Чархи мардуми хор агар рӯзии ду мардум парвар аст
چرخ مردم خوار اگر روزی دو مردمپرور است
Нест аз шафқати магари прўорӣ ӯ лоғар аст
نیست از شفقت مگر پرواری او لاغر است
Зон фалак ҳангома месозад ба бозии хаёл
زان فلک هنگامه میسازد به بازی خیال
Кохтрон чун лъбтоннду фалак чун чодар аст
کاختران چون لعبتانند و فلک چون چادر است
Оқибати ҳангома ӯ сард хоҳад шуд аз онк
عاقبت هنگامهٔ او سرد خواهد شد از آنک
Марги ин ҳангомаро чун вомхўоҳӣ бар дар аст
مرگ این هنگامه را چون وامخواهی بر در است
Дар ҷаҳони мангар агарчӣ кору борӣ ҳосил аст
در جهان منگر اگرچه کار و باری حاصل است
Кохрини рӯзӣ ба сари боряши маргӣ дархур аст
کاخرین روزی به سر باریش مرگی درخور است
Дил манеҳ бар сим ва бар симин барон даҳр аз онк
دل منه بر سیم و بر سیمین بران دهر از آنک
Ҷумлаи зери замини пари лаъибати симин бар аст
جملهٔ زیر زمین پر لعبت سیمین بر است
Бингар андари хок ва магзар ҳамчуи бод эй бихбр
بنگر اندر خاک و مگذر همچو باد ای بیخبر
Кини ҳамаи хоки замини хок батон дилбар аст
کین همه خاک زمین خاک بتان دلبر است
Малики оламро Низомӣ нест дар мизони марг
ملک عالم را نظامی نیست در میزان مرگ
Синҷидии синҷид агар худ фии алмисли сад санҷар аст
سنجدی سنجد اگر خود فیالمثل صد سنجر است
Сад ҳазорон сарваронро сари дарин раҳ гӯй шуд
صد هزاران سروران را سر درین ره گوی شد
Дар чунин раҳ эй салими алқлб чаҳ ҷой сар аст
در چنین رهای سلیمالقلب چه جای سر است
Дар чунин раҳгар надории тӯша бар ъмёи Марв
در چنین ره گر نداری توشه بر عمیا مرو
Кини раҳеи бас мӯҳликасту водӣии бас мункир аст
کین رهی بس مهلک است و وادیی بس منکر است
Дам мазан дами даракашу ҳамдами мҷўӣ аз баҳри онк
دم مزن دم درکش و همدم مجوی از بهر آنک
То абади як як дами умри ту як як гавҳар аст
تا ابد یکیک دم عمر تو یکیک گوهر است
Хуштар аз авдат нахоҳад буд охир дам мазан
خوشتر از عودت نخواهد بود آخر دم مزن
Худ дам авдат гирифтам ҷони ту ҳам миҷмар аст
خود دم عودت گرفتم جان تو هم مجمر است
То нагирӣ тарки дунё кӣ раҳе аз нафас шавам
تا نگیری ترک دنیا کی رهی از نفس شوم
Зонка дунёи нафаси отшхўорро обишхур аст
زانکه دنیا نفس آتشخوار را آبشخور است
Оташии мардона дар обишхур ӯ зани тамом
آتشی مردانه در آبشخور او زن تمام
Варна оташ май пурситади ҷонат яъне кофар аст
ورنه آتش میپرستد جانت یعنی کافر است
Аз ҳаёту лаъибу лаҳви ин ҷаҳони дил хуш макун
از حیات و لعب و لهو این جهان دل خوش مکن
Кини ҳаёт бе мазаи ҳаёти рӯз маҳшар аст
کین حیات بیمزه حیات روز محشر است
Гар дилати оби ҳаёти ин ҷаҳон ҷӯяд басӣ
گر دلت آب حیات این جهان جوید بسی
Зӯдтар аз дигарон мерад вагар Искандар аст
زودتر از دیگران میرد و گر اسکندر است
Ганҷи маънии дорӣу кунҷи ту ҷой аждаҳост
گنج معنی داری و کنج تو جای اژدهاست
Нақши эзади дорӣу нафаси ту нақш озар аст
