Будам андари туни буқати кӯдакӣ

بودم اندر تون بوقت کودکی

Дода аз кафи риштаи осӯдагӣ

داده از کف رشتهٔ آسودگی

Зору бемору заъифу нотавон

زار و بیمار و ضعیف و ناتوان

Монда аз ман як рамақ аз ним ҷон

مانده از من یک رمق از نیم جان

Ҳашт моҳи муттасили бемору зор

هشت ماه متّصل بیمار و زار

Будам афтодаи бкнҷии сӯгвор

بودم افتاده بکنجی سوگوار

Ҳамчунӣ бгдохтаҳи аъзои ман

همچونی بگداخته اعضای من

Рафта буд аз кори сар то пои ман

رفته بود از کار سر تا پای من

Модар аз ҷонами тамаъи бибрида буд

مادر از جانم طمع ببریده بود

Дар ҷинони ҳолами падари ҳам дида буд

در جنان حالم پدر هم دیده بود

Ҷони хуишони ҷумла дар дарду мҳн

جان خویشان جمله در درد و محن

Сохтндӣ аз барои ман кафан

ساختندی از برای من کفن

Ногҳми заъфи ғарибӣ дар рабӯд

ناگهم ضعف غریبی در ربود

Модарами зи он ҷома пора карда буд

مادرم ز آن جامه پاره کرده بود

Чун зхўд рафтам бзоридми басӣ

چون زخود رفتم بزاریدم بسی

Дидам охири хуш ба болинам касе

دیدم آخر خوش به بالینم کسی

Гуфт эй кӯдак натарсӣ зи онкии ман

گفت ای کودک نترسی ز آنکه من

Ҳамчу ҷон бошам турои андари бадан

همچو جان باشم ترا اندر بدن

Мекунам дарди туро инак даво

میکنم درد ترا اینک دوا

Тобгўӣӣ дар ҷаҳони асрори мо

تابگوئی در جهان اسرار ما

Ман туро ҳоле бубахшам аз карам

من ترا حالی ببخشم از کرم

То шӯй дар пеши донои муҳтарам

تا شوی در پیش دانا محترم

Дараҷаон гуфт ту гардад ҳамчу дар

درجهان گفت تو گردد همچو در

Баҳру баргардад аз он дар ҷумлаи пар

بحر و برگردد از آن دُر جمله پر

Баъд аз он молида дасти худ бмн

بعد از آن مالید دست خود بمن

Зони ядуллоҳи хўонмш дар анҷуман

زآن یدالله خوانمش در انجمن

Андари он ҳолати марои умеди он

اندر آن حالت مرا امید آن

То кунад он шаҳи бмни исмаши аён

تا کند آن شه بمن اسمش عیان

Гуфт эй аттори хоҳии номи ман

گفت ای عطّار خواهی نام من

Гӯямат тотў банушӣ ҷоми ман

گویمت تاتو بنوشی جام من

Номи ту аттору номи ман алӣ аст

نام تو عطّار و نام من علی است

Ҳарки дорад ҳуби ман дар ҷон вале аст

هرکه دارد حبّ من در جان ولی است

Ҳастам андари қурби ҳақ аз восилон

هستم اندر قرب حقّ از واصلان

Худ марои майдони ту шоҳи мқблон

خود مرا میدان تو شاه مقبلان

Ин бигуфт ва шуд равони он шоҳи зуд

این بگفت و شد روان آن شاه زود

Сӯхтам бар оташи шавқаш чу авд

سوختم بر آتش شوقش چو عود

Шуд арақ бар ман равон чун оби ҷӯй

شد عرق بر من روان چون آب جوی

Гашти пидодри тани ман рангу буи

گشت پیدادر تن من رنگ و بوی

Ҷумла гуфтанд ин арақ аз марги зод

جمله گفتند این عرق از مرگ زاد

Гуфтам эй ёрон шумо бошед шод

گفتم ای یاران شما باشید شاد

Худ марои ҷонии зи ҷонони омада

خود مرا جانی ز جانان آمده

Пеши ман шоҳи сулаймони омада

پیش من شاه سلیمان آمده

