Бипурсед бозаши ҳунарманди мард

بپرسید بازش هنرمند مرد

Ки яздони ҷаҳонро сиришт аз чаҳ кард

که یزدان جهان را سرشت از چه کرد

Баҳона чаҳ афтод то карда шуд

بهانه چه افتاد تا کرده شد

Сипеҳру ситора бар оварда шуд

سپهر و ستاره بر آورده شد

Чунин гуфт ин он шиносади дуруст

چنین گفت این آن شناسد درست

Ки гетии ҳамӯи офарид аз нахуст

که گیتی همو آفرید از نخست

Валек аз падар ёд дорам сухан

ولیک از پدر یاد دارم سخن

Ки гуфт ин ҷаҳони гавҳарии бади збн

که گفت این جهان گوهری بُد زبُن

Ки яздони чунон гавҳар ноб кард

که یزدان چُنان گوهر ناب کرد

Гдозидш аз туф ва ҷўшоб кард

گدازیدش از تفّ و جوشاب کرد

зи ҷӯшу туфаши боду оташи фаррошат

ز جوش و تفش باد و آتش فراشت

зи аксаш ки бар зад ситораи нигошт

ز عکسش که بر زد ستاره نگاشت

зи мавҷаши ҳама кӯҳҳо карду ғор

ز موجش همه کوهها کرد و غار

Замин аз каф ва чархҳо аз бухор

زمین از کف و چرخها از بخار

зи доно дигар сон шунидам дуруст

ز دانا دگر سان شنیدم درست

Ки яздони хиради офарид аз нахуст

که یزدان خرد آفرید از نخست

Хиради нуқтаи фурмонаш паргор кард

خرد نقطه فرمانش پرگار کرد

Ва зу гавҳари ҷон падедор кард

و زو گوهر جان پدیدار کرد

Пас аз ҷони ҳиўлӣ ва ин гавҳарон

پس از جان هیولی و این گوهران

Пас аз гавҳарони чарх ва ин ахтарон

پس از گوهران چرخ و این اختران

Аз оғози бад ҷунбишӣ кофаред

از آغاز بُد جنبشی کافرید

Ки аз зери он гармӣ омад падед

که از زیر آن گرمی آمد پدید

Чу он ҷунбиши оромро ёр шуд

چو آن جنبش آرام را یار شد

Аз ороми сардӣ падедор шуд

از آرام سردی پدیدار شد

Куҷо ҷунбиш онҷост гармӣ наҳуфт

کجا جنبش آنجاست گرمی نهفت

Чу оромро боз сардӣаст ҷуфт

چو آرام را باز سردیست جفت

зи гармӣ дар хушкии андари кушод

ز گرمی دَرِ خشکی اندر گشاد

зи сардӣ ки брхўосттарӣ бзод

ز سردی که برخواست ترّی بزاد

Замон то замони хушкии онгоҳи боз

زمان تا زمان خشکی آنگاه باز

Ҳамеи тохттарӣ зи сардии фароз

همی تاخت ترّی ز سردی فراز

Чу сардии сӯии хушкӣ оҳанг кард

چو سردی سوی خشکی آهنگ کرد

Замин омад инак ки хушкасту сард

زمین آمد اینک که خشکست و سرد

Дамид оташ аз хушкӣу туфу тоб

دمید آتش از خشکی و تف و تاب

зи сардӣ ватарӣ падед омад об

ز سردی و ترّی پدید آمد آب

Ҳам аз баҳртарӣ ки сари брФрохт

هم از بهر ترّی که سر برفراخت

Ҳавои гашт ва ҳам ҷуфти гармии бсохт

هوا گشت و هم جفت گرمی بساخت

Чу ин чоргўҳр ба соз омаданд

چو این چارگوهر به ساز آمدند

Дигар раҳ ба ҷунбиш фароз омаданд

دگر ره به جنبش فراز آمدند

Сабк ҳар чаҳ зу бад ҳама шуд бухор

سبک هر چه زو بُد همه شد بخار

Баландӣ гирифт аз бар ҳар чаҳор

بلندی گرفت از بَرِ هر چهار

Чу шуд ҳафт бори он бухор аз зибр

چو شد هفت بار آن بخار از زبر

Шуд ин ҳафт чарх аз бар икдгр

شد این هفت چرخ از بَرِ یکدگر

Пас оташи зи нав ҷунбиш ангехт боз

پس آتش ز نو جنبش انگیخت باز

Взўи ҳафт раҳ шуд бухор аз фароз

وزو هفت ره شد بخار از فراز

Аз он ҳар бухори ахтарии тобнок

از آن هر بخار اختری تابناک

Барафрӯхт аз чархи яздони пок

برافروخت از چرخ یزدان پاک

з кайвон гирифт ин чунин то ба моҳ

