Ало эй шаҳсавори Рахши маънӣ

الا ای شهسوار رخش معنی

Ба фикрати баҳри гавҳари бахши маънӣ

به فکرت بحر گوهر‌بخش معنی

Ба ҳар гавҳар ки ту манзум кардӣ

به هر گوهر که تو منظوم کردی

Ҷаҳонии сангдилро мум кардӣ

جهانی سنگدل را موم کردی

Чу ту мумоварӣ аз санги хоро

چو تو موم آوری از سنگ خارا

Кунӣ аз муми шамъии ошкоро

کنی از موم شمعی آشکارا

Чунон пайдо кунӣ он шамъи равшан

چنان پیدا کنی آن شمع روشن

Ки аз шамъат шавад сад ҷамъи равшан

که از شمعت شود صد جمع روشن

Ҷаҳони равшани зи шамъ хотир туаст

جهان روشن ز شمع خاطر توست

Машав ғоиб ки ҷамъӣ ҳозир туаст

مشو غایب که جمعی حاضر توست

Чу ту бар мефурӯзӣ шамъи офоқ

چو تو بر می‌فروزی شمع آفاق

Чароғӣ бар фурӯз аз баҳри ушшоқ

چراغی بر فروز از بهر عشّاق

Чунин гуфт онкӣ будаш дар сухани даст

چنین گفت آنکه بودش در سخن دست

Ки ҳар дами зи иўрии нав бар сухани баст

که هر دم زیوری نو بر سخن بست

Ки султони сипоҳон хоҳарӣ дошт

که سلطان سپاهان خواهری داشت

Ки чун сарви хиромон манзарӣ дошт

که چون سرو خرامان منظری داشت

Ба хӯбӣ дар ҳамаи олами илм буд

به خوبی در همه عالم علَم بود

Ҷаҳони афрӯзи номи он санам буд

جهان‌افروز نام آن صنم بود

зи бозиҳои чархи нои мусоид

ز بازی‌های چرخ نا‌مساعد

Ба бистар бар фитод он сими соид

به بستر بر فتاد آن سیم‌ساعد

Шҳншаҳи зуди ҳурмузро фиристод

شهنشه زود هرمز را فرستاد

Ки моро нотавонӣ дигар афтод

که ما را ناتوانی دیگر افتاد

Нигаҳ кун иллат ва бишинав сухани зуд

نگه کن علّت و بشنو سخن زود

Макун тақсир , тадбирӣ бикун зуд

مکن تقصیر، تدبیری بکن زود

Чу посух ёфт ҳурмуз аз бар шоҳ

چو پاسخ یافت هرمز از بر شاه

Равон шуд то сарои хоҳари шоҳ

روان شد تا سرای خواهر شاه

Сарое дид чун ганҷии захира

سرایی دید چون گنجی ذخیره

Ки дар хӯбӣ ӯ шуд чашми хира

که در خوبی او شد چشم خیره

Ба пеши сафаи тахти зари ниҳода

به پیش صفّه تخت زر نهاده

Ҷаҳони афрӯз бар ваии сари ниҳода

جهان‌افروز بر وی سر نهاده

Зада ҳурон ба гирди тахт ӯ саф

زده حوران به‌گرد تخت او صف

Гирифтаи анбару кофур бар каф

گرفته عنبر و کافور بر کف

Гулобу авд бар болини ниҳода

گلاب و عود بر بالین نهاده

Ба гардиши хўончаҳи заррини ниҳода

به‌گردش خوانچهٔ زرّین نهاده

Ниқобӣ бар рух чун ма кашида

نقابی بر رخ چون مه کشیده

Ба зери чашми рух бар шаҳ кашида

به‌زیر چشم رخ بر شه کشیده

Ба сӯй тахташ омад шоҳзода

به‌سوی تختش آمد شاهزاده

Ҳамаи дилҳо сӯии он моҳ дода

همه دل‌ها سوی آن ماه داده

Ҷаҳони афрӯз чун дар вай назар кард

جهان‌افروز چون در وی نظر کرد

Ҷаҳон бар чашми худ зер ва зибр кард

