Чу сари барзади хури тобон дигар рӯз

چو سر برزد خور تابان دگر روز

Фурӯзон рӯй ӯ шуд гетии афрӯз

فروزان روی او شد گیتی افروز

Ҳаво монанди теғӣ шуд задуда

هوا مانند تیغی شد زدوده

Замин чун заъфаронии гашти суда

زمین چون زعفرانی گشت سوده

Яке фарзона буд андари хуросон

یکی فرزانه بود اندر خراسان

Дар он кишвари маи ахтари шиносон

در آن کشور مه اختر شناسان

Схтгўиӣ ки номаш буд ба гӯй

سختگویی که نامش بود به‌گوی

Набӯдӣ мисли ӯ доноу некӯӣ

نبودی مثل او دانا و نیکوی

Гуҳу бегоҳ бо ромин нишастӣ

گه و بیگاه با رامین نشستی

Ба оби панди ҷонашро бишустӣ

به آب پند جانش را بشستی

Ҳаме гуфтӣ ки ту як рӯзи шоҳӣ

همی گفتی که تو یک روز شاهی

Ба чанги оре ҳар он комӣ ки хоҳӣ

به چنگ آری هر آن کامی که خواهی

Дарахти ком ту гардад барӯманд

درخت کام تو گردد برومند

Ту бошӣ дар ҷаҳони меҳтари худованд

تو باشی در جهان مهتر خداوند

Чу омад пеши ромини бомдодон

چو آمد پیش رامین بامدادان

Марвро дид баси дилтангу гирён

مرو را دید بس دلتنگ و گریان

Бпрсидш ки дармонда чарое

بپرسیدش که درمانده چرایی

Чаро шодӣу ромиши нФзоиӣ

چرا شادی و رامش نفزایی

Ҷавонии дорӣу авранги шоҳӣ

جوانی داری و اورنگ شاهی

Чу ин ҳар ду буд дигрчаҳи хоҳӣ

چو این هر دو بود دیگرچه خواهی

Хирадро дар ҳаво чандин маранҷон

خرد را در هوا چندین مرنجان

Равонро дар бало чандин мапӣчон

روان را در بلا چندین مپیچان

Туро хасмӣ кунад ҷони пеши додар

ترا خصمی کند جان پیش دادار

зи баси ковро ҳамеи дорӣ ба тимор

ز بس کاو را همی داری به تیمار

Бад-ӣни мояи дирангу зиндагонӣ

بدین مایه درنگ و زندگانی

Чаро корӣ кунӣ ҷузи шодмонӣ

چرا کاری کنی جز شادمانی

Агар ҳукми худо дигар нагардад

اگر حکم خدا دیگر نگردد

Баанда бурдан аз мо барнагардад

به انده بردن از ما برنگردد

Чаҳ бояд биҳдаҳи андӯҳ хӯрдан

چه باید بیهده اندوه خوردن

Ҳамон нобӯдаро тимори бурдан

همان نابوده را تیمار بردن

Чу бишунид ин сухани дили хастаи ромин

چو بشنید این سخن دل‌خسته رامین

Бадв гуфт эй марои чашми ҷаҳони байн

بدو گفت ای مرا چشم جهان بین

Накӯ гуфтӣ ту бо ман ҳарчӣ Фгтӣ

نکو گفتی تو با من هرچه فگتی

Валикин чун намояди чархи зафтӣ

ولیکن چون نماید چرخ زفتی

Дили мардум на аз сангасту пӯлод

دل مردم نه از سنگست و پولاد

Кигар ғамгин шавад бошад азуи шод

که گر غمگین شود باشد ازو شاد

Таниро чанд бошад созгорӣ

تنی را چند باشد سازگاری

Дилиро чанд бошад бурдборӣ

دلی را چند باشد بردباری

Ҷаҳонро зишти корӣ беш аз онаст

جهان را زشت‌کاری بیش از آنست

Ки моро кӯшишу сабр ва тавон аст

که ما را کوشش و صبر و توان است

Қазо бар ҳар касе борид борон

قضا بر هر کسی بارید باران

Валикин бар дилам борид тӯфон

ولیکن بر دلم بارید طوفان

На бар ман бугзарад ҳаргизи яке рӯз

نه بر من بگذرد هرگز یکی روز

