Бромди нолаи кӯс аз дар шоҳ

برامد نالهٔ کوس از در شاه

Биҷӯш омад чу дарёи кишвари шоҳ

بجوش آمد چو دریا کشور شاه

зи олам , бонги заррин ноӣ бархест

ز عالم، بانگ زرّین نای برخاست

зи бонг ноӣ , дил аз ҷой бархест

ز بانگ نای،‌دل از جای برخاست

Ҷаҳон дар зери гирди раҳ ниҳон шуд

جهان در زیر گرد ره نهان شد

Ҳамаи хоки замин бар осмон шуд

همه خاک زمین بر آسمان شد

Бад-ӣни кирдор , тоҷи подшоҳон

بدین کردار، تاج پادشاهان

Сипаҳ меронад то дашти сипоҳон

سپه میراند تا دشت سپاهان

Чу аз рӯмии сипоҳоне хабар ёфт

چو از رومی سپاهانی خبر یافت

Сипоҳӣ гирд кард ва кор дарёфт

سپاهی گرد کرد و کار دریافت

Бболо , гирди ду лашкари чунон буд

ببالا،‌گرد دو لشکر چنان بود

Ки гӯйии нардбони осмон буд

که گویی نردبان آسمان بود

Бромд аз биёбони нолаи кӯс

برامد از بیابان نالهٔ کوس

Ту гуфтӣ кӯс мезад бар замин , бӯс

تو گفتی کوس میزد بر زمین، بوس

зи овоз дароӣу бонги шипўр

ز آواز درای و بانگ شیپور

Ту гуфтӣ дар қиёмати мидмди сувар

تو گفتی در قیامت میدمد صور

Саҳаргоҳ аз миёни гирди лашкар

سحرگاه از میان گرد لشکر

Дирафшон шуд дирафши шоҳи қайсар

دُرفشان شد درفش شاه قیصر

зи акси худ , ҳамаи сарҳои найза

ز عکس خود، همه سرهای نیزه

Шуда монандаи хуршеди реза

شده مانندهٔ خورشید ریزه

зи акси ҷӯшу бонги табира

ز عکس جوش و بانگ تبیره

Шудаи тФидаҳи мағзу чашми хира

شده تفّیده مغز و چشم خیره

Намози дайгарии хуршеди шоҳон

نماز دیگری خورشید شاهان

Фурӯд омад бсҳрои сипоҳон

فرود آمد بصحرای سپاهان

Бурун тофт аз канори ҷанги ҷояш

برون تافت از کنار جنگ جایش

Чу хуршедии маи пардаи сароиш

چو خورشیدی مه پرده سرایش

Чу тоҷи чархи сӯй бохтар шуд

چو تاج چرخ سوی باختر شد

Арӯси осмони перояи дршд

عروس آسمان پیرایه درشد

Ҷаҳон шуд зери хаймаи нопадедор

جهان شد زیر خیمه ناپدیدار

Замин чун осмон шуд хаймаи кирдор

زمین چون آسمان شد خیمه کردار

Шаби тираи дарин пирӯзаи харгоҳ

شب تیره درین پیروزه خرگاه

Сиёҳӣ буд , заррини гӯйиш аз моҳ

سیاهی بود، زرّین گویش از ماه

Магар бар тахт нарад чарх , парвин

مگر بر تخت نرد چرخ، پروین

Бгрдониди чандон муҳраи заррин

بگردانید چندان مهره زرّین

Шабии торик бар роҳи мҷраҳ

شبی تاریک بر راه مجرّه

Шудаи хуршеди равшани зарраи зарра

شده خورشید روشن ذرّه ذرّه

Шафақро ҷома хӯнӣ кашида

شفق را جامهٔ خونی کشیده

Здброни шакл Маъмунӣ кашида

زدبران شکل مامونی کشیده

Гирифтаи таҳтаи афлоки ҷадвал

گرفته تختهٔ افلاک جدول

Нишаста шаб ки Уқлӣдус кунад ҳал

نشسته شب که اقلیدس کند حل

зи оби зар , зўобаҳ бар кашида

ز آب زر، ذوابه بر کشیده

Чу дебои кабӯд зар кашида

چو دیبای کبود زر کشیده

Нёсуданд он шаби ҷумла дар дашт

نیاسودند آن شب جمله در دشت

Ки то чатр аз сари афлок бар гашт

که تا چتر از سر افلاک بر گشت

Чу хуршед аз дами каждуми бромд

چو خورشید از دم کژدم برامد

зи олами бонги рӯйин хами бромд

ز عالم بانگ رویین خم برامد

Чу гетии гашт чун дарёии симоб

چو گیتی گشت چون دریای سیماب

Ду лашкар сар бароварданд аз хоб

دو لشکر سر برآوردند از خواب

Кашиданд он далерони сафи з ҳар сӯ

کشیدند آن دلیران صف ز هر سو

Бостоднд ҳар як рӯй дар рӯ

باستادند هر یک روی در رو

Хурӯш ноӣ чун сувари сроФил

خروش نای چون صور سرافیل

Бгрдўн шуд зи пушти кӯҳаи пел

بگردون شد ز پشت کوههٔ پیل

Саворони оҳанӣни дили кӯҳи рафтор

سواران آهنین دل کوه رفتار

зи сар то пой дар оҳани гирифтор

ز سر تا پای در آهن گرفتار

Дубораи сад ҳазор аз пой то фарқ

دوباره صد هزار از پای تا فرق

Чу моҳии ҷумла дар ҷавшан шудаи ғарқ

چو ماهی جمله در جوشن شده غرق

Нахустин , пеш майдон шуд пиёда

نخستین، پیش میدان شد پیاده

