Се кашфаст андарин раҳ то бадоне
سه کشف است اندرین ره تا بدانی
Ба илмӣу хаёлӣу аёнӣ
به علمی و خیالی و عیانی
Буд илми нахустин кашфи асрор
بود علم نخستین کشف اسرار
Агар бо ӯ амал бошад турои ёр
اگر با او عمل باشد ترا یار
Вуҷӯдат аз худӣ чун гашти холӣ
وجودت از خودی چون گشت خالی
Пас онгаҳ кашфҳо бошад хаёлӣ
پس آنگه کشفها باشد خیالی
Машав эмини дарин ҳар ду зи шайтон
مشو ایمن درین هر دو ز شیطان
Дарин ҳар ду буд роҳаши яқини дон
درین هر دو بود راهش یقین دان
Балии андари аёнии раҳи наёбад
بلی اندر عیانی ره نیابد
Дар он роз наоне раҳи наёбад
در آن راز نهانی ره نیابد
Ту бозӣҳои ӯро нек бишнос
تو بازیهای او را نیک بشناس
Ки то зойеъ нагардад бар ту анфос
که تا ضایع نگردد بر تو انفاس
Чу донистӣ камӣнгоҳи ъзозил
چو دانستی کمینگاه عزازیل
Набандад бар ту бар роҳи ъзозил
نبندد بر تو بر راه عزازیل
Буд ҳар кашфро зоҳир наоне
بود هر کشف را ظاهر نهانی
Казу пайдо шавад равшани маъонӣ
کزو پیدا شود روشن معانی
Нишони кашфи илмиро ту бишнос
نشان کشف علمی را تو بشناس
Ки то дорӣ ҳамеша поси анфос
که تا داری همیشه پاس انفاس
Шавад бинои равони ту бҳкмт
شود بینا روان تو بحکمت
Ҳамон гуё забони ту бҳкмт
همان گویا زبان تو بحکمت
Буд ҷории ҳақоиқ бар забонат
بود جاری حقایق بر زبانت
Басии пӯшида ҳо гардад аёнат
بسی پوشیدهها گردد عیانت
Бидон авсоф чун мавсуфи гардӣ
بدان اوصاف چون موصوف گردی
Агар гўӣии сухани мавқуфи гардӣ
اگر گوئی سخن موقوف گردی
Ҳавойӣ бошад ин гуфтани ту майдон
هوائی باشد این گفتن تو میدان
Забонро андарин гуфтани мҷнбон
زبان را اندرین گفتن مجنبان
Балии зўқист дар гуфтани ҳавойӣ
بلی ذوقیست در گفتن هوائی
Надонад ин ба ҷузи марди хдоӣӣ
نداند این به جز مرد خدائی
Кмингоҳӣаст шайтонро дарин завқ
کمینگاهی است شیطان را درین ذوق
Ки майли нафасро бФрибди он завқ
که میل نفس را بفریبد آن ذوق
Чунон мустағриқ гуфтан шавад мард
چنان مستغرق گفتن شود مرد
Ки гардад холӣ ӯ аз хоб ва аз хӯрд
که گردد خالی او از خواب و از خورد
Буд ишқии забонашро бгФтн
بود عشقی زبانش را بگفتن
Ки гуфтанро на битавонад нуҳуфтан
که گفتن را نه بتواند نهفتن
Забонати андарин дами баста бояд
زبانت اندرین دم بسته باید
Ки кору бори ту яксар кушояд
که کار و بار تو یکسر گشاید
Ту гуфтанро шӯии монеъ ба як чанд
تو گفتن را شوی مانع به یک چند
Забони хешро дории ту дар банд
زبان خویش را داری تو در بند
Шавад пайдои туро кашфи хаёлӣ
شود پیدا تو را کشف خیالی
Басии сӯрати дарави бинии ту ҳоле
بسی صورت درو بینی تو حالی
Басӣ овозҳо ояд бгўшт
