Чунин гуфт онкии пери расатон буд
چنین گفت آنکه پیر راستان بود
Ки ӯ гӯяндаи ин достон буд
که او گویندهٔ این داستان بود
Ки чун аз марги гули шаш сол бигузашт
که چون از مرگ گل شش سال بگذشت
Магар бар шоҳи қайсари ҳоли баргашт
مگر بر شاه قیصر حال برگشت
Саҳаргоҳ андар омад ҳол ӯ танг
سحرگاه اندر آمد حال او تنگ
Фурӯ карданд аз умраши шбоҳнг
فرو کردند از عمرش شباهنگ
зи перӣ чун камон шуд пушт ӯ ро
ز پیری چون کمان شد پشت او را
Ҷавонӣ рафту перии кишт ӯ ро
جوانی رفت و پیری کشت او را
Бихонад онгаҳ ҷаҳонгири ҷаҳон ро
بخواند آنگه جهانگیر جهان را
Бтхт хеш бинишонад он ҷўонро
بتخت خویش بنشاند آن جوانرا
Бадв гуфт эй гиромитар зҷонм
بدو گفت ای گرامی تر زجانم
Ҷаҳон хоҳад рубудан аз ҷаҳонам
جهان خواهد ربودن از جهانم
Ҷаҳони боди ҷавонӣ аз серуми барад
جهان باد جوانی از سرم برد
Басари бории писарро аз барам барад
بسر باری پسر را از برم برد
Кунунам зиндагонӣ рахт барбаст
کنونم زندگانی رخت بربست
Басӯи хок рафтам бод дар даст
بسوی خاک رفتم باد در دست
Дариғо умрам аз ҳафтод бигузашт
دریغا عمرم از هفتاد بگذشت
Чу гардӣ омад ва чун бод бигузашт
چو گردی آمد و چون باد بگذشت
Мродри пеши корӣ бас шигарфаст
مرادر پیش کاری بس شگرفست
Ки роҳи ман бад-ӣн дарёӣ жарфаст
که راه من بدین دریای ژرفست
Кунунам дараҷаон корӣ намондаст
کنونم درجهان کاری نماندست
зи ман то марг бисёре намондаст
ز من تا مرگ بسیاری نماندست
Турои кор эй писар инаст имрӯз
ترا کار ای پسر اینست امروز
Ки чун хуршед бошӣ олами афрӯз
که چون خورشید باشی عالم افروز
Агар ту адли варзии ҳамчуи хуршед
اگر تو عدل ورزی همچو خورشید
Ҷаҳонии умр ту хоҳанд ҷовид
جهانی عمر تو خواهند جاوید
Агар ту чун сулаймонии сарафроз
اگر تو چون سلیمانی سرافراز
Сари мӯеи зи мӯрии срмкши боз
سر مویی ز موری سرمکش باز
Бигуфт ину дамаши бигусаст вҷон рафт
بگفت این و دمش بگسست وجان رفت
Бики дам аз ҷаҳон ҷовдон рафт
بیک دم از جهان جاودان رفت
Чу рафт аз об чун оташи фурӯи мард
چو رفت از آب چون آتش فرو مرد
Чароғи умр ӯ хуши хуши фурӯи мард
چراغ عمر او خوش خوش فرو مرد
Чу қайсарро қиёмат бар даромад
چو قیصر را قیامت بر درآمد
Бики раҳи қомати умраши саромад
بیک ره قامت عمرش سرآمد
Ҳамаи андом ӯ аз ҳам фурушад
همه اندام او از هم فروشد
Баромади ҷону дил дар ғам фурӯ шуд
برآمد جان و دل در غم فرو شد
Фурӯ шуд офтоби аўдри айвон
فرو شد آفتاب اودر ایوان
Баромади нола аз айвони бкиўон
برآمد ناله از ایوان بکیوان
Шаҳии кӯ теғ мезад ҳамчуи алмос
شهی کو تیغ میزد همچو الماس
Ниҳон карданд шахсаши зери карбос
نهان کردند شخصش زیر کرباس
Чу барбастанд ногоҳаш занхдон