Қадами ғарқа дар оҳан то чакода

قدم غرقه در آهن تا چکاده

Бики раҳ тир бикшоданд барҳам

بیک ره تیر بگشادند برهم

Бик соъат дарафтоданд бар ҳам

بیک ساعت درافتادند بر هم

Ҷаҳон пинҳон шуд аз гирди саворон

جهان پنهان شد از گرد سواران

Ҳавои торики гашти азтири борон

هوا تاریک گشت ازتیر باران

Чунон гардӣ падедор омад аз роҳ

چنان گردی پدیدار آمد از راه

Ки шуд чун гунбади гул , гунбади моҳ

که شد چون گنبد گل، گنبد ماه

Бзири гирд , меҳру моҳ гум шуд

بزیر گرد، مهر و ماه گم شد

Сипеҳри роҳи байнро роҳ гум шуд

سپهر راه بین را راه گم شد

зи пайкони олимии пар жола карданд

ز پیکان عالمی پر ژاله کردند

Замин аз хӯни мардум лола карданд

زمین از خون مردم لاله کردند

Ҳронксро казон як жола бигирифт

هرانکس را کزان یک ژاله بگرفت

Ҷаҳон аз хӯни онкас лола бигирифт

جهان از خون آنکس لاله بگرفت

Фалак аз акс чун дарёӣ хӯн шуд

فلک از عکس چون دریای خون شد

Замин аз пои асбон чун сутун шуд

زمین از پای اسبان چون ستون شد

Муъаллақ гар набӯдӣ тоси гардун

معلّق گر نبودی طاس گردون

Шудӣ тоср чу ташти хоки пурхӯн

شدی تاسر چو طشت خاک پرخون

Равон шуд сайли хӯни фарсанги фарсанг

روان شد سیل خون فرسنگ فرسنگ

Миёни хӯни сари мардон чу харчанг

میان خون سر مردان چو خرچنگ

Бромди ҷӯии хӯн аз авҷи гардун

برامد جوی خون از اوج گردون

Чу баҳри хӯн ҳаме зад мавҷ , гардун

چو بحر خون همی زد موج، گردون

зи кушта кӯҳ шуд иксўии кишвар

ز کشته کوه شد یکسوی کشور

зи хӯн дарё шуд он иксўии дигар

ز خون دریا شد آن یکسوی دیگر

зи гармо , мураккабон бе тани ббўднд

ز گرما، مرکبان بی تن ببودند

Биҷои кФк , хӯни аФгни ббўднд

بجای کفک، خون افگن ببودند

Чу теғ аз хӯни душмани рехти борон

چو تیغ از خون دشمن ریخت باران

Қалам шуд теғ дар дасти саворон

قلم شد تیغ در دست سواران

зи хӯн , шингарф гуфтӣ мисрштнд

ز خون، شنگرف گفتی میسرشتند

Ҳамаи шингарф , асбони минўштнд

همه شنگرف، اسبان مینوشتند

Чунон бархест азъолми қиёмат

چنان برخاست ازعالم قیامت

Ки дев онҷо гирифт аз бими иқомат

که دیو آنجا گرفت از بیم اقامت

Қиёмат буд , аммо халқи зинда

قیامت بود، امّا خلق زنده

Басии мурдаи басии ҳрсўи Фгндаҳ

بسی مرده بسی هرسو فگنده

зи хӯни хасм рӯй ҳафт иқлӣм

ز خون خصم روی هفت اقلیم

Гирифтаи ҷӯии хӯн чун рӯй тақвим

گرفته جوی خون چون روی تقویم

Ҳамаи кори замини хўнхўоргӣ буд

همه کار زمین خونخوارگی بود

Фалак аз давр , худ назорагӣ буд

فلک از دور، خود نظّارگی بود

Чу тоси оташи азгрдўн дар афтод

چو طاس آتش ازگردون در افتاد

Гуҳар аз ташти гардуни босроФтод

گهر از طشت گردون باسرافتاد

Чу шуд дар қирвони хуршеди ғарқоб

چو شد در قیروان خورشید غرقاب

Буруни рехт аз мсоми чархи симоб

برون ریخت از مسام چرخ سیماب

Гуруҳеи куштаро аз ҳам кушоданд

گروهی کشته را از هم گشادند

Гуруҳеи хастаро марҳам ниҳоданд

گروهی خسته را مرهم نهادند

Чу пар бикшод мурғи субҳгоҳӣ

چو پر بگشاد مرغ صبحگاهی

Маи равшан муъаллақ шуд бмоҳӣ

مه روشن معلّق شد بماهی

Бмоҳии ҳамчуи Юнус сайд шуд моҳ

بماهی همچو یونس صید شد ماه

Баромади Юсуфи хуршеди азчоаҳ

برآمد یوسف خورشید ازچاه

Гуҳӣ бар хоку гуҳ бар меғ мезад

گهی بر خاک و گه بر میغ میزد

Сипар буд ва ду дастӣ теғ мезад

سپر بود و دو دستی تیغ میزد

Сарафрозон дигар раҳ , саф кашиданд

سرافرازان دگر ره،‌صف کشیدند

Ду равияи сувар дар гетӣ дамиданд

دو رویه صور در گیتی دمیدند

Бпиш саф даромад хусрав аз пас

بپیش صف درآمد خسرو از پس

Кашид аз хӯни бпои асби атлас

کشید از خون بپای اسب اطلس

Чу раъдии гашт , ҳолеи як фиғон зад

چو رعدی گشت، حالی یک فغان زد

Ки гӯйии ин ҷаҳон бар он ҷаҳон зад

که گویی این جهان بر آن جهان زد

