Чу аз нахчир боз омад рФидо
چو از نخچیر باز آمد رفیدا
Якояки роз бар гул кард пайдо
یکایک راز بر گل کرد پیدا
Ки ромини кӣнаи кишту меҳри бадрӯд
که رامین کینه کشت و مهر بدرود
Ҳамон гавҳар ки дар дил дошт бинмуд
همان گوهر که در دل داشت بنمود
Агар ҷовиди вайро озмоиӣ
اگر جاوید وی را آزمایی
Дилаши ҷӯӣу некуии намое
دلش جویی و نیکویی نمایی
Ҳамон мораст ҳангом гузидан
همان مارست هنگام گزیدن
Ҳамон гургаст ҳангом даридан
همان گرگست هنگام دریدن
Дарахти талхи ҳам талх оварад бар
درخت تلخ هم تلخ آورد بر
Агар чаҳ мо диҳемаши оби шукр
اگر چه ما دهیمش آب شکر
Агар сад раҳи бполоиии мис ва рӯй
اگر صد ره بپالایی مس و روی
Ба полудан нагардад зари худ рӯй
به پالودن نگردد زر خود روی
Вагар сад бор бар оташ наҳй қӣр
و گر صد بار بر آتش نهی قیر
Нагирад қӣри ҳаргизи гӯнаи шер
نگیرد قیر هرگز گونه شیر
Агар ромин ба каси шоиста будӣ
اگر رامین به کس شایسته بودی
Вафо бо виса бонӯ намӯдӣ
وفا با ویسهٔ بانو نمودی
Чу ромини вису мӯбадро ншоист
چو رامین ویس و موبد را نشایست
Турои ҳам ҷуфт ӯ бӯдан набоист
ترا هم جفت او بودن نبایست
Дили ромин ҳамеша зуд сайраст
دل رامین همیشه زود سیرست
зи бдсозӣу бдхўиӣ чу шераст
ز بدسازی و بدخویی چو شیرست
Чу ӯро бо дигар касҳо надидӣ
چو او را با دگر کسها ندیدی
зи нодонии ҳавоӣ ӯ гузидӣ
ز نادانی هوای او گزیدی
Чаҳ меҳру ростӣ ҷустани зи ромин
چه مهر و راستی جستن ز رامین
Чаҳ андари шӯраи куштани тозаи насрин
چه اندر شوره کِشتن تازه نسرین
Чаро бо бе вафои пайванди ҷустӣ
چرا با بی وفا پیوند جستی
Чаро аз заҳри феъли қанди ҷустӣ
چرا از زهر فعل قند جستی
Ва лекин чун қазоро бӯданӣ буд
و لیکن چون قضا را بودنی بود
Азин беҳудаи гуфтан бо ту чаҳ суд
ازین بیهوده گفتن با تو چه سود
Чу ромин низ боз омад зи нахчир
چو رامین نیز باز آمد ز نخچیر
Чу нахчирии бади андар дил зада тир
چو نخچیری بد اندر دل زده تیر
Гиреҳи бастаи миёни абрувон ро
گره بسته میان ابروان را
Ба хӯни дидагони шастаи рухон ро
به خون دیدگان شسته رخان را
Ба базми шодхўорӣ дар , чунон буд
به بزم شادخواری در، چنان بود
Ки гуфтӣ мисли шахсе беравон буд
که گفتی مثل شخصی بی روان بود
Гули гули буии пеш ӯ нишаста
گل گلبوی پیش او نشسته
Ба рухи бозори бути рӯйони шикаста
به رخ بازار بت رویان شکسته
Ба болои рост чун сарви ҷавона
به بالا راست چون سرو جوانه
зи сарви оташи броҳхтаҳи забона
ز سرو آتش برآهخته زبانه
Ба пайкари нағз чун моҳи ду ҳафта
به پیکر نغز چون ماه دو هفته
Ба ма бар , лолау сӯсани шукуфта
به مه بر، لاله و سوسن شکفته
зи рух бар ҳар дилии борандаи оташ
ز رخ بر هر دلی بارنده آتش
Чунон каз нӯки ғамзаи тири Ораш
چنان کز نوک غمزه تیر آرش
Чунон бади пеши ромини он саман бар