ز کیوان گرفت این چنین تا به ماه

Ба ҳар чарх дар ахтарии ҷойгоҳ

به هر چرخ در اختری جایگاه

Аз он пас дигар бекарон шуд бухор

از آن پس دگر بیکران شد بخار

Ситора барафрӯхт чандини ҳазор

ستاره برافروخت چندین هزار

Марин гавҳарони рочў ҷунбиш фитод

مرین گوهران راچو جنبش فتاد

зи ду паҳлавӣ чарх бархест бод

ز دو پهلوی چرخ برخاست باد

Аз он боди гардун ба гаштан гирифт

از آن باد گردون به گشتن گرفت

Ситора бирав раҳ навиштан гирифт

ستاره برو ره نوشتن گرفت

Сипеҳру ситора ба рафтор хост

سپهر و ستاره به رفتار خاست

Яке сӯии чап ва дигар сӯии рост

یکی سوی چپّ و دگر سوی راست

Чу ин чор гавҳар шуд омехта

چو این چار گوهر شد آمیخته

зи ҳафт ва даҳ ва ду дар овехта

ز هفت و ده و دو در آویخته

Нахуст аз замин маъданӣ хост пок

نخست از زمین معدنی خاست پاک

БроФрохти пас растании сари зи хок

برافراخت پس رستنی سر ز خاک

Пас аз растании гӯнаи гавани ҷонвар

پس از رستنی گونه گون جانور

Падед омад омехт бо хобу хур

پدید آمد آمیخت با خواب و خور

Пасин мардум омад ки аз ҳар чаҳ буд

پسین مردم آمد که از هر چه بود

Шудаш баҳра ва бар ҳамаи брФзўд

شدش بهره و بر همه برفزود

Бадви хати паргор пайваста шуд

بدو خط پرگار پیوسته شد

Дар офариниши ҳама баста шуд

دَرِ آفرینش همه بسته شد

Нахустин хирад буду мардуми пасин

نخستین خرد بود و مردم پسین

Агар роҳи яздонат бояд баси ин

اگر راه یزدانت باید بس این

Валек аз дигар раҳи шиносони ҳинд

ولیک از دگر ره شناسان هند

Шунидам ҳам аз файласуфони санад

شنیدم هم از فیلسوفان سند

Ки дигар ҷаҳонаст аз мо ниҳон

که دیگر جهان است از ما نهان

Ки доно ҳаме хондаш он ҷаҳон

که دانا همی خواندش آن جهان

Ҷаҳонии фурӯзандау тобнок

جهانی فروزنده و تابناک

Ки ҷои Фрштсту ҷонҳои пок

که جای فرشتست و جان های پاک

зи ҷони вази фириштаи дарав ҳар ки ҳаст

ز جان وز فرشته درو هر که هست

Ҳама дар намозанду яздони параст

همه در نمازند و یزدان پرست

Ду то баҳрае зуу баҳрӣ ба пой

دو تا بهره ای زو و بهری به پای

Дигар баҳра дар саҷдаи пеши худоӣ

دگر بهره در سجده پیش خدای

Гуруҳеи равонҳо пас он гуҳи зи роҳ

گروهی روان ها پس آن گه ز راه

Бгштнд ва , девон шуданд аз гуноҳ

بگشتند و ، دیوان شدند از گناه

Аз андоза бар пои бгзоштнд

از اندازه بر پای بگذاشتند

зи яздон ба ҳам рӯй бргоштнд

ز یزدان به هم روی برگاشتند

Стмкоргон ва он ки бад бе ситам

ستمکارگان و آن که بُد بی ستم

Бар омехт зин ҳар ду баҳрӣ ба ҳам

بر آمیخت زین هر دو بهری به هم

Чу бурданд аз поигаҳи пои хеш

چو بردند از پایگه پای خویش

Нигуни аўФтоднд аз ҷои хеш

نگون اوفتادند از جای خویش

з дониш бимонаданд вази бандагӣ

ز دانش بماندند وز بندگی

Ба маргии расиданд аз зиндагӣ

به مرگی رسیدند از زندگی

Пас он гуҳи ҷаҳон довар дод гар

پس آن گه جهان داور داد گر

Дароишон сиришти он ҷаҳон дигар

درایشان سرشت آن جهان دگر

Чу боист дар ҳар гуҳар кор кард

چو بایست در هر گهر کار کرد

Ҷаҳонии чунин нав падедор кард

جهانی چنین نو پدیدار کرد

Аз оғоз кин чор гавҳар намӯд

از آغاز کاین چار گوهر نمود

Майонишон яке ҷунбиш ангехт зуд

میانشان یکی جنبش انگیخت زود

