Ба ҳангом рафтан чу раҳро бсохт
به هنگام رفتن چو ره را بساخت
Нишондаши падари пеш ва чанде навохт
نشاندش پدر پیش و چندی نواخت
Бадв гуфт ҳар чанд рои баланд
بدو گفت هر چند رای بلند
Ту дорӣ маро нест чораи зи панд
تو داری مرا نیست چاره ز پند
Ҷавон гарчи донодлу пурфусун
جوان گرچه دانادل و پرفسون
Буд назд пери озмоиши фузун
بود نزد پیر آزمایش فزون
Ҷавони кӣнаро шояду ҷанг ро
جوان کینه را شاید و جنگ را
Куҳани пери тадбиру фарҳанг ро
کهن پیر تدبیر و فرهنگ را
Хирадманд ба перу яздони параст
خردمند به پیر و یزدان پرست
Ҷавони гирду хўшхўӣ ва бахшанда даст
جوان گرد و خوشخوی و بخشنده دست
Кунун чун ба шоҳӣ раседӣ збхт
کنون چون به شاهی رسیدی زبخت
Бузургят хоҳад баду тоҷу тахт
بزرگیت خواهد بد و تاج و تخت
Нигаҳ кун ки чун кард бояд шаҳӣ
نگه کن که چون کرد باید شهی
Биомўзи ойину роҳи маӣ
بیآموز آیین و راه مهی
Чаҳораст оҳӯии шоҳи ошкор
چهارست آهوی شاه آشکار
Ки шаҳро набошад бтар зини чаҳор
که شه را نباشد بتر زین چهار
Яке хира рое дувуми баддилӣ
یکی خیره رایی دوم بددلی
Сеюм зафтӣу чорумини коҳилӣ
سوم زفتی و چارمین کاهلی
Хиради шоҳро бартарин афсараст
خرد شاه را برترین افسرست
Ҳашу донишаши нек тар лашкараст
هش و دانشش نیک تر لشکرست
Баин ганҷ ӯ ҳаст донандаи мард
بهین گنج او هست داننده مرد
Накӯтар силеҳаши ялони набард
نکوتر سلیحش یلان نبرد
Дигар нектар дӯстдорон ӯ
دگر نیک تر دوستداران او
Кдиўри маин поикорон ӯ
کدیور مهین پایکاران او
Шаҳи он ба ки ҳар донишу дастрас
شه آن به که هر دانش و دسترس
Ҳама зу гаранд ӯ нагирад зкс
همه زو گرند او نگیرد زکس
Чунон дорад аз ҳар дарии пешаи кор
چنان دارد از هر دری پیشه کار
Ки дар пеша ҳар як надоранд ёр
که در پیشه هر یک ندارند یار
Дили шоҳи эмин бар он кас накӯаст
دل شاه ایمن بر آن کس نکوست
Ки дар ҳар баду нек анбоз ӯст
که در هر بد و نیک انباز اوست
Шаҳ аз доду бахшиш буд некбахт
شه از داد و بخشش بود نیکبخت
Крои бахшиш ва дод некӯаст бахт
کرا بخشش و داد نیکوست بخت
Чу хоҳӣ ки шоҳӣ кунӣ род бош
چو خواهی که شاهی کنی راد باش
Ба ҳар кор бо дониш ва дод бош
به هر کار با دانش و داد باش
Куҳани дори дастуру фарзонаи рой
کهن دار دستور و فرزانه رای
Ба ҳар кори яктои дилу раҳнамоӣ
به هر کار یکتا دل و رهنمای
Сипаҳи дору ганҷи окну ғами гусал
سپه دار و گنج آکن و غم گسل
Кдиўр ба табъу сипоҳӣ ба дил
کدیور به طبع و سپاهی به دل
Накукор ва бо дониш ва дод дӯст
نکوکار و با دانش و داد دوست
Яке расм наниҳад ки он нонкўст
یکی رسم ننهد که آن نانکوست
Хирадманд кун ҳоҷибу хуби кор
خردمند کن حاجب و خوب کار
Трозндаҳи даргау базму бор
طرازنده درگه و بزم و بار
Ба дидор бояд ки некӯ буд
به دیدار باید که نیکو بود
Куҷои парда рӯй кор ӯ буд
کجا پرده روی کار او بود
Ба ҳангом гуяд сухани пеши шоҳ
به هنگام گوید سخن پیش شاه
Сазо дорад андоз ҳар каси нигоҳ
سزا دارد انداز هر کس نگاه
Накӯи хату донанда бояд дабир
نکو خط و داننده باید دبیر
Шуморандаи чобуки дилу ёдгир
