Пар аз нахли хурмои яке беша дид

پر از نخل خرما یکی بیشه دید

Чунон космони бади дарави нопадид

چنان کآسمان بد درو ناپدید

Ту гуфтӣ магар ҳар дарахтии зи бор

تو گفتی مگر هر درختی ز بار

Арӯсӣаст оростаи ҳури вор

عروسیست آراسته حور وار

Аз оҳӯи ҳамаи беша беш аз газоф

از آهو همه بیشه بیش از گزاف

Аз он об кофураш омад зи ноф

از آن آب کافورش آمد ز ناف

Ба марзи биёбону реги равон

به مرز بیابان و ریگ روان

Гузар кард аз андӯҳи рустаи равон

گذر کرد از اندوه رسته روان

Басии зар аз он рег бардоштанд

بسی زر از آن ریگ برداشتند

Ки як гом безар нагузоштанд

که یک گام بی زر نگذاشتند

Чу аз рег бигузашту роҳи дароз

چو از ریگ بگذشت و راه دراز

Бар марғзорӣ хуш омад фароз

بر مرغزاری خوش آمد فراز

Пар аз мурғи рангини ҳамаи марғзор

پر از مرغ رنگین همه مرغزار

Ба дастони хурӯшанда ҳар мурғи зор

به دستان خروشنده هر مرغ زار

Аз он хайли мурғони ҷудо ҳар касе

از آن خیل مرغان جدا هر کسی

Гирифтанд аз баҳри куштани басӣ

گرفتند از بهر کشتن بسی

Ба оҳани ҳамеи ҳалқашон ҳар ки кишт

به آهن همی حلقشان هر که کشت

Бурӣда нашуд ҷуз ба санги дурушт

بریده نشد جز به سنگ درشت

Аз он пас киӣ дид бартари зи меғ

از آن پس کهی دید برتر ز میغ

Ки аз теғ ӯ бар задӣ моҳи теғ

که از تیغ او بر زدی ماه تیغ

Ҳар он мурғи парандаи андари ҳаво

هر آن مرغ پرنده اندر هوا

Ки кардӣ бар он кӯҳ рафтани ҳаво

که کردی بر آن کوه رفتن هوا

Туонаш набӯдӣ паридани зи ҷой

توانش نبودی پریدن ز جای

Магари ҳамчуи пайкон давидан ба пой

مگر همچو پیکان دویدن به پای

Ҳамон ҷо дигар санги бади ҷазаъи ранг

همان جا دگر سنگ بد جزع رنگ

з ҳар санги пайдонигор паланг

ز هر سنگ پیدا نگار پلنگ

Ки ҳар санг агар пора шуд сад ҳазор

که هر سنگ اگر پاره شد صد هزار

Ба ҳар санг бар бади палангӣ нигор

به هر سنگ بر بد پلنگی نگار

Аз он ҳар ки бастии яке бар миён

از آن هر که بستی یکی بر میان

Накардӣ паланги жёнши зиён

نکردی پلنگ ژیانش زیان

Дигар ҷой дар раҳи диҳӣ чанд дид

دگر جای در ره دهی چند دید

Бар кӯҳӣ аз тозаи гули нопадид

بر کوهی از تازه گل ناپدید

Бар он кӯҳи бтхонаҳ эй содаи санг

بر آن کوه بتخانه ای ساده سنگ

Чу дебои ҳамаи санги авранги ранг

چو دیبا همه سنگ اورنگ رنگ

Яке тахти пирӯзаи андари миён

یکی تخت پیروزه اندر میان

Ҳамаи тахт бар пайкари чинён

همه تخت بر پیکر چینیان

зи зару зи ёқӯт ва дару ?ҷамаст

ز زرّ و ز یاقوت و درّ و جمست

Дарави чорбт даст дода ба даст

درو چاربت دست داده به دست

Сухангӯӣ ҳар чор бо икдгр

سخنگوی هر چار با یکدگر

Намояндаи ангушту пичндаҳи сар

نماینده انگشت و پیچنده سر

Нбдшони дилу ҷону бадашони сухан

نبدشان دل و جان و بدشان سخن

Надонист кас гуфт эшон зи бен