جهان بر چشم خود زیر و زبر کرد

Рухӣ чун офтобӣ дид рахшон

رخی چون آفتابی دید رخشان

Лабӣ монандаи лаъли Бадахшон

لبی مانندهٔ لعل بدخشان

Чу сурӯши қад ва чун ма рӯй дидаш

چو سروش قد و چون مه روی دیدش

Зумурради хати вмшкин мӯӣ дидаш

زمرّد خطّ و مشکین‌موی دیدش

зи хаташи моҳ сар метофт аз роҳ

ز خطّش ماه سر می‌تافت از راه

Ба зебоӣ хаттӣ оварда бар моҳ

به‌زیبایی خطی آورده بر ماه

Хаташи баргарди ма бар ҳам зада даст

خطش برگرد مه بر هم زده دست

зи сабза бар гултар нахл май баст

ز سبزه بر گل تر نخل می‌بست

Чу зулфаши машки борӣ ҳо намӯдӣ

چو زلفش مشک باری‌ها نمودی

Хат ӯ хурдаи корӣ ҳо намӯдӣ

خط او خرده کاری‌ها نمودی

Хат ӯ ҳалқаи гирд моҳ ме зад

خط او حلقه گرد ماه می‌زد

Миёни шаҳри зулфаш роҳ ме зад

میان شهر زلفش راه می‌زد

Ба хӯбӣ рӯй ӯ ҳам он ҳам ин дошт

به‌خوبی روی او هم آن هم این داشت

Ки бар маи хӯшаҳои анбарин дошт

که بر مه خوشه‌های عنبرین داشت

Саман бар моҳро дар хӯша ме дид

سمن‌بر ماه را در خوشه می‌دید

Вазони хӯшаи дилӣ дар гӯша ме дид

وزان خوشه دلی در گوشه می‌دید

Маӣу хӯшаи бастаи ънбринш

مهی و خوشه بسته عنبرینش

Чу машки тозаи панҷаи хӯшаи чинаш

چو مشک تازه پنجه خوشه‌چینش

Чу рух бинмуд он дар шаби афрӯз

چو رخ بنمود آن درّ شب‌افروز

Ҷаҳони афрӯзро торик шуд рӯз

جهان‌افروز را تاریک شد روز

Тани симин ӯ бар нарми мФрш

تن سیمین او بر نرم مفرش

Ба ҷӯш омад чу дарёии пари оташ

به‌جوش آمد چو دریایی پر آتش

Ба ҷонаши оташии сахт андар афтод

به‌جانش آتشی سخت اندر افتاد

Билразед ва азон тахт андар афтод

بلرزید و ازان تخت اندر افتاد

Чунон метофт зон оташи дарунаш

چنان می‌تافت زان آتش درونش

Ки пероҳани ҳамеи сӯхт аз бурунаш

که پیراهن همی‌سوخت از برونش

Сияҳ шуд пеши чашмаши рӯзгораш

سیه شد پیش چشمش روزگارش

Ҳазимати гашт аз ӯ сабру қарораш

هزیمت گشت از او صبر و قرارش

Куҷо дар ишқ монад сабри кас ро

کجا در عشق ماند صبر کس را

Ки дил тоқат наёрад як нафас ро

که دل طاقت نیارد یک نفس را

Чу шуд бе ҳуши он дилхоҳ бе сабр

چو شد بی‌هوش آن دلخواه بی‌صبر

Басӣ борон бирехт он моҳ бе абр

بسی باران بریخت آن ماه بی ابر

Канизони гирд ӯ ҳайрон бимонаданд

کنیزان گرد او حیران بماندند

Гулобу машк чун борон фишонданд

گلاب و مشک چون باران فشاندند

Чу он дилдодаи лухтии гашти ҳушёр

چو آن دلداده لختی گشت هشیار

Чу мастии пар гунаҳ бигирист бисёр

چو مستی پر گنه بگریست بسیار

зи ҳоли худ хаҷали гашт ва аҷаб монад

ز حال خود خجل گشت و عجب ماند

Чу кишти ташна зон ғами хушк лаб монад

چو کشت تشنه زان غم خشک لب ماند

Ба дил гуфто балост ин ё пизишк аст