چو بربستند ناگاهش زنخدان
Ҳамаи кори ҷаҳони ӣнҷои зи нахи дон
همه کار جهان اینجا ز نخ دان
Чу зер пунба шуд он чашмаи нӯш
چو زیر پنبه شد آن چشمهٔ نوش
Баровард он ситами каши пунба аз гӯш
برآورد آن ستم کش پنبه از گوش
Чу дар хокаш ниҳоданд оби барадаш
چو در خاکش نهادند آب بردش
Бузургӣ рафт ва хокӣ кард хирадаш
بزرگی رفت و خاکی کرد خردش
Басии ҷои сохт , ҷой ӯ замин буд
بسی جا ساخت، جای او زمین بود
Басӣ дар тохту анҷомаши ҳамин буд
بسی در تاخت و انجامش همین بود
Чу омад кӯзаи умраши фурӯи дард
چو آمد کوزهٔ عمرش فرو درد
Наҳанги хок ногоҳаш фурӯи барад
نهنگ خاک ناگاهش فرو برد
Баландони байн ки пасти хоки гаштанд
بلندان بین که پست خاک گشتند
зи пастӣу баландии поки гаштанд
ز پستی و بلندی پاک گشتند
Замини чндонкаҳи як як ҷои бинӣ
زمین چندانکه یک یک جای بینی
зи сар то пой , сар то пои бинӣ
ز سر تا پای، سر تا پای بینی
Чўпоу сари басии бинии барраи боз
چوپا و سر بسی بینی بره باز
Ндонӣ сари зи пои онҷоигаҳи боз
ندانی سر ز پا آنجایگه باز
Агар аз оҳании фарсӯдаи гардӣ
اگر از آهنی فرسوده گردی
Вгрснгӣ чу беди пудаи гардӣ
وگرسنگی چو بید پوده گردی
Агар ҳастӣ ту чун хуршеди ма рӯй
اگر هستی تو چون خورشید مه روی
Чу хуршедат кунад охири сияҳ рӯй
چو خورشیدت کند آخر سیه روی
Агар софи ҷаҳонии дарди гардӣ
اگر صاف جهانی دُرد گردی
Вагар марди бузургии хиради гардӣ
وگر مرد بزرگی خرد گردی
зи мардуми тобмрдми раҳ басӣ нест
ز مردم تابمردم ره بسی نیست
Агар мардат касе акнӯн касе нест
اگر مردت کسی اکنون کسی نیست
Нахуст аз оби ҷӯ чун дасти шӯе
نخست از آب جو چون دست شویی
Бчоаҳи андозўи сари Берна чу гӯйӣ
بچاه اندازو سر برنه چو گویی
Касе каз хештан гуяд басӣ ӯ
کسی کز خویشتن گوید بسی او
Чу марди он хештанро дон касе ӯ
چو مُرد آن خویشتن را دان کسی او
Таҳайюрро ниҳоят нест пайдо
تحیّر را نهایت نیست پیدا
Ки ёбад бози як сӯзани зи дарё
که یابد باز یک سوزن ز دریا
Раҳеаст ин роҳи бас бе ҳади вғоит
رهیست این راه بس بی حدّ وغایت
На ӯро ибтидои венаи ниҳоят
نه او را ابتدا ونه نهایت
На аз аввал буд пишони падедаш
نه از اول بود پیشان پدیدش
На дар охир буд поёни падедаш
نه در آخر بود پایان پدیدش
Фалак чун бесар ва бен дид ин роҳ
فلک چون بی سر و بن دید این راه
Сараши дргшту пай гум кард онгоҳ
سرش درگشت و پی گم کرد آنگاه
Ту ҳам гардиши басӣ дар пеши дорӣ
تو هم گردش بسی در پیش داری
Чаҳ мегӯям ки ҳам дрхўиши дорӣ
چه میگویم که هم درخویش داری
Ҳамаи олам агар бар ҳам наҳодӣ
همه عالم اگر بر هم نهادی
Баннои ҷумла бар икдм наҳодӣ
بنای جمله بر یکدم نهادی
Дилат аз олимӣ чун хуррам омад ?