بسی آوازها آید بگوشت
Ки ояд дил дар он ҳолат Биҷӯшат
که آید دل در آن حالت بجوشت
Басии аҳволи ғайбиро бадоне
بسی احوال غیبی را بدانی
Ки бошад ҷумла аз роҳи маъонӣ
که باشد جمله از راه معانی
Махӯр луқмаи бшбҳти андарин роҳ
مخور لقمه بشبهت اندرین راه
Ки то баста нагардад бар ту он роҳ
که تا بسته نگردد بر تو آن راه
Нишон он бошад он касро дар он ҳол
نشان آن باشد آن کس را در آن حال
Бигардад дар дарунаши ҷумлаи аҳвол
بگردد در درونش جمله احوال
Шавад нурии қарини чашми зоҳир
شود نوری قرین چشم ظاهر
Ки раббонӣ буд он нури тоҳир
که ربانی بود آن نور طاهر
Баҳри касгар назар кард андари он ҳол
بهر کس گر نظر کرد اندر آن حال
Бигардад дар дарунаши ҷумлаи аҳвол
بگردد در درونش جمله احوال
Дар он ҳолат басӯрат дрнмонд
در آن حالت بصورت درنماند
Ҳақиқати маънӣ ҳар як бидонад
حقیقت معنی هر یک بداند
Бидонади онкасии кӯро Саид аст
بداند آنکسی کو را سعید است
Ҳам онкасро ки аз ҳазрат баъӣд аст
هم آنکس را که از حضرت بعید است
Қиёмати нақд ӯ гардад дар он ҳол
قیامت نقد او گردد در آن حال
Ки бар вай кашф гардад ҷумлаи аҳвол
که بر وی کشف گردد جمله احوال
Ба бинад сӯрати Иблисро ҳам
به بیند صورت ابلیس را هم
Шносо гардад он талбисро ҳам
شناسا گردد آن تلبیس را هم
Бигӯаш овози тҳмиди млоик
بگوش آواز تحمید ملایک
Ҳамон тасбеҳу тамҷиди млоик
همان تسبیح و تمجید ملایک
Ҳамон тасбеҳи ҳайвонот яксар
همان تسبیح حیوانات یکسر
Шавад маълум ӯро эй бародар
شود معلوم او را ای برادر
Саросар башнавад онро бидонад
سراسر بشنود آن را بداند
Аз он овоз ҳайрон бимонад
از آن آواز حیران بماند
Нишони чашму самъи ҷон ҳамин аст
نشان چشم و سمع جان همین است
Касе донад ки ӯ соҳиб яқин аст
کسی داند که او صاحب یقین است
Агар хоҳад ки орад дар иборат
اگر خواهد که آرد در عبارت
Ва ё рамзӣ бигӯед дар ишорат
و یا رمزی بگوید در اشارت
Дар он сари вақт ӯ биҳуш гардад
در آن سر وقت او بیهوش گردد
Яқини битоқт ва мадҳуш гардад
یقین بیطاقت و مدهوش گردد
Ки то ин ҳолаш пӯшида монад
که تا این حالش پوشیده ماند
Касе аз вақту ҳол ӯ надонад
کسی از وقت و حال او نداند
Чу олӣ гардад он кашфи аёнӣ
چو عالی گردد آن کشف عیانی
Бихоҳад дид Сайидро наоне
بخواهد دید سید را نهانی
Шавад нурии қарини чашмаш аз шаръ
شود نوری قرین چشمش از شرع
Бидон бино шавад аз асл то фаръ
بدان بینا شود از اصل تا فرع
Вуҷӯд хеш бинад санги ёқӯт
وجود خویش بیند سنگ یاقوت
Ҳамаи олам шудаи ҳамранги ёқӯт
همه عالم شده همرنگ یاقوت
Даруни худ хунак ёбад аз он завқ
درون خود خنک یابد از آن ذوق
