Бидон гоҳе ки шоҳаншоҳи мӯбад

بدان گاهی که شاهنشاه موبد

Бурун рафт аз нигорин коху гунбад

برون رفت از نگارین کاخ و گنبد

Дил аз шоҳӣу шаҳри хеши бардошт

دل از شاهی و شهر خویش برداشت

Биёбон бар гузиду кохи бгзошт

بیابان بر گزید و کاخ بگذاشت

Бидон зорӣу бади рӯзии ҳамеи гашт

بدان زاری و بد روزی همی گشت

Чу моҳии панҷ ва шаш бигузашт баргашт

چو ماهی پنج و شش بگذشت برگشت

зи раии ромин ба модари нома Эй кард

ز ری رامین به مادر نامه‌ای کرد

зи шодии ҷон ӯро ҷома Эй кард

ز شادی جان او را جامه‌ای کرد

Куҷои ромину шаҳи ҳардуи бародар

کجا رامین و شه هردو برادر

Ба ҳам буданд азин покизаи модар

به هم بودند ازین پاکیزه مادر

Вазишони зардро модар дигар буд

وزیشان زرد را مادر دگر بود

Шунида ситам ки ӯ ҳиндӯи гуҳар буд

شنیده‌ستم که او هندو گهر بود

Фиристода ба Марв омад наоне

فرستاده به مرو آمد نهانی

Шитобонтар зи боди меҳргонӣ

شتابان تر ز باد مهرگانی

Ҳаме то шоҳи рафта буду ромин

همی تا شاه رفته بود و رامین

Ҳамеша ашки модар буд хунин

همیشه اشک مادر بود خونین

Гуҳӣ бар рӯй хӯн дида ронадӣ

گهی بر روی خون دیده راندی

Гуҳӣ аз дарди дил фарёд хондӣ

گهی از درد دل فریاد خواندی

Куҷо чун шоҳ ва чун ромини ду фарзанд

کجا چون شاه و چون رامین دو فرزند

Азу якбора бигусастанд пайванд

ازو یکباره بگسستند پیوند

Заниро аз ду гетӣ баргузеданд

زنی را از دو گیتی برگزیدند

Ҳам аз модари ҳам аз шоҳӣ буриданд

هم از مادر هم از شاهی بریدند

Чу огаҳ шуд зи ромин шодмон шуд

چو آگه شد ز رامین شادمان شد

Танишро он хабари ҳамтоӣ ҷон шуд

تنش را آن خبر همتای جان شد

Ба нома гуфта буд эй неки модар

به نامه گفته بود ای نیک مادر

Маро бибаред аз гетии бародар

مرا ببرید از گیتی برادر

Куҷо ӯро ба ҷон ман ситезаст

کجا او را به جان من ستیزست

Ба ман бар солу ма чун теғ тезаст

به من بر سال و مه چون تیغ تیزست

Ҳам аз висаст озурдаи ҳам аз ман

هم از ویس است آزرده هم از من

Ҳаме ҷӯяд ба мо бар коми душман

همی جوید به ما بر کام دشمن

Марои як мӯии виси моҳи пайкар

مرا یک موی ویس ماه پیکر

Гиромитар з чун ӯ сад бародар

گرامی‌تر ز چون او صد برادر

Маро аз виси бории ҷуз хушӣ нест

مرا از ویس باری جز خوشی نیست

Азуи ҷузи бартарӣ ва саркашӣ нест

ازو جز برتری و سرکشی نیست

Ҳар онгоҳӣ ки аз ваии даври монам

هر آنگاهی که از وی دور مانم

Биҷузи хушӣу ком дил наронам

بجز خوشی و کام دل نرانم

Ҳар онгоҳӣ ки бар даргоҳ бошам

هر آنگاهی که بر درگاه باشم

зи бимаши гӯйии андар чоҳ бошам

ز بیمش گویی اندر چاه باشم

На чархаст ӯ на моҳ ва офтобаст

نه چرخست او نه ماه و آفتابست

Куҷои боман ҳам аз як моам ва бобаст

کجا بامن هم از یک مام و بابست

Ба ҳар номӣ ки хоҳӣ зу накоҳам

به هر نامی که خواهی زو نکاهم

Ба майдон дар чуну панҷоҳ хоҳам

به میدان در چنو پنجاه خواهم

Ҳаме то рафтаам аз Марви ганда

همی تا رفته‌ام از مرو گنده

Нёсудам зи бозӣу зи ханда

نیاسودم ز بازی و ز خنده

Ба Марви андар чунон будам шабу рӯз

به مرو اندر چنان بودم شب و روز

Ки гуфтӣ оҳӯам дар панҷаи юз

که گفتی آهوم در پنجهٔ یوز

На бас буд он бало хӯрдан ба ноком

نه بس بود آن بلا خوردن به ناکام