Ман зи роҳи марг рух бартофтам

من ز راه مرگ رخ برتافتم

Аз дами исои дамӣ ҷон ёфтам

از دم عیسی دمی جان یافتم

Худ маро ҳақ дод ҷони нави зи нур

خود مرا حق داد جان نو ز نور

Ман надорам завқи ризвону қусӯр

من ندارم ذوق رضوان و قصور

Худ марои шоҳи вилоят пеш хонд

خود مرا شاه ولایت پیش خواند

Аз сегон остон хеш хонд

از سگان آستان خویش خواند

Ман ғуломӣ аз ғуломон ваем

من غلامی از غلامان ویم

Хоки роҳ дӯсторон ваем

خاک راه دوستاران ویم

Ман ки атторами зи баҳраши қатра

من که عطّارم ز بحرش قطرهٔ

Пеш хуршед ваем чун зарра

پیش خورشید ویم چون ذرّهٔ

Зини ҳикояти ҷони эшон шод шуд

زین حکایت جان ایشان شاد شد

Хонаемонишон обод шуд

خانهٔ ایمانشان آباد شد

Ҷумла меронданд бо ҳам ин паём

جمله میراندند با هم این پیام

Шуд зиёдаи эътиқоди хосу ом

شد زیاده اعتقاد خاص و عام

Қурби сад соласту касрии зини сухан

قرب صد سال است و کسری زین سخن

Кӯ нишаста дар миёни ҷони ман

کو نشسته در میان جان من

Ман зи лутф ӯ баҳақ бино шудам

من ز لطف او بحق بینا شدم

Ман зи нутқ ӯ баҳақ гуё шудам

من ز نطق او بحق گویا شدم

Ман зхоки пой ӯ бархестам

من زخاک پای او برخاستم

Малики дунёро бнтқ оростам

ملک دنیا را بنطق آراستم

Чун маро аттор хонд он шоҳи ҷон

چون مرا عطار خواند آن شاه جان

Ман шудам аттор дар малики ҷаҳон

من شدم عطّار در ملک جهان

Худ падар чун ҷади ман аттор буд

خود پدر چون جدّ من عطّار بود

Нисбаташ аз фирқаи ансор буд

نسبتش از فرقهٔ انصار بود

Ман шудам аттор дар малики сухан

من شدم عطّار در ملک سخن

Олимӣ пар шуд зи аттори ман

عالمی پر شد ز عطّار من

Ман шудам ғаввоси маънии калом

من شدم غوّاص معنیّ کلام

Малики маънӣ хатм шуд бар ман тамом

ملک معنی ختم شد بر من تمام

Дод чун атторро нўрўи зё

داد چون عطّار را نورو ضیا

Шуд муаттари олам аз атри вафо

شد معطّر عالم از عطر وفا

Дайн ва дунёем азуи равшан шуда

دین و دنیایم ازو روشن شده

Боғи ҷону дил аз ӯ гулшан шуда

باغ جان و دل از او گلشن شده

эй турои аттори ҷӯёи омада

ای ترا عطّار جویا آمده

Меҳрати андари ваии ҳувайдои омада

مهرت اندر وی هویدا آمده

эй ту нури мазҳару асрори ғайб

ای تو نور مظهر و اسرار غیب

Срброўрдаҳи ту поконро зи ҳабиб

سربرآورده تو پاکان را ز حبیب

эй ки ақли кули зи ту ҳайрон шуда

ای که عقل کلّ ز تو حیران شده

Ишқ дар кӯии ту саргардон шуда

عشق در کوی تو سرگردان شده

Ҳаркиро лутф ту кард аз аҳл дид

هرکه را لطف تو کرد از اهل دید

ӯ ҷунайди вақти гашту боязид

او جنید وقت گشت و بایزید

Дрўлоити анбиёро роҳбар

درولایت انبیا را راهبر

Дрҳдоити авлиёро тоҷи сар

درهدایت اولیا را تاج سر

Маънии ту ҳамраҳ ҳар кас ки буд

معنی تو همره هر کس که بود

ӯ змидони гӯии маъниро рабӯд

او زمیدان گوی معنی را ربود