Шавад бе хештани ҳайрон аз он завқ
شود بیخویشتن حیران از آن ذوق
Бахуд чун боз ояд куштау хуш
بخود چون باز آید کشته و خوش
Ҳамаи олам ҳаме бинад чу оташ
همه عالم همی بیند چو آتش
Дар ани олами тани худ ғарқ бинад
در ان عالم تن خود غرق بیند
Бурун аз ҳиялат ва аз зарқ бинад
برون از حیلت و از زرق بیند
Дарунаш сард бошад андари он ҳол
درونش سرد باشد اندر آن حال
Фурӯ монад забон аз қил ва аз қол
فرو ماند زبان از قیل و از قال
Пас онгаҳ бо худ ояд ӯ дигар бор
پس آنگه با خود آید او دگر بار
Вҷўдхўиш бинад ҳамчуи зангор
وجودخویش بیند همچو زنگار
Ҳамаи олам шудаи баси сабзу равшан
همه عالم شده بس سبز و روشن
Ҷаҳон яксар шуда бар вай чу гулшан
جهان یکسر شده بر وی چو گلشن
Дарин олами тамомати офариниш
درین عالم تمامت آفرینش
Чу шахсе бинад ӯ аз рӯй бениш
چو شخصی بیند او از روی بینش
Чу он шахси латифи равшани пок
چو آن شخص لطیف روشن پاک
Навишта бинад ӯ хаттӣ ки лўлок
نوشته بیند او خطی که لولاک
Пас онгаҳ бинад ӯ нури гузида
پس آنگه بیند او نور گزیده
Ки хира гардад андари ваии ду дида
که خیره گردد اندر وی دو دیده
Мунаққаш бошад он нури мутаҳҳар
منقش باشد آن نور مطهر
Тавон он нақшро хондани саросар
توان آن نقش را خواندن سراسر
Ҳар он нақшӣ каз он нур мубин аст
هر آن نقشی کز آن نور مبین است
Тамомати раҳма ллъолмин аст
تمامت رحمة للعالمین است
Яке сӯрат шавад пайдо аз он нур
یکی صورت شود پیدا از آن نور
Ки чашми бад буд пайваста зон давр
که چشم بد بود پیوسته زان دور
Ки бошад маънавии он сӯрати пок
که باشد معنوی آن صورت پاک
Ки андари васф ӯ гуфтанд лўлок
که اندر وصف او گفتند لولاک
Буд он сӯрати зебои хоҷа
بود آن صورت زیبای خواجه
Ҳамеи он талъати зебои хоҷа
همی آن طلعت زیبای خواجه
Дар он ҳазрат барояд ҷумлаи комаш
در آن حضرت برآید جمله کامش
Баранд аз зумраи аҳбоби номаш
برند از زمره احباب نامش
Ббошди деви нафасаши ҳам мусулмон
بباشد دیو نفسش هم مسلمان
Ҳам ӯ молик шавад дар малики имон
هم او مالک شود در ملک ایمان
Шавад навмеди азуи шайтони бикбор
شود نومید ازو شیطان بیکبار
Наёяд назд ӯ ҳаргиз дигар бор
نیاید نزد او هرگز دگر بار
Мшоҳд гардад он каси пас яқини байн
مشاهد گردد آن کس پس یقین بین
Талоқ ҳар ду олам дода бо ин
طلاق هر دو عالم داده با این
Пас онгаҳ аз худӣ фориғ шавад мард
پس آنگه از خودی فارغ شود مرد
Шавад аз мосўии аллоҳи ҷумлагии фард
شود از ماسوی الله جملگی فرد
Чу ҳайдари фард бояд шуд зи ҷумла
چو حیدر فرد باید شد ز جمله
Ки то гардии халос аз ҳарчи туъма
که تا گردی خلاص از هرچ طعمه
