Бипурсед боз аз бар кӯҳсор

بپرسید باز از بر کوهسار

Кадомаст шаҳрӣ ба дарёи канор

کدامست شهری به دریا کنار

Бад-ӣн рӯй дарёу зонрўии кӯҳ

بدین روی دریا و زآنروی کوه

Ба дашти омадаи барзигари як гуруҳ

به دشت آمده برزگر یک گروه

Саранҷом аз он дашти ширии ниҳон

سرانجام از آن دشت شیری نهان

Баради як якеро ҳамеи ногаҳон

برد یک یکی را همی ناگهان

Крои киштӣ ва тӯша шуд сохта

کِرا کشتی و توشه شد ساخته

Шавад шоди зии шаҳри пардохта

شود شاد زی شهر پرداخته

Ҳамон каш на киштӣ на тӯша на соз

همان کش نه کشتی نه توشه نه ساز

Шавад ғарқ ва монад зи ҳамроҳи боз

شود غرق و ماند ز همراه باز

Барин дашт аз он пас кро буд кишт

برین دشت از آن پس کِرا بود کِشت

Бидон шаҳр ёбад буриши хубу зишт

بدان شهر یابد برش خوب و زشت

Чунин гуфт донои равшани равон

چنین گفت دانای روشن روان

Ки шаҳр он ҷаҳонасту дашти ин ҷаҳон

که شهر آن جهانست و دشت این جهان

Дмон шер маргаст ва мо врзкор

دمان شیر مرگست و ما ورزکار

Ҳамон чарху дарё ва дар кишти кор

همان چرخ و دریا و در کشت کار

Раҳи неку бади куштани тухми мост

ره نیک و بد کشتن تخم ماست

Хиради киштӣу тӯшаи мони роҳи рост

خرد کشتی و توشه مان راه راست

Ҳар он кишт коинҷоӣ кардем соз

هر آن کشت کاینجای کردیم ساز

Бар ӯ бидон сар биёбем боз

بَرِ او بدان سر بیابیم باز

Бипурсед каз кори одами сухан

بپرسید کز کار آدم سخن

Чаҳ доне ки гӯйанд гули бади збн

چه دانی که گویند گِل بد زبن

Дигар гуфт коиздш чун офарид

دگر گفت کایزدش چون آفرید

Варо аз дарахтӣ падед оваред

ورا از درختی پدید آورید

Бифармуд пас то дарахт аз дарун

بفرمود پس تا درخت از درون

БкоФнд ва зу одам омад бурун

بکافند و زو آدم آمد برون

Нишоед ки зояд ба мардуми дарахт

نشاید که زاید به مردم درخت

Ту бигушоӣ агар донеи ин банди сахт

تو بگشای اگر دانی این بند سخت

Ба прсндаҳ гуфт он ки чарху замин

به پرسنده گفت آن که چرخ و زمین

Ҳамӯ кард азу кӣ шигифт ояд ин

همو کرد ازو کی شگفت آید این

зи чизеи шигифт ар Бамоне ба ҷой

ز چیزی شگفت ار بمانی به جای

Шигифт аз ту бошад чунон наз худоӣ

شگفت از تو باشد چنان نز خدای

Ҳамон каз начиз офаридаст чиз

همان کز نچیز آفریدست چیز

зи чиз ар кунад чиз нашигифт низ

ز چیز ار کند چیز نشگفت نیز

Чу бунёди мо аз гул омад дуруст

چو بنیاد ما از گِل آمد درست

Чунин дон ки гул буд одами нахуст

چنین دان که گِل بود آدم نخست

Дарахтии шиноси ин ҷаҳони фарох

درختی شناس این جهان فراخ

Сипеҳраш чу бехи охшиҷонши шох

سپهرش چو بیخ آخشیجانش شاخ

Ситора чу гулҳои бисёр ӯй

ستاره چو گل های بسیار اوی

Ҳамаи растании барг ва мо бори ӯй

همه رستنی برگ و ما بار اوی

Ҳаме ҳар замони нави براردи барӣ

همی هر زمان نو برآرد بری

Чу ин шуд куҳан бар дамади дайгарӣ

چو این شد کهن بر دمد دیگری

бадингуна то беху бориш ба ҷой

بدینگونه تا بیخ و بارش به جای

Бимонад на пӯсад на уфтад зи пой

بماند نه پوسد نه افتد ز پای

Дарахти он ки зу одам омад бурун

درخت آن که زو آدم آمد برون

Бидон кин буд кат бигуфтам ки чун

بدان کاین بود کت بگفتم که چون

Ба тухми дарахт ар Фтӣ дар гумон

به تخم درخت ار فتی در گمان

Нигаҳ кун буриш тухм бошад ҳамон

نگه کن برش تخم باشد همان

Бар ин ҷаҳон мардум омад дуруст

بَرِ این جهان مردم آمد درست

Чунон дон ки тухмаши ҳамин бади нахуст

چنان دان که تخمش همین بُد نخست

Чунон чун дарахт омад аз баҳри бор

چنان چون درخت آمد از بهر بار

Ҷаҳон аз пай мардум ояд ба кор