эй ки ақли кули зи ту ҳайрон шуда

ای که عقل کل ز تو حیران شده

Ишқи дркўии ту саргардон шуда

عشق درکوی تو سرگردان شده

Садҳазорони ҳамчуи аттори ин замон

صدهزاران همچو عطّار این زمان

Гашта ҳамчун пашшаи пешат бе забон

گشته همچون پشّه پیشت بی‌زبان

Ман чаҳ гӯям то кунам исботи ту

من چه گویم تا کنم اثبات تو

Ҳақ тавонад гуфт васфати зоти ту

حقّ تواند گفت وصفت ذات تو

Ҳабаш имон шуд баҳри дил роҳ ёфт

حبّش ایمان شد بهر دل راه یافت

Ҳамчу хуршедаст кӯ бар моҳ тофт

همچو خورشید است کو بر ماه تافت

Гар ту хоҳии ҷони анвари бошиддат

گر تو خواهی جان انور باشدت

Сари нигаҳи мидортои сари бошиддат

سرّ نگه میدارتا سرّ باشدت

Авлиё бо меҳраш имон доштанд

اولیا با مهرش ایمان داشتند

Лоҷарам аз халқ пинҳон доштанд

لاجرم از خلق پنهان داشتند

Нури покаш бар дил покон битофт

نور پاکش بر دل پاکان بتافت

Зони баҳақи дилҳои покон роҳ ёфт

زآن بحق دلهای پاکان راه یافت

Тофт нураш бар ҷунайду боязид

تافت نورش بر جنید و بایزید

зи он сабаби гаштанд дар олами ваҳид

ز آن سبب گشتند در عالم وحید

Ҳарки ӯ чун бўзру қанбар буд

هرکه او چون بوذر و قنبر بود

Поки тинати лоҷарами сарвар буд

پاک طینت لاجرم سرور بود

Нур ӯ чун бар дил басарӣ битофт

نور او چون بر دل بصری بتافت

Чун Кумайл ӯ ҷониби ҳақ роҳ ёфт

چون کمیل او جانب حق راه یافت

Ҳарки аз меҳраш макрам ме шавад

هرکه از مهرش مکرّم می‌شود

Ҳамчуи иброҳӣм адҳам ме шавад

همچو ابراهیم ادهم می‌شود

Гоҳи зўолнўнро шудаи ёру рафиқ

گاه ذوالنّون را شده یار و رفیق

Гуҳ шуд ҳамроҳи нураш бо шқиқ

گه شد همراه نورش با شقیق

Ки ҳабибиро навозад аз аҷам

که حبیبی را نوازد از عجم

Гоҳ тоӣӣ раканд ӯ муҳтарам

گاه طائی راکند او محترم

Гоҳи маърӯфу сиррӣу гуҳи ҷунайд

گاه معروف و سرّی و گه جنید

Гоҳ чун нурӣ ва шблӣ карда сайд

گاه چون نورّی و شبلی کرده صید

Бутуробу шайхи яҳёу маоз

بوتراب و شیخ یحیی و معاذ

Ҷумларо бӯдааст ӯ мейру млоз

جمله را بوده است او میر و ملاذ

Шаҳи шуҷоъу Юсуфу ибни ҳусайн

شه شجاع و یوسف و ابن حسین

Ёфтанд аз нури меҳраши зебу зин

یافتند از نور مهرش زیب و زین

Аҳмади ъосми Абусуфёни савр

احمد عاصم ابوسفیان ثور

Зу ҳамаи гаштанди машҳурони давр

زو همه گشتند مشهوران دور

Гоҳ чун Абдуллоҳи ибни ҷило

گاه چون عبدالله ابن جلا

Дода саҳли ойинаи дилро ҷило

داده سهل آئینهٔ دل را جلا

Аҳмади ҳўорӣу фазлу бшрҳм

احمد حوّاری و فضل و بشرهم

ҲоФӣ ва номӣ шуданду муҳтарам

حافی و نامی شدند و محترم

Буъалии дқоқу бўолқосми қшир

بوعلی دقّاق و بوالقاسم قشیر

Ҳамчуи наср ободяш бӯда насир

همچو نصر آبادیش بوده نصیر

Ҳамчуи бўиъқўби пери наҳри ҷавр

همچو بویعقوب پیر نهر جور

Дода бо ӯ Хизру дидаи файзу нур

داده با او خضر و دیده فیض و نور

Пери ҳоҷот аз ғуломон вай аст