Пас онгаҳ аз фанои ҳам фонӣ ояд
پس آنگه از فنا هم فانی آید
Басӯрат ҳам чу нақш Монӣ ояд
بصورت هم چو نقش مانی آید
Ҳаётӣ ёбад аз ҳии ягона
حیاتی یابد از حی یگانه
Каз он боқӣ бимонад ҷовдона
کز آن باقی بماند جاودانه
Пас онгаҳ бинад ӯ нурӣ чу мино
پس آنگه بیند او نوری چو مینا
Надонад ин сухани ҷузи марди доно
نداند این سخن جز مرد دانا
Нҳониҳо аён бинад дар он нур
نهانیها عیان بیند در آن نور
Басии ном венашон бинад дар он нур
بسی نام ونشان بیند در آن نور
Баҳамат бугзарад зон ҷумлаи бартар
بهمت بگذرد زان جمله برتر
Буд халқи ҷаҳонро ҷумлаи барсар
بود خلق جهان را جمله برسر
Сулӯки роҳи ҳақ душвор бошад
سلوک راه حق دشوار باشد
Касе донад ки ӯ ҳушёр бошад
کسی داند که او هشیار باشد
Буд ҳам ҷамъи ҳам зоҳири чунин мард
بود هم جمع هم ظاهر چنین مرد
Вуҷӯд ӯ буд дар асри худ фард
وجود او بود در عصر خود فرد
Фурӯзинаст манзилҳои баси давр
فروزین است منزلهای بس دور
Ки орад дар назари он ҷумлаи мастур
که آرد در نظر آن جمله مستور
Нишонеро нишоед бози гуфтан
نشانی را نشاید باز گفتن
Ки ин тавҳид май бояд нуҳуфтан
که این توحید میباید نهفتن
Дарин фасл аз тариқи рамзу эҷоз
درین فصل از طریق رمز و ایجاز
Бигуфтам шарҳ ӯро ҷумлагии боз
بگفتم شرح او را جملگی باز
Ту то аз ҳастӣ худ дар ҳиҷобӣ
تو تا از هستی خود در حجابی
Нишоне зинкаҳ гуфтам дрнёбӣ
نشانی زینکه گفتم درنیابی
Муқайяд то бълму ақли хешӣ
مقید تا بعلم و عقل خویشی
Азин раҳ на яке бошӣ на бешӣ
ازین ره نه یکی باشی نه بیشی
Магари илмии ббхшндти хдоӣӣ
مگر علمی ببخشندت خدائی
Ки ёбӣ аз худии худ рҳоӣӣ
که یابی از خودی خود رهائی
Аз он илм ар ббхшндти ҳаётӣ
از آن علم ار ببخشندت حیاتی
Ки ёбӣ дар раҳи дайн зон саботӣ
که یابی در ره دین زان ثباتی
Шавад макшуф бар ту ин маъонӣ
شود مکشوف بر تو این معانی
Бадоне яксар он роз наоне
بدانی یکسر آن راز نهانی
Чу солики нестии вази эътиқодӣ
چو سالک نیستی وز اعتقادی
Расонади эътиқодат бо маъодӣ
رساند اعتقادت با معادی
Бад-ӣнгар эътиқоди неки дорӣ
بدین گر اعتقاد نیک داری
Нахуст андар биёбӣ растгорӣ
نخست اندر بیابی رستگاری
Машав зонҳо ки гӯйанд ҳарчӣ ҷоро
مشو زانها که گویند هرچه جارا
Набошад он набошад подшо ро
نباشد آن نباشد پادشا را
Ки бошад ин сухани айни ҳамоқат
که باشد این سخن عین حماقت
Машав мустағриқи шини ҳамоқат
مشو مستغرق شین حماقت
Машав мункири ту бар аҳволи эшон
مشو منکر تو بر احوال ایشان
Ки тодинт нагардад зон парешон
که تادینت نگردد زان پریشان
Бахуд натавонӣ ин раҳро баридан
بخود نتوانی این ره را بریدن
Басар бояд бар эшон давидан
