Канизӣ буд қайсарро дар айвон

کنیزی بود قیصر را در ایوان

Ки будаш муштарии ҳиндӯии дарбон

که بودش مشتری هندوی دربان

Набӯдӣ одамӣ дар рӯму Бағдод

نبودی آدمی در روم و بغداد

Ба зебои он ҳури парии зод

به زیبایی آن حور پری‌زاد

Лабаши ҷони доруии дилбастагон буд

لبش جان داروی دلبستگان بود

Муфарраҳи номаи длхстгон буд

مفرّح‌نامهٔ دلخستگان بود

Даҳонаш пари шукр чун нақли доне

دهانش پر شکر چون نُقل دانی

Чаҳ гӯям писта чун нордонӣ

چه‌گویم پستهٔ چون ناردانی

Ҳазорон хӯшаи мишкӣн ба мӯяш

هزاران خوشهٔ مشکین به مویش

Чу хӯша саркашеда гирди рӯйиш

چو خوشه سرکشیده گِرد رویش

зи машки тозаи як як мӯии шаста

ز مشک تازه یک یک موی شسته

Ба оби зиндагонӣ рӯй шаста

به آب زندگانی روی شسته

зи абрӯи тоқ бар гардун фиканда

ز ابرو طاق بر گردون فکنده

зи гесуи машк бар ҳомӯн фиканда

ز گیسو مشک بر هامون فکنده

Ҳарири оризаш нармӣ хаз дошт

حریر عارضش نرمی خز داشت

Рахши гулнору гулро ранграз дошт

رخش گلنار و گل را رنگرز داشت

Дар айвон шуд шаҳи қайсар ба шаби гоҳ

در ایوان شد شه قیصر به شب‌گاه

Нишаста буд он бут рӯй чун моҳ

نشسته بود آن بت روی چون ماه

Чу шоҳи он чеҳраи зебоӣ ӯ дид

چو شاه آن چهرهٔ زیبای او دید

Дили худ масти як як ҷой ӯ дид

دل خود مست یک یک جای او دید

Ба чарбӣ гуфт ҷоно дар барам каш

به چربی گفت جانا در برم کش

Ба нақд ӣ бӯсае ду бар серуми каш

به نقد‌ی بوسه‌ای دو بر سرم کش

Канизаки пеш шоҳ бурҷаст аз ҷой

کنیزک پیش شاه برجست از جای

Ниҳодаши ҳамчуи гесу рӯй бар пой

نهادش همچو گیسو روی بر پای

Шаҳ аз қандаши шукрро бор ме кард

شه از قندش شکر را بار می‌کرد

Шукр мехӯрду дигар кор ме кард

شکر می‌خورد و دیگر کار می‌کرد

Чу шаҳ бар тели симини баради хайма

چو شه بر تل سیمین برد خیمه

Шуд аз ёқӯт , дарҷ дар ду нима

شد از یاقوت‌، دُرج دُر دو نیمه

Даромад оби гарм аз бод гирӣ

درآمد آب گرم از باد گیری

Шукр дар лаб гудохту рехти ширӣ

شکر در لب گداخت و ریخت شیری

Чу шеру шукраш ҳар ду басар шуд

چو شیر و شکّرش هر دو بسر شد

Канизак яксар аз шаҳ борвар шуд

کنیزک یکسر از شه بارور شد

Пас аз як ҳафтаи корӣ буд рафта

پس از یک هفته کاری بود رفته

Ки шаҳ шуд давр аз он моҳи ду ҳафта

که شه شد دور از آن ماه دو هفته

Бурун шуд аз ҷазираи ҳамчуи бодӣ

برون شد از جزیره همچو بادی

Ки пайкӣ дар раседаш бомдод ӣ

که پیکی در رسیدش بامداد‌ی

Ки кофари азми шаҳр рӯм дорад

که کافر عزم شهر روم دارد

Ба тарсои қасд номаълӯм дорад

به ترسا قصد نامعلوم دارد

Шаҳи он бутро раҳо кард ва бурун шуд

شه آن بت را رها کرد و برون شد

Ба дарё рафт ва зу сад ҷӯй хӯн шуд

به دریا رفت و زو صد جوی خون شد

Чу Искандар ба оби зиндагонӣ

چو اسکندر به آب زندگانی

Ба сунбул омад он ҷамшеди сонӣ

به سنبل آمد آن جمشید ثانی

Сипаҳ чун мӯри ҷумлаи зери фармон

سپه چون مور جمله زیر فرمان

Шаҳи қайсар ба кирдори сулаймон

شه قیصر به کردار سلیمان

Дару дашт аз сипоҳ ӯ сияҳ шуд

در و دشت از سپاه او سیه شد

зи бими шоҳи ранг аз рӯй ма шуд

ز بیم شاه رنگ از روی مه شد

Дар оҳан ғарқ карда ҳамчунон сам

در آهن غرق کرده همچنان سُم

Магари чашм , аз ду гӯши асб то дам

مگر چشم‌، از دو گوش اسب تا دُم

Сипаҳ чун кӯҳ мешуд фавҷ бар фавҷ

سپه چون کوه می‌شد فوج بر فوج

Чунонкӣ аз рӯй дарёи мавҷ бар мавҷ

چنانکه از روی دریا موج بر موج

зи лашкари пушт моҳӣ шуд шикаста

ز لشکر پشت ماهی شد شکسته

Шикамро боз баровард хаста

شکم را باز برآورد خسته

Наме афканди ҷавшани бими он буд

نمی‌افکند جوشن بیم آن بود

Валикини пои говӣ дар миён буд