پیر حاجات از غلامان وی است

Хоҷаи Абдуллоҳи ҳам зон вай аст

خواجه عبدالله هم زان وی است

Бӯда бўиъқўбу бўолФзли ҳасан

بوده بویعقوب و بوالفضل حسن

Ҳамчуи Абдуллоҳи муборак зу ълн

همچو عبدالله مبارک زو علن

Тофт нурӣ бар дили Мансури азу

تافت نوری بر دل منصور ازو

Олимӣ шуд зон нўопрнўри азу

عالمی شد زان نواپرنور ازو

ҲФси ҳаддод ва дигар хайрии бадӯр

حفص حداد و دگر خیری بدور

Кардаанд аз меҳр ӯ мерай бадӯр

کرده‌اند از مهر او میری بدور

Бўсъиди бен абўолхири он замон

بوسعید بن ابوالخیر آن زمان

Лоф меҳраш зад бҷнти баради ҷон

لاف مهرش زد بجنّت برد جان

Бӯи наҷиби Сӯҳравардӣу шаҳоб

بو نجیب سهروردی و شهاب

Хӯрдаанд аз ҷоми меҳр ӯ шароб

خورده‌اند از جام مهر او شراب

Ҳарки аз меҳраши баҳақ гуё шуда

هرکه از مهرش بحق گویا شده

Ҳамчуи наҷми аддӣни мо кубро шуда

همچو نجم الدّین ما کبری شده

Бӯда мҷдолдину съдолдини мудом

بوده مجدالدّین و سعدالدّین مدام

Чун алии лолобҷон ӯро ғулом

چون علی لالابجان او را غلام

Сайф бо хрзӣ дигар бобои камол

سیف با خرزی دگر بابا کمال

Ёфтанд аз файзи ҷӯад ӯ камол

یافتند از فیض جود او کمال

Ҳарки меҳраш дошт ӯ хомӯш буд

هرکه مهرش داشت او خاموش بود

Ин сухан то ин замони сарпӯш буд

این سخن تا این زمان سرپوش بود

Ин замон кард аўъёни асрор ро

این زمان کرد اوعیان اسرار را

Ту бад-ӣн тӯҳмат макун аттор ро

تو بدین تهمت مکن عطار را

Ҳарки роҳӣ ёфт андари роҳи ҳақ

هرکه راهی یافت اندر راه حق

Шуд зи нури меҳр ӯ огоҳи ҳақ

شد ز نور مهر او آگاه حق

Ҷони мо аз меҳр ӯ пар нур шуд

جان ما از مهر او پر نور شد

Хоки Найшобӯр аз ӯ пурнур шуд

خاک نیشابور از او پرنور شد

Ҳарки дорад ҳуби ҳайдар роҳ ёфт

هرکه دارد حبّ حیدر راه یافت

Ҳамчуи хуршедӣ ки ӯ бар моҳ тофт

همچو خورشیدی که او بر ماه تافت

Ҳарки дорад ҳуб ӯ имони барад

هرکه دارد حبّ او ایمان برد

Кӣ азуи имону дайни шайтони барад

کی ازو ایمان و دین شیطان برد

Ҳарки дорад ҳуб ӯ салмони мост

هرکه دارد حبّ او سلمان‌ماست

ӯ чу шамъӣ дар миёни ҷони мост

او چو شمعی در میان جان ماست

Ҳар ки дорад ҳуб ӯ бўзр буд

هر که دارد حبّ او بوذر بود

Ҳамдами аммор бо қанбар буд

همدم عمّار با قنبر بود

Ҳарки дорад ҳуб ӯ аммор шуд

هرکه دارد حبّ او عمّار شد

ӯ бароаи хоҷа аттор шуд

او براه خواجهٔ عطار شد

Ҳарки дорад ҳуб ӯ дил зинда аст

هرکه دارد حبّ او دل زنده است

Дар миёни восилон фархунда аст

در میان واصلان فرخنده است

Ҳарки дорад ҳуб ӯ озод шуд

هرکه دارد حبّ او آزاد شد

Куфру зулм ӯ ҳама бар бод шуд

کفر و ظلم او همه بر باد شد

Ҳар ки дорад ҳуб ӯ шоҳӣ кунад

هر که دارد حبّ او شاهی کند

Ҳукм ӯ аз моҳ то моҳӣ кунад

حکم او از ماه تا ماهی کند

Рӯи мунофиқ бад магӯ дарвеш ро

رو منافق بد مگو درویش را

Чун мусулмон май шумории хеш ро

چون مسلمان می‌شماری خویش را