Дўгўнсти ҷунбиши зи бен кажу рост

دوگونست جنبش ز بن کژ و راست

Ҳамон доира низ аз нуқта хост

همان دایره نیز از نقطه خاست

Чу гардӣда шуд доираи осмон

چو گردیده شد دایره آسمان

Замин монад чун нуқтаи андари миён

زمین ماند چون نقطه اندر میان

зи ҷунбиш чу гардун ба рафтори гашт

ز جنبش چو گردون به رفتار گشت

зи гармяши оташи падедори гашт

ز گرمیش آتش پدیدار گشت

Дигар бораи нави гармеи брФзўд

دگر باره نو گرمیی برفزود

Ҳавои гашт аз он оташи тираи дӯд

هوا گشت از آن آتش تیره دود

Чутарӣ зи гармяш лухтӣ баранд

چو ترّی ز گرمیش لختی براند

Гарони гашт ва дар зер оташ бимонад

گران گشت و در زیر آتش بماند

зи сардӣу хушкии замин баҳра дошт

ز سردی و خشکی زمین بهره داشت

Ба сардяштарӣ ҳаво бар гумошт

به سردیش ترّی هوا بر گماشت

Пас аз сардӣ ватарӣ ҳар давон

پس از سردی و ترّی هر دوان

Кушоди обу гирд замин шуд равон

گشاد آب و گرد زمین شد روان

Чу баста шуданд ин гуҳар ҳар чаҳор

چو بسته شدند این گهر هر چهار

Бимонаданд азин чархҳо дар ҳисор

بماندند ازین چرخها در حصار

Сиришти ҷаҳони пок аз омехтан

سرشت جهان پاک از آمیختن

Даромад ба ҳар пайкар ангехтан

درآمد به هر پیکر انگیختن

Азин гавҳарони ҳеҷ корӣ ба ҷой

ازین گوهران هیچ کاری به جای

Наёяд зи бен , то нахоҳад худоӣ

نیاید ز بُن ، تا نخواهد خدای

Каз он гавҳари ин дигар огоҳ нест

کز آن گوهر این دیگر آگاه نیست

Ба рози худовандашон роҳ нест

به راز خداوندشان راه نیست

Ҷаҳондор кин чор пайваста кард

جهاندار کاین چار پیوسته کرد

Ҳамаи зӯрашон бо замин баста кард

همه زورشان با زمین بسته کرد

Ки то он равонҳо ки афканда анд

که تا آن روان ها که افکنده اند

Дарин чори гавҳар пароканда анд

درین چار گوهر پراکنده اند

Ҳама бар замини шан буд парвариш

همه بر زمین شان بود پرورش

Бирав дорад ва зон диҳад шани хӯриш

برو دارد و زآن دهد شان خورش

Баради шан ба ҳар колбуди кажу рост

برد شان به هر کالبد کژّ و راست

Бидорад чунон каш буд кому хост

بدارد چنان کش بود کام و خواست

Аз он пас ба пайғамбарони огаҳӣ

از آن پس به پیغمبران آگهی

Диҳадашон зи роҳи бадӣ ва баӣ

دهدشان ز راه بدیّ و بهی

Пас он ҷон ки зӣ равшанӣ ёфт роҳ

پس آن جان که زی روشنی یافت راه

Ваз эдар шавад гашта пок аз гуноҳ

وز ایدر شود گشته پاک از گناه

Чу аз хок яздонаш гуяд ки хез

چو از خاک یزدانش گوید که خیز

Ба дасташ диҳад номаи растхез

به دستش دهد نامه رستخیز

Ба зӯдии шумориши гузоради тамом

به زودی شمارش گزارد تمام

Биҳишташ диҳад ҷои орому ком

بهشتش دهد جای آرام و کام

Вагар тираи ҷонӣ буд зишти кеш

وگر تیره جانی بود زشت کیش

Ҳамон рӯз чун хонд эзадаши пеш

همان روز چون خواند ایزدش پیش

Сияҳ рӯй хезади зи шарми гуноҳ

سیه روی خیزد ز شرم گناه

Сӯии чинўд пул набошадаш роҳ

سوی چینود پُل نباشدش راه

БбодФраҳ ҷовдон карда банд

ببادفره جاودان کرده بند

Дар оташ ба дӯзах бимонад нижанд

در آتش به دوزخ بماند نژند

Хунаки он ки ҷонаш аз гунаҳ ҳаст пок

خنک آن که جانش از گنه هست پاک

Бимонад бҳшӣ чу хезади зи хок

بماند بهشی چو خیزد ز خاک

зи ман ҳар чаҳ пурседӣ аз кам ва беш