نقش ایزد داری و نفس تو نقش آذر است
Ҳаст нафас шавам ту чун аждаҳоеи ҳафт сар
هست نفس شوم تو چون اژدهایی هفت سر
Ҷони ту бо аждаҳоеи ҳафт сар дар шшдр аст
جان تو با اژدهایی هفتسر در ششدر است
Гар тилисм нафас бигушое зи маънии брхўрӣ
گر طلسم نفس بگشایی ز معنی برخوری
Вонксии бархӯрди азин маънӣ ки бехоб ва хур аст
وانکسی برخورد ازین معنی که بیخواب و خور است
Шамъ чун оташ зад андар хеш шуд бехобу хур
شمع چون آتش زد اندر خویش شد بیخواب و خور
Лоҷарам аз равшанои ҷамъро ҷон парвар аст
لاجرم از روشنایی جمع را جانپرور است
Дар ниҳоди одамии шаҳват чу таштӣ оташ аст
در نهاد آدمی شهوت چو طشتی آتش است
Нафаси саг чун подшоҳӣу шаётин лашкар аст
نفس سگ چون پادشاهی و شیاطین لشکر است
Ҳамчуи Мӯсои ин замон дар ташти оташи монда Эй
همچو موسی این زمان در طشت آتش ماندهای
Тифлу фиръавнят дар пешу даҳони пар ахгар аст
طفل و فرعونیت در پیش و دهان پر اخگر است
Шери мрдои соғарии хоҳ аз кафи соқии ҷон
شیر مردا ساغری خواه از کف ساقی جان
Зонка дарёҳои олами ршҳи он як соғар аст
زانکه دریاهای عالم رشح آن یک ساغر است
Гар аз он сад соғарат бахшанд ҷуз ташна мабош
گر از آن صد ساغرت بخشند جز تشنه مباش
Конкаҳ ӯ сероб шуд на раҳрав ва на раҳбар аст
کانکه او سیراب شد نه رهرو و نه رهبر است
Ҳафт дарёро наме бинӣ ки аз баси тишнагӣ
هفت دریا را نمیبینی که از بس تشنگی
Хушки лаб мондааст агарчӣ ҳафт андомаш тар аст
خشکلب مانده است اگرچه هفت اندامش تر است
Чанд чун Тифлон кунӣ назораи лаъиби фалак
چند چون طفلان کنی نظارهٔ لعب فلک
Ҳамчуи мардони сафи шикангар ҷони пакет сафдар аст
همچو مردان صفشکن گر جان پاکت صفدر است
Чархи зол гўжпштаст ва ту мардии бачаи табъ
چرخ زال گوژپشت است و تو مردی بچه طبع
Бача зон мағрур шуд кини золи ғарқ зевар аст
بچه زان مغرور شد کین زال غرق زیور است
Донаи симурғи ҷӯ чун рустам ва бигузар зи зол
دانهٔ سیمرغ جو چون رستم و بگذر ز زال
Зонка бо ин ҷумлаи зари ин золи неи зол зар аст
زانکه با این جمله زر این زال نی زال زر است
Гар зи саг табъӣ кунад бо ту ба раҳи гурги оштӣ
گر ز سگ طبعی کند با تو به ره گرگ آشتی
Он ҳам аз рӯбоҳи бозии дон ки ӯ шер нар аст
آن هم از روباه بازی دان که او شیر نر است
Гарчи пой гов дидӣ дар миён ғарра машав
گرچه پای گاو دیدی در میان غره مشو
Зонка ин гов аз харӣ бепарчам ва беанбар аст
زانکه این گاو از خری بیپرچم و بیعنبر است
Гар ду пайкар аз ту ҷон хоҳанд ту ҷон дар мбоз
گر دو پیکر از تو جان خواهند تو جان در مباز
Зонка хоки кӯии як ҷони сад ҳазорон пайкар аст
زانکه خاک کوی یک جان صد هزاران پیکر است
Ма чу дар харчанг ояд ҷомаи дузии фол ро
مه چو در خرچنگ آید جامه دوزی فال را
Ва ӯ зи чанги худ ҳазорон моҳро парда дар аст
و او ز چنگ خود هزاران ماه را پردهدر است
Чанд бар пенҳо рӯй парҳез кун аз шери чарх
چند بر پنها روی پرهیز کن از شیر چرخ