Ки оташ низ боисташ ба фарҷом

که آتش نیز بایستش به فرجام

Ба оташи мон чаҳ сӯзад на хдоист

به آتش‌مان چه سوزد نه خدایست

Ки дӯзахи дор ва подоФраҳ намойаст

که دوزخ دار و پادافره نمایست

Кунун ӣнҷо ки ҳастам тндрстм

کنون اینجا که هستم تندرستم

зи висаи шодам ва аз бодаи мастам

ز ویسه شادم و از باده مستم

Фиристодам ба ту нома наоне

فرستادم به تو نامه نهانی

Бидон то ҳолу кори ман бадоне

بدان تا حال و کار من بدانی

Нигар то ҳеҷ гӯнаи ғами надорӣ

نگر تا هیچ گونه غم نداری

Ки тимор ҷаҳон бошад гузорӣ

که تیمار جهان باشد گذاری

Намудем ҳоли хешу рӯз ва ҷоем

نمودم حال خویش و روز و جایم

Вазин пас ҳарчӣ бошад ҳам намоям

وزین پس هرچه باشد هم نمایم

Ҳамеи гирдам ба гиҳон то бидон гоҳ

همی گردم به گیهان تا بدان گاه

Ки гардад ҷойгоҳи шоҳ бе шоҳ

که گردد جایگاه شاه بی شاه

Чу тахти мӯбад аз ваии бозмонд

چو تخت موبد از وی بازماند

Марои худ бахт бар тахташи нишонд

مرا خود بخت بر تختش نشاند

На ӯро ҷон ба кӯҳии бози бастаи сет

نه او را جان به کوهی باز بسته‌ست

Ва ё дар чшмҳء ҳайвон бишуста сет

و یا در چشمهء حیوان بشسته‌ست

Вагар зин бимонад чанд гоҳе

وگر زین بماند چند گاهی

Ба ҷони ман ки гирди орми сипоҳӣ

به جان من که گِرد آرم سپاهی

Фурӯди орми Марвро аз сари тахт

فرود آرم مرو را از سرِ تخت

Нишинам бо длоромм бар тахт

نشینم با دلارامم برِ تخت

Набошад дайр , бошад зуди ин кор

نباشد دیر، باشد زود این کار

Ту гуфтори маро дар дили нигаҳи дор

تو گفتار مرا در دل نگه دار

Чу гуфторам падед ояд ту гӯи зиҳ

چو گفتارم پدید آید تو گو زه

Набошад ҳеҷ донои зи ту ба

نباشد هیچ دانایی ز تو به

Дуруди виси ҷон афзой бипазир

درود ویس جان‌افزای بپذیر

Басии хуштар зи буии гул ба шабгир

بسی خوشتر ز بوی گل به شبگیر

Чу модари нома фарзанд бархонад

چو مادر نامهٔ فرزند برخواند

зи шодии дил бар он нома барафшонад

ز شادی دل بر آن نامه برافشاند

Чу аз раҳ андар омад номаи он рӯз

چو از ره اندر آمد نامه آن روز

Шҳншаҳ низ боз омад дигар рӯз

شهنشه نیز باز آمد دگر روز

Дил модар бараст аз ранҷ дидан

دل مادر برست از رنج دیدن

Ту гуфтӣ хост аз шодӣ паридан

تو گفتی خواست از شادی پریدن

Ҷаҳонро корҳо чунин шигифтаи сет

جهان را کارها چونین شگفته‌ست

Хунаки он кас казу ибрати гирифтаи сет

خنک آن کس کزو عبرت گرفته‌ست

Намояд чанд бозии булъаҷаби вор

نماید چند بازی بلعجب وار

Пас онгаҳ на тараб монад на тимор

پس آنگه نه طرب ماند نه تیمار

Нигар то аз балоӣ ӯ нанолӣ

نگر تا از بلای او ننالی

Кигар нолии зи нола бар маҳолӣ

که گر نالی ز ناله بر محالی

Нигар то аз ҳавоӣ ӯ нанозӣ

نگر تا از هوای او ننازی

Кигар нозии зи нозаш бар маҷозӣ

که گر نازی ز نازش بر مجازی

Чу шоҳаншаҳи яке ҳафта биёсуд

چو شاهنشه یکی هفته بیاسود

зи танҳоӣ ҳамеша тнгдл буд

ز تنهایی همیشه تنگدل بود

Чу дастураши зи пеш ӯ бирафтӣ

چو دستورش ز پیش او برفتی

Марвро дев андеша гирифтӣ

مرو را دیو اندیشه گرفتی

Шабии модар бадв гуфт эй ниёзӣ

شبی مادر بدو گفت ای نیازی

Чаро аз ранҷ ваанда май гудозӣ

چرا از رنج و اندُه می‌گدازی

Чунин ғамгину дармонда чарое

چنین غمگین و درمانده چرایی

На бар Эрону турони подшоиӣ ?