ولیکن پای گاوی در میان بود

Чу қайсар рафт , он зебои канизак

چو قیصر رفت، آن زیبا کنیزک

Бнозидӣ ба фарзанди муборак

بنازیدی به فرزند مبارک

Кигар ман модари фарзанди гирдам

که گر من مادر فرزند گردم

Чу шохи сабзи нерӯманди гирдам

چو شاخ سبز نیرومند گردم

Чу шохи сабзами оради миваи дарбор

چو شاخ سبزم آرد میوه دربار

з бебаррагӣ бурун оем ба якбор

ز بی‌برگی برون آیم به‌یکبار

Вагар бемива шуд шохи сарафроз

وگر بی‌میوه شد شاخ سرافراز

Бисӯзад то бимонад боркаши боз

بسوزد تا بماند بارکش باز

Кунун бингар ки чархи ҳуққаи кирдор

کنون بنگر که چرخ حُقّه کردار

Чигуна муҳра гардонид дар кор

چگونه مُهره گردانید در کار

Шаҳи қайсари яке хотун занӣ дошт

شه قیصر یکی خاتون زنی داشت

Ки дил аз рашк ӯ норавшанӣ дошт

که دل از رشک او ناروشنی داشت

Канизак буд малики худ ҳазораш

کنیزک بود ملک خود هزارش

Вазони сад ходим ва сад пешкори ш

وزان صد خادم و صد پیشکار‌ش

зи қорун кам надидӣ неъмати хеш

ز قارون کم ندیدی نعمت خویش

зи қайсар беш дидӣ ҳурмати хеш

ز قیصر بیش دیدی حرمت خویش

Рухӣ чун моҳ дошт он дона дар

رخی چون ماه داشت آن دانهٔ دُرّ

Ба ма дар ннгрстӣ аз такаббур

به مه در ننگرستی از تکبّر

зи ширинӣ чу шукри талхи каш буд

ز شیرینی چو شکّر تلخ کُش بود

Ҷаҳон бар ваии зи ширинии турш буд

جهان بر وی ز شیرینی تُرشُ بود

зи кори он канизак огаҳӣ дошт

ز کار آن کنیزک آگهی داشت

Ҳаме бар кор ӯ андеша багумошт

همی بر کار او اندیشه بگماشت

Кигар ӯро зи қайсар бача ояд

که گر او را ز قیصر بچه آید

Ҳамаи кори маниш бозича ояд

همه کار منش بازیچه آید

зи гардун бартарӣ ҷӯяд димоғаш

ز گردون برتری جوید دماغش

Ба пеш офтоб ояд чароғаш

به پیش آفتاب آید چراغش

Шавад азтар мизоҷии пои кӯбӣ

شود از تر مزاجی پای کوبی

Бибандади дасти ман бар хушки чӯбӣ

ببندد دست من بر خشک چوبی

Чу ман ин дами зи оташи дӯди байнам

چو من این دم ز آتش دود بینم

Гар ин оташи нишонами суди байнам

گر این آتش نشانم سود بینم

Чу чӯбиро туоне сохт Тахтӣ

چو چوبی را توانی ساخت تختی

Агар ту хор бигзоряш лухтӣ

اگر تو خوار بگذاریش لختی

Ба ғифлат чун барояд рӯзгорӣ

به غفلت چون برآید روزگاری

Шавад он чӯби тахти онгоҳи дорӣ

شود آن چوب تخت آنگاه داری

Хирадро раҳнамӯн бояд гирифтан

خرد را رهنمون باید گرفتن

Чунин корӣ кунун бояд гирифтан

چنین کاری کنون باید گرفتن

Чу ёрии хоҳӣ аз ёрӣ ки бояд

چو یاری خواهی از یاری که باید

Ба вақт хеш кун корӣ ки бояд

به وقت خویش کن کاری که باید

Канизиро бар худ хонд бонӯ

کنیزی را بر خود خواند بانو

Ки дармонӣ бисозу гири дору

که درمانی بساز و گیر دارو

Ба ҳалво кун ҳамеи доруии ин дард

به حلوا کن همی داروی این درد

Шукри лабро бидиҳ ҳалвоу баргард

شکر لب را بده حلوا و برگرد

Магари зини доруи он мурғи сбкдл

مگر زین دارو آن مرغ سبکدل

Биндозад бача чун мурғи бсмл

بیندازد بچه چون مرغ بسمل

Канизаки ҳамчуи гардуни пушт хам дод

کنیزک همچو گردون پشت خم داد

Чу субҳӣ ханда заду ангоҳ дам дод

چو صبحی خنده زد و انگاه دم داد

Ки гар дорад рухам чун ғунчаи он моҳ

که گر دارد رخم چون غنچه آن ماه

Чу гул хунаш бирезам бар сари роҳ

چو گُل خونش بریزم بر سر راه

Бигуфт ин вази пеши он фусунгар

بگفت این وز پیش آن فسونگر

Парӣ рух шуд бурун чун ҳалқа бар дар

پری رخ شد برون چون حلقه بر در

Чу шуд беруни бикради андешаи он моҳ

چو شد بیرون بکرد اندیشه آن ماه

Надод он гуфтро дар гӯши дили роҳ

نداد آن گفت را در گوش دل راه

Кигар имрӯзи гирами сусти ин кор

که گر امروز گیرم سست این کار

Ба сад сахтӣ шавам фардои гирифтор

