Подшоҳии моҳ вааш , хуршеди фар

پادشاهی ماه وش، خورشید فر

Дошт чун Юсуфи яке зебои писар

داشت چون یوسف یکی زیبا پسر

Кас ба ҳасан ӯ писар ҳаргиз надошт

کس به حسن او پسر هرگز نداشت

Ҳеҷ халқи он ҳишмат ва он ъз надошт

هیچ خلق آن حشمت و آن عز نداشت

Хок ӯ буданд дилбандони ҳама

خاک او بودند دلبندان همه

Бандаи рӯйиши худовандони ҳама

بندهٔ رویش خداوندان همه

Гар ба шаб аз парда пайдо омадӣ

گر به شب از پرده پیدا آمدی

Офтобии нав ба саҳро омадӣ

آفتابی نو به صحرا آمدی

Рӯй ӯро васф кардан рӯй нест

روی او را وصف کردن روی نیست

Зонк ма аз рӯй ӯ як мӯӣ нест

زانک مه از روی او یک موی نیست

Гар расан кардӣ аз он зулфи ду тоа

گر رسن کردی از آن زلف دو تاه

Сад ҳазорон дил фурӯ рафтӣ ба чоҳ

صد هزاران دل فرو رفتی به چاه

Зулфи олами сӯзи он шамъи тароз

زلف عالم سوز آن شمع طراز

Кор кардӣ барҳамаи олами дароз

کار کردی برهمه عالم دراز

Васфи шасти зулфи он Юсуфи ҷамол

وصف شست زلف آن یوسف جمال

Ҳеҷ натавон гуфт дар панҷоҳ сол

هیچ نتوان گفت در پنجاه سال

Чашм чун наргис агар бар ҳам задӣ

چشم چون نرگس اگر بر هم زدی

Оташи андари ҷумла олам задӣ

آتش اندر جملهٔ عالم زدی

Ханда ӯ чун шукр кардӣ нисор

خندهٔ او چون شکر کردی نثار

Сад ҳазорон гули шкФтӣ бе баҳор

صد هزاران گل شکفتی بی‌بهار

Аз даҳонаш худ нашуд маълуми ҳеҷ

از دهانش خود نشد معلوم هیچ

Зонк натавон гуфт аз маъдӯми ҳеҷ

زانک نتوان گفت از معدوم هیچ

Чун зи зери парда берун омадӣ

چون ز زیر پرده بیرون آمدی

Ҳар сари мӯяш ба сад хӯн омадӣ

هر سر مویش به صد خون آمدی

Фитнаи ҷону ҷаҳон буд он писар

فتنهٔ جان و جهان بود آن پسر

Ҳарч гӯям беш аз он буд он писар

هرچ گویم بیش از آن بود آن پسر

Чу бурун ронадӣ сӯии майдони фарс

چو برون راندی سوی میدان فرس

Бараҳна будяш теғ аз пеш ва пас

برهنه بودیش تیغ از پیش و پس

Ҳрки сӯии он писар кардӣ нигоҳ

هرک سوی آن پسر کردی نگاه

БргрФтндиш дар соъати зи роҳ

برگرفتندیش در ساعت ز راه

Буд дарвешии гадоӣ бе хабар

بود درویشی گدایی بی‌خبر

Бесар ва бен шуд зи ишқи он писар

بی‌سر و بن شد ز عشق آن پسر

Қисми азуи ҷузи аҷз ва ошФтн надошт

قسم ازو جز عجز و آشفتن نداشت

Ҷонаш мешуд Зуҳра гуфтан надошт

جانش می‌شد زهرهٔ گفتن نداشت

Чун бёФти он дардро ҳам пушт ӯ

چون بیافت آن درد را هم پشت او

Ишқу ғами дарҷону дил май кишт ӯ

عشق و غم درجان و دل می‌ کشت او

Рӯзу шаб дар кӯй ӯ бинишаста буд

روز و شب در کوی او بنشسته بود

Чашм аз халқ ҷаҳон барбаста буд

چشم از خلق جهان بربسته بود

Ҳеҷ кас муҳаррам набӯдаш дар ҷаҳон

هیچ کس محرم نبودش در جهان

Ҳамчунон май гашт бо ғам бе ҷинон

همچنان می‌گشت با غم بی‌جنان

Рӯзу шаби рӯе чу зар , ашкӣ чу сим

