Дил ба маънии ҷавҳарӣ рӯҳонӣ аст
دل به معنی جوهری روحانی است
Дил на аз ҷисмаст ва на ҷисмонӣ аст
دل نه از جسم است و نه جسمانی است
Дил чаҳ бошад ғайри нафаси нотиқа
دل چه باشد غیر نفس ناطقه
Онкӣ аз ҳақ тофт бар ваии борақа
آنکه از حق تافت بر وی بارقه
Онкӣ доно гуфт ақли мстФод
آنکه دانا گفت عقل مستفاد
Дар ҳақиқати дон ки будаш дили мурод
در حقیقت دان که بودش دل مراد
Истифода гар кунӣ зон дил бикун
استفاده گر کنی زان دل بکن
То биёбӣ ту улӯми ман лдн
تا بیابی تو علوم من لدن
Чун муҷаррад шуд дил аз ҳирсу ҳўӣ
چون مجرد شد دل از حرص و هوی
Тофтан гирад дар он нури худо
تافتن گیرد در آن نور خدا
Маънии куллӣу ҷузвии андар ӯ
معنی کلی و جزوی اندر او
Чун мшоҳди гашт ӯро дил бигӯ
چون مشاهد گشت او را دل بگو
Дил чаҳ бошад матлаъи анвори ҳақ
دل چه باشد مطلع انوار حق
Дил чаҳ бошад манбаи асрори ҳақ
دل چه باشد منبع اسرار حق
Дил ки шуд бар ёди ғайр ӯ ҳаром
دل که شد بر یاد غیر او حرام
Гар бадоне ӯ буд байт улҳаром
گر بدانی او بود بیت الحرام
Дар ҳақиқати дон ки дил шуд ҷоми ҷам
در حقیقت دان که دل شد جام جم
Май намояди андараш ҳар беш ва кам
می نماید اندرش هر بیش و کم
Дил буд мроти ваҷҳи зулҷалол
دل بود مرآت وجه ذوالجلال
Дар дили софии намояди ҳақи ҷамол
در دل صافی نماید حق جمال
Пеши солик арш раҳмонаст дил
پیش سالک عرش رحمانست دل
Ҷумлаи олам чун тан ва ҷонаст дил
جمله عالم چون تن و جانست دل
Лавҳи маҳфӯз ар бдонстӣ диласт
لوح محفوظ ار بدانستی دلست
Пеши донои дил ба аз об ва гуласт
پیش دانا دل به از آب و گلست
Ҳақ нагунҷад дар замину осмон
حق نگنجد در زمین و آسمان
Дар дили муъмини бнгҷд ин бидон
در دل مؤمن بنگجد این بدان
Дар дили софии тавон дидани аён
در دل صافی توان دیدن عیان
Ончӣ пинҳонаст аз халқи ҷаҳон
آنچه پنهان است از خلق جهان
Ҷумлаи олами ҷуръаи нӯши ҷоми дил
جمله عالم جرعه نوش جام دل
Аз макон то ломакони як гоми дил
از مکان تا لامکان یک گام دل
Рехти соқии баҳрҳо дар коми дил
ریخت ساقی بحرها در کام دل
Ҳам нашуд сероби дарди ошоми дил
هم نشد سیراب درد آشام دل
Махзани асрорро дил шуд калид
مخزن اسرار را دل شد کلید
Ганҷ махфӣ ҳаст андари дили падед
گنج مخفی هست اندر دل پدید
Ҳафт дарёро ба икдм дар кашид
هفت دریا را به یکدم در کشید
намезанад ӯ наъраи ҳилли ман мазид
می زند او نعرۀ هل من مزید
Соқӣу хами хонаро як ҷуръа кард
ساقی و خم خانه را یک جرعه کرد
Ташнаи лаб ҳар дам баровард оҳи сард
تشنه لب هر دم برآورد آه سرد
Тоби нур ҳақ надорад ғайри дил
تاب نور حق ندارد غیر دل
Ҷой карда мғбчаҳ дар дайри дил
جای کرده مغبچه در دیر دل
Сад ҳазорон осмону офтоб
صد هزاران آسمان و آفتاب
Муштарӣу тиру Зуҳраи моҳтоб