Гуҳии тохти асп бар болоу пастӣ

گهی تاخت اسپ بر بالا و پستی

Гуҳӣ зад теғи пеш ва пас ду дастӣ

گهی زد تیغ پیش و پس دو دستی

Ту гуфтӣ дошт онҷои меғ дар теғ

تو گفتی داشت آنجا میغ در تیغ

Ки хӯн мерехт ва мезад теғ дар меғ

که خون میریخت و میزد تیغ در میغ

Аҷал бо теғ ӯ ҳамсар ҳаме рафт

اجل با تیغ او همسر همی رفت

Қазо ҳамчун қалам бар сар ҳаме рафт

قضا همچون قلم بر سر همی رفت

Чу барқии теғ ӯ мерафт ва мерехт

چو برقی تیغ او میرفت و میریخت

Бики зарбати басии сар аз сарони рехт

بیک ضربت بسی سر از سران ریخت

Чу лола буд сар то пой дар хӯн

چو لاله بود سر تا پای در خون

Ки меомад зи кӯҳии куштаи берун

که میآمد ز کوهی کشته بیرون

з лашкаргоҳ мешуд наъра бар моҳ

ز لشکرگاه میشد نعره بر ماه

зи бисмии аллоҳи вази алҳмдллаҳ

ز بسم اللّه وز الحمدللّه

Ҷаҳони азшълаҳи хуршеди пуртуф

جهان ازشعلهٔ خورشید پرتف

Чу оташ гашта ҳар шамшер дар каф

چو آتش گشته هر شمشیر در کف

Замин гул шуд зи хӯни сарфарозон

زمین گل شد ز خون سرفرازان

Фурӯи монданд бар ҷо асп тозон

فرو ماندند بر جا اسپ تازان

Заминро хӯни чунон ғарқоб мекард

زمین را خون چنان غرقاب میکرد

Ки моҳии замин ашноб мекард

که ماهی زمین اشناب میکرد

Бохр , бар сипаҳдор аз сипоҳон

بآخر، بر سپهدار از سپاهان

Шикастӣ омад аз хуршеди шоҳон

شکستی آمد از خورشید شاهان

Чу дар гардид ин заррини стрлоб

چو در گردید این زرّین سطرلاب

Азин на таҳтаи пошидаи симоб

ازین نه تختهٔ پاشیده سیماب

зи дасти шаби гурезон дар уфуқ шуд

ز دست شب گریزان در افق شد

Ма аз машриқи барин нилӣ ттқ шуд

مه از مشرق برین نیلی تتق شد

Ҷаҳонӣ шуд фалаки пар дар шҳўор

جهانی شد فلک پر دُرّ شهوار

Гирифт офоқи олами меғи ҳамвор

گرفت آفاق عالم میغ هموار

Шабӣ ҳамчун сиёҳӣ басар шуд

شبی همچون سیاهی بصر شد

зи гӯри кофарон ториктар шуд

ز گور کافران تاریکتر شد

Шабӣ дар чодари қӣрии наҳуфта

شبی در چادر قیری نهفته

Чу зери чашми бандӣ , чашми хуфта

چو زیر چشم بندی،‌چشم خفته

Тилоия бехабар дар хоби монда

طلایه بی خبر در خواب مانده

зи ғифлат бар раҳи сайлоби монда

ز غفلت بر ره سیلاب مانده

Яке некӯ мисл зад пери устод

یکی نیکو مثل زد پیر استاد

Ки хоби мард султон ҳаст бедод

که خواب مرد سلطان هست بیداد

Дар он торики шаби хусрав бурун шуд

در آن تاریک شب خسرو برون شد

Шабихун карду душмани сар нигун шуд

شبیخون کرد و دشمن سر نگون شد

Бигард лашкари душмани даромад

بگرد لشکر دشمن درامد

Ҷаҳон бар лашкари душмани сромд

جهان بر لشکر دشمن سرامد

Сипоҳ аз хоби дрҷстнд ногоҳ

سپاه از خواب درجستند ناگاه

Яке зишон на лашгар диданаи шоҳ

یکی زیشان نه لشگر دیدنه شاه

Баҳам гуфтанд ҳангом гурезаст

بهم گفتند هنگام گریزست

Ки шаб чун ҳиндӯӣ ангушт тезаст

که شب چون هندوی انگشت تیزست

ДроФгнди асп бар шаҳ , хусрави нав

درافگند اسپ بر شه، خسرو نو

Набӯдаш хона , монаш кард хусрав

نبودش خانه، مانش کرد خسرو

Даромади гирди шаҳи пелу пиёда

درامد گرد شه پیل و پیاده

зи аспи хеши рух бар шаҳи ниҳода

ز اسپ خویش رخ بر شه نهاده

Чаҳ гӯям қисса , вақти субҳгоҳон

چه گویم قصّه، وقت صبحگاهان

Бзорӣ кушта шуд шоҳи сипоҳон

بزاری کشته شد شاه سپاهان

Шабӣ нобӯда хуш дар зиндагонӣ

شبی نابوده خوش در زندگانی

Шабаш хуш карда наврӯзи ҷавонӣ

شبش خوش کرده نوروز جوانی

Ҷаҳоно то кӣ аз ту бас ки киштӣ

جهانا تا کی از تو بس که کشتی

Нагаштӣ сирчндини кас ки киштӣ

نگشتی سیرچندین کس که کشتی

Чу мидории куҳани афтодае ро

چو میداری کهن افتادهیی را

Чропс мебарӣ нўзодҳиӣ ро

چراپس میبری نوزادهیی را

Зиҳии марги паёпаии ин чаҳ кораст

زهی مرگ پیاپی این چه کارست

Ки дар ҳар дам на маргӣ сад ҳазораст

که در هر دم نه مرگی صد هزارست