Ки нанамояд марои доғи ҷигари сӯз

که ننماید مرا داغ جگر سوز

Агар рӯзии марои комии намояд

اگر روزی مرا کامی نماید

Ба зери ком дар домии намояд

به زیر کام در دامی نماید

Ҷаҳонгар бар сари ман гул фишонд

جهان گر بر سر من گل فشاند

з ҳар гул бар дилами хории нишонд

ز هر گل بر دلم خاری نشاند

Ба коми хеш ҷомӣ ме нахурдам

به کام خویش جامی مِیْ نخوردم

Ки ҷоми заҳраши андар пай нахурдам

که جام زهرش اندر پِیْ نخوردم

Ба чунин ҳол ва чунин зиндагонӣ

به چونین حال و چونین زندگانی

Кро аз дил бар ояд шодмонӣ

کرا از دل بر آید شادمانی

Агар хории ҳамин як роҳ дидам

اگر خواری همین یک راه دیدم

Ки дай аз хашм шоҳаншоҳ дидам

که دی از خشم شاهنشاه دیدم

Сазадгар ман насиҳат напазирам

سزد گر من نصیحت نپذیرم

Ба бахт хеш гарем то бимирам

به بخت خویش گریم تا بمیرم

Пас онгаҳ кард бо ӯ як ба як ёд

پس آنگه کرد با او یک به یک یاد

Ки дигари бораи эшонро чаҳ афтод

که دیگر باره ایشان را چه افتاد

Чаҳ хорӣ кард бо ман шоҳи шоҳон

چه خواری کرد با من شاه شاهان

Ба пеши виси бонӯи моҳи моҳон

به پیش ویس بانو ماه ماهان

Ду чашми ман чунин патёраи дида

دو چشم من چنین پتیاره دیده

Чаро пар хӯн надорам ҳар ду дида

چرا پر خون ندارم هر دو دیده

Ба ояд мурдан аз хорӣ кашӣдан

به آید مردن از خواری کشیدن

Сабурӣ кардану талхӣ чашедан

صبوری کردن و تلخی چشیدن

Ба ҳар дардии шикебами ҷуз ба хорӣ

به هر دردی شکیبم جز به خواری

Мҷу аз ман ба хории бурдборӣ

مجو از من به خواری بردباری

Чу ҳоли худ ба ба гӯ гуфт ромин

چو حال خود به به‌گو گفت رامین

Ҷгрриш ва ду чашм аз гиряи хунин

جگرریش و دو چشم از گریه خونین

Нигар то посхс чун дод ба гӯй

نگر تا پاسخس چون داد به‌گوی

Ту низ ар посухии гӯйии чунон гӯй

تو نیز ار پاسخی گویی چنان گوی

Бадв гуфт эй зи бахти хеши нолон

بدو گفت ای ز بخت خویش نالان

Ту ширӣ чанд нолӣ аз шағолон

تو شیری چند نالی از شغالان

Туро давлат расад рӯзӣ ба фарёд

ترا دولت رسد روزی به فریاد

Азон пас кати намояд чанд бедод

ازان پس کت نماید چند بیداد

Туро то бошад андари дили ҳавои хуш

ترا تا باشد اندر دل هوا خوش

Тани ту ҳамчунин бошад балои каш

تن تو همچنین باشد بلا کش

Ба ҷонон дил набоистӣ супурдан

به جانان دل نبایستی سپردن

Чу натавонистӣ андӯҳонаш хӯрдан

چو نتوانستی اندوهانش خوردن

Надонистӣ ки ҳрчўни мҳркорӣ

ندانستی که هرچون مهرکاری

Ба рӯй ояд туро ҳар гӯнаи хорӣ

به روی آید ترا هر گونه خواری

Ҳар онгоҳӣ ки дории гули чудани кор

هر آنگاهی که داری گل چدن کار

Раво бошад ки дастатро хулди хор

روا باشد که دستت را خلد خار

Ба меҳри андари ту чун бозоргонӣ

به مهر اندر تو چون بازارگانی

Азуи гуҳи суди бинии гуҳи зӣоне

ازو گه سود بینی گه زیانی

Ту гуфтӣ бе зӣонеи суди бинӣ

تو گفتی بی زیانی سود بینی