ندانست کس گفت ایشان ز بن

Валек ар бадии даҳ тан аз мардумон

ولیک ار بدی ده تن از مردمان

Ҷудо ҳар яке зу ба дигари забон

جدا هر یکی زو به دیگر زبان

з ҳар чорбти гуфтугӯӣу хурӯш

ز هر چاربت گفتگوی و خروش

Чу гуфтор хеш омадишон ба гӯш

چو گفتار خویش آمدیشان به گوش

Дигар шаҳрӣ омадаш кучаки зи пеш

دگر شهری آمدش کوچک ز پیش

Дар ӯ мардуми анбӯҳ аз андоза беш

در او مردم انبوه از اندازه بیش

Ба наздаш яке чашмаи обгир

به نزدش یکی چشمه آبگیر

Ки паҳноаш нагузоштӣ кас ба тир

که پهناش نگذاشتی کس به تیر

Аз он чашмаи шабгир то гоҳи шом

از آن چشمه شبگیر تا گاه شام

Ҳаме моҳӣ оварад ҳар кас ба дом

همی ماهی آورد هر کس به دام

Бкрдндии онро ба хуршеди хушк

بکردندی آن را به خورشید خشک

Чу кофури бади рангу бӯяш чу машк

چو کافور بد رنگ و بویش چو مشک

Ҷудо ҳар касе риштаи з он тофтӣ

جدا هر کسی رشته ز آن تافتی

Чу аз пунба зу ҷомаҳо бофтӣ

چو از پنبه زو جامه ها بافتی

Ба кӯҳи андараши чашмаи бад низ чанд

به کوه اندرش چشمه بد نیز چند

Ба коми андаруни об ҳар як чу қанд

به کام اندرون آب هر یک چو قند

Ба гармо бадӣ гашта он оби ях

به گرما بدی گشته آن آب یخ

Ба сармои равон аз бар регу шх

به سرما روان از بر ریگ و شخ

Дигар дид бтхонаҳ аз зари хом

دگر دید بتخانه از زر خام

Сипедаш дару бом чун сими хом

سپیدش در و بام چون سیم خام

Майонаш яке тахти симинаи соз

میانش یکی تخت سیمینه ساز

Бидон тахти заррини бутии хуфтаи боз

بدان تخت زرین بتی خفته باز

Сари сол чун офтоб аз барра

سر سال چون آفتاب از بره

Фурӯзанда кардӣ ҷаҳони яксара

فروزنده کردی جهان یکسره

Барони тахти бут бар сари афроштӣ

برآن تخت بت بر سر افراشتی

Биҷустӣ ва як наъраи бардоштӣ

بجستی و یک نعره برداشتی

Гар об аз даҳонаш омадӣ шохи шох

گر آب از دهانش آمدی شاخ شاخ

Бар миваи он сол будӣ фарох

بر میوه آن سال بودی فراخ

Вагар номадӣ доштандӣ ба фол

و گر نامدی داشتندی به فال

Ки ночор бархестӣ тнгсол

که ناچار برخاستی تنگسال

Аз он ҳар каси огоҳи гаштии зи пеш

از آن هر کس آگاه گشتی ز پیش

Мари он солро сохтӣ кори хеш

مر آن سال را ساختی کار خویش

Баробараши майлӣ бад ангехта

برابرش میلی بد انگیخته

Аз он майли таблӣ дар овехта

از آن میل طبلی در آویخته

Крои давр будӣ касу хешу ёр

کرا دور بودی کس و خویش و یار

Ба номаш чу барадӣ задӣ кафи ду бор

به نامش چو بردی زدی کف دو بار

Шудӣ табл агар мурда будӣ хамӯш

شدی طبل اگر مرده بودی خموش

Вагар зинда будӣ гирифтӣ хурӯш

و گر زنده بودی گرفتی خروش

Аз он чанд манзил дигар бргзшт

از آن چند منزل دگر برگذشت

Ба нахчири гуҳ буд рӯзӣ ба дашт

به نخچیر گه بود روزی به دشت

Замин дид яксар ҳамаи содаи рег

زمین دید یکسر همه ساده ریگ