به‌دل گفتا بلاست این یا پزشک است

Ки рӯй ман азуи ғарқ сиришк аст

که روی من ازو غرق سرشک است

Ба ҷо оварад ҳурмузи кони саман бар

به‌جا آورد هرمز کان سمن‌بر

зи ишқи ҳурмузи афтодаи сети музтар

ز عشق هرمز افتاده‌ست مضطر

Бирафту набз ӯ оварад дар даст

برفت و نبض او آورد در دست

Чу набз ӯ бидид аз ҷой бурҷаст

چو نبض او بدید از جای برجست

Бигуфто ёфтам зини кори баҳра

بگفتا یافتم زین کار بهره

Ки дорад зишти боди ин хуби чеҳра

که دارد زشت باد این خوب چهره

Ба сомонаш бибояд сохт дармон

به سامانش بباید ساخت درمان

Магари дармон падед ояд ба сомон

مگر درمان پدید آید به سامان

Бигуфт ину з девон рафт берун

بگفت این و ز دیوان رفت بیرون

Ҷаҳони афрӯзи азу хуш хуфт дар хӯн

جهان‌افروز ازو خوش خفت در خون

Ба ёрон гуфт дили пар сӯз мондам

به یاران گفت دل پر سوز ماندم

Ки дар кори ҷаҳон афрӯз мондам

که در کار جهان‌افروز ماندم

Надонам чун кунам бо ӯ ҷафое

ندانم چون کنم با او جفایی

Чу медонам казу байнами балое

چو می‌دانم کزو بینم بلایی

Ман онҷо бо дили андӯҳгинам

من آنجا با دل اندوهگینم

Накӯ будам ки дар боист инам

نکو بودم که در بایست اینم

Валикин чун кунам чун кор афтод

ولیکن چون کنم چون کار افتاد

Ҷаҳонро ин чунин бисёр афтод

جهان را این چنین بسیار افتاد

Бадв гуфтанд ёрон шодмон бош

بدو گفتند یاران شادمان باش

Ки гуфтат каз чунин ғам саргарон бош

که گفتت کز چنین غم سرگران باش

Турои зини ҷои сад шодии сети имрӯз

ترا زین جای صد شادی‌ست امروز

Ки ду шҳзодаҳ бар шоҳанд дилсӯз

که دو شهزاده بر شاهند دلسوز

Ҷаҳони афрӯзу глрхи ёри дорӣ

جهان افروز و گلرخ یار داری

Чаро пас аз ҷаҳони тимори дорӣ

چرا پس از جهان تیمار داری

Касе ков ёфт паҳлуи зини ду ҳамдам

کسی کاو یافت پهلو زین دو همدم

Чаро паҳлу нисоед бо ду олам

چرا پهلو نساید با دو عالم

Наёяд зон санами корами фурӯтар

نیاید زان صنم کارم فروتر

Ду ошиқ чун се бошанд ин накӯтар

دو عاشق چون سه باشند این نکوتر

зи се камтар нишоед ҳеҷ моя

ز سه کمتر نشاید هیچ مایه

Носитади деги поя бе се поя

ناِستد دیگ پایه بی سه‌پایه

Кунун дар ошиқии мояи ту дорӣ

کنون در عاشقی مایه تو داری

Тиҷорат кун ки сармояи ту дорӣ

تجارت کن که سرمایه تو داری

зи ду маъшӯқи карт беҳтар ояд

ز دو معشوق کارت بهتر آید

Барраи ду модарии фарбеҳ тар ояд

برهٔ دو مادری فربه‌تر آید

Чу ду ҳалқаи занӣ бар дар замонӣ

چو دو حلقه زنی بر در زمانی

Кигар зон набӯдат зини дрнмонӣ

که گر زان نبودت زین در نمانی

Турост андари пизишкии об дар ҷӯй

تراست اندر پزشکی آب در جوی

Ки нонет пухта шуд акнӯн зи ду сӯй