Ваё на оташӣ бе дӯди бинӣ

ویا نه آتشی بی دود بینی

Касе кови тухми куштан пеша дорад

کسی کاو تخم کشتن پیشه دارد

Ҳамеша дил дар он андеша дорад

همیشه دل در آن اندیشه دارد

зи куштан то брстн то дрўдн

ز کشتن تا برستن تا درودن

Басои рнҷо ки бояд озмудан

بسا رنجا که باید آزمودن

Ту тухми ошиқӣ дар дил бикуштӣ

تو تخم عاشقی در دل بکشتی

Ки бор ояд турои ҳури биҳиштӣ

که بار آید ترا حور بهشتی

Надонистӣ казу то бори ёбӣ

ندانستی کزو تا بار یابی

Басии ранҷу басии озори ёбӣ

بسی رنج و بسی آزار یابی

Магари сад раҳ туро гуфтам азин пеш

مگر صد ره ترا گفتم ازین پیش

Макун бедод бар нозуки тани хеш

مکن بیداد بر نازک تن خویش

Ҳавои дил чу мавҷ ангез дарёст

هوای دل چو موج‌انگیز دریاست

Дарав рафтан на кор мард доност

درو رفتن نه کار مرد داناست

Чаҳ ишқи андари дил ва чаҳ тизотш

چه عشق اندر دل و چه تیزآتش

Дар оташи айш кардан кӣ буд хуш

در آتش عیش کردن کی بود خوش

Туро то дӯст бошад моҳи моҳон

ترا تا دوست باشد ماه ماهان

Ҳамон душманат бошад шоҳи шоҳон

همان دشمنت باشد شاه شاهان

Ту дар дил кун ки бинии ранҷу хорӣ

تو در دل کن که بینی رنج و خواری

Кунӣ нокоми сабру бурдборӣ

کنی ناکام صبر و بردباری

Танат бошад ҳамеша ҷои озор

تنت باشد همیشه جای آزار

Дилат ҳамвора бошад ҷои тимор

دلت همواره باشد جای تیمار

Ту бо пели дмон дар корзорӣ

تو با پیل دمان در کارزاری

Надонам чунат бошад растгорӣ

ندانم چونت باشد رستگاری

Ту бо шери жёни андари набардӣ

تو با شیر ژیان اندر نبردی

Надонам чунат бошад шери мардӣ

ندانم چونت باشد شیر مردی

Ту бе киштии ҳамеи дарё гузорӣ

تو بی کشتی همی دریا گذاری

Азуи ҷӯянда дар шоҳворӣ

ازو جوینده دُرّ شاهواری

Надонам чун буд фарҷоми карт

ندانم چون بود فرجام کارت

Чаҳ неку бади намояди рӯзгорат

چه نیک و بد نماید روزگارت

Ту солу моҳ бо он аждаҳое

تو سال و ماه با آن اژدهایی

Ки аз вай нест душманро раҳоӣ

که از وی نیست دشمن را رهایی

Магари як рӯз бар ту роҳ гирад

مگر یک روز بر تو راه گیرد

зи кини дили туро ногоҳ гирад

ز کین دل ترا ناگاه گیرد

Ту хона кардае бар роҳи сайлоб

تو خانه کرده ای بر راه سیلاب

Дарави хуфта ба сони маст дар хоб

درو خفته به سان مست در خواب

Магари икрўзи тӯфонии даройад

مگر یکروز طوفانی درآید

Туро бо хонаи ногуҳи дррбоид

ترا با خانه ناگه دررباید

Ту сад бора ба дом андар нишастӣ

تو صد باره به دام اندر نشستی

Чу бахтати ёр буд аз доми ҷустӣ

چو بختت یار بود از دام جستی

Магари як рӯз натавонӣ бҷстн

مگر یک روز نتوانی بجستن

Равонатро набошад рӯй растан

روانت را نباشد روی رستن

Баси он хорӣ аз ин хорӣ буд беш

بس آن خواری از این خواری بود بیش

Куҷои хӯнат буд дар гардани хеш

کجا خونت بود در گردن خویش

Равонро беш аз ин хорӣ чаҳ доне