نه بر ایران و توران پادشایی؟

На шоҳони ҷаҳон божт гузоранд

نه شاهان جهان باژت گزارند

Дилу дидаи бФрмон ту доранд

دل و دیده بفرمان تو دارند

Ҷаҳон аз қирвон то чини дорӣ

جهان از قیروان تا چین داری

Ба ҳар комӣ ки хоҳии комгорӣ

به هر کامی که خواهی کامگاری

Чаро ҳнўораҳи чунин мустамандӣ

چرا هنواره چونین مستمندی

Ҷрои ин сусти ҷонатро писандӣ

جرا این سست جانت را پسندی

Ба перӣ ҳар касе некӣ физойанд

به پیری هر کسی نیکی فزایند

Куҷо аз хоб бурное даройанд

کجا از خواب برنایی درآیند

Дигар бар роҳ нохӯбӣ напайванд

دگر بر راه ناخوبی نپیوند

зи перии ком бурное наҷӯянд

ز پیری کام برنایی نجویند

Куҷо перяш бошад схтрини банд

کجا پیریش باشد سخترین بند

ҲамНи мӯии сипедаши беҳтарини панд

همن موی سپیدش بهترین پند

Туро то пери гаштии оз беш аст

ترا تا پیر گشتی آز بیش است

Дилами зини ози ту бисёр риш аст

دلم زین آز تو بسیار ریش است

Шҳншаҳ гуфт эй модар чунин аст

شهنشه گفت ای مادر چنین است

Дилами гӯйӣ ки ҳам бо ман ба кин аст

دلم گویی که هم با من به کین است

Заниро бар гузидам аз ҷаҳонӣ

زنی را بر گزیدم از جهانی

Ҳаме аз ваии нёромми замонӣ

همی از وی نیارامم زمانی

Нагар пандаши даҳуми пандами пазирад

نه گر پندش دهم پندم پذیرد

На бо шодӣу ноз ором гирад

نه با شادی و ناز آرام گیرد

Марои шаш моҳ дар гетӣ давонед

مرا شش ماه در گیتی دوانید

Чаҳ мояи ранҷи зии ҷонами расонид

چه مایه رنج زی جانم رسانید

Кунун ғамгин ва ошуфта бидон аст

کنون غمگین و آشفته بدان است

Ки ӯ бе ёри зинда дар ҷаҳон аст

که او بی یار زنده در جهان است

Ҳаме то бошад ин дил дар тани ман

همی تا باشد این دل در تن من

Напардозам ба ҷанги ҳеҷ душман

نپردازم به جنگ هیچ دشمن

Агар ҷонами зи виси огоҳи гаштӣ

اگر جانم ز ویس آگاه گشتی

Дарози андӯҳи ман кӯтоҳи гаштӣ

دراز اندوه من کوتاه گشتی

Пазируфтам кигар рӯйиши бубинам

پذیرفتم که گر رویش ببینم

Ба даст ӯ даҳуми тоҷу нигинам

به دست او دهم تاج و نگینم

зи фурмонаш дигар берун ниёем

ز فرمانش دگر بیرون نیایم

Чунон дорам ки фармон худоем

چنان دارم که فرمان خدایم

Гуноҳи рафтаро андари гузорам

گناه رفته را اندر گذارم

Дигар ҳаргиз ба рӯй ӯ наёрам

دگر هرگز به روی او نیارم

Ба ромин низ ҷуз некӣ нахоҳам

به رامین نیز جز نیکی نخواهم

Бародар бошаду пушту паноҳам

برادر باشد و پشت و پناهم

Чу ин гуфтор азу бишунид модар

چو این گفتار ازو بشنید مادر

Ту гӯйӣ дар дилаш афтод озар

تو گویی در دلش افتاد آذر

зи дидаи ашки хунин бар рухони рехт

ز دیده اشک خونین بر رخان ریخت

Ту гуфтӣ нордон бар заъфарони рехт

