Тамомати тӯлу арзи офариниш

تمامت طول و عرض آفرینش

зи баҳри тест агар дории ту бениш

ز بهر تست اگر داری تو بینش

Биҳишту дӯзаху ризвону молик

بهشت و دوزخ و رضوان و مالک

Фурӯъи восилаш аз минҳоу злк

فروع و اصلش از منها و ذلک

Барои тести ҷумлаи офарӣда

برای تست جمله آفریده

Туро аз баҳри ҳазрати баргузӣда

ترا از بهر حضرت برگزیده

Агарчӣ бас шарифат офариданд

اگرچه بس شریفت آفریدند

Паии шуғли бузургати прўриднд

پی شغل بزرگت پروریدند

Бибозӣ дар мёўри кори худ ро

به بازی در میاور کار خود را

Шносои шӯи ту аз худ неку бад ро

شناسا شو تو از خود نیک و بد را

Бҷони вдли шинави аи змни сухан ро

به جان و دل شنو از من سخن را

Биҷӯ аз асли асли хештан ро

بجو از اصل اصل خویشتن را

Нигари тодр чаҳ шуғл ва дар чаҳ корӣ

نگر تا در چه شغل و در چه کاری

Макун бо ҷони худ зинҳори хорӣ

مکن با جان خود زنهار‌خواری

Бибин то худ чаҳ чизеи вази кҷоӣӣ

ببین تا خود چه چیزی‌، وز کجایی

Биҷӯ аз хеши асли ошноӣӣ

بجو از خویش اصل آشنایی

Бичишам ботини худ хешро байн

به چشم باطن خود خویش را بین

Ба риши всблтӣ эй марди мискин

نه ریش و سبلتی ای مرد مسکین

На чашмӣ на сиррӣ на дасти венаи по

نه چشمی نه سری نه دست و نه پا

Бмънии зин ҳама ҳастӣ мубарро

به معنی زین همه هستی مبرا

Басӯрат онӣ аз чаҳ ғайри инӣ

به صورت آنی از چه غیر اینی

Ту маънии байн агар марди яқинӣ

تو معنی بین اگر مرد یقینی

Тўӣии тугар ту худро бозёбӣ

تویی تو گر تو خود را بازیابی

Мақоми фахру ъзу нози ёбӣ

مقام فخر و عز و ناز یابی

На чашму сӯратӣ эй марди раҳи рӯ

نه چشم و صورتی ای مرد ره‌رو

Ту сӯрат байн машав зинҳор бишинав

تو صورت بین مشو زنهار بشنو

Тўӣии ӯъҷубаи сунъи илоҳӣ

تویی اعجوبهٔ صنع الهی

Тўӣии мақсӯди сунъи подшоҳӣ

تویی مقصود صنع پادشاهی

Тўӣӣу тунаи ҷоно ту бишинав

تویی و تو نهٔ جانا تو بشنو

Надонад ин сухани ҷузи марди раҳрав

نداند این سخن جز مرد رهرو

Тилисми банди взндонсти сӯрат

طلسم بند و زندان‌ست صورت

Аз он зиндони буруни шӯ бе зарурат

از آن زندان برون شو بی‌ضرورت

Ту ҷисму сӯрати худро қафаси дон

تو جسم و صورت خود را قفس دان

Чу бишикастӣ шудӣ фии улҳоли парон

چو بشکستی شدی فی‌الحال پران

Агар ҳастӣ кабӯтари вари худии боз

اگر هستی کبوتر ور خودی باز

Қафас башикан биҷои хеши шӯи боз

قفس بشکن به‌جای خویش شو باز

Чу ин олотро аз баҳри сӯрат

چو این آلات را از بهر صورت

Бтў доданд туро шуд ин зарурат

به تو دادند ترا شد این ضرورت

Ки то тухми саодатро нишоне

که تا تخم سعادت را نشانی

Ки чун онҷои рисӣ бепар наМонӣ