چنان بد پیش رامین آن سمنبر
Ки бошад пеши мурдаи ганҷи гавҳар
که باشد پیش مرده گنج گوهر
Таниш бар ҷои мондаи дил на бар ҷой
تنش بر جای مانده دل نه بر جای
Ҳаме гуфта зи меҳраш ҳар замони вой
همی گفته ز مهرش هر زمان وای
Дил ӯро чунон омад гумоне
دل او را چنان آمد گمانی
Ки ҳаст он ҳолаш аз мардум наоне
که هست آن حالش از مردم نهانی
Ба дили мӯяи кунон бо иўбаҳи ҷуфт
به دل مویه کنان با یوبهٔ جفت
Ниҳон аз ҳар касе бо дил ҳаме гуфт
نهان از هر کسی با دل همی گفت
Чаҳ хуштар бошад аз базми ҷавонон
چه خوشتر باشد از بزم جوانان
Ба ҳам хуррам нишаста меҳрбонон
به هم خرم نشسته مهربانان
Марои ин базм ва ин айвони хуррам
مرا این بزم و این ایوان خرم
Ба дили нохўштрст аз ҷои мотам
به دل ناخوشترست از جای ماتم
Чунон ояднигорамро гумоне
چنان آید نگارم را گمانی
Ки ман ҳастам кунун дар шодмонӣ
که من هستم کنون در شادمانی
Надорад огаҳӣ аз рӯзгорам
ندارد آگهی از روزگارم
Ки ман чун мустаманду дили фигорам
که من چون مستمند و دل فگارم
Ҳамоно гуяд акнӯн он нигорин
همانا گوید اکنون آن نگارین
Ки аз меҳрам биёсуда сети ромин
که از مهرم بیاسودهست رامین
Надонад ҳолати ман дар ҷудоӣ
نداند حالت من در جدایی
Бурӣдаи зи ошноёни ошноӣ
بریده ز آشنایان آشنایی
Ҳаме гуяд кунун он дилбари ман
همی گوید کنون آن دلبر من
Бирафт он бе вафои ёр аз бар ман
برفت آن بی وفا یار از بر من
Ба шодӣ бо дигар дилдор бинишаст
به شادی با دگر دلدار بنشست
Ҳаворо дар дилаш бозор бишикаст
هوا را در دلش بازار بشکست
Надонад то бирафтам аз бар ӯ
نداند تا برفتم از بر او
Ҳамеи печам чу мишкӣни чанбар ӯ
همی پیچم چو مشکین چنبر او
Қазо чаҳ навишт гӯйӣ бар сари ман
قضا چهنوشت گویی بر سر من
Чаҳ хоҳад кард бо ман ахтари ман
چه خواهد کرد با من اختر من
Чаҳ хоҳам дид зон сарви самани буи
چه خواهم دید زان سرو سمنبوی
Чаҳ хоҳам дид зон моҳи сухани гӯй
چه خواهم دید زان ماه سخنگوی
На чун ӯ дар ҷаҳон бошад ситамгар
نه چون او در جهان باشد ستمگر
На чун ман бар замин бошад ситам бар
نه چون من بر زمین باشد ستم بر
зи бас хорӣ кашӣдан чун заминам
ز بس خواری کشیدن چون زمینم
зи баси ранҷ озмудани оҳанӣнам
ز بس رنج آزمودن آهنینم
БФрсўдми зи ранҷу дарду тимор
بفرسودم ز رنج و درد و تیمار
На хари гаштам ки то мурдани кашами бор
نه خر گشتم که تا مردن کشم بار
Рӯми гавҳари зи кон хеш ҷӯям
روم گوهر ز کان خویش جویم
Ҳамон дармони ҷон хеш ҷӯям
همان درمان جان خویش جویم
Маро дард омад аз но дидани дӯст
مرا درد آمد از نا دیدن دوست
Кунун дармони ман ҳам дидан ӯст
کنون درمان من هم دیدن اوست
Ки дидаи сет эй аҷаби дардӣ ба гиҳон
که دیدهست ای عجب دردی به گیهان
Ки чун ӯро бидидӣ гашти дармон
که چون او را بدیدی گشت درمان
Марои шодӣу ғами ҳарду аз онаст