Агар на марги мардуми ом будӣ

اگر نه مرگ مردم عام بودی

Зиҳии ҳасрат ки дар айём будӣ

زهی حسرت که در ایام بودی

Ту чун шамъии дарин зиндон ҳаме бош

تو چون شمعی درین زندان همی باش

Миён сӯхтани хандон ҳаме бош

میان سوختن خندان همی باش

Не танҳо бунаи тан , чанд аз андӯҳ

نیی تنها بنه تن، چند از اندوه

Ки танро хуш буд маргии бонбўаҳ

که تن را خوش بود مرگی بانبوه

Касе кӯи мард агар ту пеши бинӣ

کسی کو مُرد اگر تو پیش بینی

Брондишӣу марги хеши бинӣ

براندیشی و مرگ خویش بینی

Чаро бар мурдагон бисёр гаре

چرا بر مردگان بسیار گریی

Ки мебояд ки брхўди зор гаре

که میباید که برخود زار گریی

Чу дории мурдаеи афтода дар пеш

چو داری مردهیی افتاده در پیش

Туе он мурда , бгарӣ зор бар хеш

تویی آن مرده، بگری زار بر خویش

Раҳе давраст аммо баъди маргат

رهی دورست امّا بعد مرگت

Азинҷои барад бояд зоду баргат

ازینجا برد باید زاد و برگت

Агрдри дасту грдрмон , аз ӣнҷост

اگردر دست و گردرمان، از اینجاست

Ки зоди роҳ бе поёни азинҷост

که زاد راه بی پایان ازینجاست

Ту худ зинҷои сар рафтани надорӣ

تو خود زینجا سر رفتن نداری

Ки ҷуз хӯрдан ва ё хуфтани надорӣ

که جز خوردن و یا خفتن نداری

Чу ту аз захми хории хастаи гардӣ

چو تو از زخم خاری خسته گردی

Чаҳсозигар бдўзхи бастаи гардӣ

چه سازی گر بدوزخ بسته گردی

Чу азхорӣ туоне шуд дижами ту

چو ازخاری توانی شد دژم تو

Макун бар ҳеҷ гулбаргии ситами ту

مکن بر هیچ گلبرگی ستم تو

Агар шоҳи сипоҳон бад накардӣ

اگر شاه سپاهان بد نکردی

Баҳри як теғ , захмӣ сад нахурдӣ

بهر یک تیغ، زخمی صد نخوردی

Бхўзстон чу чандоне ҷафо кард

بخوزستان چو چندانی جفا کرد

зи қайсар дар сипоҳони он қафо хӯрд

ز قیصر در سپاهان آن قفا خورد

Чу пайдои гашти тоҷи шоҳи анҷум

چو پیدا گشت تاج شاه انجم

зи зери ҳўдҷи чархи чаҳорум

ز زیر هودج چرخ چهارم

Фурӯ шуд шаҳ бо сипоҳон чу ҷамшед

فرو شد شه با سپاهان چو جمشید

Мунаввар кард оламро чу хуршед

منوّر کرد عالم را چو خورشید

Дар ганҷи гуҳар бар хеш бикшод

در گنج گهر بر خویش بگشاد

Бубахшаш ҳар ду даст аз пеш бикшод

ببخشش هر دو دست از پیش بگشاد

Бузургонро бхлът номвар кард

بزرگان را بخلعت نامور کرد

Ҳамаи кори сипоҳон муътабар кард

همه کار سپاهان معتبر کرد

Вале пайвастаи хусрав дар тъб буд

ولی پیوسته خسرو در تعب بود

Ки аз ҳар гулшани онҷои гули талаб буд

که از هر گلشن آنجا گل طلب بود

Басӣ зон бути хабари ҷусту нмиёФт

بسی زان بت خبر جست و نمییافت

Баҳри дами бештари ҷусту нмиёФт

بهر دم بیشتر جست و نمییافت

Бшаҳ гуфтанд гашти он моҳи ғарқоб

بشه گفتند گشت آن ماه غرقاب

Азу ё моҳӣ огоҳаст ё об

ازو یا ماهی آگاهست یا آب

Нашуд як зарра аз гули шоҳи навмед

نشد یک ذرّه از گل شاه نومید

Ки ошиқи зинда з умедаст ҷовид

که عاشق زنده ز امّیدست جاوید

Дилаш холӣ нашуд аз меҳри он моҳ

دلش خالی نشد از مهر آن ماه

Хаёлаши басти нақши чеҳри он моҳ

خیالش بست نقش چهر آن ماه

Басӣ бигирист ва чун девонае шуд

بسی بگریست و چون دیوانهیی شد

зи шарми мардумон дар хонае шуд

ز شرم مردمان در خانهیی شد

Забон бикшод чун булбули бгФтор

زبان بگشاد چون بلبل بگفتار

Ки эй гул кардем дар хӯни гирифтор

که ای گل کردیم در خون گرفتار

Чу мӯр аз хонаи беруни аўФтодм

چو مور از خانه بیرون اوفتادم

Чу мӯе дараҷаон афганд бодам

چو مویی درجهان افگند بادم

Туе ёр , аз ту ёрии минбинм

تویی یار، از تو یاری مینبینم

Тани хеш аз нзории минбинм

تن خویش از نزاری مینبینم

Куҷо рафтӣ ки ман битўи чунонам

کجا رفتی که من بیتو چنانم

Ки чун дарёии оташи гашти ҷонам

که چون دریای آتش گشت جانم

зи чашмами хӯни кушодӣ ва бирафтӣ

ز چشمم خون گشادی و برفتی

Маро дар хӯн наҳодӣ ва бирафтӣ