Чун ту имрӯзӣ нарафтӣ сӯй ӯ

چون تو امروزی نرفتی سوی او

Чун туоне дид фардо рӯй ӯ

چون توانی دید فردا روی او

Рӯзи ҳашарати худ забон алкн шавад

روز حشرت خود زبان الکن شود

Худ дўъолм бар ту як гулхан шавад

خود دوعالم بر تو یک گلخن شود

Ҷомаи буғз ва адоват дӯхтӣ

جامهٔ بغض و عداوت دوختی

Ту збғзш дар ҷаҳаннами сӯхтӣ

تو زبغضش در جهنم سوختی

Ҳар ки дорад ҳуб ӯ аз атқёст

هر که دارد حبّ او از اتقیاست

Рофизии гўӣии ту ӯ ракӣ равост

رافضی گوئی تو او راکی رواست

Баҳри ин гуфтани ту малъуни рафта

بهر این گفتن تو ملعون رفتهٔ

Аз мусулмонии ту беруни рафта

از مسلمانی تو بیرون رفتهٔ

Ҳаркии муъминро бигӯед рофизӣ

هرکه مؤمن را بگوید رافضی

Дон ки ӯ бешубҳа бошад арФзӣ

دان که او بی‌شبهه باشد ارفضی

РФз баргаштан буд аз роҳи ҳақ

رفض برگشتن بود از راه حق

Худ ту баргаштии зи роҳи шоҳи ҳақ

خود تو برگشتی ز راه شاه حق

Хориҷии гаштии мусулмонии мҷу

خارجی گشتی مسلمانی مجو

Дар дили худ нури ӣмонии мҷу

در دل خود نور ایمانی مجو

Хориҷиро ғайри дӯзах ҷой нест

خارجی را غیر دوزخ جای نیست

Хориҷиро сӯии ҷинат пой нест

خارجی را سوی جنّت پای نیست

Хориҷии ронда шуда аз пеши шоҳ

خارجی رانده شده از پیش شاه

ӯ шуда дар сӯрату маънии табоҳ

او شده در صورت و معنی تباه

эй бародар то шӯй аз аҳл дид

ای برادر تا شوی از اهل دید

Ту гурезони шӯ аз ин қавми палид

تو گریزان شو از این قوم پلید

Хориҷӣу носибии худ мурда анд

خارجی و ناصبی خود مرده‌اند

Бишки эшонро бдўзх барда анд

بیشک ایشان را بدوزخ برده‌اند

Роҳи мардони гиру марди марди шӯ

راه مردان گیر و مرد مرد شو

Бо муҳибон бошу аҳли дарди шӯ

با محبّان باش و اهل درد شو

эй бародар то шӯии ту марди дайн

ای برادر تا شوی تو مرد دین

Зарра пайдо кунӣ тўдрди дайн

ذرّهٔ پیدا کنی تودرد دین

Хуши дро дар роҳи мардони мрдўор

خوش درآ در راه مردان مردوار

То кунам ман бар ту маънӣҳо нисор

تا کنم من بر تو معنیها نثار

Аввали маънӣами ҳуб ҳайдар аст

اول معنیم حبّ حیدر است

Зонка аз ваии нури маънӣ анвар аст

زانکه از وی نور معنی انور است

Маънии ман ҳуб шоҳ авлиёст

معنی من حبّ شاه اولیاست

Маънии ман дар дарёӣ худост

معنی من درّ دریای خداست

Маънии ман нур ғайбӣ ёфта

معنی من نور غیبی یافته

Маънии ман зин ва зебӣ ёфта

معنی من زین و زیبی یافته

Аввали маънӣами нури анмост

اول معنیم نور انّماست

Охири маънӣами тоҷи ҳилл ?утӣ аст

آخر معنیم تاج هل اتی است

Аввали маънӣами илмаши омада

اول معنیم علمش آمده

Охири маънӣами ҳлмши омада

آخر معنیم حلمش آمده

Аввали маънӣами асрори алоа

اول معنیم اسرار الاه

Охири маънӣам аз моҳии бмоаҳ

آخر معنیم از ماهی بماه

Аввали маънӣам бар олам зада

اول معنیم بر عالم زده

Охири маънӣам бар одам зада

آخر معنیم بر آدم زده