مرا شادی و غم هردو از آنست
Ки дидораши марои хуштар з ҷонаст
که دیدارش مرا خوشتر ز جانست
Чаро бо бахти худ чандини ситезам
چرا با بخت خود چندین ستیزم
Чаро аз кори худ чандини гурезам
چرا از کار خود چندین گریزم
Ҷрои дард аз табиби хеши пӯшам
جرا درد از طبیب خویش پوشم
Бало беш оварадгар беш кӯшам
بلا بیش آورد گر بیش کوشم
Наҷӯям беш азин бо дили мудоро
نجویم بیش ازین با دل مدارا
Кунам розаш ба гетии ошкоро
کنم رازش به گیتی آشکارا
Маро бигузашт оби фурқат аз сар
مرا بگذشت آب فرقت از سر
Бад-ӣни ҳолам мудоро нест дархур
بدین حالم مدارا نیست درخور
Рӯм бо дӯст гӯям ҳар чаҳ гӯям
روم با دوست گویم هر چه گویم
Магари занги ҷафо аз дил башуем
مگر زنگ جفا از دل بشویم
Ва лекини ман зи бемории чунинам
و لیکن من ز بیماری چنینم
Нмонми зиндагар рӯйиш набинам
نمانم زنده گر رویش نبینم
Ҳам акнӯн роҳи шаҳри дӯсти гирам
هم اکنون راه شهر دوست گیرم
Ки гар меРом ба роҳ дӯст меРом
که گر میرم به راه دوست میرم
Ниҳандам гӯри борӣ бар сари роҳ
نهندم گور باری بر سر راه
Ҳама гетӣ шаванд аз ҳолами огоҳ
همه گیتی شوند از حالم آگاه
Ғарибоне ки хокамро бибинанд
غریبانی که خاکم را ببینند
Замонӣ бар сар гӯрам нишинанд
زمانی بر سر گورم نشینند
Ббхшоинд чун ҳолам бидонанд
ببخشایند چون حالم بدانند
Ба некӣ бар забон номам баронанд
به نیکی بر زبان نامم برانند
Ғарибӣ буд кушта шуд зи ҳиҷрон
غریبی بود کشته شد ز هجران
Рӯонашро биёмурзод яздон
روانش را بیامرزاد یزدان
Ғарибонро ғарибони ёди оранд
غریبان را غریبان یاد آرند
Ки эшон икдгрро ёдгоранд
که ایشان یکدگر را یادگارند
Ҳама ҷое ғарибон хор бошанд
همه جایی غریبان خوار باشند
Азирои икдгрро ёр бошанд
ازیرا یکدگر را یار باشند
зи марг онгоҳ бошад нанг бар ман
ز مرگ آنگاه باشد ننگ بر من
Ки ман кушта шавам дар дасти душман
که من کشته شوم در دست دشمن
Вагар кушта шавам дар ҳасрати дӯст
وگر کشته شوم در حسرت دوست
Маро зон марги номӣ сахт некӯаст
مرا زان مرگ نامی سخت نیکوست
Бкўшидми басӣ бо пел ва бо шер
بکوشیدم بسی با پیل و با شیر
Ба ҷанг андар шудам бар ҳардуони чир
به جنگ اندر شدم بر هردوان چیر
Басои лашкар ки ман баркандам аз ҷой
بسا لشکر که من برکندم از جای
Басои душман ки ман бФгндм аз пой
بسا دشمن که من بفگندم از پای
Замини бӯсади фалаки пеши Аннанам
زمین بوسد فلک پیش عنانم
Камари бандади қазои пеши синонам
کمر بندد قضا پیش سنانم
зи хорӣ ҳар чаҳ ман кардам ба душман
ز خواری هر چه من کردم به دشمن
Бикрад акнӯн фироқи дӯст бо ман
بکرد اکنون فراق دوست با من
зи дасти кини душмани рустаи гаштам
ز دست کین دشمن رسته گشتم
Ба дасти меҳри ҷонони бастаи гаштам
به دست مهر جانان بسته گشتم
Набӯдӣ маргро ҳаргиз ба ман роҳ
نبودی مرگ را هرگز به من راه