تو گفتی ناردان بر زعفران ریخت

Гирифташ дасти он пари мояи фарзанд

گرفتش دست آن پر مایه فرزند

Бихӯр гуфтои барин гуфтори савганд

بخور گفتا برین گفتار سوگند

Ки хӯни вис ва роминам нарезӣ

که خون ویس و رامینم نریزی

На ҳаргиз низ бо эшон ситезӣ

نه هرگز نیز با ایشان ستیزی

Ба ҷои ореи суханҳоӣ ки гуфтӣ

به جا آری سخن‌هایی که گفتی

Чунон кандар вафои ноидти зафтӣ

چنان کاندر وفا نایدْت زفتی

Куҷо ман дорам огоҳӣ азишон

کجا من دارم آگاهی ازیشان

Бигӯям чун биёбам рости паймон

بگویم چون بیابم راست پیمان

Чу модар бо шҳншаҳи ин сухан гуфт

چو مادر با شهنشه این سخن گفت

зи шодӣ рӯй ӯ чун лолаи бушковат

ز شادی روی او چون لاله بشکفت

Ба дасту пои модар андар афтод

به دست و پای مادر اندر افتاد

Ҳазорон бӯса бар дасташ ҳаме дод

هزاران بوسه بر دستش همی داد

Ҳаме гуфт эй маро бо ҷони баробар

همی گفت ای مرا با جان برابر

Маро аз дӯзахи сӯзони баровар

مرا از دوزخ سوزان برآور

Ба некуӣ бикун як кори дигар

به نیکویی بکن یک کار دیگر

Равонами бози даҳ як бори дигар

روانم باز ده یک بار دیگر

Ки фармони туро бар дил нигорам

که فرمان ترا بر دل نگارم

Сар аз фармонат ҳаргиз барнадорам

سر از فرمانت هرگز برندارم

Бихӯрад онгоҳ бо модараши савганд

بخورد آنگاه با مادرش سوگند

Ба дайни равшану ҷони хирадманд

به دین روشن و جان خردمند

Ба яздони ҷаҳону дайни покон

به یزدان جهان و دین پاکان

Ба равшани ҷони некону ниёкон

به روشن جان نیکان و نیاکان

Ба оби поку хоку оташу бод

به آب پاک و خاک و آتش و باد

Ба фарҳангу вафоу дониш ва дод

به فرهنگ و وفا و دانش و داد

Ки бар ромини азин пас бад наҷӯям

که بر رامین ازین پس بد نجویم

Дил аз озор ва кирдораш башуем

دل از آزار و کردارش بشویم

Нахоҳам бар тану ҷонаши зӣоне

نخواهم بر تن و جانش زیانی

зи дили ннмоимши ҷузи меҳрбонӣ

ز دل ننمایمش جز مهربانی

Шабистони марои бонӯ буд вис

شبستان مرا بانو بود ویس

Дилу ҷони марои дору буд вис

دل و جان مرا دارو بود ویس

Гуноҳи рафтаро зу дргзорм

گناه رفته را زو درگذارم

Дигар ҳаргиз ба рӯйиши бози ноРом

دگر هرگز به رویش باز نارم

Чу шоҳаншаҳи бад-ӣн сон хӯрд савганд

چو شاهنشه بدین سان خورد سوگند

Ба кори виси дилро кард хурсанд

به کار ویس دل را کرد خرسند

Ҳамон гуҳи модараш нома фиристод

همان گه مادرش نامه فرستاد

Ба нома кард рафтаи як ба як ёд

به نامه کرد رفته یک به یک یاد

Суханҳо гуфт некӯтар зи гавҳар

سخنها گفت نیکوتر ز گوهر

Ба гоҳи таъми ширинтар зи шукр

به گاه طعم شیرین‌تر ز شکر

Ба нома гуфта буд эй ҷони модар

به نامه گفته بود ای جان مادر