مشتری و تیر و زهره ماهتاب
Сад замину кӯҳи вдшту баҳр ва бар
صد زمین و کوه ودشت و بحر و بر
Инки май бинии ду сад чандин дигар
اینکه می بینی دو صد چندین دگر
Ҳаст аз дарёии дили як қатра Эй
هست از دریای دل یک قطره ای
Дар фазои дили намояди зарра Эй
در فضای دل نماید ذره ای
Вусъати дил бартараст аз ҳар чаҳ ҳаст
وسعت دل برتر است از هر چه هست
Мазҳари илми илоҳӣ дил шудаст
مظهر علم الهی دل شدست
Малики дилро каси надидаи ғоятӣ
ملک دل را کس ندیده غایتی
Дар иҳотаи ҳақ дил омад оятӣ
در احاطه حق دل آمد آیتی
Шаҳрҳои малики дилро ҳаср нест
شهرهای ملک دل را حصر نیست
Пеши шаҳри дили димишқ ва Миср чист
پیش شهر دل دمشق و مصر چیست
Қасрҳои шаҳри дил аз гавҳараст
قصرهای شهر دل از گوهرست
Фари ши вдиўорши ҳамаи сим ва зараст
فر ش ودیوارش همه سیم و زرست
Ҳар яке шаҳрӣ аз он сад олимӣ
هر یکی شهری از آن صد عالمی
с а кун ҳар як дигаргуни одамӣ
س ا کن هر یک دگرگون آدمی
Халқ ҳар шаҳрӣ ба ранг дигараст
خلق هر شهری به رنگ دیگرست
Он ӣ к ӣ сурх ва дигар як асФр аст
آن ی ک ی سرخ و دگر یک اصفر است
Он яке рангаши фурӯзони ҳамчуи моҳ
آن یکی رنگش فروزان همچو ماه
Ранги он як зард гашта ҳамчуи коҳ
رنگ آن یک زرد گشته همچو کاه
Он яке нилӣу дигари гавани сифед
آن یکی نیلی و دیگر گون سفید
Гашта ранг ҳар яке навъе падед
گشته رنگ هر یکی نوعی پدید
Ваон дигар якро буд рангаши сиёҳ
وان دگر یک را بود رنگش سیاه
Аз чаҳ аз бисёре ҷурму гуноҳ
از چه از بسیاری جرم و گناه
Халқ ҳар шаҳрӣ ба навъе омадаст
خلق هر شهری به نوعی آمدست
Ҳар яке машғӯли як корӣ шуда аст
هر یکی مشغول یک کاری شده است
Рӯй халқӣ гашта тобони ҳамчуи хур
روی خلقی گشته تابان همچو خور
Зишт гашта рӯй он халқ дигар
زشت گشته روی آن خلق دگر
Он яке шаҳрии пар аз ғулмону ҳур
آن یکی شهری پر از غلمان و حور
Гашта халқи шаҳри дигари ғарқи нур
گشته خلق شهر دیگر غرق نور
Халқи шаҳрии вола рӯй накӯ
خلق شهری واله روی نکو
Халқи шаҳри дигараш дар гуфт вгў
خلق شهر دیگرش در گفت وگو
Халқи шаҳрии масти дидори худо
خلق شهری مست دیدار خدا
Халқи он дигар шудаи масти ҳўӣ
خلق آن دیگر شده مست هوی
Халқ шаҳрӣ гашта аз май ҷумлаи маст
خلق شهری گشته از می جمله مست
Халқи шаҳрии мӯҳтасиби дарра ба даст
خلق شهری محتسب دره به دست
Халқи шаҳрии ғарқаи дарё шуда
خلق شهری غرقۀ دریا شده
Аз аташ дар мавҷи дарёи омада
از عطش در موج دریا آمده
Халқи шаҳрии ҷумлагии самъу басар
خلق شهری جملگی سمع و بصر
Гашта халқи шаҳри дигари кӯру кар
گشته خلق شهر دیگر کور و کر
Ҳар якеро ҳи ?илату корӣ дигар
هر یکی را ح الت و کاری دگر
Бо худои хеши дидор дигар
با خدای خویش دیدار دگر
Олами дилро нишоне дигараст
عالم دل را نشانی دیگرست