ز من هر چه پرسیدی از کم و بیش

Бигуфтам туро чун шунидам зи пеш

بگفتم ترا چون شنیدم ز پیش

Ҳам аз файласуфони рӯмии дуруст

هم از فیلسوفان رومی درست

Шунидам ки гетии ҳавои бади нахуст

شنیدم که گیتی هوا بُد نخست

Фаровони касони он ки донишваранд

فراوان کسان آن که دانشورند

Баин табъи гетии ҳаворо гаранд

بهین طبع گیتی هوا را گِرند

Ҳаво ҳаст армидаҳи бод аз ниҳод

هوا هست ارمیده باد از نهاد

Чу ҷунбад ҳаво ном гардадаш бод

چو جنبد هوا نام گرددش باد

Ҳар он ҷонвар каш дамаст аз ҳавост

هر آن جانور کش دمست از هواست

Ба дами ҷону тани зиндау бонўост

به دَم جان و تن زنده و بانواست

Ҳамаи тухм дар киштҳо гӯнаи гаван

همه تخم در کشتها گونه گون

Ки норост уфтад буд сарнигӯн

که ناراست افتد بود سرنگون

Ҳаво дар ҳамаи зӯр ва соз оварад

هوا در همه زور و ساز آورد

Сар ҳар нигуни зӣ фароз оварад

سَرِ هر نگون زی فراز آورد

Агар чандашон зи оби хезади псич

اگر چندشان ز آب خیزد پسیچ

Ҳаво чун набошад нрўинди ҳеҷ

هوا چون نباشد نرویند هیچ

зи гардуни гуруҳеи намоянди роҳ

ز گردون گروهی نمایند راه

Ки ӯро нишоед бади он ҷойгоҳ

که او را نشاید بُد آن جایگاه

Нагӯяд варои ҷои дониши параст

نگوید ورا جای دانش پرست

Ки барҷоӣ ҷонаст гуяд чу ҳаст

که برجای جانست گوید چو هست

Фарозаши ҳавоисти равшан дигар

فرازش هواییست روشن دگر

Сабки сахти ваз ҳар ҳавои поктар

سبک سخت وز هر هوا پاکتر

зи буриш ар на чизе дигар сони бадӣ

ز برش ار نه چیزی دگر سان بُدی

Ситодаи бадии вай , на гардони бадӣ

ستاده بدی وی، نه گردان بُدی

Ҳам аз бод гардон шудаст ин чунин

هم از باد گردان شدست این چنین

Ҳам аз боди шасти истодаи замин

هم از باد شست ایستاده زمین

Фалаку оташу ахтари тобнок

فلک و آتش و اختر تابناک

Ҳама дар ҳавоанд устодаи пок

همه در هوااند استاده پاک

Бдонсон ки оҳангари корсоз

بدآنسان که آهنگر کارساز

Фарозади дамаш назд оташи фароз

فرازد دمش نزد آتش فراز

Дамодам чу бод дам уфтад баҳам

دمادم چو باد دم افتد بهم

Шавад оташ аз боди печон ба дам

شود آتش از باد پیچان به دم

зи гетии ҳавои бади нахустин падед

ز گیتی هوا بُد نخستین پدید

Худои андрўи ҷунбишии офарид

خدای اندرو جنبشی آفرید

Чу ҷанбед сахти он ҳавои шигифт

چو جنبید سخت آن هوای شگفت

Ббди бод ва , зон бод оташ гирифт

ببد باد و ، زان باد آتش گرفت

Мрони бодро оташ афсурда кард

مرآن باد را آتش افسرده کرد

Азу об бинишонад ва густарда кард

ازو آب بنشاند و گسترده کرد

Чу нами дори ҷома ки бидиҳяш тоб

چو نم دار جامه که بدهیش تاب

БиФшориш зу биполояди об

بیفشاریش زو بپالاید آب

Кафу тирагӣ ҳар чаҳ зи он об хост

کف و تیرگی هر چه ز آن آب خاست

Замини гашт инак ки дар зери мост

زمین گشت اینک که در زیر ماست

Пас аз туфи он оташу акси об

پس از تف آن آتش و عکس آب

Баромади бухору з нав дод тоб

برآمد بخار و ز نو داد تاب

Худоӣ аз бухораши сипеҳри офарид

خدای از بخارش سپهر آفرید

зи аксаши ситора падед оваред

ز عکسش ستاره پدید آورید

Азин пас ҳар онч аз кам вази фузун

ازین پس هر آنچ از کم وز فزون

Ббд яксар аз пеш гуфтам ки чун

ببد یکسر از پیش گفتم که چون