مرا در خون نهادی و برفتی

Чунон захмии бҷон ман раседаст

چنان زخمی بجان من رسیدست

Ки хуноб аз мсом ман чакидаст

که خوناب از مسام من چکیدست

зи бихўобӣ чунон шуд кор бар ман

ز بیخوابی چنان شد کار بر من

Ки душмани мибгриди зор бар ман

که دشمن میبگرید زار بر من

Ҳамаи шаби хӯни дил аз чашми боРом

همه شب خون دل از چشم بارم

Хаёлатро чигуна чашм дорам

خیالت را چگونه چشم دارم

Ҳарон розӣ ки дар дили доштами ман

هران رازی که در دل داشتم من

зи хӯн бар рӯй худ бнгоштми ман

ز خون بر روی خود بنگاشتم من

Биё ва як назар бар рӯем андоз

بیا و یک نظر بر رویم انداز

з рӯй ман фурӯ хон ин ҳамаи роз

ز روی من فرو خوان این همه راز

Чу охир аз дилаши он сӯз бархест

چو آخر از دلش آن سوز برخاست

Бадӣдори ҷаҳон афрӯз бархест

بدیدار جهان افروز برخاست

Чу шайдое дарон айвони ҳамеи гашт

چو شیدایی دران ایوان همی گشت

Бики як хонаи саргардони ҳамеи гашт

بیک یک خانه سرگردان همی گشت

Даруни хонаеи як тахт зар дид

درون خانهیی یک تخت زر دید

Бирав сар гаштае бепо ва сар дид

برو سر گشتهیی بی پا و سر دید

Танӣ чун шӯшаи зар аз нзорӣ

تنی چون شوشهٔ زر از نزاری

Фурӯи мондаи бсди сахтӣу зорӣ

فرو مانده بصد سختی و زاری

зи ҷони сайри омадаи азнотўонӣ

ز جان سیر آمده ازناتوانی

Шудаи гулгуна ӯ заъфаронӣ

شده گلگونهٔ او زعفرانی

Чу ёфт аз чеҳра ӯ шоҳи баҳра

چو یافت از چهرهٔ او شاه بهره

Ҷаҳони афрӯз буд он моҳи чеҳра

جهان افروز بود آن ماه چهره

Дили хусрав бадарад омад зи дардаш

دل خسرو بدرد آمد ز دردش

Бромди ҳамчуи зар аз рӯй зардаш

برامد همچو زر از روی زردش

Бидон ранҷур гуфт эй моҳ чунӣ

بدان رنجور گفت ای ماه چونی

Ки дории ҳамчуи гардуни сарнигӯнӣ

که داری همچو گردون سرنگونی

Чунин зор ва назор охир чарое

چنین زار و نزار آخر چرایی

Магари беморӣ аз дарди ҷудоӣ

مگر بیماری از درد جدایی

Магар дар иллати ишқии гирифтор

مگر در علت عشقی گرفتار

Ки натавон дод шарҳи он бгФтор

که نتوان داد شرح آن بگفتار

Ҷаҳони афрӯз ӯро ошно ёфт

جهان افروز او را آشنا یافت

Бнў , гуфтӣ ки ҷонӣ аз худо ёфт

بنو، گفتی که جانی از خدا یافت

Назар бикшод ва дар хусрав нигаҳ кард

نظر بگشاد و در خسرو نگه کرد

зи дидаи ашки хунини сар барра кард

ز دیده اشک خونین سر بره کرد

Чунон бар чашмаш аз хӯн баста шуд роҳ

چنان بر چشمش از خون بسته شد راه

Ки натавонист дидани чеҳраи шоҳ

که نتوانست دیدن چهرهٔ‌شاه

Ҳамаи биноииш аз хӯни фурӯи баст

همه بیناییش از خون فرو بست

Вазони хӯни роҳ бар гардуни фурӯи баст

وزان خون راه بر گردون فرو بست

Басӣ бигирист хусрав бар сар ӯ

بسی بگریست خسرو بر سر او

з наргис кард пурхӯни бистар ӯ

ز نرگس کرد پرخون بستر او

Миёни ашки азуи оғишта тар шуд

میان اشک ازو آغشته تر شد

Бпоӣ афтод взўи саргашта тар шуд

بپای افتاد وزو سرگشته تر شد

Ҷаҳони афрӯз чун бо хеш омад

جهان افروز چون با خویش آمد

зи сар дар ашки чашмаш пеш омад

ز سر در اشک چشمش پیش آمد

Рахш чун моҳи ҷон афзой медид

رخش چون ماه جان افزای میدید

Хаташ бар маи ҷаҳон орой медид

خطش بر مه جهان آرای میدید

Хаттӣ ҳамчун зумурради гирди моҳӣ

خطی همچون زمّرد گرد ماهی

Ҳазорон ҳалқа дар зулфи сиёҳӣ

هزاران حلقه در زلف سیاهی

Рахш чун дид , бо дил дрмрӣ монад

رخش چون دید، با دل درمری ماند

Аз он рухи ҳамчуи шоҳӣ дар ғурӣ монад

از آن رخ همچو شاهی در غری ماند

Дарон дами мининдишид аз кас

دران دم مینیندیشید از کس

Нигоҳӣ менакард аз пеш ва аз пас

نگاهی می نکرد از پیش و از پس

Касе дарди фироқи ёри барда

کسی درد فراق یار برده

Басӣ дар ҳиҷр ӯ тимори хӯрда

بسی در هجر او تیمار خورده

Куҷои андешади азтири маломат

کجا اندیشد ازتیر ملامت

Ки дид аз ишқ варзидани саломат ?