Баҳр ва бару кор ва шаънӣ дигараст
بحر و بر و کار و شأنی دیگرست
Хоку боду оташу обӣ дигар
خاک و باد و آتش و آبی دگر
Абру борон , меҳру маҳтобӣ дигар
ابر و باران، مهر و مهتابی دگر
Боғҳоу миваҳои ранги ранг
باغها و میوه های رنگ رنگ
Гулистону дилбарони шӯху шнг
گلستان و دلبران شوخ و شنگ
Ёсамину наргис ва гулҳои хуш
یاسمین و نرگس و گلهای خوش
Булбулону қамарёни оҳакаш
بلبلان و قمریان آهکش
Ҳар чаҳ меояд дарин олами аён
هر چه می آید درین عالم عیان
Ҳаст акси олами дили бегмон
هست عکس عالم دل بیگمان
Чунки акси олам дил шуд ҷаҳон
چونکه عکس عالم دل شد جهان
Файзи ин олам аз он олам бидон
فیض این عالم از آن عالم بدان
Халқу атвораши ҳама навъе дигар
خلق و اطوارش همه نوعی دگر
Ҳар яке бо сад ҳазорон кару фар
هر یکی با صد هزاران کر و فر
Аршу курсии осмонаш дигар аст
عرش و کرسی آسمانش دیگر است
Меҳру моҳи въқлу ҷонаш дигар аст
مهر و ماه وعقل و جانش دیگر است
Зоўшу брҷису баҳромӣ дигар
زاوش و برجیس و بهرامی دگر
Тиру Зуҳраи мутрибу ҷомӣ дигар
تیر و زهره مطرب و جامی دگر
Сад ҳазорон офтоб ва ҳар яке
صد هزاران آفتاب و هر یکی
Дар масоҳат мисли олам бе шаккӣ
در مساحت مثل عالم بی شکی
Ҳар якеро бурҷи дигар манзил аст
هر یکی را برج دیگر منزل است
Ин касе донад ки аз аҳл дил аст
این کسی داند که از اهل دل است
Ҳар яке тобандатар аз дайгарӣ
هر یکی تابنده تر از دیگری
Нур ҳар як дар гузашта аз срӣ
نور هر یک در گذشته از ثری
Ҳар яке навъе дигар гардон шуда
هر یکی نوعی دگر گردان شده
зи иштиёқаш бесару сомон шуда
ز اشتیاقش بی سر و سامان شده
Гашта ҳар як ҳомили борӣ дигар
گشته هر یک حامل باری دگر
Давр ҳар як аз паии корӣ дигар
دور هر یک از پی کاری دگر
Ҳаст дар ҳар гӯшааш сад бткдаҳ
هست در هر گوشه اش صد بتکده
Ҳар тарафи сад каъба ва сад маъбада
هر طرف صد کعبه و صد معبده
Ҳар яке матлӯби худ б йени д дар ӯ
هر یکی مطلوب خود ب ین د در او
Ҳар яке бинад муроди хеш аз ӯ
هر یکی بیند مراد خویش از او
Он яке аз ваии шароб ноб дид
آن یکی از وی شراب ناب دید
Ваон дигар маъшуқа ва асбоб дид
وان دگر معشوقه و اسباب دید
Он яке зу малику мол ва ҷоҳ ёфт
آن یکی زو ملک و مال و جاه یافت
Ваон дигар ҷўиндгӣ роҳ ёфт
وان دگر جویندگی راه یافت
Он яке ёбад аз ӯ фақру Гана
آن یکی یابد از او فقر و غنا
Дорад аз ваии дайгарии ранҷу ъно
دارد از وی دیگری رنج و عنا
Он якеро дар ҷаҳон созад гадо
آن یکی را در جهان سازد گدا
намекунад он дайгариро подшо
می کند آن دیگری را پادشا
Он якеро ишқи бозӣ рӯ намӯд
آن یکی را عشق بازی رو نمود
Ваон яке аз зуҳд ва тоъат дид суд
وان یکی از زهد و طاعت دید سود
Он яке зу тарк дунё ёфта аст
آن یکی زو ترک دنیا یافته است