Бару бум аз ӯ ҳамчу бар ҷӯши дег

بر و بوم از او همچو بر جوش دیگ

Фурӯзон дар он рег бо туфу тоб

فروزان در آن ریگ با تف و تاب

Давон моҳён дид ҳамчун дар об

دوان ماهیان دید همچون در آب

Ба Аҳвоз гӯйанд бошад ҳамин

به اهواز گویند باشد همین

Наёбанд ҷое ба дигари замин

نیابند جایی به دیگر زمین

Ба бӯмӣ буд хушк ва аз нами тиҳӣ

به بومی بود خشک و از نم تهی

Хўрндши занон аз паии фарбеҳӣ

خورندش زنان از پی فربهی

Ба ҷое дигар дид бар санглох

به جایی دگر دید بر سنگلاخ

Дарахтии гшни барг бисёр шох

درختی گشن برگ بسیار شاخ

Бирав пашми рустаи зи мишони фузун

برو پشم رسته ز میشان فزون

Ба нармӣ чу хаз ва ба сурхӣ чу хӯн

به نرمی چو خز و به سرخی چو خون

Яке шаҳри бад наздаш ороста

یکی شهر بد نزدش آراسته

Пар аз хӯбӣу мардуму хоста

پر از خوبی و مردم و خواسته

Аз он пашм ҳар кас ҳаме тофтанд

از آن پشم هر کس همی تافتند

Ваз ӯ фарш ва ҳам ҷома ҳо бофтанд

وز او فرش و هم جامه ها بافتند

Ҳар он гуҳ ки хуррам баҳор омадӣ

هر آن گه که خرم بهار آمدی

Гули он дарахт ошкор омадӣ

گل آن درخت آشکار آمدی

Чу говии яке ҷонвари тизпўӣ

چو گاوی یکی جانور تیزپوی

зи дарё канор омадӣ назд ӯй

ز دریا کنار آمدی نزد اوی

Шудӣ гуҳи гуҳаши пеши ғалтон ба хок

شدی گه گهش پیش غلتان به خاک

Чу хоҳишгарии пеши яздони пок

چو خواهشگری پیش یزدان پاک

Ҳаме то бадии гули з наздаш се моҳ

همی تا بدی گل ز نزدش سه ماه

Нарафтӣ магари зии чарогоҳи гоҳ

نرفتی مگر زی چراگاه گاه

Чу глҳош яксар фурӯи рехтӣ

چو گلهاش یکسر فرو ریختی

Хурӯшидан ва нола ангехтӣ

خروشیدن و ناله انگیختی

Задӣ бар замини сари зи пеши дарахт

زدی بر زمین سر ز پیش درخت

Ҳаме то бкрдии сарви лухти лухт

همی تا بکردی سرو لخت لخت

Шудӣ боз ва то гул надидӣ ба бор

شدی باز و تا گل ندیدی به بار

Нагаштӣ ба назд дарахти ошкор

نگشتی به نزد درخت آشکار

Аз он ҷойгаҳ рафт хуррами равон

از آن جایگه رفت خرم روان

Ба пеш омадаш жарф равадӣ равон

به پیش آمدش ژرف رودی روان

Чу хур баркашидӣ ба ховари фурӯд

چو خور برکشیدی به خاور فرود

Сӯй бохтар рафтӣ он жарф равад

سوی باختر رفتی آن ژرف رود

Чу аз бохтар боз бартофтӣ

چو از باختر باز برتافتی

Сӯии ховари он об бишитофтӣ

سوی خاور آن آب بشتافتی

Мари онро надонист каз чист кас

مر آن را ندانست کز چیست کس

Шудани рӯзу шаб бозгаштани зи пас

شدن روز و شب بازگشتن ز پس

Ду рӯз аз шигифтии ҳамон ҷо бимонад

دو روز از شگفتی همان جا بماند

Чу лухтии бросўд лашкар баранд

چو لختی برآسود لشکر براند

Яке пушта дид аз гёи ҳалаи пӯш

یکی پشته دید از گیا حله پوش

Бар ӯ сабзи мурғии гирифтаи хурӯш

بر او سبز مرغی گرفته خروش

Хуши овози мурғии фузун аз уқоб

خوش آواز مرغی فزون از عقاب