روز و شب رویی چو زر، اشکی چو سیم

Мунтазир бинишаста будӣ дили ду ним

منتظر بنشسته بودی دل دو نیم

Зинда зон будӣ гадои нои сабур

زنده زان بودی گدای نا صبور

Кони писари гуҳ гоҳ бигузаштӣ зи давр

کان پسر گه گاه بگذشتی ز دور

Шоҳи зод , аз давр чун пайдо шудӣ

شاه زاد، از دور چون پیدا شدی

Ҷумлаи бозори пар ғавғо шудӣ

جملهٔ بازار پر غوغا شدی

Дар ҷаҳон бархестӣ сад растхез

در جهان برخاستی صد رستخیز

Халқи як сар омадандӣ дргриз

خلق یک سر آمدندی درگریز

Човашон аз пеш ва аз пас ме шуданд

چاوشان از پیش و از پس می‌شدند

Ҳар замон дар хӯни сад кас ме шуданд

هر زمان در خون صد کس می‌شدند

Бонги брдо барад мерафтӣ ба моҳ

بانگ بردا برد می‌رفتی به ماه

Қурби як фарсанг бигирифтӣ сипоҳ

قرب یک فرسنگ بگرفتی سپاه

Чун шунидӣ бонги човуши он гадо

چون شنیدی بانگ چاوش آن گدا

Сари бгштиш ва дар афтодӣ зи по

سر بگشتیش و در افتادی ز پا

Ғашяш оварадӣ ва дар хӯн монадӣ

غشیش آوردی و در خون ماندی

Вази вуҷӯди хеш берун монадӣ

وز وجود خویش بیرون ماندی

Чашм боистӣ дар он дами сад ҳазор

چشم بایستی در آن دم صد هزار

То бирав бигиристӣ хӯни зори зор

تا برو بگریستی خون زار زار

Гоҳ чун нилӣ шудӣ он нотавон

گاه چون نیلی شدی آن ناتوان

Гоҳи хӯн аз зер ӯ гаштии равон

گاه خون از زیر او گشتی روان

Гоҳи бФсрдии зи оҳаши ашк ӯ

گاه بفسردی ز آهش اشک او

Гоҳи ашкаши сӯхтӣ аз рашк ӯ

گاه اشکش سوختی از رشک او

Ним кушта , ним мурда , ним ҷон

نیم کشته، نیم مرده، نیم جان

Вази тиҳӣ дастӣ набӯдаш ним нон

وز تهی دستی نبودش نیم نان

Ин чунин касро чунин афтодаи паст

این چنین کس را چنین افتاده پست

Он чунон шаҳи зода чун ояд ба даст

آن چنان شه زاده چون آید به دست

Ним зарраи соя буд он бе хабар

نیم ذره سایه بود آن بی‌خبر

Хост то хуршеди даргиради бабр

خواست تا خورشید درگیرد ببر

намешуд он шаҳи зодаи рӯзӣ бо сипоҳ

می‌شد آن شه زاده روزی با سپاه

Он гадои як наъра зад он ҷойгоҳ

آن گدا یک نعره زد آن جایگاه

Зу баромади наъра ва бехеш шуд

زو برآمد نعره و بی‌خویش شد

Гуфт ҷонами сӯхту ақл аз пеш шуд

گفت جانم سوخت و عقل از پیش شد

Чанд хоҳам сӯхти ҷони хеши азин

چند خواهم سوخت جان خویش ازین

Нест сабру тоқати ман беш азин

نیست صبر و طاقت من بیش ازین

Ин сухан мегуфт он саргаштаи мард

این سخن می‌گفت آن سرگشته مرد

Ҳар замон бар санг мезад сари зи дард

هر زمان بر سنگ می‌زد سر ز درد

Чун бигуфт ин , гашти зоили ҳуш ӯ

چون بگفت این، گشت زایل هوش او

Пас равон шуд хӯни зи чашму гӯш ӯ

پس روان شد خون ز چشم و گوش او

Човуши шаҳи зода зу огоҳ шуд

چاوش شه زاده زو آگاه شد

Азм ғмзш кард , пеш шоҳ шуд

عزم غمزش کرد، پیش شاه شد