که چون آنجا رسی بی‌پر نمانی

Набояд дар шақовати харҷ кардан

نباید در شقاوت خرج کردن

Аз он дӯзах набояд дарҷ кардан

از آن دوزخ نباید درج کردن

Камоли хеши ӣнҷо касб кун ҳон

کمال خویش اینجا کسب کن هان

Ту худро аз тилисми ҷисми бурҳон

تو خود را از طلسم جسم برهان

Музайян кун бҳкмти ҷони худ ро

مزیّن کن به حکمت جان خود را

Ки то орифи шӯй ҳар неку бад ро

که تا عارف شوی هر نیک و بد را

Вуҷӯди худ бҳкмт кун ту гулшан

وجود خود به حکمت کن تو گلشن

Ки то аҳвол гардад бар ту равшан

که تا احوال گردد بر تو روشن

Бичишам ботини худ гӯши майдор

به چشم باطن خود گوش می‌دار

Ки то каҷ байн нагардӣ охири кор

که تا کج‌بین نگردی آخر کار

Ҳақиқати роҳи худро бози бинӣ

حقیقت راه خود را باز بینی

Мабодои ботил аз ҳақ баргузинӣ

مبادا باطل از حق برگزینی

Ту роҳи шаръро раҳи дони ҳақиқат

تو راه شرع را ره دان حقیقت

Ки то бошӣ ту аз аҳли тариқат

که تا باشی تو از اهل طریقت

Хилофи шаръи ҷумла ботил омад

خلاف شرع جمله باطل آمد

Вазон беҳослиҳо ҳосил омад

وزان بی‌حاصلی‌ها حاصل آمد

Агар хоҳӣ ки ёбӣ назд ҳақи бор

اگر خواهی که یابی نزد حق بار

Сркўии шариъатро нигаҳдор

سر کوی شریعت را نگهدار

Сари мўӣии магари дон аз шариъат

سر مویی مگر دان از شریعت

Ки то ёбии ту завқӣ аз ҳақиқат

که تا یابی تو ذوقی از حقیقت

зи хоб ва хўрдў хуфт ва гуфт зинҳор

ز خواب و خورد و خفت و گفت زنهار

Батадрӣҷи андаки андак кам кун эй ёр

به تدریج اندک اندک کم کن ای یار

Ки то софии шӯии худро бадоне

که تا صافی شوی خود را بدانی

Казон дониши Фзоӣии зиндагонӣ

کزان دانش فزایی زندگانی

Бичишам худ ҷамол хеш бингар

به چشم خود جمال خویش بنگر

Ки ҳастӣ ту дар ин вайронаи дархур

که هستی تو در این ویرانه درخور‌؟

Ғарибии андарин вайронаи гулхан

غریبی اندرین ویرانه گلخن

Фаромӯшат шуд он ободи гулшан

فراموشت شد آن آباد گلشن

Бахуди бозоӣу азми он сафар кун

به خود بازآی و عزم آن سفر کن

Бмҳсўсот бар яксар гузар кун

به محسوسات بر یکسر گذر کن

Ватангоҳи нахустин ту онаст

وطن‌گاه نخستین تو آنست

Ки азчшми сарат доим ниҳонаст

که از چشم سرت دایم نهانست

Агар ту дӯсти дории он ватангоҳ

اگر تو دوست داری آن وطن‌گاه

Шӯй аз хоссагони ҳазрати шоҳ

شوی از خاصگان حضرت شاه

Чу ту бо маъдани аслӣ рӯй зуд

چو تو با معدن اصلی روی زود

Худо гардад дар ин ҳол аз ту хўшнўд

خدا گردد در این حال از تو خوشنود

Машав зинҳор гирд олуд ин хок

مشو زنهار گرد آلود این خاک

Ки то роҳат буд болои афлок

که تا راهت بود بالای افلاک

зи лаззоти бҳимӣ рӯй бартоб