Куҷои хушки даштии бадви давр аз об

کجا خشک دشتی بدو دور از آب

Вай аз баҳри мурғии бадии обкаш

وی از بهر مرغی بدی آبکش

Шудӣ ҳавсила карда пари оби хуш

شدی حوصله کرده پر آب خوش

Яке пуштаи ҷустии срондри ҳаво

یکی پشته جستی سراندر هوا

Нишастӣ баров бар кашидӣ наво

نشستی براو بر کشیدی نوا

Ки то ҳар ки мурғии бадии оби ҷӯй

که تا هر که مرغی بدی آب جوی

Буриши тохтндӣ ба овози ӯй

برش تاختندی به آواز اوی

Мари он мурғаконро ҳамаи оби сайр

مر آن مرغکان را همه آب سیر

Бкрдии пас аз пушта рафтӣ ба зер

بکردی پس از پشته رفتی به زیر

Дигар чанд ки дид як сӯи зи роҳ

دگر چند که دید یک سو ز راه

Намаки сар ба сари сурху зарду сиёҳ

نمک سر به سر سرخ و زرد و سیاه

Ба як ранг ҳар кӯҳ бар гирди ӯй

به یک رنگ هر کوه بر گرد اوی

Ҳам аз рангаши устодаи обӣ ба ҷӯй

هم از رنگش استاده آبی به جوی

Бар роғашони Нитсаатону ғиш

بر راغشان نیستان و غیش

Роми шер ҳар сўнш аз андоза беш

رم شیر هر سونش از اندازه بیش

Яке гулбуни тоза дар Нитсаатон

یکی گلبن تازه در نیستان

Гулаш чун қадаҳ дар каф май ситон

گلش چون قدح در کف می ستان

Ҳар он ғмгнии комдӣ назд ӯй

هر آن غمگنی کآمدی نزد اوی

Шудӣ шоди кон гул гирифтӣ ба буи

شدی شاد کآن گل گرفتی به بوی

Гараш бим будӣ зи шери нижанд

گرش بیم بودی ز شیر نژند

Чу бар шер рафтӣ накардӣ газанд

چو بر شیر رفتی نکردی گزند

Агар чаҳ бадии гулаши пажмурдаи сахт

اگر چه بدی گلش پژمرده سخت

Чу шохӣ буридӣ касе зи он дарахт

چو شاخی بریدی کسی ز آن درخت

Ба медарфикандӣ шукуфта шудӣ

به می درفکندی شکفته شدی

Дигар бораи глҳош кФтаҳ шудӣ

دگر باره گلهاش کفته شدی

Ҳамаи Нитсаатон гашти гирди далер

همه نیستان گشت گرد دلیر

Ба шамшер бификанад бисёр шер

به شمشیر بفکند بسیار شیر

Дигар мурғакон дид ҳамчун Чехияов

دگر مرغکان دید همچون چکاو

Ҳама бонг рафт аз бар чархи гов

همه بانگ رفت از بر چرخ گاو

Миёни оташӣ бар кашида баланд

میان آتشی بر کشیده بلند

Хурушону ғалтони дарав бе газанд

خروشان و غلتان درو بی گزند

Аз он паҳлавонро ду рух барфурӯхт

از آن پهلوان را دو رخ برفروخت

Каз оташи ҳамеи пар эшон насӯхт

کز آتش همی پر ایشان نسوخت

Ба жўҳо шунидам ки бошад чунин

به ژوها شنیدم که باشد چنین

Ҷуз аз бими ширвон дигар нест ин

جز از بیم شروان دگر نیست این

Чунин гуфт донандае зони сипоҳ

چنین گفت داننده ای زآن سپاه

Ки шаҳрӣаст эдар ба як рӯзаи роҳ

که شهری است ایدر به یک روزه راه

Ба бом онкӣ дорад зи ҳизуми псич

به بام آنکه دارد ز هیزم پسیچ

Кушодан наёранд аз ин мурғи ҳеҷ

گشادن نیارند از این مرغ هیچ

Ки оташ баров брФрўздши зуд

که آتش براو برفروزدش زود

Гирди наъраи зи он оташи тезу дӯд

گرد نعره ز آن آتش تیز و دود

