Сиёҳӣ кард дар обии нигоҳӣ

سیاهی کرد در آبی نگاهی

Бидид аз оби рӯеи пари сиёҳӣ

بدید از آب رویی پُرسیاهی

Чу рӯе дид номаълӯму нохуш

چو رویی دید نامعلوم و ناخوش

Аз он зиштии давидаш бар сари оташ

از آن زشتی دویدش بر سرْ آتش

Чунон андеша кард он марди дили танг

چنان اندیشه کرد آن مردِ دل‌تنگ

Ки ҳаст он мардуми оби сияҳи ранг

که هست آن مردم آبِ سیه‌رنگ

ЗФон бикшод гуфт эй сӯрати зишт

زفان بگشاد گفت ای صورت زشت

Кадомин дев дар олами турои кишт

کدامین دیو در عالم ترا کِشت

Броӣ аз об эй зишти сияҳи тоб

برآی از آب ای زشت سیه‌تاب

Ки дар оташи ҳамеи пое на дар об

که در آتش همی پایی نه در آب

Чу бар беҳуда бисёре сухан гуфт

چو بر بیهوده بسیاری سخن گفت

Надонисту ҳама бо хештан гуфт

ندانست و همه با خویشتن گفت

Ту ҳам дар об рӯят кун нигоҳӣ

تو هم در آبِ رویت کن نگاهی

Бибин то худ сипедӣ ё сиёҳӣ

ببین تا خود سپیدی یا سیاهی

Чу мурғи ҷони фурӯи резади пару бол

چو مرغ جان فروریزد پر و بال

Бибинӣ рӯй худ дар оби аъмол

ببینی روی خود در آبِ اعمال

Сияҳи рӯеи сиёҳии пешати орад

سیه‌رویی سیاهی پیشت آرد

Сипедӣ дар фурӯғи хешати орад

سپیدی در فروغ خویشت آرد

Чу ҷони пок дар як дам бидодӣ

چو جان پاک در یک دم بدادی

Қадами ҳоле дар он олам наҳодӣ

قدم حالی در آن عالم نهادی

зи дунё то ба уқбо нест бисёр

ز دنیا تا به عقبی نیست بسیار

Вале дар раҳи вуҷӯди тести девор

ولی در ره، وجودِ توست دیوار

Турои бонгу хурӯш ва гиря чандонаст

ترا بانگ و خروش و گریه چندانْست

Ки ин нафаси Дубаии ҳам суҳбат ҷонаст

که این نفس دنی هم‌صحبت جانست

Агар бо нафас мерай вой бар ту

اگر با نفس میری وای بر تو

Басӣ гиряд зи сар то пой бар ту

بسی گرید ز سر تا پای بر تو

Вагар бенафас мерай пок бошӣ

وگر بی نفس میری پاک باشی

Чаҳ андари оташ ва дар хок бошӣ

چه اندر آتش و در خاک باشی

Туро чу ҷон пакет рафту тани мард

ترا چو جان پاکت رفت و تن مُرد

Набояд хешро бо хештани барад

نباید خویش را با خویشتن برد

Ки ҳар гоҳе ки ту аз пеши мардӣ

که هر گاهی که تو از پیش مردی

Басои касро ки гӯй аз пеши барадӣ

بسا کس را که گوی از پیش بردی

Забонати ҳарч бар худ май шимурди он

زبانت هرچ بر خود می‌شمرد آن

Чу зер хок рафтӣ боди баради он

چو زیر خاک رفتی باد بُرد آن

Аз он пас олам хомӯшӣ ояд

از آن پس عالم خاموشی آید

Мақомоти раҳ мадҳушӣ ояд

مقامات ره مدهوشی آید

Бурун парда ояд шӯри айём

برون پرده آید شور ایام

Дарун парда хомӯшӣасту ором

درون پرده خاموشی‌ست و آرام

Ту ӣнҷоеи зи худ огоҳ аз хеш

تو اینجایی ز خود آگاه از خویش

Ки онҷо огаҳӣ бархезад аз пеш

که آنجا آگهی برخیزد از پیش

Чунон мустағриқи он нури гардӣ

چنان مستغرق آن نور گردی

Ки зони лиззат з ҳастӣ даври гардӣ

که زآن لذت ز هستی دور گردی

Вагар дории азин бартари мақомӣ

و گر داری ازین برتر مقامی

Ту дории андарин қурбати Низомӣ

تو داری اندرین قربت نظامی

Муқарраби он буд комрўз бе хеш

مقرب آن بود کامروز بی خویش

Буд он ҳазраташ дар пеш бе пеш

بود آن حضرتش در پیش بی پیش

Ҳама ҳақ бинад ва бехеш гардад

همه حق بیند و بی خویش گردد

Ба ҷавҳар аз ду гетӣ беш гардад

به جوهر از دو گیتی بیش گردد

Дарин маънӣ ки ман гуфтам шаккӣ нест

درین معنی که من گفتم شکی نیست

Ту бечашмӣу олами ҷуз яке нест

تو بی‌چشمی و عالم جز یکی نیست

Мисолӣ боз гӯям бо ту аз роҳ

مثالی باز گویم با تو از راه

Магар ҷонат шавад зини рози огоҳ

مگر جانت شود زین راز آگاه

Чаҳгар умрӣ бхўн гардӣда ту

چه گر عمری بخون گردیده‌ای تو

Мисолӣ мисли ин нашунида ту

مثالی مثل این نشنیده‌ای تو

Ба чашмат кӣ даройади чархи гардун

به چشمت کی درآید چرخ گردون