ز لذات بهیمی روی برتاب

Ки то хушруи шӯй чун тири партоб

که تا خوشرو شوی چون تیر پرتاب

Маликро хизмати девони мФрмоӣ

ملک را خدمت دیوان مفرمای

Маликро кор дар девони мФрмоӣ

ملک را کار در دیوان مفرمای

Ки то мустуҷиб ҳар бднгрдӣ

که تا مستوجب هر بد نگردی

Сазои ҷои дев ва дад нагардӣ

سزای جای دیو و دد نگردی

Рафиқони бад ва неканд бо ту

رفیقان بد و نیکند با تو

Ҳама чун дона ва реганд бо ту

همه چون دانه و ریگند با تو

Чу кибру бухлу ҳирсу шаҳвату оз

چو کبر و بخل و حرص و شهوت و آز

Ҳамон макру ҳасади пас кибр ва пас ноз

همان مکر و حسد پس کبر و پس ناز

зи некон чун тавозуъи пас қаноат

ز نیکان چون تواضع پس قناعت

Пас онгоҳии сахоу ҷӯаду тоъат

پس آن‌گاهی سخا و جود و طاعت

Чу илму ҳикмату прҳизкорӣ

چو علم و حکمت و پرهیزکاری

Пас онгаҳ пеша кун дар бурдборӣ

پس آنگه پیشه کن در بردباری

Мубаддил кун ту онҳоро боинҳо

مبدّل کن تو آنها را به‌اینها

Ки то судат шавад ҷумлаи зиёнҳо

که تا سودت شود جمله زیان‌ها

Чу шуд табдили ахлофати муяссар

چو شد تبدیل اخلافت میسر

Шӯии софӣу рӯҳонӣу анвар

شوی صافی و روحانی و انور

БФкрти чашми маъниро кунӣ боз

به فکرت چشم معنی را کنی باز

Шавад маълумат онгаҳ сар ҳар роз

شود معلومت آنگه سر هر راز

Ҳар он чизе ки дар кун ва маконаст

هر آن چیزی که در کون و مکانست

Нишон ҳар як андар ту аёнаст

نشان هر یک اندر تو عیانست

Дарунати ҷавҳарӣ бар ҷумлаи афзӯн

درونت جوهری بر جمله افزون

Буд аслаши варои ҳафт гардун

بود اصلش ورای هفت گردون

Ту тодонои он ҷавҳар нагардӣ

تو تا دانای آن جوهر نگردی

з тўзоҳр нагардад ҳеҷ мардӣ

ز تو ظاهر نگردد هیچ مردی

Шиносаш чун якеро ҳосил омад

شناسش چون یکی را حاصل آمد

Ҳақиқати дон ки онкас восил омад

حقیقت دان که آنکس واصل آمد

Буд мақсӯди раҳ донистани ӯй

بود مقصود ره دانستن اوی

Чу донистӣ барӣ аз ин макон рӯй

چو دانستی بری از این مکان روی

Ҳамаи сахтии аъмолу ибодат

همه سختی اعمال و عبادت

Шудани муртоз ва кардани тарки одат

شدن مرتاض و کردن ترک عادت

Манозили қатъ кардани раҳ баридан

منازل قطع کردن ره بریدن

Шаби врўзи андари он водӣ давидан

شب و روز اندر آن وادی دویدن

Мурод онаст кони ҷавҳари бадоне

مراد آنست کان جوهر بدانی

Хурӣ зон дониши оби зиндагонӣ

خوری زان دانش آب زندگانی

Чу илмат бо хабар анбоз гардад

چو علمت با خبر انباز گردد

Амал бо ҳар ду он дмсоз гардад

عمل با هر دو آن دمساز گردد

Мадад бахшад худоят аз ҳидоят

مدد بخشد خدایت از هدایت

Шӯии соҳиби қадами андари ҳидоят

شوی صاحب‌قدم اندر هدایت