که نانت پخته شد اکنون ز دو سوی

Хушӣ май бози ишқӣ дар ниҳони ту

خوشی می‌باز عشقی در نهان تو

Макун дили нохуш аз кори ҷаҳони ту

مکن دل ناخوش از کار جهان تو

Чунон дар ханда омад зон сухани шоҳ

چنان در خنده آمد زان سخن شاه

Ки баст аз ханда ӯ бар сухани роҳ

که بست از خندهٔ‌ او بر سخن راه

Ҳамаи шаби хусрав аз васвос то рӯз

همه شب خسرو از وسواس تا روز

Чу шамъӣ то саҳар май сӯхт аз сӯз

چو شمعی تا سحر می‌سوخت از سوز

Чу пайдо шуд дафи заррини даввор

چو پیدا شد دف زرّین دوّار

Ситораи рехт дар дафи сими анвор

ستاره ریخت در دف سیم انوار

Табибиро бар гул рафт хусрав

طبیبی را بر گل رفت خسرو

зи баҳр дард додаш доруии нав

ز بهر درد دادش داروی نو

Чу холӣ буд гул чун ним ғмзӣ

چو خالی بود گل چون نیم غمزی

Бигуфташ аз ҷаҳони афрӯзи рамзӣ

بگفتش از جهان‌افروز رمزی

Ки то он дилбарам дар бар гирифтаи сет

که تا آن دلبرم در بر گرفته‌ست

зи ҷони хештани дили баргирифтаи сет

ز جان خویشتن دل برگرفته‌ست

Ҷаҳон аз рӯй глрх чун нигор аст

جهان از روی گلرخ چون نگار است

Ҷаҳони афрӯзи борӣ дар чаҳ кор аст

جهان‌افروز باری در چه‌کار است

Чаҳгар аз гули дилии пар сӯз дорам

چه گر از گل دلی پر سوز دارم

Чаро дил бар ҷаҳон афрӯз дорам

چرا دل بر جهان افروز دارم

зи глрхи гӯи дилами пар сӯз ме бош

ز گلرخ گو دلم پر سوز می‌باش

Ҷаҳони гӯ беҷаҳон афрӯз ме бош

جهان گو بی جهان افروز می‌باش

Бигуфт ин ва бирафт аз пеши глрх

بگفت این و برفت از پیش گلرخ

Сӯии қасри ҷаҳони афрӯзи фаррух

سوی قصر جهان افروز فرّخ

Ҳамаи шаб дар ғам , он моҳи дили афрӯз

همه شب در غم، آن ماه دل افروز

Ки то бинад рухи хусрав дигар рӯз

که تا بیند رخ خسرو دگر روز

Ба даст дев дода риштаи дил

به‌دست دیو داده رشتهٔ دل

Шудаи якборагии саргаштаи дил

شده یکبارگی سرگشته دل

Чу хусравро бидид аз дарднокӣ

چو خسرو را بدید از دردناکی

Чу лаълӣ шуд Рахш аз шрмнокӣ

چو لعلی شد رخش از شرمناکی

Дилашро шармсорӣ коргар шуд

دلش را شرمساری کارگر شد

Мааш аз шарми зери ҳиҷла дар шуд

مهش از شرم زیر حجله در شد

Чу маро шҳрбнд ҳиҷла кард ӯ

چو مه را شهربند حجله کرد او

Канори худ зи парвин диҷла кард ӯ

کنار خود ز پروین دجله کرد او

Чу себи ҳурмуз аз хат шуд падедор

چو سیب هرمز از خط شد پدیدار

Фурӯ борид бар рухи донаи нор

فرو بارید بر رخ دانهٔ نار

Ба рух бар аз ду наргис равад ме кард

به رخ بر از دو نرگس رود می‌کرد

Барон себаши кулӯх амрўд ме кард

بران سیبش کلوخ امرود می‌کرد

Чу дасти симгун аз бар бкрдӣ

چو دست سیمگون از بر بکردی

Асоси ишқи муҳкамтар бкрдӣ

اساس عشق محکم‌تر بکردی