که دید از عشق ورزیدن سلامت؟

з бесабрӣ бирафт аздли қарораш

ز بی صبری برفت ازدل قرارش

Бадаст оварад зулфи мшгборш

بدست آورد زلف مشگبارش

Чу зулфи ёри худ дар даст медид

چو زلف یار خود در دست میدید

Ҳамаи халқи ҷаҳонро маст медид

همه خلق جهان را مست میدید

Ниҳодаш рӯй бар рӯйу бикбор

نهادش روی بر روی و بیکبار

На ақлаш монад ва на ҷони сбкбор

نه عقلش ماند و نه جان سبکبار

Чунон аз иштиёқаши ҷони ҳамеи сӯхт

چنان از اشتیاقش جان همی سوخت

Ки ҷони хеш бар ҷонон ҳаме дӯхт

که جان خویش بر جانان همی دوخت

Чу лухтӣ бихўдӣ кард он дили афрӯз

چو لختی بیخودی کرد آن دل افروز

Бхсрў гуфт к-эии шамъи ҷаҳони сӯз

بخسرو گفت کای شمع جهان سوز

Маро дар ҷӯии битў об хӯнаст

مرا در جوی بیتو آب خونست

Туро дар ҷӯй бе ман об чунаст

ترا در جوی بی من آب چونست

Марои зини дард кӣ хоҳӣ Раҳонед

مرا زین درد کی خواهی رهانید

Бкоми хеш кӣ хоҳии расонид

بکام خویش کی خواهی رسانید

Бибин то чун раги ҷонами кушодӣ

ببین تا چون رگ جانم گشادی

Чигуна доғ бар ҷонам наҳодӣ

چگونه داغ بر جانم نهادی

Бсди меҳнати гирифторам ту кардӣ

بصد محنت گرفتارم تو کردی

Чу мӯяти срнгўнсорм ту кардӣ

چو مویت سرنگونسارم تو کردی

Манам ҷонии вафоятро басар бар

منم جانی وفایت را بسر بر

Дилии пурхӯну чашмӣ то басар бар

دلی پرخون و چشمی تا بسر بر

Зарангу буии олами чашми баста

زرنگ و بوی عالم چشم بسته

Ббўии оштӣ рангӣ нишаста

ببوی آشتی رنگی نشسته

Чу кӯзаи даст бар сари пой дар гул

چو کوزه دست بر سر پای در گل

Чу косаи сӯз ва гармӣ карда ҳосил

چو کاسه سوز و گرمی کرده حاصل

Бадали бурдан , барам чандон нишастӣ

بدل بردن، برم چندان نشستی

Ки дили брбўдӣ ва дар ҷон нишастӣ

که دل بربودی و در جان نشستی

Макун бар ҷони вдли чандини камӣнам

مکن بر جان ودل چندین کمینم

Битарс охири зи оҳи оташинам

بترس آخر ز آه آتشینم

Табибам бӯдае дармон ман кун

طبیبم بودهیی درمان من کن

Бибин дардами давои ҷон ман кун

ببین دردم دوای جان من کن

Чу ҳрдм ёд ояд аз пизишкам

چو هردم یاد آید از پزشکم

Бпҳлў мебигардонад сиришкам

بپهلو می بگرداند سرشکم

Ду чашмами тира бе он моҳпорҳст

دو چشمم تیره بی آن ماهپارهست

Чигуна тира шуд чун пар ситорааст

چگونه تیره شد چون پر ستارهست

Чу чашм тира кард он моҳпораҳ

چو چشم تیره کرد آن ماهپاره

Аз он берун шуд аз чашмами ситора

از آن بیرون شد از چشمم ستاره

Чу шамъами азтФи он шаҳди ширин

چو شمعم ازتف آن شهد شیرین

Надоди ин хастаи дили ромўми мумин

نداد این خسته دل راموم مومین

Чунон машғӯли ҷони афзои хешам

چنان مشغول جان افزای خویشم

Ки нест аз ишқ ӯ пурвои хешам

که نیست از عشق او پروای خویشم

Агар дармон нахоҳад кард ёрам

اگر درمان نخواهد کرد یارم

зи ишқаши куштаеи ингори зорам

ز عشقش کشتهیی انگار زارم

Бигуфт алқсаҳ аз ҳар гӯнаи ёбӣ

بگفت القصّه از هر گونه یابی

Таваққуъ будаш аз хусрави ҷавобӣ

توقع بودش از خسرو جوابی

Шаҳ аввал гуфт эй сарви самани буи

شه اوّل گفت ای سرو سمن بوی

Маро аз қиссаи глрхи хбргўӣ

مرا از قصّهٔ گلرخ خبرگوی

Хбрдаҳ то дарин айвонаст ё на

خبرده تا درین ایوانست یا نه

Куҷост ин ҷойгаҳ пинҳонаст ё на

کجاست این جایگه پنهانست یا نه

Басӣ савганд хӯрд он моҳпораҳ

بسی سوگند خورد آن ماهپاره

Ки гул шуд ғарқа чун дар обсодаҳ