зи ҳастӣҳои худ дарвеши гардӣ

ز هستی‌های خود درویش گردی

Шносои вуҷӯди хеши гардӣ

شناسای وجود خویش گردی

Чу зон дониш кунӣ ҳосили зё ро

چو زان دانش کنی حاصل ضیا را

Бақадр хеш бишносӣ худо ро

به‌قدر خویش بشناسی خدا را

Агарчӣ ҳаст он ҷавҳари гузида

اگرچه هست آن جوهر گزیده

Ҳақиқати дон ки ҳаст он офарӣда

حقیقت دان که هست آن آفریده

Забон оҷиз шавад аз шарҳи зотш

زبان عاجز شود از شرح ذاتش

Вале баъзе тавон гуфт аз сафоташ

ولی بعضی توان گفت از صفاتش

Варо бахшед маъбуди ягона

ورا بخشید معبود یگانه

зи лутфи худ сифоти бегона

ز لطف خود صفات بیگانه

Буд як рӯйиши андари ҳазрати пок

بود یک رویش اندر حضرت پاک

Шавад зон рӯй дигар ӯ трбнок

شود زان روی دیگر او طرب‌ناک

з рӯй дигар ӯ кор ту созад

ز روی دیگر او کار تو سازد

Бнўри хеши ҷисматро навозад

به نور خویش جسمت را نوازد

На хориҷ аз бадан бошад на дохил

نه خارج از بدن باشد نه داخل

Надонад ин сухани ҷузи марди комил

نداند این سخن جز مرد کامل

Шносоӣии гуҳари кор азиз аст

شناسایی گهر کار عزیز است

Надонад ҳар касе кони худ чаҳ чиз аст

نداند هر کسی کان خود چه چیز است

Битозӣ он гуҳарро рӯҳ хонанд

به تازی آن گهر را روح خوانند

Азуи мардум ба ҷуз номӣ ндонанд

ازو مردم به جز نامی ندانند

Варои рӯҳ сиррӣ ҳаст доим

ورای روح سرّی هست دائم

Ки рӯҳ аз сари он нураст қоим

که روح از سرّ آن نور است قائم

Низоми сару рӯҳ аз сари сари дон

نظام سرّ و روح از سرّ سر دان

Казон нуранд доим ҳар ду гардон

کزان نورند دائم هر دو گردان

Ту сар сар бихонаш ё хФии дон

تو سرّ سر بخوانش یا خفی دان

з ҳар каси ин ҳикояти мхтФии дон

ز هر کس این حکایت مختفی دان

Тамомати анбиё зинда бидонанд

تمامت انبیا زنده بدان‌ند

Ки он сари хФиро ме бидонанд

که آن سر خفی را می‌بدانند

Музайяни авлиё зон нур бошанд

مزیّن اولیا زان نور باشند

Аз он пайваста зон масрур бошанд

از آن پیوسته زان مسرور باشند

Надода ҳечкасро дигари он нур

نداده هیچ‌کس را دیگر آن نور

Тамомат гаштаанд зон нури маҳҷӯр

تمامت گشته‌اند زان نور مهجور

Бнўри қалбу ақлу рӯҳи омӣ

به نور قلب و عقل و روح عامی

Шавад пайдо чу дорад никномӣ

شود پیدا چو دارد نیکنامی

Бидон ҳар кас ки шуд зинда намирад

بدان هر کس که شد زنده نمیرد

Фанои дигар гиребонаш нагирад

فنا دیگر گریبانش نگیرد

Сухан чун мнғлқ хоҳед эй ёр

سخن چون منغلق خواهید ای یار

Набояд гуфт мункир гардад ағёр

نباید گفت منکر گردد اغیار

Балии сари хФиро ҷуз ки Аброр

بلی سرّ خفی را جز که ابرار

Надонад дайгарӣ аз ҷамъи аҳрор

نداند دیگری از جمع احرار