Гуфт бар шаҳи зодаи ту шаҳриёр

گفت بر شه‌زادهٔ تو شهریار

Ишқ оварадаст риндӣ бе қарор

عشق آوردست رندی بی‌قرار

Шоҳ аз ғайрати чунон мадҳуш шуд

شاه از غیرت چنان مدهوش شد

Каз туфи дили мағз ӯ пар ҷӯш шуд

کز تف دل مغز او پر جوش شد

Гуфт бархезед бурдораш кашид

گفت برخیزید بردارش کشید

Пои баста , сар нгўсорш кашид

پای بسته، سر نگوسارش کشید

Дар замони рафтанди хайли подшо

در زمان رفتند خیل پادشا

Ҳалқа Эй карданд гирди он гадо

حلقه‌ای کردند گرد آن گدا

Пас басӯи дор кардандаш кашон

پس بسوی دار کردندش کشان

Бар сар ӯ гашти халқӣ хӯн фишон

بر سر او گشت خلقی خون فشان

На зи дардаши ҳеҷ каси огоҳ буд

نه ز دردش هیچ کس آگاه بود

На касаши онҷои шафоати хоҳ буд

نه کسش آنجا شفاعت خواه بود

Чун ба зер дор оварадаш вазир

چون به زیر دار آوردش وزیر

зи оташи ҳасрати баромад зу нафир

ز آتش حسرت برآمد زو نفیر

Гуфт мҳлми даҳ зи баҳри кирдигор

گفت مهلم ده ز بهر کردگار

То кунам як саҷдаи бории зери дор

تا کنم یک سجده باری زیر دار

Мҳл додаш он вазири хашми нок

مهل دادش آن وزیر خشم ناک

То ниҳод ӯ рӯй худ бар рӯй хок

تا نهاد او روی خود بر روی خاک

Пас миёни саҷдаи гуфто эй илоҳ

پس میان سجده گفتا ای اله

Чун бихоҳад кишти шоҳам бе гуноҳ

چون بخواهد کشت شاهم بی‌گناه

Пеш аз он каз ҷони броим бе хабар

پیش از آن کز جان برآیم بی‌خبر

Рӯзем гардони ҷамоли он писар

روزیم گردان جمال آن پسر

То бубинам рӯй ӯ як бор низ

تا ببینم روی او یک بار نیز

Ҷон кунам бар рӯй ӯ эсор низ

جان کنم بر روی او ایثار نیز

Чун бубинам рӯй он шаҳи зоди хуш

چون ببینم روی آن شه زاد خوش

Сад ҳазор ҷон тавонам дод хуш

صد هزار جان توانم داد خوش

Подшоҳои бандаи ҳоҷати хоҳи тест

پادشاها بنده حاجت خواه تست

Ошиқасту куштаи ин роҳи тест

عاشقست و کشتهٔ این راه تست

Ҳастам аз ҷони бандаи ин дар ҳануз

هستم از جان بندهٔ این در هنوز

Гар шудам ошиқ , ним кофар ҳануз

گر شدم عاشق، نیم کافر هنوز

Чун ту ҳоҷат май бар ореи сад ҳазор

چون تو حاجت می‌بر آری صد هزار

Ҳоҷат ман кун раво корам барор

حاجت من کن روا کارم برآر

Чун бхўости ин ҳоҷати он мазлӯми роҳ

چون بخواست این حاجت آن مظلوم راه

Тир ӯ омад магар бар ҷойгоҳ

تیر او آمد مگر بر جایگاه

Чун шунид он роз ӯ пинҳону зер

چون شنید آن راز او پنهان و زیر

Дард кардаш дили зи дарди он фақир

درد کردش دل ز درد آن فقیر

Рафт пеши подшоҳ ва ме гирист

رفت پیش پادشاه و می‌گریست

Ҳоли он дил дода бргФтш ки чист

حال آن دل داده برگفتش که چیست

Зорӣ ӯ дар мноҷотш бигуфт

زاری او در مناجاتش بگفت

Дар миёни саҷда ҳоҷоташ бигуфт

در میان سجده حاجاتش بگفت

Шоҳро дардии азу дар дил фитод

شاه را دردی ازو در دل فتاد