شمارنده چابک دل و یادگیر
зи дили бандаи шоҳу дорандаи роз
ز دل بنده شاه و دارنده راز
Ба маънӣ аз андешаи дӯшизаи соз
به معنی از اندیشه دوشیزه ساز
Чу ин ҳарасаи зини гӯнаи оре ба даст
چو این هرسه زین گونه آری به دست
Сипаҳи сози гардони хусрави параст
سپه ساز گردان خسرو پرست
Ялонеи кашони пешаи кини охтн
یلانی کشان پیشه کین آختن
Шубони рӯз ху карда бар тохтан
شبان روز خو کرده بر تاختن
Ки дар ҷанг бар чашми куштаи писар
که در جنگ بر چشم کشته پسر
Наад пой ва аз кин нтобад падар
نهد پای و از کین نتابد پدر
Ҳама рӯз фармоишон дору барад
همه روز فرمایشان دار و برد
Саворӣу шӯри силеҳу набард
سواری و شور سلیح و نبرد
Набояд ки бекор бошад сипоҳ
نباید که بیکار باشد سپاه
На осӯда аз ранҷу тадбири шоҳ
نه آسوده از رنج و تدبیر شاه
Накӯдори мари мардуми хеш ро
نکودار مر مردم خویش را
Ҳамон порсои марди дарвеш ро
همان پارسا مرد درویش را
Ҳамаи кори созонт аз кам ва беш
همه کار سازانت از کم و بیش
Набояд ки варзанд ҷузи кори хеш
نباید که ورزند جز کار خویش
Кунад ҳаркаси он кори кови баргузед
کند هرکس آن کار کاو برگزید
Бидон то буд кори ҳаркаси падед
بدان تا بود کار هرکس پدید
Силеҳи инч дар дасти шаҳрии гуруҳ
سلیح ایچ در دست شهری گروه
Нишоед ки шаҳро набошад шиква
نشاید که شه را نباشد شکوه
Набояд маони сипаҳи сар ба сар
نباید مهان سپه سر به سر
Ки пайванди созанд бо якдигар
که پیوند سازند با یکدیگر
Нишоед ки ҳам пушт бошанд ҳеҷ
نشاید که هم پشت باشند هیچ
Магар дар гуҳи разм кардани псич
مگر در گه رزم کردن پسیچ
Касе ков ба ҷоят сазад шаҳриёр
کسی کاو به جایت سزد شهریار
Варо аз бар хештани даври дор
ورا از بر خویشتن دور دار
Ба ҳар кеҳтари андар хӯриш кун нигоҳ
به هر کهتر اندر خورش کن نگاه
Сазои ҳунари даҳ варои пойгоҳ
سزای هنر ده ورا پایگاه
?герати кеҳтарӣ бар дил ояд гарон
گرت کهتری بر دل آید گران
Чу дорад ҳунари варгарони мангар он
چو دارد هنر ورگران منگر آن
Киро дӯсти дорӣу ком ту ӯст
که را دوست داری و کام تو اوست
Ҳар оҳӯашро ҳамчунон дори дӯст
هر آهوش را همچنان دار دوست
Ба бедоди мисатони ту чизеи зи кас
به بیداد مستان تو چیزی ز کس
Ба доду ситади ростии ҷӯйу бас
به داد و ستد راستی جوی و بس
Миёни сипоҳат ҳар он каз маон
میان سپاهت هر آن کز مهان
Битарсӣ азуи ошкору ниҳон
بترسی ازو آشکار و نهان
Чу пайдо наёрӣ бадаши кӣнаи ҷӯй
چو پیدا نیاری بدش کینه جوی
Наоне ба дору бипардоз азуӣ
نهانی به دارو بپرداز ازوی
Дурӯғу газофаи марон дар сухан
دروغ و گزافه مران در سخن
Ба ҳар тунде ҳарчӣ хоҳӣ макун
به هر تندیی هرچه خواهی مکن
Ки шаҳ бар ҳамаи бад буд комкор
که شه بر همه بد بود کامکار
Чу гардад пушаймон наёяд ба кор
چو گردد پشیمان نیاید به کار
Миёни ду тан чу кунӣ доварӣ
میان دو تن چو کنی داوری
Ба озарми касро макун ёварӣ
به آزرم کس را مکن یاوری
Нишоед зиҳии гови дўшоӣу руз
نشاید زهی گاو دوشای و رز
Ки бикашӣ чу Монии ту дар кори ворз
که بکشی چو مانی تو در کار وارز