Раги дил чун бадаст оварад ҷононаш

رگ دل چون به‌دست آورد جانانش

Тани худро раҳгӣ медид бо ҷонаш

تن خود را رگی می‌دید با جانش

Чу дасташ сахт дошт ва рӯй раги суд

چو دستش سخت داشت و روی رگ سود

Дилаш аз меҳри хусрави сусти раг буд

دلش از مهر خسرو سست‌رگ بود

Чу даст шоҳ шуд бар рӯй раги рост

چو دست شاه شد بر روی رگ راست

Дили духтар чу хӯн дар раг ба так хост

دل دختر چو خون در رگ به‌تک خاست

Барг дар шуд дил дар хӯни ниҳода

به رگ در شد دل در خون نهاده

Барои дстбўси шоҳзода

برای دستبوس شاهزاده

Раги духтар азон пас зуд май ҷуст

رگ دختر ازان پس زود می‌جَست

Ки мезад ҳар замонаши бӯса бар даст

که می‌زد هر زمانش بوسه بر دست

Нишаста он ду дилбар рӯй дар рӯй

نشسته آن دو دلبر روی در روی

Ба зери чашми дидаи мӯӣ дар мӯӣ

به‌زیر چشم دیده موی در موی

Баннои ишқ ҳар ду гашта муҳкам

بنای عشق هر دو گشته محکم

Ба як раҳи ҳалқаи шани афтода дар ҳам

به‌یک ره حلقه‌شان افتاده در هم

Ҳаме гуфтанд бепайғому овоз

همی‌گفتند بی پیغام و آواز

Ниҳон аз икдгр бо икдгри роз

نهان از یکدگر با یکدگر راز

Намуданд аз канори чашми ишорат

نمودند از کنار چشم اشارت

Гирифтанд аз миёни тарки иборат

گرفتند از میان ترک عبارت

Ҷаҳони афрӯз бо дил гуфт сад роҳ

جهان افروز با دل گفت صد راه

Ки эй дил нест ин дилбар ба ҷузи шоҳ

که ای دل نیست این دلبر به جز شاه

Ҳамаи тартиби шоҳон дидаам зу

همه ترتیب شاهان دیده‌ام زو

Сухани ҷуз бар адаб нашунидаам зу

سخن جز بر ادب نشنیده‌ام زو

Маро дил мезанад кови подшоҳи сет

مرا دل می‌زند کاو پادشاه‌ست

Ки бар ваии фари яздонеи гувоҳи сет

که بر وی فرّ یزدانی گواه‌ست

Чу ин андеша бар дил роҳ дод ӯ

چو این اندیشه بر دل راه داد او

Дили худро бидон дилхоҳ дод ӯ

دل خود را بدان دلخواه داد او

Ба хусрав гуфт к-эии донандаи устод

به‌خسرو گفت کای داننده استاد

Шаҳат аз баҳри он ӣнҷо фиристод

شهت از بهر آن اینجا فرستاد

Ки то дар кори ман бандии дилӣ ро

که تا در کار من بندی دلی را

Ба зӯдӣ бар гушойии мушкилӣ ро

به‌زودی بر گشایی مشکلی را

Диламро дар дарун , оташи Фгндӣ

دلم را در درون، آتش فگندی

Ту сӯзи ман бурун , бар ях чаҳ бандӣ

تو سوز من برون، بر یخ چه بندی

Ту бо ман дар даруни Монӣ , зи берун

تو با من در درون مانی، ز بیرون

Маро бо ту чаҳ бояд кард акнӯн

مرا با تو چه باید کرد اکنون

Макун ин саркашӣ аз сар бурун кун

مکن این‌، سرکشی از سر برون کن

Дарунами сӯхтии дармон кунун кун

درونم سوختی‌، درمان کنون کن

Ҳаме гуфтам даруни оеи ту бар ман

همی‌گفتم درون آیی تو بر من

Чаҳ донистам буруни оеи ту бар ман

چه دانستم برون آیی تو بر من‌‌!