Агар на фурқаташ будӣ камӣни гоҳ
اگر نه فرقتش بودی کمین گاه
Надонам чун рӯм танҳо азидр
ندانم چون روم تنها ازیدر
Ки на лашкар барам бо худ на раҳбар
که نه لشکر برم با خود نه رهبر
Маро танҳо азидр рафт бояд
مرا تنها ازیدر رفت باید
Кигар лашкар барам бо худ нишоед
که گر لشکر برم با خود نشاید
Чу ман лашкар барам бо худ дарин роҳ
چو من لشکر برم با خود درین راه
зи ҳоли ман хабар ёбад шаҳаншоҳ
ز حال من خبر یابد شهنشاه
Дигар бораи марои хории намояд
دگر باره مرا خواری نماید
зи висаи ҳеҷ комами брнёид
ز ویسه هیچ کامم برنیاید
Вагар танҳо рӯми роҳам ба бимаст
وگر تنها روم راهم به بیمست
Ки кӯҳ аз барф ҳамчун кон симаст
که کوه از برف همچون کان سیمست
зи борони даштҳоро равад хезаст
ز باران دشتها را رود خیزست
зи сармои дому дадро растхезаст
ز سرما دام و دد را رستخیزست
Кунун пар барф бошад кишвари Марв
کنون پر برف باشد کشور مرو
Ҳавои кофури борад бар сари сарв
هوا کافور بارد بر سر سرو
Бад-ӣни ҳангоми сахту барфу сармо
بدین هنگام سخت و برف و سرما
Надонам чун рӯм дар роҳ танҳо
ندانم چون روم در راه تنها
Бтар зини барфу роҳ сахт онаст
بتر زین برف و راه سخت آنست
Ки он бут рӯй бар ман дил гаронаст
که آن بت روی بر من دل گرانست
На омрзди маро на рухи намояд
نه آمرزد مرا نه رخ نماید
На бар бом ояд ва на дар кушояд
نه بر بام آید و نه در گشاید
На аз хӯбии намояди ҳеҷ кирдор
نه از خوبی نماید هیچ کردار
На бар пӯзиши ниўшди ҳеҷ гуфтор
نه بر پوزش نیوشد هیچ گفتار
Бимонами хастаи дил чун ҳалқа бар дар
بمانم خسته دل چون حلقه بر در
Шавад навмеди ҷонами ранҷ бе бар
شود نومید جانم رنج بی بر
Дариғо мардӣу номи баландам
دریغا مردی و نام بلندم
Камону тиру шамшеру камандам
کمان و تیر و شمشیر و کمندم
Дариғо мураккабони роҳворам
دریغا مرکبان راهوارم
Дариғо дӯстон бе шуморам
دریغا دوستان بیشمارم
Дариғо тахту айвону сипоҳам
دریغا تخت و ایوان و سپاهم
Дариғо кишвару шоҳӣу гоҳам
دریغا کشور و شاهی و گاهم
Марои корӣ ба рӯй омад зи гиҳон
مرا کاری به روی آمد ز گیهان
Ки ёрӣ хост натавонам азишон
که یاری خواست نتوانم ازیشان
Наҳифам нест аз жўпину ханҷар
نهیبم نیست از ژوپین و خنجر
Набардам нест бо фағфуру қайсар
نبردم نیست با فغفور و قیصر
Наҳифам зон рух чун офтобаст
نهیبم زان رخ چون آفتابست
Набардам бо дилии пари дард ва тобаст
نبردم با دلی پر درد و تابست
Ҳунар бо дил надонам чун намоям
هنر با دل ندانم چون نمایم
Дар баста ба мардӣ чун гушойам
در بسته به مردی چون گشایم
Гуҳӣ гӯям дило то кӣ ситезӣ
گهی گویم دلا تا کی ستیزی
Сиришк аз чашму об аз рӯй резӣ
سرشک از چشم و آب از روی ریزی
Ҳамаи касро зи дили шодӣ ва нозаст
همه کس را ز دل شادی و نازست
Маро аз ту ҳамаи сӯз ва гудозаст
مرا از تو همه سوز و گدازست