Ба кишт ва ба варзи кишоварзён
به کشت و به ورز کشاورزیان
Чунон кун ки ноед ба кишвари зиён
چنان کن که ناید به کشور زیان
Ммони кас ба бозӣу хандаи зпиш
ممان کس به بازی و خنده زپیش
Ту низ ин мҷўӣу мброби хеш
تو نیز این مجوی و مبرآب خویش
Гуҳи хашм чун чеҳра кардӣ нижанд
گه خشم چون چهره کردی نژند
Дижам бошу бокас ба зӯдӣ маханд
دژم باش و باکس به زودی مخند
Касеро ки додӣ бузургӣу ҷоҳ
کسی را که دادی بزرگی و جاه
Ҳамон ҷоҳи мисатони азу бе гуноҳ
همان جاه مستان ازو بی گناه
Чу некии намоядати гетии худоӣ
چو نیکی نمایدت گیتی خدای
Ту бо ҳаркасӣ низ некӣ намой
تو با هرکسی نیز نیکی نمای
Кро бо ту гӯйанд бади бештар
کرا با تو گویند بد بیشتر
Чу набӯд гунаҳи дон ки ҳасташ ҳунар
چو نبود گنه دان که هستش هنر
Дарахтӣ ки дорад фузунтар бар ӯй
درختی که دارد فزونتر بر اوی
Фузуни афканди санг ҳар кас бар ӯй
فزون افکند سنگ هر کس بر اوی
Манеҳ нави раҳеи кон на ойин буд
منه نو رهی کان نه آیین بود
Ки то монад он бар ту нафрин буд
که تا ماند آن بر تو نفرین بود
Ҳамаи роҳӣ аз раҳзанони поки дор
همه راهی از رهزنان پاک دار
Мадор аз дар дузди ҷузи теғу дор
مدار از در دزد جز تیغ و دار
Чу биншинӣ аз гирдати онро нишон
چو بنشینی از گردت آن را نشان
Ки доранд дар дили зи меҳрати нишон
که دارند در دل ز مهرت نشان
Ба ҷуфти касони чашми худро Марваш
به جفت کسان چشم خود را مروش
Битарс аз худои вони ҷаҳонро бакӯш
بترس از خدا وآن جهان را بکوش
Буд маи гуноҳӣ ки номади табоҳ
بود مه گناهی که نامد تباه
Азуи ков буд довари ҳргноаҳ
ازو کاو بود داور هرگناه
Дар дод бар додхоҳон мабанд
در داد بر دادخواهان مبند
Зсўгнд магзар нигаҳи дори панд
زسوگند مگذر نگه دار پند
Чу некӣ кунӣ ва наёяд ба бор
چو نیکی کنی و نیاید به بار
Бадӣ кун магар беҳтар ояд ба кор
بدی کن مگر بهتر آید به کار
Касе дор каз дафтари бостон
کسی دار کز دفتر باستان
Ҳаме хондат гӯнаи гавани достон
همی خواندت گونه گون داستان
Бибин то зи кирдори шоҳони пеш
ببین تا ز کردار شاهان پیش
Чаҳ ба бад ҳамон кун ту ойини хеш
چه به بُد همان کن تو آیین خویش
Мада назд худ роҳи бдгўӣ ро
مده نزد خود راه بدگوی را
На марди сухани чини ду рӯй ро
نه مرد سخن چین دو روی را
Ҳамаи кори мардон бо дод кун
همه کار مردان با داد کن
Суханашон ба ҳар анҷумани ёдкн
سخنشان به هر انجمن یادکن
Пажӯҳандагони дор бар роҳи рӯ
پژوهندگان دار بر راه رو
Ҳамеи дони ниҳони ҷаҳони нав ба нав
همی دان نهان جهان نو به نو
Бидон кори даҳ ков наҷуед ситам
بدان کار ده کاو نجوید ستم
На онро ки афзӯни пазиради дирам
نه آن را که افزون پذیرد درم
Касеро магардон чунон сарфароз
کسی را مگردان چنان سرفراز
Ки натавонӣ оварад аз он пояи боз
که نتوانی آورد از آن پایه باز
зи донандагон файласуфӣ гузин
ز دانندگان فیلسوفی گزین
Азу пресс ҳар чиз ва бо ӯ нишин
ازو پرس هر چیز و با او نشین
МФрмоӣ корӣ бидон коргар
مفرمای کاری بدان کارگر
Каз он кор натавонад омад ба дар
کز آن کار نتواند آمد به در
Ммони хираи бадхоҳро гарчи хор