Аввали маънӣами номаш дар назар

اول معنیم نامش در نظر

Охири маънӣами меҳраши роҳбар

آخر معنیم مهرش راهبر

Аввали маънӣами оёти калом

اول معنیم آیات کلام

Охир маънӣам медода зи ҷом

آخر معنیم می داده ز جام

Аввал маънӣам омад ҳуби шоҳ

اول معنیم آمد حبّ شاه

Охири маънӣами асрори илоҳ

آخر معنیم اسرار اله

Аввали маънӣами кӯй ӯ ватан

اول معنیم کوی او وطن

Охири маънии биҳишти зўолмнн

آخر معنی بهشت ذوالمنن

Аввали маънӣами гуфтори расӯл

اول معنیم گفتار رسول

Охири маънӣами авлоди батул

آخر معنیم اولاد بتول

Аввали маънӣами пинҳони омада

اول معنیم پنهان آمده

Охири маънӣам дар ҷони омада

آخر معنیم در جان آمده

Аввал маънӣам дода ҷони бетон

اول معنیم داده جان بتن

Охири маънӣам ӯ гуфта сухан

آخر معنیم او گفته سخن

Аввали маънӣами шоҳи луи кашф

اول معنیم شاه لو کشف

Охири маънӣами нури ман урф

آخر معنیم نور من عرف

Аввали маънӣам ӯ раҳбар шуда

اول معنیم او رهبر شده

Охири маънӣам ӯ сарвар шуда

آخر معنیم او سرور شده

Аввали маънӣам ӯ нутқ забонаст

اول معنیم او نطق زبانست

Охири маънӣам ӯ шарҳ ва баёнаст

آخر معنیم او شرح و بیانست

Аввали маънӣами шарҳи ҷФр ӯ

اول معنیم شرح جفر او

Охири маънӣам наҳҷаш гуфту гӯ

آخر معنیم نهجش گفت و گو

Аввали маънӣам бо ӯ шуд вдод

اول معنیم با او شد وداد

Охири маънӣам ғайраш шуд зиёд

آخر معنیم غیرش شد زیاد

Аввал маънӣам дода ҷоми ишқ

اول معنیم داده جام عشق

Охири маънӣами банду доми ишқ

آخر معنیم بند و دام عشق

Аввали маънӣам илм омӯхта

اول معنیم علم آموخته

Охири маънӣами имони сӯхта

آخر معنیم ایمان سوخته

Аввали ин имон тақлидӣ бисӯз

اول این ایمان تقلیدی بسوز

То кунад имони таҳқиқати буруз

تا کند ایمان تحقیقت بروز

Ту азин тақлид бигузар ҳамчуи ман

تو ازین تقلید بگذر همچو من

Зонка тақлидат наёрад ҷони бетон

زانکه تقلیدت نیارد جان بتن

Чун нарафтӣ роҳ афтодӣ чу зан

چون نرفتی راه افتادی چو زن

эй муқаллиди роҳи меҳр ӯ мазан

ای مقلد راه مهر او مزن

Меҳр ӯ дарҳари дилии комди фурӯ

مهر او درهر دلی کآمد فرو

Дон ки чун хуршеди митобди азу

دان که چون خورشید میتابد ازو

Меҳр ӯ майдон ки лоф ва ҳарф нест

مهر او میدان که لاف و حرف نیست

Баҳри меҳр ӯ туро чун зарф нест

بهر مهر او ترا چون ظرف نیست

Синаро аз қайд олоиш бисӯз

سینه را از قید آلایش بسوز

Дидаро аздидн сӯрат бидӯз

دیده را ازدیدن صورت بدوز

Баъд аз онии кори мардон пеша кун

بعد از آنی کار مردان پیشه کن

Рӯзи вшб дар ҷустуҷӯ андеша кун

روز وشب در جستجو اندیشه کن

Чун шӯии софии тамом аз баҳр ӯ

چون شوی صافی تمام از بهر او

Дил шавад равшани туро аз меҳр ӯ

دل شود روشن ترا از مهر او

Ту магӯ мақбули гаштам эй фузул

تو مگو مقبول گشتم ای فضول

Ҷаҳд кун то ӯ туро созад қабул

جهد کن تا او ترا سازد قبول