Чаҳ карда ситам ба ҷоят эй забуни гир

چه کرده‌ستم به‌جایت ای زبون‌گیر

Ду рӯе аз бурунат ӯ буруни гир

دو رویی از برونت او برون گیر

Шуд оташ дар даруни ман падедор

شد آتش در درون من پدیدار

Бпл берун мабар ин шеваи кирдор

بپل بیرون مبر این شیوه کردار

Ҳаме то даст бар дастами ниҳодаи сет

همی تا دست بر دستم نهاده‌ست

зи даст ӯ дил аз дастами фитодаи сет

ز دست او دل از دستم فتاده‌ست

Чаҳ ғам буд ин казу бар ҷонам омад

چه غم بود این کزو بر جانم آمد

Азин меҳнат бурун натавонам омад

ازین محنت برون نتوانم آمد

Серуми савдои ин саркаши гирифтаи сет

سرم سودای این سرکش گرفته‌ست

Дарунами шуълаи оташи гирифтаи сет

درونم شعلهٔ آتش گرفته‌ست

зи сар то пои ман дар сӯзи мондаи сет

ز سر تا پای من در سوز مانده‌ست

Надонам то ҷаҳони афрӯзи мондаи сет

ندانم تا جهان‌افروز مانده‌ست

Дарин меҳнати зи чашм бад битарсам

درین محنت ز چشم بد بترسم

зи расвои худ бар худ битарсам

ز رسوایی خود بر خود بترسم

Ба як раҳ ақл рафту бими ҷони сет

به‌یک ره عقل رفت و بیم جان‌ست

Кадомин ақл ки ин савдо на онаст

کدامین عقل که‌این سودا نه آنست

Ба як дами ишқ то дар корам оварад

به‌یک دم عشق تا در کارم آورد

Басии девонагиҳо боРом оварад

بسی دیوانگی‌ها بارم آورد

Гар ин ғам дар дилам дорам ниҳони ман

گر این غم در دلم دارم نهان من

Чаҳ созам бо рух чун заъфарони ман

چه سازم با رخ چون زعفران من

Вагар рӯем бапушам зери парда

وگر رویم بپوشم زیر پرده

Чаҳ созам бо дили тимори хӯрда

چه سازم با دل تیمار خورده

Марои ин дард бе дармони з дил хост

مرا این درد بی‌درمان ز دل خاست

Марои ин оташи сӯзони з дил хост

مرا این آتش سوزان ز دل خاست

Агар сад соли бемории м будӣ

اگر صد سال بیماری‌م بودی

Басӣ ба зини нигунсор ӣам будӣ

بسی به زین نگونسار‌یم بودی

Балои ман ба дармон ман омад

بلای من به‌درمان من آمد

Чаҳ шӯри сети ин ки дар ҷон ман омад

چه شور‌ست این که در جان من آمد

Ишорат кард шаҳро назд худ хонд

اشارت کرد‌، شه را نزد خود خواند

Ба эъзози ш ба назд хеш бинишонад

به اعزاز‌ش به‌نزد خویش بنشاند

Бадв гуфто напурсӣ худ ки чунӣ

بدو گفتا نپرسی خود که چونی

зи сӯзи андарунӣу бурунӣ

ز سوز اندرونی و برونی

Пас аҳволи табамро шарҳ ме пресс

پس احوال تبم را شرح می‌پرس

Дарозии шабамро шарҳ ме пресс

درازی شبم را شرح می‌پرس

Табибоне ки аз дмсози пурсанад

طبیبانی که از دمساز پرسند

зи ранҷурони азин ба бози пурсанад

ز رنجوران ازین به باز پرسند

Чу дмсозон агар бемори дорӣ

چو دمسازان اگر بیمار داری

Азин ба кун марои тимори дорӣ

ازین به کن مرا تیمار داری

Чу аз дил гармӣам дории хабари ту

چو از دل‌گرمی‌ام داری خبر تو

Мсўз аз тоби ҳиҷрами бештари ту

مسوز از تاب هجرم بیشتر تو

Ту дармон кун ки ман дар дӯстдорӣ

تو درمان کن که من در دوستداری

Неам давр аз тариқи ҳақи гузорӣ

نی‌ام دور از طریق حق‌گزاری

Ба ҳар комии туро комӣ бубахшам

به‌هر کامی ترا کامی ببخشم

Ба ҳар гомии т икромӣ бубахшам

به‌هر گامی‌ت اکرامی ببخشم

Умеди андари ману тимори ман банд

امید اندر من و تیمار من بند

Табибӣ кун дили андари кори ман банд

طبیبی کن دل اندر کار من بند

Марои зини кори худ ҷуз хастагӣ нест

مرا زین کار خود جز خستگی نیست

Ки дар кори миннат дилбастагӣ нест

که در کار منت دلبستگی نیست

Наме андешӣ аз бемории ман

نمی‌اندیشی از بیماری من

Ту гӯйӣ май на бинии зории ман

تو گویی می‌نبینی زاری من

Магар аз ман наме ёбии муроот

مگر از من نمی‌یابی مراعات

Бадиро некуӣ набӯд мукофот

بدی را نیکویی نبود مکافات