Рӯй дил аз кули олам тофта аст
روی دل از کل عالم تافته است
Ваон дигарро орзӯӣ ҷинат аст
وان دگر را آرزوی جنت است
Доимои хоҳони ҳур ва лиззат аст
دایماً خواهان حور و لذت است
Ваон дигар андари тариқи ишқи дӯст
وان دگر اندر طریق عشق دوست
Тарк ғайраш гуфта доим васл ӯст
ترک غیرش گفته دایم وصل اوست
Ваон дигар дар баҳр васлаш гашта ғарқ
وان دگر در بحر وصلش گشته غرق
Аз миёни ёр ва ӯ бархест фарқ
از میان یار و او برخاست فرق
Лии маъаи аллоҳи ин ҳолат кунад
لی مع اللّه این حالت کند
То мабодои мункирӣ таъна занад
تا مبادا منکری طعنه زند
Инки гуфтам васф он соҳибдиласт
اینکه گفتم وصف آن صاحبدلست
Каз ду олами бартар ӯро манзиласт
کز دو عالم برتر او را منزلست
Воҷибу мумкини ҳама дар дил намӯд
واجب و ممکن همه در دل نمود
Ҷону дили беруни зи ақлу фаҳм буд
جان و دل بیرون ز عقل و فهم بود
Ончӣ аз аҳвол дил кардам б ё Н
آنچه از احوال دل کردم ب یا ن
Қатрае майдони зи баҳри бекарон
قطره ای میدان ز بحر بیکران
Ончӣ равшан шуд ба ман аҳволи дил
آنچه روشن شد به من احوال دل
Гар бигӯям шарҳ он гардад хаҷал
گر بگویم شرح آن گردد خجل
Кӣ ба таҳрир ва ба тақриру баён
کی به تحریر و به تقریر و بیان
Зон маъонии шамае гуфтани тавон
زان معانی شمه ای گفتن توان
Гар аз он бисёр гӯям андакӣ
گر از آن بسیار گویم اندکی
Кӣ куҷои фаҳмади бғири он яке
کی کجا فهمد بغیر آن یکی
Кӯи ҷаҳонро србср нобӯд дид
کو جهان را سربسر نابود دید
Бодаи ҷоми фаноро дар кашид
بادۀ جام فنا را در کشید
Маҳв шуд дар партави нури аҳад
محو شد در پرتو نور احد
Кор ӯ болост аз фаҳму хирад
کار او بالاست از فهم و خرد
Нест ҷузи ваии маркази даври ҷаҳон
نیست جز وی مرکز دور جهان
Доир аз вай гашта пайдоу ниҳон
دایر از وی گشته پیدا و نهان
Бар ҳамаи халқони раҳим ва роҳм аст
بر همه خلقان رحیم و راحم است
Дар бақои сарфи доим қоим аст
در بقای صرف دایم قایم است
ӯст бино ҷумла кӯранду кабӯд
اوست بینا جمله کورند و کبود
ӯ самиъи вдигрони кар дар шунӯд
او سمیع ودیگران کر در شنود
Муттасиф гашта ба авсофи худо
متصف گشته به اوصاف خدا
Аҳли ҷӯаду соҳиби сидқу сафо
اهل جود و صاحب صدق و صفا
намекунад ҷавлон ба малики ломакон
می کند جولان به ملک لامکان
Бенишон бинад аёни андари аён
بی نشان بیند عیان اندر عیان
Ҳар ду оламро ба нур дӯст дид
هر دو عالم را به نور دوست دید
Дӯстро мағзу ҷаҳонро пӯст дид
دوست را مغز و جهان را پوست دید
ӯ алӣам ва дигарон нисбат ба ӯ
او علیم و دیگران نسبت به او
Ҷоҳилу саргашта бо ҷаҳли ду ту
جاهل و سرگشته با جهل دو تو
Соҳиби қалби салим аз ғайри ҳақ
صاحب قلب سلیم از غیر حق
Кас надорад дар яқин бар ваии сабақ
کس ندارد در یقین بر وی سبق
Гашта олами баҳр ӯ ойӣна Эй