Наёбади ҳечкас зон ҷумлаи бунёд

نیاید هیچکس زان جمله بنیاد

Сарои он гуҳари ҷузи одамии зод

سزای آن گهر جز آدمی‌زاد

Сазои рӯҳи қудсӣ одам омад

سزای روح قدسی آدم آمد

Ки фахри малику тоҷ олам омад

که فخر ملک و تاج عالم آمد

Басӯрат қибла рӯҳонӣон шуд

به صورت قبلهٔ روحانیان شد

Бмънии пешвои инс ва ҷон шуд

به معنی پیشوای انس و جان شد

Музайян чун бидон гавҳар шуд одам

مزیّن چون بدان گوهر شد آدم

Амонати доштани гашташи мусаллам

امانت داشتن گشتش مسلم

Бидон гавҳар кашӣдан шояд он ёр

بدان گوهر کشیدن شاید آن یار

Ки буд одам бидон ҷавҳари сазовор

که بود آدم بدان جوهر سزاوار

Чун дорад нисбатӣ бо ҳазрати пок

چو دارد نسبتی با حضرت پاک

Бидон нисбат кашид он ёри чолок

بدان نسبت کشید آن بار‌، چالاک

Чўодми гашт аз он ҷавҳари музайян

چو آدم گشت از آن جوهر مُزّین

Амонати доштанро шуд мубин

امانت داشتن را شد مبیّن

Яқини гашташ ки дар боби футувват

یقین گشتش که در باب فتّوت

Амонат доштан ҳаст аз мурувват

امانت داشتن هست از مروّت

Чу одам шуд бидон халъати макрам

چو آدم شد بدان خلعت مکرّم

Аз он ганҷи муруввати гашти хуррам

از آن گنج مروّت گشت خرّم

Бҷон медошт одами поси он ганҷ

به جان می‌داشت آدم پاس آن گنج

Ки то аз душманаш ноед бадви ранҷ

که تا از دشمنش ناید بدو رنج

Амини он амонат одам омад

امین آن امانت آدم آمد

Ки собит дар диёнат одам омад

که ثابت در دیانت آدم آمد

Амонати доштан корӣ азимаст

امانت داشتن کاری عظیم است

Дили сангини кӯҳ аз ваии ду ним аст

دل سنگین کوه از وی دو نیم است

Замину осмонро нест ёро

زمین و آسمان را نیست یارا

Пазируфтани ниҳону ошкоро

پذیرفتن نهان و آشکارا

Бҷон ва дил кунад одами қабулаш

به‌جان و دل کند آدم قبولش

Гуҳӣ хонд злўму гуҳи ҷҳўлш

گهی خواند ظلوم و گه جهولش

Гуҳии осӣу гуҳ одяш хонанд

گهی عاصی و گه عادیش خوانند

Басӯрат давраш аз ҷинат баронанд

به صورت دورش از جنت برانند

Чу бинад кӯ шикаста шуд зи исён

چو بیند کو شکسته شد ز عصیان

Бихоҳад узр ӯ каши узри нисён

بخواهد عذر او کش عذر نسیان

Итобӣ зоҳиран бар вай баранд

عتابی ظاهرا بر وی براند

Бароаи ботинаш бо хеш хонд

به راه باطنش با خویش خواند

Хароб обод гардад ӯ басӯрат

خراب‌آباد گردد او به صورت

Бошг чашм шавед он кудурат

به اشگ چشم شوید آن کدورت

Шавад ганҷи амонатро сазовор

شود گنج امانت را سزاوار

Ки то пӯшида медорад зи ағёр

که تا پوشیده می‌دارد ز اغیار

Харобии ҷои ганҷ подшоҳ аст

خرابی جای گنج پادشاه است

Чаҳ доне то харобии худ чаҳ ҷоҳ аст

چه دانی تا خرابی خود چه جاه است‌!