جهان از پی مردم آید به کار

Дарахтӣ казу низ ноидт бар

درختی کزو نیز نایدت بر

Ҷуз аз баҳр кандан нишоед дигар

جز از بهر کندن نشاید دگر

Ҷаҳон низ каз мардуму кишт ва раст

جهان نیز کز مردم و کشت و رُست

Тиҳӣ шуд шавад нест чун бади нахуст

تهی شد شود نیست چون بد نخست

Ҳам аз чанд чизаш бипурсед боз

هم از چند چیزش بپرسید باز

Чунин гуфт к-эии марди фарҳанги соз

چنین گفت کای مرد فرهنگ ساز

Ҳама гуфтҳоят ба ҷой худаст

همه گفتهایت به جای خودست

Ба олам мабод он ки нобахрадаст

به عالم مباد آن که نابخردست

Кадомаст гуфт ин ду асп наванд

کدامست گفت این دو اسپ نوند

Ҳама сола тозон сиёҳу саманд

همه ساله تازان سیاه و سمند

Саворон ҳар ду ба раҳи тези пой

سواران هر دو به ره تیز پای

Ҳам андари так ва ҳам бимонада ба ҷой

هم اندر تک و هم بمانده به جای

Бадв гуфт рӯз ва шабанд ин ду рост

بدو گفت روز و شب اند این دو راست

Саворонаш моиему раҳи умри мост

سوارانش ماییم و ره عمر ماست

Аз эшон раҳи мо ба манзили фароз

از ایشان ره ما به منزل فراز

Яке рости кӯтоҳ ва яке дароз

یکی راست کوتاه و یکیّ دراز

Бипурсед он сабзи айвон ба пой

بپرسید آن سبز ایوان به پای

Кадомаст тозону фаршаш ба ҷой

کدامست تازان و فرشش به جای

Чаҳор аждаҳо бар ҳам овехта

چهار اژدها بر هم آویخته

Аз он сабзи айвони дроўихтаҳ

از آن سبز ایوان درآویخته

Ба ҷон ва ба тан зон чаҳор аждаҳо

به جان و به تن زان چهار اژدها

Ба гетии наёбад касе зу раҳо

به گیتی نیابد کسی زو رها

Ҳамон фарши хўонисти ороста

همان فرش خوانیست آراسته

Хӯранда бирав бекарони хостаҳ

خورنده برو بیکران خاسته

Ба посух чунин гуфт дониш гузин

به پاسخ چنین گفت دانش گزین

Ки айвон сипеҳрасту фарши ин замин

که ایوان سپهرست و فرش این زمین

Ҳамон фарши хўонист каз гӯнаи гаван

همان فرش خوانیست کز گونه گون

Хӯриш дорад аз сад ҳазорон фузун

خورش دارد از صد هزاران فزون

Хӯранда ба гирди ҷаҳон ҳарчӣ ҳаст

خورنده به گرد جهان هرچه هست

Надоранд ҷузи гирд ин хон нишаст

ندارند جز گرد این خوان نشست

Чаҳор аждаҳои он ки кардӣ ту ёд

چهار اژدها آن که کردی تو یاد

Ҳамин оташу хок ва обасту бод

همین آتش و خاک و آبست و باد

Ба дайн ҳар чаҳораст гетӣ ба банд

به دین هر چهارست گیتی به بند

Вазишон ба ҷон нест кас бе газанд

وزیشان به جان نیست کس بی گزند

Чаҳ донеи яке ганҷ оканда аст

چه دانی یکی گنج آکنده است

Ки дорад басии гавҳар андар наҳуфт

که دارد بسی گوهر اندر نهفت

На парии гирди ҳеҷ аз анбоштан

نه پُری گرد هیچ از انباشتن

На камии пазирад з бардоштан

نه کمی پذیرد ز برداشتن

Ҳамон ганҷ ҳаст оина бе гумон

همان گنج هست آینه بی گمان

Тавон андрў дид ҳар ду ҷаҳон

توان اندرو دید هر دو جهان

Чунин гуфт к-эй дар ҳунари бардаи ранҷ

چنین گفت کای در هنر برده رنج

Гуҳари дониш ва мард доност ганҷ

گهر دانش و مرد داناست گنج

Суханҳои доно ки некӯ буд

سخن های دانا که نیکو بود

Барад ҳар касе боз бо ӯ буд

برد هر کسی باز با او بود

На сайр ояд аз ганҷи дониш касе

نه سیر آید از گنج دانش کسی

На кам гардад ар зу бубахшад басӣ

نه کم گردد ار زو ببخشد بسی

Ҳамон оинаи марди донои шинос

همان آینه مرد دانا شناس

Ки дорад ба дониши зи яздони сипос

که دارد به دانش ز یزدان سپاس

Равони таниши зондрўну бурун

روان تنش زاندرون و برون

Бибинад бидонади ду гетӣ ки чун

ببیند بداند دو گیتی که چون

Ба аз ганҷи дониш ба гетӣ куҷост

به از گنج دانش به گیتی کجاست

Крои ганҷи дониш буд подшост

کرا گنج دانش بود پادشاست