به صد سختی شوم فردا گرفتار

Набояд кард бад бо бе гуноҳӣ

نباید کرد بد با بی گناهی

Набояд кунад худро низ чоҳӣ

نباید کند خود را نیز چاهی

Гунаҳ набӯд бтар зин дар табиат

گُنه نبود بتر زین در طبیعت

Макун бо бе гуноҳии ин сниът

مکن با بی‌گناهی این صنیعت

Дили қайсар агар гардад хабардор

دل قیصر اگر گردد خبردار

Маро дар хӯн бигардонад чу паргор

مرا در خون بگرداند چو پرگار

зи қуфли ғами дилаш дар банд омад

ز قفل غم دلش در بند آمد

Ба пеши модар фарзанд омад

به پیش مادر فرزند آمد

Ки аз хотун шунидам посухи имрӯз

که از خاتون شنیدم پاسخ امروز

Ки дорӣ дар шиками дарии шаби афрӯз

که داری در شکم دُرّی شب‌افروز

Маро аз дард ту фармуд бонӯ

مرا از درد تو فرمود بانو

Ки он дарро фурӯди орм ба дору

که آن دُر را فرود آرم به دارو

Дили ман баста дорад бо худои кор

دل من بسته دارد با خدا کار

Неам ин бевафоеро вафодор

نی‌ام این بی‌وفایی را وفادار

Чаро бо кӯдакии гирдами фусуни соз

چرا با کودکی گردم فسون‌ساز

Ки гардад он фусуни охир ба ман боз

که گردد آن فسون آخر به من باز

Дилии кови хешро набӯд нкўхўоаҳ

دلی کاو خویش را نبود نکوخواه

Ба зӯдии чашм бад ёбад бадви роҳ

به زودی چشم بد یابد بدو راه

Кунун ман рози хотун бо ту гуфтам

کنون من راز خاتون با تو گفتم

Басӣ аз пардаи берун бо ту гуфтам

بسی از پرده بیرون با تو گفتم

зи кори ту ғамӣ бисёр хӯрдам

ز کار تو غمی بسیار خوردم

зи ту бар ҷони худ зинҳор хӯрдам

ز تو بر جان خود زنهار خوردم

Чунон бояд ки фармонами барии ту

چنان باید که فرمانم بری تو

Бакӯшӣ то з фармон нагузарӣ ту

بکوشی تا ز فرمان نگذری تو

Туро дар хонаи худ ҷои созам

ترا در خانهٔ خود جای سازم

зи рӯяти хонаи шаҳри орои созам

ز رویت خانه شهر آرای سازم

Биндозам туро дар хонаи бистар

بیندازم ترا در خانه بستر

Биёям чун қалами пеши ту бар сар

بیایم چون قلم پیش تو بر سر

Бисозам кори ту пинҳони зи хотун

بسازم کار تو پنهان ز خاتون

Ки то гули бушковад аз ғунчаи берун

که تا گل بشکفد از غنچه بیرون

Чу гул бишкуфта шуд баргирам ӯ ро

چو گل بشکفته شد برگیرم او را

Куҷои ман бо ду пистони шерам ӯ ро

کجا من با دو پستان شیرم او را

Азин шаҳраш ба шаҳри худ барам ман

ازین شهرش به شهر خود برم من

Ба шеру шукраш май пурварами ман

به شیر و شکّرش می‌پرورم من

Чу боло гирад онгаҳ бозаши орм

چو بالا گیرد آنگه بازش آرم

Бар қайсар ба сад эъзози ши орм

بر قیصر به صد اعزاز‌ش آرم

Кигар ӣнҷо бимонад ин гули нағз

که گر اینجا بماند این گل نغز

Занад хотуни зи рашкаши хор дар мағз

زند خاتون ز رشکش خار در مغز

Шуд обистан аз он андеша бе хеш

شد آبستن از آن اندیشه بی‌خویش

Чу мстсқӣ шикам биниҳод дар пеш

چو مستسقی شکم بنهاد در پیش

намедонист он обистании шоҳ

نمی‌دانست آن آبستنی شاه

Ки шаб обистанасту Тифл дар роҳ

که شب آبستن است و طفل در راه

Чу башнавад ин сухан тан зад замонӣ

چو بشنود این سخن تن زد زمانی

Кушод аз писта чун шукри забонӣ

گشاد از پسته چون شکّر زبانی

Бар он зебои канизак офарин кард

بر‌آن زیبا کنیزک آفرین کرد

Ки мншинод бар ту аз замини гирд

که منشیناد بر تو از زمین گرد

Чу даври чархи бодои зиндагонӣат

چو دور چرخ بادا زندگانیت

Мабодои чарх бе даври ҷавонят

مبادا چرخ بی دور جوانیت

Турои ман эй канизак , гарчи хомам

ترا من ای کنیزک، گرچه خامم

Дилам май сӯзад , аз ҷонати ғуломам

دلم می‌سوزد‌، از جانت غلامم

зи давлати гоҳи ҷони дилдории ?ути бод

ز دولت‌گاه جان دلداری‌ات باد

зи умри хеши бархӯрдории ?ути бод

ز عمر خویش برخورداری‌ات باد

Касе каз некуӣ дорад насибӣ

