буд чанги мо ду солор

نه پنهان بود چنگ ما دو سالار

Ки дигргўни тавон кардан ба гуфтор

که دیگرگون توان کردن به گفتار

Аз он пас кови зи дасти мо биФтод

از آن پس کاو ز دست ما بیفتاد

Чаро паймӯд бар мо ин ҳамаи бод

چرا پیمود بر ما این همه باد

Аҷабтар зин надидам достонӣ

عجبتر زین ندیدم داستانی

Ду тани тарсади зи бишкаста камоне

دو تن ترسد ز بشکسته کمانی

Чаҳ тарсанд марои ков буд тарсон

چه ترساند مرا کاو بود ترسان

Надорад ҳеҷ бихаради ҷангами осон

ندارد هیچ بخرد جنگم آسان