بسر باید بر ایشان دویدن
Буд макшуфу грддбри ту аҳвол
بود مکشوف و گرددبر تو احوال
Шӯии фориғи ҳам аз ҷоҳ ва ҳам аз мол
شوی فارغ هم از جاه و هم از مال
Агар кашфат намегардад муяссар
اگر کشفت نمیگردد میسر
Бунаи рухро бар он хоки мутаҳҳар
بنه رخ را بر آن خاک مطهر
Ки то озод гардад аз кбоир
که تا آزاد گردد از کبایر
Ббхшндти ҳамаи саҳву сғоир
ببخشندت همه سهو و صغایر
Либоси мағфирати пӯшӣ дар он ҳол
لباس مغفرت پوشی در آن حال
Вале пӯшида бошад бар ту аҳвол
ولی پوشیده باشد بر تو احوال
Буқати марги донеи он маъонӣ
بوقت مرگ دانی آن معانی
Ки равшан гардадат роз наоне
که روشن گرددت راز نهانی
Каз он ҳазрати кароматҳо чаҳ дидӣ
کز آن حضرت کرامتها چه دیدی
Чу шарбатҳои маъниро чашидӣ
چو شربتهای معنی را چشیدی
Чу пар кардӣ зи ҳазрати ҷоми васлат
چو پر کردی ز حضرت جام وصلت
Намонад дар дарунати ҳеҷ иллат
نماند در درونت هیچ علت
Ҳар онкас гар кунад бар ту саломӣ
هر آنکس گر کند بر تو سلامی
Агар ӯ худ буд маҳрӯму омӣ
اگر او خود بود محروم و عامی
Саодат ёбаду иқболу тавба
سعادت یابد و اقبال و توبه
Ки чун биравӣ расад аз ёри равза
که چون بروی رسد از یار روضه
Басӣ дорам азин дар маъонӣ
بسی دارم ازین در معانی
намегӯям ки ту на аҳли онӣ
نمیگویم که تو نه اهل آنی
Зиёдати зин наме орм дигар гуфт
زیادت زین نمیآرم دگر گفت
Дарин маънӣ дар тасдиқро сифт
درین معنی در تصدیق را سفت
Агар муҳаррами шӯии рӯзии бадоне
اگر محرم شوی روزی بدانی
Шавад макшуф бар ту ин маъонӣ
شود مکشوف بر تو این معانی
зи олоиши димоғат чун шавад пок
ز آلایش دماغت چون شود پاک
Гули таҳқиқро бўӣии азин хок
گل تحقیق را بوئی ازین خاک
Шавад маълумат онгаҳ сари ин кор
شود معلومت آنگه سرّ این کار
Намонад дар дарунати ҳеҷ инкор
نماند در درونت هیچ انکار
Чу мункир бошӣ ин афсонаи хуоне
چو منکر باشی این افسانه خوانی
Дарин гуфтани марои девонаи доне
درین گفتن مرا دیوانه دانی
Чу барбастӣ бахуди фарзонагӣ ро
چو بربستی بخود فرزانگی را
Ндонӣ завқи ин девонагӣ ро
ندانی ذوق این دیوانگی را
Манам девонае марди ягона
منم دیوانه ای مرد یگانه
Нахоҳам тарк кардан ин фасона
نخواهم ترک کردن این فسانه
Чу донам эй бародари ин фусун ро
چو دانم ای برادر این فسون را
Бҷони вдли харидами ин ҷунун ро
بجان ودل خریدم این جنون را
Талоқ ақл додам илм бар сар
طلاق عقل دادم علم بر سر
Ки бошад ин ҷунуни моро муяссар
که باشد این جنون ما را میسر
Муборак бар ту ин фарзонагии бод
مبارک بر تو این فرزانگی باد
Қарини олами ин девонагии бод
قرین عالم این دیوانگی باد