Ду ҳафтаи чунон чун самандар буд

دو هفته چنان چون سمندر بود

Надорад ғам ар ботши андар буд

ندارد غم ار بآتش اندر بود

Кашандаши сабк ҳар ки орад ба даст

کشندش سبک هر که آرد به دست

Бидон шаҳри хўонндши оташи параст

بدان شهر خوانندش آتش پرست

Аз он барад чанде зи баҳри шигифт

از آن برد چندی ز بهر شگفت

Вази он дашти рӯз дигар барграфт

وز آن دشت روز دگر برگرفت

Шуд онҷо ки гирад ҳаме рӯй бум

شد آنجا که گیرد همی روی بوم

зи баҳри муҳӣти оби дарёии рӯм

ز بهر محیط آب دریای روم

Азин сӯ бидон сӯй дигар кашид

ازین سو بدان سوی دیگر کشید

Сӯии марзи шизри сипаҳ дар кашид

سوی مرز شیزر سپه در کشید

Чунон дид дарёи зи баси мавҷи тез

چنان دید دریا ز بس موج تیز

Ки бар ҳам задӣ гетӣ аз растхез

که بر هم زدی گیتی از رستخیز

Ту гуфтӣ замин разм созад ҳаме

تو گفتی زمین رزم سازد همی

Сипаҳи сохт бар чарх бозад ҳаме

سپه ساخت بر چرخ بازد همی

Шудаст абри гардиш ба кин тохтан

شدست ابر گردش به کین تاختن

Саворонаш кӯҳанд дар тохтан

سوارانش کوه اند در تاختن

з шабгир тонем шаб дар хурӯш

ز شبگیر تانیم شب در خروش

Даридӣ ҳамеи чархро мавҷи гӯш

دریدی همی چرخ را موج گوش

Ситодии гуҳи нимшб чун замин

ستادی گه نیمشب چون زمین

Бадии тоспидаҳи дмон ҳамчунин

بدی تاسپیده دمان همچنین

Дар он шӯриш омад ҳамеи зии канор

در آن شورش آمد همی زی کنار

Шикаста шудӣ хоя бе шумор

شکسته شدی خایه بی شمار

Ки ҳар як сари мавҷро тоҷ буд

که هر یک سر موج را تاج بود

Ба болои ма аз гунбади оҷ буд

به بالا مه از گنبد عاج بود

На он хоя донист кас каз куҷост

نه آن خایه دانست کس کز کجاست

На он мурғ каз ваии чунон хоя хост

نه آن مرغ کز وی چنان خایه خاست

Ҳамон ҷо дигар дид чанд обгир

همان جا دگر دید چند آبگیر

Пар аз мардуми хиради ҳамранги қӣр

پر از مردم خرد همرنگ قیر

Кигар зони яке соъатии давр аз об

که گر زآن یکی ساعتی دور از آب

Бимонадӣ бамурдӣ ҳам андари шитоб

بماندی بمردی هم اندر شتاب

Дигар ҷонвар дид чандон ҳазор

دگر جانور دید چندان هزار

Ки мегашт бар гирди дарёи канор

که میگشت بر گرد دریا کنار

Шунидам ки шаби ҳам бар он бум ва бар

شنیدم که شب هم بر آن بوم و بر

з дарё барояд яке ҷонвар

ز دریا برآید یکی جانور

зи зардии ҳамаи пайкараши зари фом

ز زردی همه پیکرش زر فام

Дирафшон чу хуршеди ҳангоми бом

درفشان چو خورشید هنگام بام

Тани онҷо ки хорад ба санги андарун

تن آنجا که خارد به سنگ اندرون

Замин гардад аз мӯӣ ӯ зари гаван

زمین گردد از موی او زر گون

Барад ҳар касе ҷомаи бофад аз ӯй

برد هر کسی جامه بافد از اوی

Чу оташ диҳад тоб ва чун машки буи

چو آتش دهد تاب و چون مشک بوی

зи сад гӯнаи ҳзмони бадви гирди гирд

ز صد گونه هزمان بدو گرد گرد