که گل شد غرقه چون در آبساده

Касеро дар ҷаҳон аз вай хабар нест

کسی را در جهان از وی خبر نیست

Марои зин беш огоҳӣ дигар нест

مرا زین بیش آگاهی دگر نیست

Чу хусрави ин хабар бишунид донист

چو خسرو این خبر بشنید دانست

Ки ҳарчи он моҳ мегуяд чунонаст

که هرچ آن ماه میگوید چنانست

Дигар раҳ дар миён оташ афтод

دگر ره در میان آتش افتاد

Дил ӯ дар ғами он дилкаш афтод

دل او در غم آن دلکش افتاد

Дигар раҳ гуфт аз сар корам афтод

دگر ره گفت از سر کارم افتاد

зи гул дар роҳи чандин хорам афтод

ز گل در راه چندین خارم افتاد

Бадал гуфтам рухи дмсози байнам

بدل گفتم رخ دمساز بینم

Гуламро дар сипоҳони бози байнам

گلم را در سپاهان باز بینم

Бком хештан нобӯда рӯзӣ

بکام خویشتن نابوده روزی

Шабам хуш кард васли длФрўзӣ

شبم خوش کرد وصل دلفروزی

Чу глрўим шавад алҳақ падедор

چو گلرویم شود الحق پدیدار

Шавад кори марои равнақи падедор

شود کار مرا رونق پدیدار

Каз аввал равнақӣ бигирифт ҳолам

کز اوّل رونقی بگرفت حالم

Гирифт охир вале аз ҷони малолам

گرفت آخر ولی از جان ملالم

Маро то сар наёяд зиндагонӣ

مرا تا سر نیاید زندگانی

з гул гӯям , з гул ҷӯям нишоне

ز گل گویم، ز گل جویم نشانی

Чӯбии ҷони як нафас натавон нишастан

چوبی جان یک نفس نتوان نشستن

Дигар ноед зи ман бе ҷони нишастан

دگر ناید ز من بی جان نشستن

Чу дар дил шуд , зи дил бар дар наёяд

چو در دل شد، ز دل بر در نیاید

Бтркш гӯям аз дили брнёид

بترکش گویم از دل برنیاید

Лабаш чун бозам оварад аз лаби гӯр

لبش چون بازم آورد از لب گور

Напечам аз пай ӯ як паии мӯр

نپیچم از پی او یک پی مور

Дил ман медиҳад гӯйии гувоҳӣ

دل من میدهد گویی گواهی

Ки дорад ҳоли он дилбари табоҳӣ

که دارد حال آن دلبر تباهی

Биҷӯем то биёбам зу нишоне

بجویم تا بیابم زو نشانی

Ки ҷонии беҳтари арзад аз ҷаҳонӣ

که جانی بهتر ارزد از جهانی

Бадаст орад биҷаҳадаш зуди ҳурмуз

بدست آرد بجهدش زود هرمز

Ҷузи ин худ кӣ тавонад буд ҳаргиз

جز این خود کی تواند بود هرگز

Наёсоем бъолм дар замонӣ

نیاسایم بعالم در زمانی

Ки тозон бенишон ёбам нишоне

که تازان بی نشان یابم نشانی

Чу дар дарё ниҳон шуд дар ҷонам

چو در دریا نهان شد درّ جانم

Чу дарёи гашти чашм дар фишонам

چو دریا گشت چشم دُر فشانم

Кунун дарёи нишинии кордорам

کنون دریا نشینی کاردارم

Ки дирамро зи дарёи бози орм

که درّم را ز دریا باز آرم

Чу дарё дорад аз гули чашми ҳурмуз

چو دریا دارد از گل چشم هرمز

з дарё брнагирад чашми ҳаргиз

ز دریا برنگیرد چشم هرگز

Чу дар дарё буд оғиштаи ёрам

چو در دریا بود آغشته یارم

Чу дарёи хешро саргашта дорам

چو دریا خویش را سرگشته دارم

зи дарёи боз бояд ҷустан ӯ ро

ز دریا باز باید جستن او را

Дил аз дарё набояд шустан ӯ ро

دل از دریا نباید شستن او را

Бисӯзам моҳии дарёи боҳӣ

بسوزم ماهی دریا بآهی

Барорам гирд аз дарёи бмоҳӣ

برآرم گرد از دریا بماهی

Чу дарии болаби дарёаши орм

چو درّی بالب دریاش آرم

Агар дар санг шуд пайдоаши орм

اگر در سنگ شد پیداش آرم

Ман аз дарё кунун як чашм зад ро

من از دریا کنون یک چشم زد را

Бхшгии бозорм дар худ ро

بخشگی بازآرم درّ خود را

Кунун хоҳам раҳи дарё гирифтан

کنون خواهم ره دریا گرفتن

Кам ҳомӯнӣу саҳро гирифтан

کم هامونی و صحرا گرفتن