کسی کز نیکویی دارد نصیبی

Накӯи хоҳӣ азу набӯд ғарибӣ

نکو خواهی ازو نبود غریبی

Турогар ин сухани ногуфта будӣ

ترا گر این سخن ناگفته بودی

Хароҷи гӯр бар ман рафта будӣ

خراج گور بر من رفته بودی

Кунун корӣ ки май хоҳии баҷои ор

کنون کاری که می‌خواهی بجا آر

Марои зини срнгўнсории бпои ор

مرا زین سرنگونساری بپا آر

Канизаки барад ӯро сӯии хона

کنیزک برد او را سوی خانه

Яке маъҷуни бромихт аз баҳона

یکی معجون برآمیخت از بهانه

Дар он хонаи пар аз хӯн кард тосӣ

در آن خانه پر از خون کرد طاسی

Ниҳоди ин корро бар хӯни асосӣ

نهاد این کار را بر خون اساسی

зи хӯн пар карда тосӣ ме ниҳоданд

ز خون پر کرده طاسی می‌نهادند

Ки ишқиро асосӣ ме ниҳоданд

که عشقی را اساسی می‌نهادند

Ту ҳам дар тоси гардуни сари нигунӣ

تو هم در طاس گردون سر‌نگونی

Наме доне ки сар дар тоси хӯнӣ

نمی‌دانی که سر در طاس خونی

Гар он хӯн боядат , дил бар шафақ на

گر آن خون بایدت، دل بر شفق نه

Фалак бар хӯн равад , ҷон бар тибқ на

فلک بر خون رود، جان بر طبق نه

Канизак шуд сӯии кадбонуии хеш

کنیزک شد سوی کدبانوی خویش

Ба шодӣ шукр гуфт аз доруии хеш

به شادی شکر گفت از داروی خویش

Ки дору додам ва хӯн шуд равона

که دارو دادم و خون شد روانه

Зиҳии дору ки дар хӯн кард хона

زهی دارو که در خون کرد خانه

Шунӯди он қавли хотун , макр нашнохт

شنود آن قول خاتون‌، مکر نشناخت

Чу чангаш дар даруни пардаи бнўохт

چو چنگش در درون پرده بنواخت

Бадв гуфт ончӣ бояд кард кардӣ

بدو گفت آنچه باید کرد کردی

Кунун дирамонаш кунгар марди мардӣ

کنون درمانش کن گر مرد مردی

Чу хӯни хасм дар гардан нишоед

چو خون خصم در گردن نشاید

Ба як доруи ду хӯн кардан нишоед

به یک دارو دو خون کردن نشاید

Канизаки бози гашт ва чун гул аз хор

کنیزک باز گشت و چون گل از خار

Ба пеши тос хӯн омад дигар бор

به پیش طاس خون آمد دگر بار

Нишасту моҷаро аз дил адо кард

نشست و ماجرا از دل ادا کرد

Басӣ бар ҷонаши обистан дуо кард

بسی بر جانش آبستن دعا کرد

Канизаки пардаи дори кор ӯ шуд

کنیزک پرده دار کار او شد

Чу ма дар пардаи хдмтгор ӯ шуд

چو مه در پرده خدمتگار او شد

Ба шеру шукраш парвона ме дод

به شیر و شکّرش پروانه می‌داد

Чу шаҳдаши трбиб дар хона ме дод

چو شهدش تربیب در خانه می‌داد

Чу занро навбат зодан даромад

چو زن را نوبت زادن درآمد

зи ғунчаи гул бофитодан даромад

ز غنچه گل بافتادن درآمد

Гулии бушковат ҳамчун навбаҳорӣ

گلی بشکفت همچون نوبهاری

Ки ҳасанаши моҳро биниҳод хорӣ

که حسنش ماه را بنهاد خاری

Чу омад бар замини он сарви дилхоҳ

چو آمد بر زمین آن سرو دلخواه

Хаҷал дар парда шуд бар осмони моҳ

خجل در پرده شد بر آسمان ماه

Чунон покиза ва бо зебу фар буд

چنان پاکیزه و با‌زیب و فر بود

Ки хуршедии зи ҷамшедӣ дигар буд

که خورشیدی ز جمشیدی دگر بود

Чу ҷон омад азиз аз Мисри шоҳӣ

چو جان آمد عزیز از مصر شاهی

Чу Юсуфи нили чарх аз шарми моҳӣ

چو یوسف نیل چرخ از شرم ماهی

Агарчӣ кӯдаки як рӯза буд ӯ

اگرچه کودک یک‌روزه بود او

Ба тани яксолаеро менамӯд ӯ

به تن یکساله‌‌ای را می‌نمود او

Чунин донам ки аз дарёии унсур

چنین دانم که از دریای عنصر

Назир ӯ нахезад дона дар

نظیر او نخیزد دانهٔ دُر

Чу модар дид моҳу сарви боғаш

چو مادر دید ماه و سرو باغش

Ҷаҳон равшан шуд аз чашми чароғаш

جهان روشن شد از چشم چراغش

Ба рӯмӣ кард номи он длстон ро

به رومی کرد نام آن دلستان را

Ки бошад порсии хусрави забон ро

که باشد پارسی خسرو زبان را

Канизак гуфт ки акнӯн вақт онаст

کنیزک گفت که‌اکنون وقت آنست

Ки рафтан ба буд , кори ин замони сет