Итоби дӯстон хуршед ҷонаст

عتاب دوستان خورشید جان است

Басои сулҳӣ ки андар вай ниҳонаст

بسا صلحی که اندر وی نهان است

Баннои дӯстии худ бар итобаст

بنای دوستی خود بر عتاب‌ست

Итоби андари муҳаббат фатҳ бобаст

عتاب اندر محبت فتح باب‌ست

Муҳаббат чун ки бар одам асар кард

محبت چون که بر آدم اثر کرد

Бакулии хешро аз худ бадар кард

به‌کلی خویش را از خود به‌در کرد

Қабули мансаби илми асомӣ

قبول منصب علم اسامی

Ҳамон ҳуру қусӯри шоди комӣ

همان حور و قصور شادکامی

Хушӣҳои биҳишти ҳштгонаҳ

خوشی‌های بهشت هشتگانه

Ҳамон айшу ҳаёти ҷовдона

همان عیش و حیات جاودانه

Наими ҳашт хулд аз корсозӣ

نعیم هشت خلد از کارسازی

Бик гандум бидод аз покбозӣ

به یک گندم بداد از پاکبازی

Тамомати тавқу тоҷу тахти ҷинат

تمامت طوق و تاج و تخت جنّت

Ниҳоди андари раҳи ишқу муҳаббат

نهاد اندر ره عشق و محبّت

Яқин будаш ки бо он барг ва он соз

یقین بودش که با آن برگ و آن ساز

Нишоед ъшқбозӣ кардани оғоз

نشاید عشقبازی کردن آغاز

Фдокрдии ҳамаи андари раҳи ишқ

فدا کردی همه اندر ره عشق

Ки то бориш буд бар даргаи ишқ

که تا بارش بود بر درگه عشق

Муҷаррад шуд аз он ҷумлаи алойиқ

مجرد شد از آن جمله علایق

Бирав макшуф шуд ҷумлаи ҳақоиқ

بر او مکشوف شد جمله حقایق

Назар афтодаш андари гавҳари фақр

نظر افتادش اندر گوهر فقر

Гумони барад ӯ ки бошад раҳбари фақр

گمان برد او که باشد رهبر فقر

Забони ҳол хоҷа гуфташ эй боб

زبان حال خواجه گفتش ای باب

Бадаст ман шавад мафтӯҳи ин боб

به دست من شود مفتوح این باب

Бмънӣ зон сабақи барадами зи ихвон

به معنی زان سبق بردم ز اخوان

Ки ман бардоштами ин гавҳар аз кон

که من برداشتم این گوهر از کان

Чўхоси мости ин гавҳари тўӣии боб

چو خاص ماست این گوهر تویی باب

Биорӣ зани қадами ин нукта дарёб

به یاری زن قدم این نکته دریاب

Тамомати анбиё ҷӯёӣ онанд

تمامت انبیا جویای آنند

Дар ин раҳи ҷумла аз мо боз монанд

در این ره جمله از ما باز مانند

Чу омад ихтисоси моаш монеъ

چو آمد اختصاص ماش مانع

Ббўиш ҳар яке гаштанди қонеъ

به بویش هر یکی گشتند قانع

Дили худро буруновар аз он банд

دل خود را برون آور از آن بند

Ббўии фақр қонеъ бош ва хурсанд

به بوی فقر قانع باش و خرسند

Наёрад кард каси онро таманно

نیارد کرد کس آن را تمنا

Ки ақтобнду хоси ҳазрати мо

که اقطابند و خاص حضرت ما

Буд дар умматам ҳар ҷои ғарибӣ

بود در امتم هر جا غریبی

Азин гавҳар буд ӯро насибӣ

ازین گوهر بود او را نصیبی

Баинаматон аз баҳр инанд

بهین امتان از بهر اینند

Ки андари ҳифзи ин гавҳар аминанд

که اندر حفظ این گوهر امینند

Бсмъи дил чу бишунид ин Нидо ро

به سمع دل چو بشنید این ندا را

Гузид аз баҳри худ роҳи мудоро

گزید از بهر خود راه مدارا

Бидонаст одам аз роҳи набувват

بدانست آدم از راه نبوّت

Ки хос ӯ наомад ин футувват

که خاص او نیامد این فتوّت

Тариқ ъшқбозӣ кард оғоз

طریق عشقبازی کرد آغاز

Гуҳӣ бо роз май бади гоҳ бо ноз

گهی با راز می‌بد گاه با ناز

Амонатро бҷон медошт посӣ

امانت را به‌جان می‌داشت پاسی

зи ҳўтӣ қурб менӯшед косӣ

ز حوطی قرب می‌نوشید کاسی