Биҳишту дӯзахати фармони модар

بهشت و دوزخت فرمان مادر

зи фармонами нигар то сар нтобӣ

ز فرمانم نگر تا سر نتابی

Ки аз додари ҷуз дӯзах наёбӣ

که از دادار جز دوزخ نیابی

Чу ин нома бихонӣ зуд башитоб

چو این نامه بخوانی زود بشتاب

Марои як бори дигар зинда дарёб

مرا یک بار دیگر زنده دریاب

Ки чашмам кӯр шуд аз баси грстн

که چشمم کور شد از بس گرستن

Танам хоҳад ҳаме аз ҷони гусастан

تنم خواهد همی از جان گسستن

Чароғи ҷонами андари тани Фрўмрд

چراغ جانم اندر تن فرومرد

Баҳори комами андари дили бпжмрд

بهار کامم اندر دل بپژمرد

Ҳаме то рӯй ту байнами чунинам

همی تا روی تو بینم چنینم

Ба пеши додгари рух бар заминам

به پیش دادگر رخ بر زمینم

Туро хоҳам ки байнам дар ҷаҳони бас

ترا خواهم که بینم در جهان بس

Ки бар ман нест фаррухтар зи ту кас

که بر من نیست فرخ تر ز تو کس

Шҳншаҳ низ ҳамчун ман нўонст

شهنشه نیز همچون من نوانست

Таниши гӯйии зи ёдат бе равонаст

تنش گویی ز یادت بی روانست

Чу бе ту гашт ӯ қудрат бидонаст

چو بی تو گشت او قدرت بدانست

Ба гетии гашти чандон ков тавонист

به گیتی گشت چندان کاو توانست

Чаҳ моя дар ҷаҳони ранҷ ва бало дид

چه مایه در جهان رنج و بلا دید

Нигар чаҳ рӯзгор носазоад дид

نگر چه روزگار ناسزاد دید

Кунун баргашт ва бозомад пушаймон

کنون برگشت و بازآمد پشیمان

Биҷузи дидорат ӯро нест дармон

بجز دیدارت او را نیست درمان

Бихӯрад аз ростии покизаи савганд

بخورد از راستی پاکیزه سوگند

Ки ҳаргиз нашканад дар меҳри пайванд

که هرگز نشکند در مهر پیوند

Гиромӣ дорадат чун ҷону дида

گرامی داردت چون جان و دیده

Вазин дигари бародари баргузӣда

وزین دیگر برادر برگزیده

Туро бошад з берун доду фармон

ترا باشد ز بیرون داد و فرمان

Чунон чун висаро андари шабистон

چنان چون ویسه را اندر شبستان

Ҳам ӯ бонӯ буд ҳам ту сипаҳбад

هم او بانو بود هم تو سپهبد

Шуморо чун падари озодаи мӯбад

شما را چون پدر آزاده موبد

Набошад низ ҳаргизи хашму озор

نباشد نیز هرگز خشم و آزار

Дилат ҷӯяд ба гуфтор ва ба кирдор

دلت جوید به گفتار و به کردار

Ту низ аз дил бурун кун биму парҳез

تو نیز از دل برون کن بیم و پرهیز

Макун тундӣ ва чунин сахти мстиз

مکن تندی و چونین سخت مستیز

Ки аз бегонагӣ судӣ наёрӣ

که از بیگانگی سودی نیاری

Вгрчаҳи моя бисёр дорӣ

وگرچه مایهٔ بسیار داری

Чу дорӣ дар хуросони марзбонӣ

چو داری در خراسان مرزبانی

Чаро ҷӯӣ дигар ҷои аирмонӣ

چرا جویی دگر جا ایرمانی

Хуросонӣ ки чун хуррам биҳиштаст

خراسانی که چون خرم بهشتست

Турои эзади зи ҳок ӯ сиришта сет

ترا ایزد ز حاک او سرشته‌ست