که رفتن به بود، کار این زمان‌ست

Ба шаҳри худ барам ин длстон ро

به شهر خود برم این دلستان را

Чу ҷонаст ӯ бакӯшам сахти ҷон ро

چو جانست او بکوشم سخت جان را

Ки медонист кони гулро ба ночор

که می‌دانست کان گل را به ناچار

Гулӣ дар об хоҳад буд пурхор

گلی در آب خواهد بود پرخار

Дарии кон аз садаф омад ба сад ноз

دُری کان از صدف آمد به صد ناز

Ба дарёи афканди хотуни басари боз

به دریا افکند خاتون بسر باز

Ба заҳри он нӯши лабро чора ҷӯяд

به زهر آن نوش لب را چاره جوید

Ба доруи дарди он ма пора ҷӯяд

به دارو درد آن مه‌پاره جوید

Басӣ бигирист модар аз пас ӯ

بسی بگریست مادر از پس او

Ки буд он модар бе каси кас ӯ

که بود آن مادر بی‌کس کس او

Вале чун кор сахт афтод , ноком

ولی چون کار سخت افتاد، ناکام

Чу мурғӣ монад бедурдона дар дом

چو مرغی ماند بی دُردانه در دام

Агар мо рӯзу шаб тадбир созем

اگر ما روز و شب تدبیر سازیم

Ҳамон беҳтар ки бо тақдир созем

همان بهتر که با تقدیر سازیم

Сипар чун нест як тири қазо ро

سپر چون نیست یک تیر قضا را

Ризои даҳ ҳукму тақдири худо ро

رضا ده حکم و تقدیر خدا را

Канизаки дил аз он бунгоҳи бардошт

کنیزک دل از آن بنگاه برداشت

Ба киштӣ дар нишасту роҳи бардошт

به کشتی در نشست و راه برداشت

Ду ганҷаш буд дар киштии ниҳода

دو گنجش بود در کشتی نهاده

Яке аз зар дигар аз шоҳи зода

یکی از زر دگر از شاه زاده

Ду ходим низ хдмтгор буданд

دو خادم نیز خدمتگار بودند

Ки чун кофуру анбар ёр буданд

که چون کافور و عنبر یار بودند

Даромад боду абрии сахт ногоҳ

درآمد باد و ابری سخت ناگاه

Бгрдониди киштии қурби як моҳ

بگردانید کشتی قرب یک ماه

Ба бе роҳии баси киштӣ нигун кард

به بی‌راهی بس کشتی نگون کرد

Ба охири сар ба обскўн бурун кард

به آخر سر به آبسکون برون کرد

Канори баҳри ҷамъии корвон буд

کنار بحر جمعی کاروان بود

Шукри лаби ҳамчуи шамъӣ дар миён буд

شکر لب همچو شمعی در میان بود

Магари он корвон мешуд ба Аҳвоз

مگر آن کاروان می‌شد به اهواز

Ба ҳамроҳии эшон гашти дмсоз

به همراهی ایشان گشت دمساز

Равона шуд чунон каз боди хокӣ

روانه شد چنان کز باد خاکی

Ба зери маҳмил ӯ бисрокӣ

به زیر محمل او بیسراکی

з ҳар манзил ба ҳар манзил ҳаме шуд

ز هر منزل به هر منزل همی‌شد

Сабк мешуд аз он каз дил ҳаме шуд

سبک می‌شد از آن کز دل همی‌شد

Шабии тира ҷаҳонӣ орамида

شبی تیره جهانی آرمیده

Сиёҳӣ дар пилос шаби дамида

سیاهی در پلاس شب دمیده

Заминӣ буд бигрифта сиёҳӣ

زمینی بود بگرفته سیاهی

Фиканда қӣр бар маи соя гоҳе

فکنده قیر بر مه سایه‌گاهی

Ҳамаи шаби шаби сиёҳӣ май сириштӣ

همه‌شب شب سیاهی می‌سرشتی

Шутур дар шаб сиёҳӣ ме навиштӣ

شتر در شب سیاهی می‌نوشتی

Шбонрўзӣ ба моҳӣ раҳ буриданд

شبانروزی به ماهی ره بریدند

Сари маи раҳзанон дар роҳи диданд

سر مه رهزنان در راه دیدند

Ба гирди корвони бас ҳалқа карданд

به گرد کاروان بس حلقه کردند

зи ҳалқи он ҳалқа дар хӯн ғарқа карданд

ز حلق آن حلقه در خون غرقه کردند

Магари дуздӣ ки хӯн бебок май рехт

مگر دزدی که خون بی‌باک می‌ریخت

зи ҳалқи дояи хӯн бар хок май рехт

ز حلق دایه خون بر خاک می‌ریخت

Басӣ аз дарди дили он доя бигирист

بسی از درد دل آن دایه بگریست

Ки бе ман чун буд ин Тифлро зист

که بی‌من چون بود این طفل را زیست

Надорам аз ҷаҳони ҷузи ним ҷонӣ

ندارم از جهان جز نیم جانی

Диҳед ин ним ҷонро ним ноне

دهید این نیم جان را نیم نانی

Ки то ҳар кор ки он ояд зи дастам

که تا هر کار که‌آن آید ز دستم

Бидон рағбати намоям то ки ҳастам

بدان رغبت نمایم تا که هستم

Чу баси бечора май диданд ӯ ро