روان را بیش از این خواری چه دانی

Ки дар дӯзахи Бамонеи ҷовдонӣ

که در دوزخ بمانی جاودانی

Бад-ӣни сари бошиддати ҳасрати сари анҷом

بدین سر باشدت حسرت سر انجام

Бидон сари бошиддати ворунаи фарҷом

بدان سر باشدت وارونه فرجام

Агар фармони барии пандами ниўшӣ

اگر فرمان بری پندم نیوشی

Шикебе кунӣ дар сабр кӯшӣ

شکیبایی کنی در صبر کوشی

Набошад ҳеҷ мардӣ чун сабурӣ

نباشد هیچ مردی چون صبوری

Бхосаҳи рӯзи ҳиҷру вақти даврӣ

بخاصه روز هجر و وقت دوری

Агар мардӣ кунӣу сабри ҷӯӣ

اگر مردی کنی و صبر جویی

Ба сабри ин зангро аз дил башуе

به صبر این زنگ را از دل بشویی

Агар ту висро солӣ набинӣ

اگر تو ویس را سالی نبینی

Ба дилҷӯе бирав дигар гузинӣ

به دلجویی برو دیگر گزینی

Ба гоҳи ҳиҷри тимораши надорӣ

به گاه هجر تیمارش نداری

Чунон гардӣ ки худ ёдаш наёрӣ

چنان گردی که خود یادش نیاری

Чу бар дил чир гардад меҳри ҷонон

چو بر دل چیر گردد مهر جانان

Ба аз даврӣ набошад ҳеҷ дармон

به از دوری نباشد هیچ درمان

Ҳамаи Меҳрии з нодидан бакоҳад

همه مهری ز نادیدن بکاهد

Кро дида набинад дил нахоҳад

کرا دیده نبیند دل نخواهد

Басои ъшқо ки нодидан задудаст

بسا عشقا که نادیدن زُدوده‌ست

Чунон кардаш ки гуфтӣ худ набӯдаи сет

چنان کردش که گفتی خود نبوده‌ست

Басои рўзо ки ту бинии дили хеш

بسا روزا که تو بینی دل خویش

Намонда ёди вис ӯро кам ва беш

نمانده یاد ویس او را کم و بیش

Ба рӯй мардумон ояд ҳамаи кор

به روی مردمان آید همه کار

Ба дасти оранди коми хеши ночор

به دست آرند کام خویش ناچار

Ба шамшер ва ба динор ва ба фарҳанг

به شمشیر و به دینار و به فرهنگ

Ба тадбир ва ба дастон ва ба найранг

به تدبیر و به دستان و به نیرنگ

Турои корӣ ба рӯй ояд ба гиҳон

ترا کاری به روی آید به گیهان

На тадбираши ҳамеи доне на дармон

نه تدبیرش همی دانی نه درمان

Фасона гаштае дар ҳафт кишвар

فسانه گشته‌ای در هفت کشور

Ҳамеша хор бар чашми бародар

همیشه خوار بر چشم برادر

Киу ма чун ба маҷлис ҷом гиранд

که و مه چون به مجلس جام گیرند

Туро дар ноҳФозон ном гиранд

ترا در ناحفاظان نام گیرند

зи гетии бади гумон чун ту ндонанд

ز گیتی بد گمان چون تو ندانند

Ҳамеи ҷузи но ҷавонмардат нахонанд

همی جز نا جوانمردت نخوانند

Ҳаме гӯйанд чун ӯ кас чаҳ бояд

همی گویند چون او کس چه باید

Ки дар гавҳари бародарро нишоед

که در گوهر برادر را نشاید

Агар худ виса будӣ моҳу хуршед

اگر خود ویسه بودی ماه و خورشید

Хирадро кому ҷонро нозу умед

خرد را کام و جان را ناز و امید

Набоистӣ ки ромини хирадманд

نبایستی که رامین خردمند

Абои висаи бкрдии меҳру пайванд

ابا ویسه بکردی مهر و پیوند

Мабодо дар ҷаҳони он шодӣу ком

مبادا در جهان آن شادی و کام

Казу ояд равонро зиштии ном

کزو آید روان را زشتی نام

Чу ромини шермарди номи густар

چو رامین شیرمرد نام گستر