ممان خیره بدخواه را گرچه خوار
Ки мор аждаҳо гардад аз рӯзгор
که مار اژدها گردد از روزگار
Бикаш оташи хиради пеш аз газанд
بکش آتش خرد پیش از گزند
Ки гетӣ бисӯзад чўгрдди баланд
که گیتی بسوزد چوگردد بلند
Макун ҳеҷ бадбӣнӣ аз дигарон
مکن هیچ بدبینی از دیگران
Вагар неки бинии ту ху кун барон
وگر نیک بینی تو خو کن برآن
Хӯриши пок аз он хур ки нгзоидт
خورش پاک از آن خور که نگزایدت
Ба андозаи вони гуҳ ки ба боядат
به اندازه وآن گه که به بایدت
Пизишкон гузин дору фарзонаи рой
پزشکان گزین دار و فرزانه رای
Ба ҳар дарди доно ва дармон намой
به هر درد دانا و درمان نمای
Басии гирди омиғи хубони магарад
بسی گرد آمیغ خوبان مگرد
Ки тани сусту ҷон кам кунад рӯй зард
که تن سست و جان کم کند روی زرد
Чу хоҳӣ кииро ҳаме кард ма
چو خواهی کهی را همی کرد مه
Бузургяши ҷузи пояи пояи мада
بزرگیش جز پایه پایه مده
Ки чун аз газофаши бузургии диҳӣ
که چون از گزافش بزرگی دهی
На арҷ ту донад на он маӣ
نه ارج تو داند نه آن مهی
Чунон кун ки ҳамвора бртхти хеш
چنان کن که همواره برتخت خویش
Агар теғ агар гурзи бошиддати пеш
اگر تیغ اگر گرز باشدت پیش
Гуҳ бор магузору мгмори кас
گه بار مگذار و مگمار کس
Ба шамшер аз афрози сар ё зи пас
به شمشیر از افراز سر یا ز پس
Ба кас роз магушоӣ дар ҳар псич
به کس راز مگشای در هر پسیچ
Бидонадяшро хор машумор ҳеҷ
بداندیش را خوار مشمار هیچ
Крои тарс ва бимӣ кунӣ гӯнаи гаван
کرا ترس و بیمی کنی گونه گون
Ба савганд кун то битарсад фузун
به سوگند کن تا بترسد فزون
Чу бо мӯбадони рои хоҳӣ задан
چو با موبدان رای خواهی زدن
Ба ҳамашон махон ҷузи ҷудои тан ба тан
به همشان مخوان جز جدا تن به تن
зи ҳаряки шинави пас маин баргузин
ز هریک شنو پس مهین برگزین
Чунон кин на огоҳ аз он он аз ин
چنان کاین نه آگاه از آن آن از این
Ба кас рӯй манимоӣ ҷузи гоҳи гоҳ
به کس روی منمای جز گاه گاه
Ба ҳар ҳафтае брншин бо сипоҳ
به هر هفته ای برنشین با سپاه
Ба раҳи додхоҳӣ чу ояд фароз
به ره دادخواهی چو آید فراز
Бидиҳ доду дораши ҳам аз даври боз
بده داد و دارش هم از دور باز
Ба ноозмудаи мадаи дили нахуст
به ناآزموده مده دل نخست
Ки ланги истодаи намояди дуруст
که لنگ ایستاده نماید درست
зи бен бо занон бо ситеза макуш
ز بن با زنان با ستیزه مکوش
Вазишони ниҳони хештани доргўш
وزیشان نهان خویشتن دارگوش
Ба некуии окн чу ганҷи окнӣ
به نیکویی آکن چو گنج آکنی
Ба дониш парокан чу бипароканӣ
به دانش پراکن چو بپراکنی
Азони каши равон бо хирад буд ҷуфт
ازآن کش روان با خرد بود جفت
Касе боди дастии з родӣ нагуфт
کسی باد دستی ز رادی نگفت
Ба номаи дуруштӣ фаровон магӯӣ
به نامه درشتی فراوان مگوی
Ки танагии дил шоҳ донанд азуӣ
که تنگی دل شاه دانند ازوی
Фиристодагонро махон зуди пеш
فرستادگان را مخوان زود پیش
Биҷавӣ аз ниҳон пас бихон назд хеш
بجوی از نهان پس بخوان نزد خویش
Ба андоза кун бо ҳамаи гуфтугӯӣ
به اندازه کن با همه گفتگوی
Ба эшон ба гуфтори пешии мҷўӣ
به ایشان به گفتار پیشی مجوی