چو بس بیچاره می‌دیدند او را

Ба ҷони охири ббхшиднд ӯ ро

به جان آخر ببخشیدند او را

Ба раҳ дар бо худаш бисёр бурданд

به ره در با خودش بسیار بردند

зи бемораши басӣ тимор хӯрданд

ز بیمارش بسی تیمار خوردند

Чу хузистон падедор омад аз давр

چو خوزستان پدیدار آمد از دور

Шукрро сар ба раҳ доданд ранҷур

شکر را سر به ره دادند رنجور

Канизак монад бо он бачаи хирад

کنیزک ماند با آن بچهٔ خرد

Бараҳнаи пойу сар бар даст май барад

برهنه پای و سر بر دست می‌برد

Гурусна бесар ва сомон бимонада

گرسنه بی‌سر و سامان بمانده

зи ҷони сайри омада ҳайрон бимонада

ز جان سیر آمده حیران بمانده

Тамаъ бибаред аз даври ҷавонӣ

طمع ببرید از دور جوانی

Чу перии ноумед аз зиндагонӣ

چو پیری ناامید از زندگانی

зи дасти рӯзгораши пой дар гул

ز دست روزگارش پای در گل

зи чарх бесару пои даст бар дил

ز چرخ‌ِ بی‌سر و پا دست بر دل

Чу абрӣ бар рух саҳро бимонада

چو ابری بر رخ صحرا بمانده

Чу борони ашк бар саҳрои фишонда

چو باران اشک بر صحرا فشانده

зи наргис , рӯй он саҳрои фурӯи шаст

ز نرگس‌، روی آن صحرا فرو شست

зи ашк ӯ гул аз саҳро бурун раст

ز اشک او گل از صحرا برون رست

зи хӯни чашм , саҳро кард пургул

ز خون چشم، صحرا کرد پرگل

Ҷаҳонии дард , саҳро кард бар дил

جهانی درد، صحرا کرد بر دل

Дилаш аз саҳни он саҳрои бурун буд

دلش از صحن آن صحرا برون بود

Таниши вобастаи саҳрои хӯн буд

تنش وابستهٔ صحرای خون بود

зи хӯн ҳар санг саҳро кард гулгун

ز خون هر سنگ صحرا کرد گلگون

Дил ҳар санги саҳрои гашти азуи хӯн

دل هر سنگ صحرا گشت ازو خون

Ба зории чашм бар саҳрои ниҳода

به زاری چشم بر صحرا نهاده

Взўи фарёд дар саҳрои фитода

وزو فریاد در صحرا فتاده

Дар он саҳрои зи абри афзӯни грстаҳ

در آن صحرا ز ابر افزون گرسته

Взў ҳар санги саҳрои хӯни грстаҳ

وزو هر سنگ صحرا خون گرسته

Дар он саҳроаши як гурги ошно на

در آن صحراش یک گرگ آشنا نه

зи саҳро дар дилаши ҷузи тнго на

ز صحرا در دلش جز تنگا نه

Чу танагӣ дид дар саҳрои сина

چو تنگی دید در صحرای سینه

зи синаи рехт бар саҳрои хазина

ز سینه ریخت بر صحرا خزینه

Басии савдо ба саҳро хост оварад

بسی سودا به صحرا خواست آورد

Валикини ҳамчуи саҳро кост оварад

ولیکن همچو صحرا کاست آورد

Бохри шаш шбонрўзи он длФрўз

بآخر شش شبانروز آن دلفروز

Қадам мезад ба раҳ то ҳафтумин рӯз

قدم می‌زد به ره تا هفتمین روز

Чу пайдои гашт аз айвони чорам

چو پیدا گشت از ایوان چارم

Ба рӯзи ҳафтумин султони анҷум

به روز هفتمین سلطان انجم

зи чархи нилгуни ойӣнаи хур

ز چرخ نیلگون آیینه خور

Сипедаи серумаи рехт аз мҳбти зар

سپیده سرمه ریخت از مهبط زر

Чунон он гӯии зари зер илм шуд

چنان آن گوی زر زیر علم شد

Ки лавҳи маи зи теғ ӯ қалам шуд

که لوح مه ز تیغ او قلم شد

Ба хузистон расед он танги шукр

به خوزستان رسید آن تنگ شکّر

Гирифтаи ширхории танг дар бар

گرفته شیرخواری تنگ در بر

Ба раҳ дар манзар ӣ пар кор ме дид

به ره در منظر‌ی پر کار می‌دید

Яке айвони фалак кирдор ме дид

یکی ایوان فلک کردار می‌دید

Чунон аз даври он айвон намӯдӣ

چنان از دور آن ایوان نمودی

Ки ҷуфти тоқ нўшрўон намӯдӣ

که جفت طاق نوشروان نمودی

Дуконӣ буд пешаш саркашеда

دکانی بود پیشش سرکشیده

Фалак бо бом ӯ сар дар кашида

فلک با بام او سر در کشیده

Канизаки сахт сустӣ дошт дар роҳ

کنیزک سخت سستی داشت در راه

Ба дуконии баромад чун ба шаби моҳ

به دکانی برآمد چون به شب ماه

зи ранҷи шеру тафти ошкора

ز رنج شیر و تفت آشکاره

Бинолед он шукри лаби ширхора

بنالید آن شکر لب شیرخواره

Куҷои барги гулиро тоб бошад