Туро дода сет бар ваии подшоиӣ

ترا داده‌ست بر وی پادشایی

Чаро ҷӯии ҳаме аз ваии ҷудоӣ

چرا جویی همی از وی جدایی

Дарин бегонагӣу ранҷ бе мар

درین بیگانگی و رنج بی‌مر

Чаҳ хоҳӣ ҷустан аз шоҳии фузунтар

چه خواهی جستن از شاهی فزونتر

Ба табъи андар чаҳ дорӣ ба зи умед

به طبع اندر چه داری به ز امید

Ба чархи андар чаҳ ёбӣ ба зи хуршед

به چرخ اندر چه یابی به ز خورشید

Чу дар пешат буд конии зи гавҳар

چو در پیشت بود کانی ز گوهر

Чаро ҷӯӣ ба сахтии кони дигар

چرا جویی به سختی کان دیگر

Чу омад посухи нома ба поён

چو آمد پاسخ نامه به پایان

Ббрдндш ба пушти бодпоён

ببردندش به پشت بادپایان

Дили ромин аз он номаи бтФсид

دل رامین از آن نامه بتفسید

зи ҳоли модар ва мӯбад бипурсед

ز حال مادر و موبد بپرسید

Чу аз паймону савганд огаҳӣ ёфт

چو از پیمان و سوگند آگهی یافت

Аннан аз рай ба сӯй Марв бартофт

عنان از ری به سوی مرو برتافت

Нишондаи дилбарашро дар иморӣ

نشانده دلبرش را در عماری

Чаҳ андари тох дар шоҳворӣ

چه اندر تاخ در شاهواری

зи буии зулфу ранг рӯй он моҳ

ز بوی زلف و رنگ روی آن ماه

Чу машк ва лола шуд хоки ҳамаи роҳ

چو مشک و لاله شد خاک همه راه

Агарчӣ буд дар пардаи наҳуфта

اگرچه بود در پرده نهفته

Ҳаме тобед чун моҳи ду ҳафта

همی تابید چون ماه دو هفته

Ва гарчи буд дар раҳи корвонӣ

و گرچه بود در ره کاروانی

Чу сарвӣ буд рустаи хусравоне

چو سروی بود رسته خسروانی

Ҳаво ӯро ба оби меҳри шаста

هوا او را به آب مهر شسته

Ҳазорон ришта дар парвини гусаста

هزاران رشته در پروین گسسته

Ба ком худ нишаста панҷ шаш моҳ

به کام خود نشسته پنج شش ماه

Бирав нотофтаи нури хуру моҳ

برو ناتافته نور خور و ماه

Шуда аз нозукӣ чун қатраи об

شده از نازکی چون قطرهٔ آب

зтарӣ ҳамчуи сарвии сабзу шодоб

ز تری همچو سروی سبز و شاداب

Яке хубяшро сади брФзўдаҳ

یکی خوبیش را سد برفزوده

На каси дида чу ӯ на худ шунӯда

نه کس دیده چو او نه خود شنوده

Чу чашми шоҳи мӯбад бар вай афтод

چو چشم شاه موبد بر وی افتاد

Ҳамаи шуғли ҷаҳон ӯро шуд аз ёд

همه شغل جهان او را شد از یاد

Чунон кони хӯбии висаи фузун буд

چنان کان خوبی ویسه فزون بود

Марвро низ меҳри дили биФзўд

مرو را نیز مهر دل بیفزود

Фаромӯш кард озори гузашта

فراموش کرد آزار گذشته

Ту гуфтӣ дев мӯбад шуд фиришта

تو گفتی دیو موبد شد فرشته

Дигар бора ба ромиши дасти бурданд

دگر باره به رامش دست بردند

Ҷаҳонро бозӣ ва сухра шимурданд

جهان را بازی و سخره شمردند

Ба коми дил ҳаме буданд хуррам

به کام دل همی بودند خرم

з медоданд кишти комро нам

ز مِیْ دادند کشت کام را نم