Ки қадар ӯ зи чашми тести афзӯн

که قدر او ز چشم توست افزون

Ҳаме ҳар зарраи кони дидаи ту

همی هر ذره‌ای کان دیده‌ای تو

Наёяд айни он дар дидаи ту

نیاید عین آن در دیدهٔ تو

Ки мегуяд ки гардун он чунонаст

که می‌گوید که گردون آن چنانست

Ки чашмат дид ё ақл ту донист

که چشمت دید یا عقل تو دانست

Пас он чизе ки шуд дар чашми ҳосил

پس آن چیزی که شد در چشم حاصل

Мисолӣ беш нест эй марди ғофил

مثالی بیش نیست ای مرد غافل

Гирифтор омадӣ дар банди тмииз

گرفتار آمدی در بند تمییز

Мисоласт ин чаҳ май бинӣ на он чиз

مثال‌ست این چه می‌بینی نه آن چیز

Ба сунъи ҳақи нигар то рози бинӣ

به صنع حق نگر تا راز بینی

Ҳақиқатҳои ашёи бози бинӣ

حقیقت‌های اشیا باز بینی

Агар ашёи чунин будӣ ки пайдост

اگر اشیا چنین بودی که پیداست

Суоли Мустафо кӣ омадӣ рост

سوال مصطفی کی آمدی راست

Ки бо ҳақи меҳтар дайн гуфт илоҳӣ

که با حق مهترِ دین گفت الهی

Бмн бинмоӣ ашёро кмоҳӣ

بمن بنمای اشیا را کماهی

Агар пора кунӣ дилро ба сад бор

اگر پاره کنی دل را به صد بار

Наёяд онч дил бошад падедор

نیاید آنچ دل باشد پدیدار

Ҳамин чашм ва ҳамин даст ва ҳамин гӯш

همین چشم و همین دست و همین گوش

Ҳамин ҷон ва ҳамин ақл ва ҳамин ҳуш

همین جان و همین عقل و همین هوش

Агар зин менаёрӣ гашти огоҳ

اگر زین می‌نیاری گشت آگاه

Мабар зинҷои сӯии Фстонёни роҳ

مبر زینجا سوی فسطانیان راه

Худо донад ки худ ашёи чгўнст

خدا داند که خود اشیا چگونست

Ки дар чашми ту бории бошкўнст

که در چشم تو باری باشکونست

Бимонад аз мағзи маънии пӯст бо ту

بماند از مغز معنی پوست با تو

Мисолӣ беш нест эй дӯст бо ту

مثالی بیش نیست ای دوست با تو

Ту пиндорӣ ки чизеи дидаи ту

تو پنداری که چیزی دیده‌ای تو

Ндидстии ту ва нашунида ту

ندیدستی تو و نشنیده‌ای تو

Мисоли он ҳамеи бинии вагарна

مثال آن همی بینی وگرنه

Якеаст ин ҷумла дар асл ва дигар на

یکی‌ست این جمله در اصل و دگر نه

Яке кони як бурун бошад зи оҳод

یکی کان یک برون باشد ز آحاد

На он якро нишон бошад на аъдод

نه آن یک را نشان باشد نه اعداد

Ҳамаи боқӣ ба як чизанд ҷовид

همه باقی به یک چیزند جاوید

зи як як зарра май шӯ то ба хуршед

ز یک‌یک ذره می‌شو تا به خورشید

Ду олами ғарқи ин дарёӣ нур аст

دو عالم غرق این دریای نور است

Валикини нақши олам ҳо ғурураст

ولیکن نقش عالم‌ها غرورست

Ҳар он нақшӣ ки дар олам падедаст

هر آن نقشی که در عالم پدیدست

Дарӣ бастасту ҳис онро калидаст

دری بسته‌ست و حس آن را کلیدست

Калид ва дар аз он пайдо намонад

کلید و در از آن پیدا نماند

Ки ҳаргизи нақш бар дарё намонад

که هرگز نقش بر دریا نماند

Касе кӯи нақш бе нақшии пазируфт

کسی کو نقش بی‌نقشی پذیرفت

Чу мардони тарки ин сӯрат гарӣ гуфт

چو مردان ترک این صورتگری گفت

Агар бесӯратӣ ва бе нишоне

اگر بی‌ صورتی و بی‌ نشانی

Пазируфтии ту дории зиндагонӣ

پذیرفتی تو داری زندگانی

Вагарнаи мурда мағрур ме бош

وگرنه مرده‌ای مغرور می‌باش

Надории зиндагӣ аз давр ме бош

نداری زندگی از دور می‌باش

Агар гӯйӣ ки чист ин ҳарч пайдост

اگر گویی که چیست این هرچ پیداست

Бигӯям ростгар ту бишинавӣ рост

بگویم راست گر تو بشنوی راست

Ҳамаи ночизу фонӣу ҳамаи ҳеҷ

همه ناچیز و فانی و همه هیچ

Ҳама ҳамчун тилисмии печ бар печ

همه همچون طلسمی پیچ بر پیچ

Хаёласт онч донистӣ ва дидӣ

خیالست آنچ دانستی و دیدی

Сдоисти онч дар олам шунидӣ

صدایست آنچ در عالم شنیدی

Хаёлу ваҳму ақл ва ҳис мақомаст

خیال و وهم و عقل و حس مقامست

Ки ҳар як дар мақом худ тамомаст

که هر یک در مقام خود تمامست

Вале чун зон мақоми оеи буруни ту

ولی چون زان مقام آیی برون تو

Хаёлии бинии онро ҳам кунун ту

خیالی بینی آن را هم کنون تو