Ки гар башиканишон набошадат ном
که گر بشکنیشان نباشدت نام
Вагар бшкнндт шавад корхом
وگر بشکنندت شود کارخام
Фириста гасии сози дониш пазир
فرسته گُسی ساز دانش پذیر
Ниҳони байну посухи даҳу ёди гир
نهان بین و پاسخ ده و یاد گیر
Касе каз наҳант на огаҳ ки чист
کسی کز نهانت نه آگه که چیست
Вар огаҳ надонад ба ҷуз бо ту зист
ور آگه نداند به جز با تو زیست
На ду рӯй бояд на пайкори ҷӯй
نه دو روی باید نه پیکار جوی
На май дӯст аз дил на бекори пўӣ
نه می دوست از دل نه بیکار پوی
Чу дайр оядат посухи номаи боз
چو دیر آیدت پاسخ نامه باز
Бидон ков фитодаст кории дароз
بدان کاو فتادست کاری دراز
Ба ҳар ҷой бе дару гавҳари магарад
به هر جای بی دُر و گوهر مگرد
На бе аспи неку силеҳи набард
نه بی اسپ نیک و سلیح نبرد
Чу пайдо шавад душмании кӣнаи ҷӯй
چو پیدا شود دشمنی کینه جوی
Ниҳон ҳар замон пресс аз кори ӯй
نهان هر زمان پرس از کار اوی
Чу бо ӯ нишоед набард озмуд
چو با او نشاید نبرد آزمود
Ба чизи фаровонаши бФриби зуд
به چیز فراوانش بفریب زود
Сипаҳро чу додӣ ба чизеи псич
سپه را چو دادی به چیزی پسیچ
Расонишон ба зӯдӣу мФзои ҳеҷ
رسانشان به زودی و مفزای هیچ
Чунон дон ки дар додани зару сим
چنان دان که در دادن زر و سیم
Ндонанд каз душманат ҳаст бим
ندانند کز دشمنت هست بیم
Бидон созҳо ҷӯй ҳар рӯзи ҷанг
بدان سازها جوی هر روز جنگ
Ки душманатро чора ноед ба чанг
که دشمنت را چاره ناید به چنگ
Парокандаи фармои шаби ҷои хоб
پراکنده فرمای شب جای خواب
Махӯр ҳеҷ бе чошнии гири об
مخور هیچ بی چاشنی گیر آب
Тилоия диловар куну меҳрбон
طلایه دلاور کن و مهربان
Бигардон ба ҳар поси шаби посбон
بگردان به هر پاس شب پاسبان
Ба лашкар дар аз хайл танҳо мабош
به لشکر در از خیل تنها مباش
Ба хаймаи даруни ҳеҷ якто мабош
به خیمه درون هیچ یکتا مباش
Гурезон чу бошӣ ба шаб бошу бас
گریزان چو باشی به شب باش و بس
Ки то бар пай аз пас наёядат кас
که تا بر پی از پس نیایدت کس
з гирдат макун даври мардони мард
ز گردت مکن دور مردان مرد
Ки бошанд эшон ҳисори набард
که باشند ایشان حصار نبرد
Чу пирӯз гардӣ битарс аз худоӣ
چو پیروز گردی بترس از خدای
Ҳамон аз камӣни мари сипаҳро бпоӣ
همان از کمین مر سپه را بپای
Гирифтани раҳи душмани андари гурез
گرفتن ره دشمن اندر گریز
МФрмоӣу хӯни забунони марез
مفرمای و خون زبونان مریز
Гар оре ба кафи душмании пургазанд
گر آری به کف دشمنی پرگزند
Макаш дар замони боздорш ба банд
مکش در زمان بازدارش به بند
Тавон зиндаро куштани андари гудоз
توان زنده را کشتن اندر گداز
Накардаст каси куштаро зиндаи боз
نکردست کس کشته را زنده باز
Буд кат ниёз уфтад аз рӯзгор
بود کت نیاز افتد از روزگار
Ба аз дӯсти он душман ояд ба кор
به از دوست آن دشمن آید به کار
Биандеш шаби кори фардои нахуст
بیندیش شب کار فردا نخست
Бидон рои рӯи пас ки кардӣ дуруст
بدان رای رو پس که کردی درست
Нажоди шаҳон аз буна кам макун
نژاد شهان از بُنه کم مکن
Макун хонадонӣ ки бошад куҳан
مکن خاندانی که باشد کهن