Касаш боз нашносад аз зари зард

کس اش باز نشناسد از زر زرد

Аз ӯ камтарини ҷомаи шоҳвор

از او کمترین جامه شاهوار

Ба арзад ба динори ганҷии ҳазор

به ارزد به دینار گنجی هزار

Яке ҷомаи зон то ббрдӣ ба ганҷ

یکی جامه زآن تا ببردی به گنج

Ба кафи номдии ҷуз ба бисёр ранҷ

به کف نآمدی جز به بسیار رنج

Ҷаҳон паҳлавон дошт зони ҷомаи шаст

جهان پهلوان داشت زآن جامه شست

Ки ноед ба умрии яке зон ба даст

که ناید به عمری یکی زآن به دست

Чиҳил рӯзи наздики дарёи канор

چهل روز نزدیک دریا کنار

Шаб аз базми носуду рӯз аз шикор

شب از بزم ناسود و روز از شکار

Дар он марзи бади бешаи беду ғрў

در آن مرز بد بیشه بید و غرو

Майонаш банӣ нўжи бартари зи сарв

میانش بنی نوژ برتر ز سرو

Дарави рустаи гули садҳазорони фузун

درو رسته گل صدهزاران فزون

Сипедаши гулу барги знгоргўн

سپیدش گل و برگ زنگارگون

Ҳар он кас каз он гул гирифтӣ ба буи

هر آن کس کز آن گل گرفتی به بوی

Шудӣ масту хоби аўФтодӣ бар ӯй

شدی مست و خواب اوفتادی بر اوی

Чу бғнўдии он кор дидӣ ба хоб

چو بغنودی آن کار دیدی به خواب

Казу шаст бояд ҳамеи тан ба об

کزو شست باید همی تن به آب

Ббўиид ва шуд ҳар кас аз хоби суст

ببویید و شد هر کس از خواب سست

Вази он хоби танашони ббоисти шаст

وز آن خواب تنشان ببایست شست

Сӯии ондилуси барад аз он ҷои сипоҳ

سوی اندلس برد از آن جا سپاه

Ки ором наоварад рӯзӣ ба роҳ

که آرام نآورد روزی به راه

Бар ондилуси бози дили шодком

بر اندلس باز دل شادکام

Бросўди як ҳафта бо базму ҷом

برآسود یک هفته با بزم و جام

Сари ҳафтаи бардошт ва ҷое расед

سر هفته برداشت و جایی رسید

Киӣ чандро ҳам бар ма бидид

کهی چند را هم بر مه بدید

Пар аз барф ҳар ки зи бен то ба теғ

پر از برف هر که ز بن تا به تیغ

БроФроз ҳар ки яке тираи меғ

برافراز هر که یکی تیره میغ

Ба сармоу гармои сахти шигарф

به سرما و گرمای سخت شگرف

Бар он кӯҳҳо меғ будӣу барф

بر آن کوه ها میغ بودی و برف

Бар он барфи бади ҷонвари маи зи пел

بر آن برف بد جانور مه ز پیل

Чу мишкии пар аз оби ҳамранги нил

چو مشکی پر از آب همرنگ نیل

Кушоданд ва хӯрданд ҳар каси ҳаме

گشادند و خوردند هر کس همی

Аз он оби хуш шан набад баси ҳаме

از آن آب خوش شان نبد بس همی

Сипаҳи гирд ҳар кӯҳ бишитофтанд

سپه گرد هر کوه بشتافتند

Басии кони сим сира ёфтанд

بسی کان سیم سره یافتند

Ҳама дар дили санги бгдохтаҳ

همه در دل سنگ بگداخته

Чу оби фусурда бурун тохта

چو آب فسرده برون تاخته

Ба харвори бурданд аз он ҳар касе

به خروار بردند از آن هر کسی

Дигар низ аз эшон саромади басӣ

دگر نیز از ایشان سرآمد بسی

Сипаҳбади ҳиўнони саркаши ҳазор

سپهبد هیونان سرکش هزار

Ба сандӯқ ҳо кард аз он нуқраи бор

به صندوق ها کرد از آن نقره بار