کجا برگ گلی را تاب باشد

Ки дар шаҳрии шукр беоб бошад

که در شهری شکر بی آب باشد

Ба сустии симбрро бар биФтод

به سستی سیمبر را بر بیفتاد

Забонаши пеши дароз дар биФтод

زبانش پیش دراز در بیفتاد

зи наргис рӯй зари пар сим кард ӯ

ز نرگس روی زر پر سیم کرد او

Дили пурхӯн ба ҳақ таслим кард ӯ

دل پرخون به حق تسلیم کرد او

Чу корӣ сахт омад пеши мхрўш

چو کاری سخت آمد پیش مخروش

Сабк кун ҳалқаи таслим дар гӯш

سبک کن حلقهٔ تسلیم در گوش

Дилӣ дар банд то вақташи даройад

دلی در بند تا وقتش درآید

Туро зон ҳалқаи дарҳо бргшоид

تو‌را زان حلقه درها برگشاید

Ки ҳақи як дар набандад маслиҳат ро

که حق یک در نبندد مصلحت را

Ки сад нгшоидти сад манфиат ро

که صد نگشایدت صد منفعت را

Шаҳи он ноҳитро буд боғӣ

شه آن ناحیت را بود باغی

зи ҳавзаши чашмаи гардуни чароғӣ

ز حوضش چشمهٔ گردون چراغی

Ба хушии боғ дар олами илм буд

به خوشی باغ در عالم علم بود

Магари он боғи хуш , боғи Ирам буд

مگر آن باغ خوش، باغ اِرم بود

Канизак бар дар он боғи хуфта

کنیزک بر در آن باغ خفته

Дилаши бедору ақлу ҳуши рафта

دلش بیدار و عقل و هوش رفته

Бурун омад аз он дар боғбонӣ

برون آمد از آن در باغبانی

Гулӣ тар дид пеши гулистонӣ

گلی تر دید پیش گلستانی

Куҷои маи мард буд он мардро ном

کجا مِه مرد بود آن مرد را نام

Ҷавонмардӣ ӯро кеҳтари айём

جوانمردی او را کهتر ایام

Дар он наздики тифлии мурда будаш

در آن نزدیک طفلی مرده بودش

Ҷаҳони пери ҷонии барда будаш

جهان پیر جانی برده بودش

Мусӣбати хӯрдаи мард аз боғ ме рафт

مصیبت خورده مرد از باغ می‌رفت

зи дарди Тифли дили пар доғ ме рафт

ز درد طفل دل پر داغ می‌رفت

Зани маи мард бо ӯ буд ҳамроҳ

زن مِه مرد با او بود همراه

зи Тифли рафтаи андари нолау оҳ

ز طفل رفته اندر ناله و آه

Ҷаҳони он Тифлашони афканд дар сар

جهان آن طفلشان افکند در سر

Ки то ин Тифлро гиранд дар бар

که تا این طفل را گیرند در بر

Чу диднднши чунон бар дар бимонада

چو دیدندنش چنان بر در بمانده

Маии моҳи нӯш дар бар бимонада

مهی ماه‌نوش در بر بمانده

Бадви маи марди заннии баси накӯи барад

بدو مِه مرد ظنّی بس نکو برد

Ба кеҳтари хонаи хешаши фурӯи барад

به کهتر خانهٔ خویشش فرو برد

Нишаст алқсаҳи марду зани суханвар

نشست القصه مرد و زن سخنور

Бпрсиднди ҳоли он смнбр

بپرسیدند حال آن سمنبر

Смнбр гуфт ҳоли ман дароз аст

سمنبر گفت حال من دراز است

Намонда об ва як нонам ниёз аст

نمانده آب و یک نانم نیاز است

Ки ин глрхи з бе ширии модар

که این گلرخ ز بی شیری مادر

Гудозон шуд зи баҳри шеру шукр

گدازان شد ز بهر شیر و شکر

Тавонам дид худро хоксор ӣ

توانم دید خود را خاکسار‌ی

Наёрам дид бар фарқаши ғуборӣ

نیارم دید بر فرقش غباری

Бишуд маи марди ҳалвои бараду Нонаш

بشد مِه مرد حلوا برد و نانش

Ки Тифлаши мурда буд ин буд ва онаш

که طفلش مرده بود این بود و آنش

Ту ҳам эй мард мурда бош аз пеш

تو هم ای مرد مرده باش از پیش

Ки то ҳалво расад аз ту ба дарвеш

که تا حلوا رسد از تو به درویش

Чу ҳалво хӯрдан ту беш гардад

چو حلوا خوردن تو بیش گردد

Шавад хӯну сазоӣ неш гардад

شود خون و سزای نیش گردد

Чаро ҳалво ба ширинӣ кунӣ нӯш

چرا حلوا به شیرینی کنی نوش

Ки хӯни орад ба ширинят дар ҷӯш

که خون آرد به شیرینیت در جوش

зи ҳалво кӣ буд рӯй саломат

ز حلوا کی بود روی سلامت

Ки ҳалво дар қафо дорад ҳиҷомат

که حلوا در قفا دارد حجامت

Дарунат дӯзахаст эй молики хеш

درونت دوزخ است ای مالک خویش

Тибқ дорад зи ҷисмати ҳафт бандяш

طبق دارد ز جسمت هفت بندیش

Гар орандати тибқ бо нони зи матбах