دلت از عالمی چون خرّم آمد؟
Ки бунёди ҳама бар мотам омад
که بنیاد همه بر ماتم آمد
Бсди овези оламро чаҳ дорӣ
بصد آویز عالم را چه داری
Бигӯ то вопасини дамро чаҳ дорӣ
بگو تا واپسین دم را چه داری
Нмидорди турои олам ки ҳастӣ
نمیدارد ترا عالم که هستی
Ту ҳам олами мадор , аз ғами брстӣ
تو هم عالم مدار، از غم برستی
Чаро дар олимии дили бастаи дорӣ
چرا در عالمی دل بسته داری
Казу ғам дар ғамии пайвастаи дорӣ
کزو غم در غمی پیوسته داری
Буд ҳар соъатати ранҷу балое
بود هر ساعتت رنج و بلایی
Ки то як ҷӯи бадасти ореи з ҷое
که تا یک جو بدست آری ز جایی
Бхўни дил чу кушедӣу мардӣ
بخون دل چو کوشیدی و مُردی
Чу мардии ҳасрати ҷовиди барадӣ
چو مردی حسرت جاوید بردی
Буд сад бор чун умрат шуд аз даст
بود صد بار چون عمرت شد از دست
Басари бории ҳисоб ҷўҷўт ҳаст
بسر باری حساب جوجوت هست
Чаро ин ҳирсати андар ҷамъ моласт
چرا این حرصت اندر جمع مالست
Кигар ӣнҷо вагар онҷо ваболаст
که گر اینجا وگر آنجا وبالست
Ҳамаи дунё саробӣ менамояд
همه دنیا سرابی مینماید
Ки чун шӯрида хобӣ менамояд
که چون شوریده خوابی مینماید
Чу рӯзӣ чанд будӣ рахт баргир
چو روزی چند بودی رخت برگیر
Дилат бар таҳта на аз тахт баргир
دلت بر تخته نه از تخت برگیر
Агар ъушрат кунӣ сад соли пайваст
اگر عشرت کنی صد سال پیوست
Шӯй чун хоки охири бод дар даст
شوی چون خاک آخر باد در دست
зи дунё гарчи нақшӣ нест кас ро
ز دنیا گرچه نقشی نیست کس را
Ҳўснокон басӣанд ин ҳавас ро
هوسناکان بسی اند این هوس را
Агарчӣ бесар ва бен шуд басӣ зу
اگرچه بی سر و بن شد بسی زو
Нмибинми буруни рафта касе зу
نمیبینم برون رفته کسی زو
Барин рифъати чўдоим хона хезаст
برین رفعت چودایم خانه خیزست
Қавӣтар мансабӣ , шоҳӣ гурезаст
قویتر منصبی، شاهی گریزست
Чу дар ҳар хонаеи бинии шаҳи ангез
چو در هر خانهیی بینی شه انگیز
Чаро шатранҷ мебозӣ фурӯи рез
چرا شطرنج میبازی فرو ریز
Замингар малик ту омад ҳамаи ҷой
زمین گر ملک تو آمد همه جای
Машав ғарра ки аз говӣаст бар пой
مشو غرّه که از گاویست بر پای
Ту он соъат ки аз модари бзодӣ
تو آن ساعت که از مادر بزادی
Бтнгу банд ҷон кандан фитодӣ
بتنگ و بند جان کندن فتادی
Чу дар ҷон канданӣ эй монда дар дом
چو در جان کندنی ای مانده در دام
Манеҳ ҷон канданатро зистани ном
منه جان کندنت را زیستن نام
Сарафрозӣ макун чандин ки ногоҳ
سرافرازی مکن چندین که ناگاه
Бзории сарнигӯни Монии ту дар чоҳ
بزاری سرنگون مانی تو در چاه
Чу дар дунёи нмигнҷии ту аз хеш
چو در دنیا نمیگنجی تو از خویش
Чигуна дар лаҳад ганҷӣ биандеш