Шавам гулро азин дарёи тлбгор

شوم گل را ازین دریا طلبگار

Ва ё чун гул шавам ман ҳам гирифтор

و یا چون گل شوم من هم گرفتار

Кро бар гӯям ин корам ки афтод

کرا بر گویم این کارم که افتاد

Дилам бархест зини боРом ки афтод

دلم برخاست زین بارم که افتاد

Куҷое эй гул пинҳон бимонада

کجایی ای گل پنهان بمانده

зи чашмами рафта ва дар ҷон бимонада

ز چشمم رفته و در جان بمانده

Шудӣ чун мардумак дар ҳафт парда

شدی چون مردمک در هفت پرده

Биё аз мардумӣ ҳар ҳафт карда

بیا از مردمی هر هفت کرده

Маро ҳар бехабар гуяд ббрҳон

مرا هر بی خبر گوید ببرهان

Нагардад офтоб аз оби пинҳон

نگردد آفتاب از آب پنهان

Азон дар об шуд гуми офтобам

ازان در آب شد گم آفتابم

Ки буд ӯ мардуми чашми пари обам

که بود او مردم چشم پر آبم

Ҷаҳон бар чашми ман торик азон шуд

جهان بر چشم من تاریک ازان شد

Ки аз ман мардуми чашмам ниҳон шуд

که از من مردم چشمم نهان شد

Чу башнавад он ҷаҳони афрӯзи шайдо

چو بشنود آن جهان افروز شیدا

Ҳамаи саҳрои зи ашкаши гашти дарё

همه صحرا ز اشکش گشت دریا

Бхсрў гуфт к-эии деринаи ёрам

بخسرو گفت کای دیرینه یارم

Чу мебинӣ ки шуд дарёи канорам

چو میبینی که شد دریا کنارم

Агар рози дилам пайдо кунам ман

اگر راز دلم پیدا کنم من

Ҷаҳон аз хӯни дили дрёкнми ман

جهان از خون دل دریاکنم من

Дарин дарёи маро танҳо бмгзор

درین دریا مرا تنها بمگذار

Диламро дар чунин савдои бмгзор

دلم را در چنین سودا بمگذار

Туе дар чашми ман ҳам меҳр ва ҳам моҳ

تویی در چشم من هم مهر و هم ماه

Манам дар дашту дарё бо ту ҳамроҳ

منم در دشت و دریا با تو همراه

Бҳрҷоиӣ ки хоҳӣ шуд пасу пеш

بهرجایی که خواهی شد پس و پیش

Макун аз бҳроллаҳи даврам аз хеш

مکن از بهراللّه دورم از خویش

Битарс аз оҳ ҳамчун оташи ман

بترس از آه همچون آتش من

Марои бурҳони зи айши нохуши ман

مرا برهان ز عیش ناخوش من

Туро саҳласт ин тадбири охир

ترا سهلست این تدبیر آخر

Туро дорам маро бипазир охир

ترا دارم مرا بپذیر آخر

Бдидорӣ қаноат кардам аз ту

بدیداری قناعت کردم از تو

Ту майдонӣ ки чун хӯн хӯрдам аз ту

تو میدانی که چون خون خوردم از تو

Агар аз ман ҷдогрдии азин ғам

اگر از من جداگردی ازین غم

Дамор азмн барояд андарин дам

دمار ازمن برآید اندرین دم

Манам дар оташи ишқу ҷавонӣ

منم در آتش عشق و جوانی

Ту доне гар бихонигар бароне

تو دانی گر بخوانی گر برانی

Агар гӯйии бхўни брхизмти ман

اگر گویی بخون برخیزمت من

Миёни хоки раҳи хӯни ризмти ман

میان خاک ره خون ریزمت من

Бтиғи ишқгар хӯнам бирезӣ

بتیغ عشق گر خونم بریزی

Чаҳ бархезад зи хӯнам чанд хезӣ

چه برخیزد ز خونم چند خیزی

Аноят кун Аннанро боз баркаш

عنایت کن عنان را باز برکش

Ва ё дар поемовар дасти даракаш

و یا در پایم آور دست درکش

Мадаи рангам ки дили сад бораи мардӣ

مده رنگم که دل صد باره مُردی

Агар буии висоли тўнбрдӣ

اگر بوی وصال تونبردی

Надонам кард , агарчӣ ғайритеми кишт

ندانم کرد، اگرچه غیرتم کشت

Басӯии чодари васли ту ангушт

بسوی چادر وصل تو انگشت

Чу шуд зи андозаи сӯзи ашки он моҳ

چو شد ز اندازه سوز اشک آن ماه

Бадӣдор худаш шуд мизбони шоҳ

بدیدار خودش شد میزبان شاه

Ки то боӯ гузорад рӯзгорӣ

که تا بااو گذارد روزگاری

Вале набӯд зи ваҷҳе низ корӣ

ولی نبود ز وجهی نیز کاری