Ту ин маънӣ ндонӣ эй бародар
تو این معنی ندانی ای برادر
Иродати дор ва хуш бархон ва бигузар
ارادت دار و خوش برخوان و بگذر
Бмскинии тавон донистан ин роз
بمسکینی توان دانستن این راز
Чу мискини нестии рӯи кори худ соз
چو مسکین نیستی رو کار خود ساز
Чу барбастам дар фарзонагии ман
چو بربستم در فرزانگی من
Бигӯям рамзӣ аз девонагии ман
بگویم رمزی از دیوانگی من
Агар аҳлии зи ман ин нукта бишинав
اگر اهلی ز من این نکته بشنو
Бигӯаш дили яқин эй марди раҳрав
بگوش دل یقین ای مرد رهرو
Мисол ӯ чу қурс офтобаст
مثال او چو قرص آفتابست
Вуҷӯдаши доимои пари нур ва тобаст
وجودش دائماً پر نور و تابست
зи нураши аҳли маъниро қавом аст
ز نورش اهل معنی را قوام است
Забонаши аҳли сӯратро низом аст
زبانش اهل صورت را نظام است
Ҳиҷоб аз ҷониб шахсаст доим
حجاب از جانب شخص است دائم
Ки бошад аз ғизои нафаси қоим
که باشد از غذای نفس قائم
Аз он ҷониб ҳамеша нур ва тоб аст
از آن جانب همیشه نور و تاب است
Чаҳ ҷои пардау ҷой ҳиҷоб аст
چه جای پرده و جای حجاب است
Агар як дами ҳиҷобӣ пеш гардад
اگر یک دم حجابی پیش گردد
Ҳазорон фитнаи зоҳир беш гардад
هزاران فتنه ظاهر بیش گردد
Муҳӣти баҳр ӯ мавҷии برارد
محیط بحر او موجی برآرد
Ҳазорон дару гавҳар бар срорд
هزاران در و گوهر بر سرآرد
зи баҳраши баҳри ҳайвон чун равон кард
ز بحرش بحر حیوان چون روان کرد
Баҳри қолаб ки дар шуд ҷон ҷон кард
بهر قالب که در شد جان جان کرد
Биҷой ҳар гулӣ дилҷӯй бошад
بجای هر گلی دلجوی باشد
Чу бинии об ӯ зин ҷӯй бошад
چو بینی آب او زین جوی باشد
Алиф яктост лек андари маъонӣ
الف یکتاست لیک اندر معانی
Ндонӣ ҳеҷ то ӯро ндонӣ
ندانی هیچ تا او را ندانی
Маъонӣ ҷумла мавқуфаст биравӣ
معانی جمله موقوفست بروی
Наоне ҷумла макшуф аст биравӣ
نهانی جمله مکشوف است بروی
Аз он холӣ набошад ҳеҷ ҳарфӣ
از آن خالی نباشد هیچ حرفی
Маъонии дони вуҷӯдашро чу зарфӣ
معانی دان وجودش را چو ظرفی
Бботн зу буд тартиби калима
بباطن زو بود ترتیب کلمه
Азуи зоҳири шўдтртиби калима
ازو ظاهر شودترتیب کلمه
Набошад як алифи як ҳарфи як тараф
نباشد یک الف یک حرف یک طرف
На маънӣ ва на сӯрат бас кун ин ҳарф
نه معنی و نه صورت بس کن این حرف
Ки ин аз фаҳм ҳар ғайриӣ баъӣд аст
که این از فهم هر غیری بعید است
Қариби ин сухани аҳл Саид аст
قریب این سخن اهل سعید است
Агар зин шева гӯям то бмҳшр
اگر زین شیوه گویم تا بمحشر
Буд як қатра аз он баҳри ахзар
بود یک قطره از آن بحر اخضر
Аз ин шева бипардозам сухан ро
از این شیوه بپردازم سخن را
Бнўъии дигари оғозами сухан ро
بنوعی دیگر آغازم سخن را