چگونه در لحد گنجی بیندیش
Такаббур мекунӣ ва ме ндонӣ
تکبر میکنی و می ندانی
Ки ҳастӣ гулханӣ аммо равонӣ
که هستی گلخنی امّا روانی
Агар дар мекашид ин пӯст аз ту
اگر در میکشید این پوست از تو
Чаҳ монад гулханӣ эй дӯст аз ту
چه ماند گلخنی ای دوست از تو
Ҳар он неъмат ки дар рӯй заминаст
هر آن نعمت که در روی زمینست
Наҷосат мешавад аз ту яқинаст
نجاست میشود از تو یقینست
Агарчӣ ҳамчуи ҷони зрдрхўртст
اگرچه همچو جان زردرخورتست
Наҷосат чист таъбири зртст
نجاست چیست تعبیر زرتست
Чаҳ ҷӯӣ дар зару неъмати раёсат
چه جویی در زر و نعمت ریاست
Ки ҳар ду ҳаст дар уқбои наҷосат
که هر دو هست در عقبی نجاست
Зиҳии тӯфони оташи бори дунё
زهی طوفان آتش بار دنیا
Зиҳии хоби парешони кори дунё
زهی خواب پریشان کار دنیا
Агар зини хоб бедорӣ диҳандат
اگر زین خواب بیداری دهندت
Дамии сад ҷон бдлдорӣ диҳандат
دمی صد جان بدلداری دهندت
Агар дар хоби дунёи хуфтаи Монӣ
اگر در خواب دنیا خفته مانی
Бурузи растхези ошуфтаи Монӣ
بروز رستخیز آشفته مانی
Ҳамаи шаби хоки безӣ бо чароғӣ
همه شب خاک بیزی با چراغی
зи дӯд ва гирд бигрифта димоғӣ
ز دود و گرد بگرفته دماغی
зи баҳри ним ҷӯ зркон ҳаромаст
ز بهر نیم جو زرکان حرامست
зи сад ҷони бози ҷӯӣ то кадомаст
ز صد جان باز جویی تا کدامست
Турои охир чу матлӯбӣ азизаст
ترا آخر چو مطلوبی عزیزست
На чун матлӯби мард хок безаст
نه چون مطلوب مرد خاک بیزست
Ту ҳам ингори марди хоки безӣ
تو هم انگار مرد خاک بیزی
Чаро як шаби худоро бар нахезӣ
چرا یک شب خدا را بر نخیزی
Надорӣ дар ҳамаи олам касе ту
نداری در همه عالم کسی تو
Чаро брхўди нмигриии басии ту
چرا برخود نمیگریی بسی تو
Агар сад ошно дар хонаи дорӣ
اگر صد آشنا در خانه داری
Чу мимирии ҳамаи бегонаи дорӣ
چو میمیری همه بیگانه داری
Наёяд ҳечкас дар гӯр бо ту
نیاید هیچکس در گور با تو
Магари муштии магас ё мӯр бо ту
مگر مشتی مگس یا مور با تو
Агар феълии бад вагар нек кардӣ
اگر فعلی بد و گر نیک کردی
Бгрмит бисӯзад ё бсрдӣ
بگرمیت بسوزد یا بسردی
Биҷӯҷу , ончи дздидии мау сол
بجوجو، آنچ دزدیدی مه و سال
Бдзднд аз ту мӯрон дар чунон ҳол
بدزدند از تو موران در چنان حال
Дамии ҷузи тухм бекорӣ накорӣ
دمی جز تخم بیکاری نکاری
Ки ту ҷузи хештани дории надорӣ
که تو جز خویشتن داری نداری
зи пиндору мнисти он ранҷи пайваст
ز پندار و منیست آن رنج پیوست
Фрўосўд ҳар кӯ аз манӣ раст
فروآسود هر کو از منی رست
Зло бояд ки аввал дар сарое
زلا باید که اول در سرایی
Агар хоҳӣ ки аз алои броиӣ
اگر خواهی که از الا برآیی