Зонка ҷои сайди шерони водӣ паҳновар аст
زانکه جای صید شیران وادی پهناور است
Хӯша чун гандуми намое ҷўФрўш ояд ба феъл
خوشه چون گندم نمایی جوفروش آید به فعل
Коҳи баррагии надиҳадати кӯ дар паии як ҷӯ дар аст
کاه برگی ندهدت کو در پی یک جو در است
Чун сулаймонро тарозуи ним ҷӯи фармони набард
چون سلیمان را ترازو نیمجو فرمان نبرد
Ним ҷӯсанҷӣ агар гӯйии маро Фрмонбр аст
نیمجو سنجی اگر گویی مرا فرمانبر است
Ин тарозу бификан аз даст ва ба таррории бҷаҳ
این ترازو بفکن از دست و به طراری بجه
Чун тарозуро ҳамеи бинӣ ки каждум дар бар аст
چون ترازو را همیبینی که کژدم در بر است
Чун камон дар шаст овараду танат чун туз кард
چون کمان در شست آورد و تنت چون توز کرد
Бас аҷаб бошад туро дар ҷаъбагар тирӣ дар аст
بس عجب باشد تو را در جعبه گر تیری در است
Ҳамчуи буз аз риши хешат шарм ноед кини фалак
همچو بز از ریش خویشت شرم ناید کین فلک
Буз гирифтат рӯзу шаби вази баҳри ту бозӣ гар аст
بز گرفتت روز و شب وز بهر تو بازی گر است
Далв агар додат расани ту гирди олам дар мгир
دلو اگر دادت رسن تو گرد عالم در مگیر
Зонка охири ин расанро ҳам гузар бар чанбар аст
زانکه آخر این رسن را هم گذر بر چنبر است
Чанд бинии моҳён дар ташти чарх аз баҳри онк
چند بینی ماهیان در طشت چرخ از بهر آنک
Чашмати Асғари гашт ва моҳӣ нест , чӯб аҳмар аст
چشمت اصغر گشت و ماهی نیست، چوب احمر است
Не хато гуфтам на ахтари неи фалак бар ҳеҷ нест
نی خطا گفتم نه اختر نی فلک بر هیچ نیست
Аз фалак давраст ва аз ахтари басии ин бартар аст
از فلک دور است و از اختر بسی این برتر است
Кор онҷо меравад конҷои фалак гум ме шавад
کار آنجا میرود کانجا فلک گم میشود
Чун фалак гум мешавад онҷо чаҳ ҷой ахтар аст
چون فلک گم میشود آنجا چه جای اختر است
Тани дарин тоси нигун монанди мӯрӣ оҷиз аст
تن درین طاس نگون مانند موری عاجز است
Дили дарин доми бало монанди мурғӣ бепар аст
دل درین دام بلا مانند مرغی بیپر است
Холқои атторро бӯе фирист аз баҳри онк
خالقا عطار را بویی فرست از بهر آنک
Ҳар ки аттораст буии атр дар вай мзмр аст
هر که عطار است بوی عطر در وی مضمر است
Зон шудам аттор каз кӯии ту бӯе барда ам
زان شدم عطار کز کوی تو بویی بردهام
Лек ҷонами мунтазир дар банди бӯе дигар аст
لیک جانم منتظر در بند بویی دیگر است
Чора ҷонам бикун зеро ки ҷони бас вола аст
چارهٔ جانم بکن زیرا که جان بس واله است
Дар дили мастами нигар зеро ки дили бас музтар аст
در دل مستم نگر زیرا که دل بس مضطر است
Ман кафии хокам агар дар дӯзахам хоҳӣ фиканд
من کفی خاکم اگر در دوزخم خواهی فکند
Буд ва нобудам ба дӯзахи як кафӣ хокистар аст
بود و نابودم به دوزخ یک کفی خاکستر است
Подшоҳо ҳарчӣ хоҳӣ кун кӣми ман хеш ро
پادشاها هرچه خواهی کن کیم من خویش را
Кончаҳ ояд бандагонро аз ту он лоиқ тар аст
کانچه آید بندگان را از تو آن لایقتر است