گر آرندت طبق با نان ز مطبخ

Тибқ бо нон дар андозӣ ба дӯзах

طبق با نان در اندازی به دوزخ

Ба ҳар гандум ки хӯрдӣ бе ҳисобӣ

به هر گندم که خوردی بی‌حسابی

Дилатро бо биҳишт уфтад ҳиҷобӣ

دلت را با بهشت افتد حجابی

Шикам чун дӯзахӣ бо ҳафт дар дон

شکم چون دوزخی با هفت در دان

Дарав ҳар водӣ ӣӣ водӣ дигар дон

درو هر وادی‌یی وادی دگر دان

Азон як водиаш пишон надорад

ازان یک وادی‌اش پیشان ندارد

Ки ҳирси одамӣ поён надорад

که حرص آدمی پایان ندارد

Агар меъда набӯдӣ ғам набӯдӣ

اگر معده نبودی غم نبودی

Хусумат дар ҳама олам набӯдӣ

خصومت در همه عالم نبودی

Шунӯдии қиссаи ҳалвоу нон ро

شنودی قصّهٔ حلوا و نان را

Ба сусти ин зула кун инро ва он ро

به سست این زلّه کن این را و آن را

Канизак чун басии ҳалво ва нон хӯрд

کنیزک چون بسی حلوا و نان خورد

Дилаш шуд гарму тани зинҳор ҷон хӯрд

دلش شد گرم و تن زنهار جان خورد

Арақ ҳамчун гулоб аз вай равон шуд

عرق همچون گلاب از وی روان شد

Ду гулбаргаш чу шох заъфарон шуд

دو گلبرگش چو شاخ زعفران شد

Ду чашмаи хушк боз омад зи пастонаш

دو چشمه خشک باز آمد ز پستانش

Ду чашма чашм бикшод аз нами онаш

دو چشمهٔ چشم بگشاد از نم آنش

зи бемории даройади кӯҳ аз пой

ز بیماری درآید کوه از پای

Чаҳ синҷиди коҳи баррагии боди паймоӣ

چه سنجد کاه برگی باد پیمای

Брнҷўрии шукр ширин наёяд

برنجوری شکر شیرین نیاید

Ки лабро аз шукр талхӣ фазояд

که لب را از شکر تلخی فزاید

Бтрози тан шикастан заҳматӣ нест

بتراز تن شکستن زحمتی نیست

Варои тандурустӣ неъматӣ нест

ورای تندرستی نعمتی نیست

Ду неъматро макун дар шукри сустӣ

دو نعمت را مکن در شکر سستی

Яке амн ва дигар як тандурустӣ

یکی امن و دگر یک تندرستی

Чу дар боғи он смнбри гашти бемор

چو در باغ آن سمنبر گشت بیمار

Бимонад он боғбон дар ранҷу тимор

بماند آن باغبان در رنج و تیمار

Бизан гуфт эй ғуломи ту замона

بزن گفت ای غلام تو زمانه

Ниҳони дори ин канизакро бахона

نهان دار این کنیزک را بخانه

Ки тогар ин канизак зор мерад

که تا گر این کنیزک زار میرد

Дилами ин Тифлро дилдор гирад

دلم این طفل را دلدار گیرد

Ки ҳаргиз дар ҳама рӯй замини ман

که هرگز در همه روی زمین من

Надидам моҳрӯе мисли ин ман

ندیدم ماهرویی مثل این من

Бибинигар буд аз умри баҳра

ببینی گر بود از عمر بهره

Ки чун зебо шавад ин моҳи чеҳра

که چون زیبا شود این ماه چهره

Бад-ӣн рӯйу бад-ӣни манзар ки ӯ рост

بدین روی و بدین منظر که او راست

Бмоҳӣ ва бсрўӣ монад ӯ рост

بماهی و بسروی ماند او راست

Бҷон хоҳам ки корашро кунӣ соз

بجان خواهم که کارش را کنی ساز

Нагирӣ зини шукри лаби ширхўди боз

نگیری زین شکر لب شیرخود باز

Занаши гуфтои бҷони фармон барам ман

زنش گفتا بجان فرمان برم من

Кигар ин Тифли барадами ҷон барам ман

که گر این طفل بردم جان برم من

Чунон дар парда пинҳон дорам ин роз

چنان در پرده پنهان دارم این راز

Ки натавонад шудан аз пардаи овоз

که نتواند شدن از پرده آواز

зи зери пардаи ин дар шаби афрӯз

ز زیر پرده این دُرّ شب افروز

Нагардад ошкоро гар шавад рӯз

نگردد آشکارا گر شود روز

Чу нури дида ӯро роз дорам

چو نور دیده او را راز دارم

Бзири ҳафт пардааш боз дорам

بزیر هفت پردهش باز دارم

Зани бадро мадаи наздики худ ҷой

زن بد را مده نزدیک خود جای

Ки мардон аз зан неканд бар пой

که مردان از زن نیکند بر پای

Басии беҳтар буд дар кунҷи хона

بسی بهتر بود در کُنج خانه

Аёли нек аз ганҷу хазона

عیال نیک از گنج و خزانه

Чу марди нек розн созгораст

چو مرد نیک رازن سازگارست

Ҳама кораш бидон зан чун нигораст

همه کارش بدان زن چون نگارست