Кигар мӯе з ҳастӣ боздорӣ
که گر مویی ز هستی بازداری
Ҷаҳонии бути парастӣ боз додӣ
جهانی بت پرستی باز دادی
Ба осоняти ин андӯҳ ндиҳанд
به آسانیت این اندوه ندهند
Бадасти коҳи баррагӣ кӯҳ ндиҳанд
بدست کاه برگی کوه ندهند
?герати як зарраи ин андӯҳ бояд
گرت یک ذرّه این اندوه باید
Сафои баҳру сабри кӯҳ бояд
صفای بحر و صبر کوه باید
Агар пеш аз аҷали як дами бимирӣ
اگر پیش از اجل یک دم بمیری
Дарон як дами ҳама олам бигирӣ
دران یک دم همه عالم بگیری
Нишастани маргро корӣ на хирадаст
نشستن مرگ را کاری نه خردست
Ки ҳар кӯи маргро бинишаст мардаст
که هر کو مرگ را بنشست مردست
Агар огаҳи шӯй эй марди маҳҷӯр
اگر آگه شوی ای مرد مهجور
Ки аз наздик кӣ монадӣ чунин давр
که از نزدیک کی ماندی چنین دور
зи ҳасрати доғ бар паҳлу наҳй ту
ز حسرت داغ بر پهلو نهی تو
Сари тшўир бар зону наҳй ту
سر تشویر بر زانو نهی تو
Дарин ғам то намирӣ бар нахезӣ
درین غم تا نمیری بر نخیزی
Зхўд чун дев аз мардуми гурезӣ
زخود چون دیو از مردم گریزی
Чу барадӣ аз басии шайтони сабақи ту
چو بردی از بسی شیطان سبق تو
зи ишқ худ напардозӣ баҳақи ту
ز عشق خود نپردازی بحق تو
Бахуди ғарра шудани зин беш то кӣ
بخود غرّه شدن زین بیش تا کی
Турои зин нокасе хеш то кӣ
ترا زین ناکسی خویش تا کی
Агар шоистаеи роҳи худо ро
اگر شایستهیی راه خدا را
Бакулии майли каши чашми ҳаво ро
بکلّی میل کش چشم هوا را
Чу нобӣно шавад чашми ҳўобин
چو نابینا شود چشم هوابین
Баҳақ бино шавад чашми худои байн
بحق بینا شود چشم خدا بین
Ту пиндорӣ ки дар кори худоӣ
تو پنداری که در کار خدایی
Ту пайвастаи парастори ҳавоӣ
تو پیوسته پرستار هوایی
Брои охири дамӣ аз чоҳи дунё
برآی آخر دمی از چاه دنیا
Биандеш аз сиёсатгоҳи уқбо
بیندیش از سیاستگاه عقبی
Куҷои он гов қассобаст огоҳ
کجا آن گاو قصّابست آگاه
Ки хӯн ӯ бихоҳад рехт дар роҳ
که خون او بخواهد ریخت در راه
Агар огоҳ будӣ гоўозони кор
اگر آگاه بودی گاوازان کار
Чу гнҷшгӣ фурӯ монадӣ азон бор
چو گنجشگی فرو ماندی ازان بار
Ту худғофилтарӣ зон гови баста
تو خودغافل تری زان گاو بسته
Ки майдонӣ чунин фориғ нишаста
که میدانی چنین فارغ نشسته
Марои бории азин ғам дил намондаст
مرا باری ازین غم دل نماندست
Азин мшклтрм мушкил намондаст
ازین مشکلترم مشکل نماندست
Маро гӯйанд хоҳии гашти хокӣ
مرا گویند خواهی گشت خاکی
Ки дар пешаст ҳар якро ҳалокӣ
که در پیشست هر یک را هلاکی
Агарчӣ хоки гаштан хуш набошад
اگرچه خاک گشتن خوش نباشد
Шудам розӣ агар оташ набошад
شدم راضی اگر آتش نباشد