Гуҳӣ бошам дар оташи гоҳ дар об
گهی باشم در آتش گاه در آب
На рӯзам хуррамӣ бошад на шаби хоб
نه روزم خرمی باشد نه شب خواب
На боғами хуш буд на коху айвон
نه باغم خوش بود نه کاخ و ایوان
На торам на шабистон ва на майдон
نه طارم نه شبستان و نه میدان
На бо мардум ба саҳро асб тозам
نه با مردم به صحرا اسب تازم
На бо ёрон ба майдони гӯии бозам
نه با یاران به میدان گوی بازم
На дар разми саворон ном ҷӯям
نه در رزم سواران نام جویم
На дар базми ҷавонон ком ҷӯям
نه در بزم جوانان کام جویم
На бо озодагон хуррам нишинам
نه با آزادگان خرم نشینم
На аз хубони якеро баргузинам
نه از خوبان یکی را برگزینم
Ба ҷои роҳи дастони дили афрӯз
به جای راه دستان دلافروز
Ба гӯшам сарзаниш ояд шабу рӯз
به گوشم سرزنش آید شب و روز
Ба кӯҳистону хузистону Кирмон
به کوهستان و خوزستان و کرمان
Ба табаристону гиреҳгону хуросон
به طبرستان و گرگان و خراسان
Равандаи ёди ман бар ҳар забонӣ
رونده یاد من بر هر زبانی
Фитодаи номи ман дар ҳар даҳоне
فتاده نام من در هر دهانی
Чу бниўшии з ҳар даштӣ ва равадӣ
چو بنیوشی ز هر دشتی و رودی
Ҳаме гӯйанд бар ҳолами сурӯдӣ
همی گویند بر حالم سرودی
Ҳамм дар шаҳри донандаи ҷавонон
همم در شهر داننده جوانان
Ҳамм бар дашти хонандаи шубонон
همم بر دشت خواننده شبانان
Занон дар хонау мардон ба бозор
زنان در خانه و مردان به بازار
Сурӯди ман ҳаме гӯйанд ҳамвор
سرود من همی گویند هموار
Маро дар мӯӣ сар омад сифедӣ
مرا در موی سر آمد سفیدی
Ҳануз андари дилами номади навидӣ
هنوز اندر دلم نامد نویدی
На давр аз ман худ он бут рӯй ҳураст
نه دور از من خود آن بت روی حورست
Ки сабру хобу ҳушам низ давраст
که صبر و خواب و هوشم نیز دورست
зи баси зардии ҳамеи монам ба динор
ز بس زردی همی مانم به دینار
зи баси сустии ҳамеи монам ба бемор
ز بس سستی همی مانم به بیمار
На панҷа гом битавонам давидан
نه پنجه گام بتوانم دویدن
На ангуштии камон худ кашӣдан
نه انگشتی کمان خود کشیدن
Ҳар он рӯзӣ ки ман бораи давонам
هر آن روزی که من باره دوانم
зи сустии бугсалади гӯйии миёнам
ز سستی بگسلد گویی میانم
Магар мумин шуд он рўиинаҳи пуштам
مگر مومین شد آن رویینه پشتم
Магар пашмин шуд он сангинаи муштам
مگر پشمین شد آن سنگینه مشتم
Сутури ман ки таги бФзўдӣ аз гӯр
ستور من که تگ بفزودی از گور
Бар охири ҳамчу ман гашта сет бе зӯр
بر آخر همچو من گشتهست بی زور
На юзонро сӯии ғурмони давонам
نه یوزان را سوی غرمان دوانم
На бозонро сӯии кбгони пронм
نه بازان را سوی کبگان پرانم
На бо киштии гарони зӯри озмоим
نه با کُشتیگران زور آزمایم
На бо май хўоргон ромиш физойам
نه با مِیْ خوارگان رامش فزایم
Ҳмолонми ҳама аз бахт нозанад
همالانم همه از بخت نازند
Гуҳии аспу гуҳӣ нозаш тарозанд