گشته عالم بهر او آیینه ای
Мурғи рӯҳашро ду олами чина Эй
مرغ روحش را دو عالم چینه ای
Соҳиби тамкин шуда дар қурби зот
صاحب تمکین شده در قرب ذات
Аҳли тлўин дар зуҳӯроти сифот
اهل تلوین در ظهورات صفات
Дар ду олами зот ҳақ бинад аён
در دو عالم ذات حق بیند عیان
Карда дар ҳар мазҳарии васфии баён
کرده در هر مظهری وصفی بیان
Дили мсмӣ зон сабаб омад ба қалб
دل مسمی زان سبب آمد به قلب
Кӯ б ҳ тқлибаст дар шодӣу крб
کو ب ه تقلیب است در شادی و کرب
Гуҳ ба тўФи олам алавӣ равад
گه به طوف عالم علوی رود
Гуҳи мтоФи олам суфло шавад
گه مطاف عالم سفلی شود
Ин тақаллуби ъли т аз ваҷҳеи накӯ
این تقلب عل ت از وجهی نکو
Ҳам зи ваҷҳи бади шимури ҳилаи мҷу
هم ز وجه بد شمر حیله مجو
Гоҳи маҳз ақл гардад гоҳи нафас
گاه محض عقل گردد گاه نفس
Гуҳ малик гардад гуҳӣ чун деви наҳс
گه ملک گردد گهی چون دیو نحس
Гоҳ муҷаррад мешавад гуҳи мнтбъ
گاه مجرد می شود گه منطبع
Гоҳ восил мешавад гуҳи мунқатиъ
گاه واصل می شود گه منقطع
Гуҳи муназзаҳ аз ҳама айбасту нақс
گه منزه از همه عیب است و نقص
Гуҳи зи ғами нолони гуҳ аз шодӣ ба рақс
گه ز غم نالان گه از شادی به رقص
Ҳар замон дорад зи ҳақи шаънӣ дигар
هر زمان دارد ز حق شأنی دگر
Ҳар нафаси оради сар аз ҷое бадар
هر نفس آرد سر از جایی بدر
Мазҳари шаън илоҳӣ гашта аст
مظهر شأن الهی گشته است
Мазҳари шаънаш кмоҳӣ гашта аст
مظهر شأنش کماهی گشته است
Зоҳиру ботин дар ин сӯрат биҷӯ
ظاهر و باطن در این صورت بجو
Нақш ӯро барзах ҷомеъ бигӯ
نقش او را برزخ جامع بگو
Гуҳ даромад ӯ даруни базми хос
گه درآمد او درون بزم خاص
Гуҳи бурун дар бдорндши хавос
گه برون در بدارندش خواص
Ҳар дилиро кӣ касе гуяд ки дил
هر دلی را کی کسی گوید که دل
Зикри он дилҳои ҷоҳилро бҳл
ذکر آن دلهای جاهل را بهل
Ин чунин дилро ту аз орифи талаб
این چنین دل را تو از عارف طلب
Дили мҷуи зини мушти хом бе адаб
دل مجو زین مشت خام بی ادب
Нест дил дар истилоҳи ин гуруҳ
نیست دل در اصطلاح این گروه
Ҷузи дили доно ки ҳақ додаш шиква
جز دل دانا که حق دادش شکوه
Ончӣ дил хонанд ӯро ин авом
آنچه دل خوانند او را این عوام
Хона деваст дигари вассалом
خانۀ دیو است دیگر والسلام
Кас надонад қадари дили ҷузи аҳли дил
کس نداند قدر دل جز اهل دل
Нест дилро нисбатӣ бо обу гул
نیست دل را نسبتی با آب و گل
Дили мақом устуворӣ кибриёст
دل مقام استواری کبریاست
Дил набошад онкӣ бо кибру раёсат
دل نباشد آنکه با کبر و ریاست
Дил буд ойӣнаи вҷи ҳи худо
دل بود آیینۀ وج ه خدا
Дар дили софии намояди ҳақи лақо
در دل صافی نماید حق لقا
Гар ҳамеи хоҳӣ ки бинӣ рӯй дӯст
گر همی خواهی که بینی روی دوست
Дил ба дастовар ки дил мрот ӯст
دل به دست آور که دل مرآت اوست