Ба ном бад Биёлуда сети гавҳар

به نام بد بیالوده‌ست گوهر

Чу олӯда шавад гавҳар ба як нанг

چو آلوده شود گوهر به یک ننگ

Нашавед оби сад дарёи азуи занг

نشوید آب صد دریا ازو زنگ

Чу ҷони мо ки ҷовидон бимонад

چو جان ما که جاویدان بماند

Бимонад номи бад то ҷон бимонад

بماند نام بد تا جان بماند

Ҳамоно нест роминро яке ёр

همانا نیست رامین را یکی یار

Ки ӯро боздорад аз чунин кор

که او را بازدارد از چنین کار

Рафиқии неки рой аз гавҳарӣ ба

رفیقی نیک رای از گوهری به

Дилии осони гузор аз кишварӣ ба

دلی آسان گذار از کشوری به

Ту коми дили з виса барграфтӣ

تو کام دل ز ویسه برگرفتی

зи шохи меҳрбонӣ бар гирифтӣ

ز شاخ مهربانی بر گرفتی

Агар сад соли бинӣ ӯ ҳамонаст

اگر صد سال بینی او همانست

На ҳўролъин ва моҳ осмонаст

نه حورالعین و ماه آسمانست

Азуи беҳтар ба покӣу никуӣ

ازو بهتر به پاکی و نکویی

Ҳазорон беш ёбӣ гар биҷӯе

هزاران بیش یابی گر بجویی

Бад-ӣн бе моиагии умру ҷавонӣ

بدین بی مایگی عمر و جوانی

Ба сари бурдан ба як зан чун туоне

به سر بردن به یک زن چون توانی

Агар ту дайгариро ёр гирӣ

اگر تو دیگری را یار گیری

Ба дили пайванд ӯро хор гирӣ

به دل پیوند او را خوار گیری

Ту дар гетии ҷуз ӯ дилбар надидӣ

تو در گیتی جز او دلبر ندیدی

Азиро бар бутонаши баргузедӣ

ازیرا بر بتانش برگزیدی

Ситора назд ту дорад равое

ستاره نزد تو دارد روایی

Ки бо моҳати набӯдаи сети ошноӣ

که با ماهت نبوده‌ست آشنایی

Ҳаворо аз дили гмраҳ бурун кун

هوا را از دل گمره برون کن

Яке раҳи хештанро озмӯн кун

یکی ره خویشتن را آزمون کن

Ҷаҳон аз ҳинду чин то рӯму барбар

جهان از هند و چین تا روم و بربر

Ба пирӯзии ту дорӣ бо бародар

به پیروزی تو داری با برادر

На ҷузи марзи хуросон кишварӣ нест

نه جز مرز خراسان کشوری نیست

Ва ё ҷузи виси бонӯ дилбарӣ нест

و یا جز ویس بانو دلبری نیست

Нишаст хешро марз дигар ҷӯй

نشست خویش را مرز دگر جوی

з ҳар шаҳрии нигории сим бар ҷӯй

ز هر شهری نگاری سیم‌بر جوی

Ҳамеи байни дилбаронро то бидон гоҳ

همی بین دلبران را تا بدان گاه

Ки ёбии дилбарии некӯтар аз моҳ

که یابی دلبری نیکوتر از ماه

Нгоринӣ ки бо он рӯй некӯаш

نگارینی که با آن روی نیکوش

Шавад висаи зи ёди ту фаромӯш

شود ویسه ز یاد تو فراموش

зи давлат бар хур ва аз зиндагонӣ

ز دولت بر خور و از زندگانی

Барон ҳамвора коми ин ҷаҳонӣ

بران همواره کام این‌جهانی

Бад-ӣни ғмхўоргӣ то кӣ нишинӣ

بدین غمخوارگی تا کی نشینی

Наҳифи ҷони ширин чанд бинӣ

نهیب جان شیرین چند بینی

Гуҳ омад каз бузургони шарми дорӣ

گه آمد کز بزرگان شرم داری

Бародарро ту низ озарми дорӣ

برادر را تو نیز آزرم داری

Гуҳ омад каз ҷавонии коми ҷӯӣ

گه آمد کز جوانی کام جویی

зи базму разм кардани номи ҷӯӣ

ز بزم و رزم کردن نام جویی

Гуҳ омад каз бузургии ёд гирӣ