گهی اسپ و گهی نازش طرازند
Гуруҳе бо батон хуррам ба боғанд
گروهی با بتان خرم به باغند
Гуруҳгии шодмон бар дашт ва роғанд
گروگی شادمان بر دشت و راغند
Гуруҳе гулшан оройанду айвон
گروهی گلشن آرایند و ایوان
Гуруҳеи боғи пироинду бустон
گروهی باغ پیرایند و بستان
Гуруҳеро басар бар роҳи дониш
گروهی را بصر بر راه دانش
Гуруҳеро бадал дар озу ромиш
گروهی را بدل در آز و رامش
Марои ози ҷаҳон аз дил бирафта сет
مرا آز جهان از دل برفتهست
Дилами гӯйӣ ки чун бахтам бихуфта сет
دلم گویی که چون بختم بخفتهست
Чу пайками рӯзу шаб дар роҳи монда
چو پیکم روز و شب در راه مانده
Чу обами солу ма дар чоҳи монда
چو آبم سال و مه در چاه مانده
Наёрам тан ба бистари сар ба болин
نیارم تن به بستر سر به بالین
Маро ҳаст ин ва он ҳар ду намад зин
مرا هست این و آن هر دو نمد زین
Гуҳӣ бо деви гирдам дар биёбон
گهی با دیو گردم در بیابان
Гуҳӣ бо шери хспм дар Нитсаатон
گهی با شیر خسپم در نیستان
Бад-ӣн гетӣ надидам шодкомӣ
بدین گیتی ندیدم شادکامی
Бидон гетӣ набинам неки номӣ
بدان گیتی نبینم نیک نامی
Маро бибаред теғи меҳрбонӣ
مرا ببرید تیغ مهربانی
зи коми аинҷҳонӣу онҷҳонӣ
ز کام اینجهانی و آنجهانی
Ҳаме то дигарон некии сголнд
همی تا دیگران نیکی سگالند
Ба тавбаи ҷон бадхоҳон бимоланд
به توبه جان بدخواهان بمالند
Ман андари чоҳи ишқу банди меҳрам
من اندر چاه عشق و بند مهرم
Ту пиндорӣ ки худ фарзанди меҳрам
تو پنداری که خود فرزند مهرم
Дило то кӣ зи меҳр оташ фурӯзӣ
دلا تا کی ز مهر آتش فروزی
Маро дар бутаи тимори сӯзӣ
مرا در بوتهٔ تیمار سوزی
Дило бедонишӣ аз ҳади ббрдӣ
دلا بی دانشی از حد ببردی
Марои киштӣ ба ғам ва худ намардӣ
مرا کشتی به غمّ و خود نمردی
Дило аз нохушӣ чун заҳри гаштӣ
دلا از ناخوشی چون زهر گشتی
Ба меҳр аз ду ҷаҳон бе баҳри гаштӣ
به مهر از دو جهان بی بهر گشتی
Мабодо чун ту дили касро ба гиҳон
مبادا چون تو دل کس را به گیهان
Ки баси мастӣу беҳӯшӣу нодон
که بس مستی و بیهوشی و نادان
Чу ромин кард бо дили соъатии ҷанг
چو رامین کرد با دل ساعتی جنگ
Ҳам ӯ аз дил ҳазимат кард дилтанг
هم او از دل هزیمت کرد دلتنگ
Дилаши ҳргаҳи азу пандӣ шунидӣ
دلش هرگه ازو پندی شنیدی
Чу мурғи србридаҳи бртпидӣ
چو مرغ سربریده برتپیدی
Чунон дилтанг шуд ромин дар он базм
چنان دلتنگ شد رامین در آن بزم
Казу бигурехт ҳамчун баддил аз разм
کزو بگریخت همچون بددل از رزم
Фурӯд омад зи тахти шоҳвораш
فرود آمد ز تخت شاهوارش
Биовараданд Рахши роҳвораш
بیاوردند رخش راهوارش
Ба пушти Рахш ки пайкар даромад
به پشت رخشِ کُه پیکر درآمد
Ту гуфтӣ Рахш ӯро пар бар омад
تو گفتی رخش او را پر بر آمد
з дарвоза бишуд чун раҳи шиносон
ز دروازه بشد چون ره شناسان
Гирифтаи роҳу ҳанҷори хуросон
گرفته راه و هنجار خراسان