گه آمد کز بزرگی یاد گیری

Ба фоли нек роҳ дод гирӣ

به فال نیک راه داد گیری

Ту акнӯн подшоиии ҷуст бое

تو اکنون پادشایی جست بایی

Куҷои ҷузи подшоҳиро нишое

کجا جز پادشاهی را نشایی

Ба гирди дояу виса чаҳ гардӣ

به گرد دایه و ویسه چه گردی

Казишон об рӯй худ ббрдӣ

کزیشان آب روی خود ببردی

Ҳамалони ту ҷӯёни ҷоҳу поя

همالان تو جویان جاه و پایه

Ту солу моҳи ҷӯёни вису доя

تو سال و ماه جویان ویس و دایه

Рафиқони ту ҷӯёни подшоиӣ

رفیقان تو جویان پادشایی

Ту ҷӯёни бозӣу нопорсоиӣ

تو جویان بازی و ناپارسایی

Шуд аз ту рӯзгори лаҳву бозӣ

شد از تو روزگار لهو و بازی

Ту дар майдони бозӣ чанд тозӣ

تو در میدان بازی چند تازی

Чаҳ деваст ин ки бар ҷонат фусун кард

چه دیوست این که بر جانت فسون کرد

Турои якборагии чунин забун кард

ترا یکبارگی چونین زبون کرد

Ту андари хизмати ворунаи девӣ

تو اندر خدمت وارونه دیوی

На андари тоъати гиҳони хдиўӣ

نه اندر طاعت گیهان خدیوی

Ҳамеи тарсам ки кори ту ба фарҷом

همی ترسم که کار تو به فرجام

Чунон гардад ки ёбад душманати ком

چنان گردد که یابد دشمنت کام

Агар панди раҳеро кори бандӣ

اگر پند رهی را کار بندی

Шӯии рустаи зи чандини мустамандӣ

شوی رسته ز چندین مستمندی

Ғамат шодӣ шавад сахтяти ромиш

غمت شادی شود سختیت رامش

Балои хушӣу нодоняти дониш

بلا خوشی و نادانیت دانش

Агар сайряти номад зонгаҳ дидӣ

اگر سیریت نامد زانگه دیدی

На ман гуфтам сухан на ту шунидӣ

نه من گفتم سخن نه تو شنیدی

Ҳаме кун ҳамчунин то худ чаҳ ояд

همی کن همچنین تا خود چه آید

Ҷаҳони бозятро бозии намояд

جهان بازیت را بازی نماید

Ту бошӣ дар миёни мо бар канора

تو باشی در میان ما بر کناره

Набошад ҷузи дурудӣ бар назора

نباشد جز درودی بر نظاره

Чу бишунид ин сухани ромини бедил

چو بشنید این سخن رامین بیدل

Ту гуфтӣ чун харӣ шуд монда дар гул

تو گفتی چون خری شد مانده در گل

Гуҳӣ чун лола шуд рӯйиши зи тшўир

گهی چون لاله شد رویش ز تشویر

Гуҳӣ чун заъфарону гоҳ чун қӣр

گهی چون زعفران و گاه چون قیر

Бадв гуфт ин ки ту гӯйӣ чунинаст

بدو گفت این که تو گویی چنینست

Дили ман бо равони ман ба кинаст

دل من با روان من به کینست

Шунидам панди хубатро шунидам

شنیدم پند خوبت را شنیدم

Буридам зини дил нодон буридам

بریدم زین دل نادان بریدم

Набинӣ ту марои зини пас ҳўоҷўӣ

نبینی تو مرا زین پس هواجوی

Наронад низ бар рӯем ҳавои ҷӯй

نراند نیز بر رویم هوا جوی

Манам фардоу роҳи моҳи обод

منم فردا و راه ماه‌آباد

Бигардам дар ҷаҳон чун гӯри озод

بگردم در جهان چون گور آزاد

Ниёем дар миёни меҳри ҷӯён

نیایم در میان مهر جویان

Наварзам низ меҳри моҳрӯён

نورزم نیز مهر ماهرویان

Чунон корӣ чаро варзам ба умед

چنان کاری چرا ورزم به امید

Ки ҷонамро аз ӯ нангаст ҷовид

که جانم را از او ننگست جاوید