Хуш шуд ва бар афв кардани дили ниҳод

خوش شد و بر عفو کردن دل نهاد

Шоҳ ҳоле гуфт он шаҳи зода ро

شاه حالی گفت آن شه‌زاده را

Сар магардон он зи пои афтода ро

سر مگردان آن ز پا افتاده را

Ин замон бархез зери дори шӯ

این زمان برخیز زیر دار شو

Пеши он саргаштаи хӯни хори шӯ

پیش آن سرگشتهٔ خون‌خوار شو

Мустаманди хешро овози даҳ

مستمند خویش را آواز ده

Бе дили тест ӯ , дил ӯ боздиҳ

بی‌دل تست او، دل او بازده

Лутф кун бо ӯ ки қаҳр ту кашид

لطف کن با او که قهر تو کشید

Нӯши хур бо ӯ ки заҳр ту чашид

نوش خور با او که زهر تو چشید

Аз раҳаш баргир сӯии гулшани ор

از رهش برگیر سوی گلشن آر

Чун биёе , бо худаш пеши ман ор

چون بیایی، با خودش پیش من آر

Рафт он шаҳи зодаи Юсуфи ҷамол

رفت آن شه زادهٔ یوسف جمال

То нишинад бо гадоӣ дар висол

تا نشیند با گدایی در وصال

Рафт он хуршед рӯй оташин

رفت آن خورشید روی آتشین

То шавад бо зарра хилват нишин

تا شود با ذرهٔ خلوت نشین

Рафт он дарёии пари гавҳари хушӣ

رفت آن دریای پر گوهر خوشی

То кунад бо қатраи дасти андркшӣ

تا کند با قطره دست اندرکشی

Аз хушии ин ҷойгаҳ бар сари занед

از خوشی این جایگه بر سر زنید

Пои бркўбид , дастӣ барзанед

پای برکوبید، دستی برزنید

Охири он шаҳи зодаи зер дор шуд

آخر آن شه‌زاده زیر دار شد

Чун қиёмати фитна бедор шуд

چون قیامت فتنهٔ بیدار شد

Он гадоро дар ҳалок афтода дид

آن گدا را در هلاک افتاده دید

Сарнигӯн бар рӯй хок афтода дид

سرنگون بر روی خاک افتاده دید

Хок аз хӯни ду чашмаши гул шуда

خاک از خون دو چشمش گل شده

Олимии пари ҳасраташи ҳосил шуда

عالمی پر حسرتش حاصل شده

Маҳв гашта , гум шуда , ночизи ҳам

محو گشته، گم شده، ناچیز هم

Зини бтар чаҳ буд дигар , он низ ҳам

زین بتر چه بود دگر، آن نیز هم

Чун чунон дид он ба хӯни афтода ро

چون چنان دید آن به خون افتاده را

Об дар чашм омад он шаҳи зода ро

آب در چشم آمد آن شه‌زاده را

Хост то пинҳон кунад ашк аз сипоҳ

خواست تا پنهان کند اشک از سپاه

Бар намеомад магар бо ашки шоҳ

بر نمی‌آمد مگر با اشک شاه

Ашк чун борон равон кард он замон

اشک چون باران روان کرد آن زمان

Гашти ҳосили сад ҷаҳони дарди он замон

گشت حاصل صد جهان درد آن زمان

Ҳрк ӯ дар ишқ содиқ омадаст

هرک او در عشق صادق آمدست

Бар сараши маъшӯқ ошиқ омадаст

بر سرش معشوق عاشق آمدست

Гар ба сидқи ишқ пеш ояд туро

گر به صدق عشق پیش آید ترا

Ошиқати маъшӯқ хеш ояд туро

عاشقت معشوق خویش آید ترا

Оқибати шаҳи зодаи хуршеди Фш

عاقبت شه‌زاده خورشید فش

Аз сари лутфи он гадоро хонд хуш

از سر لطف آن گدا را خواند خوش

Он гадои овоз ӯ нашунида буд

آن گدا آواز او نشنیده بود

Лек бисёре зи давраши дида буд

لیک بسیاری ز دورش دیده بود

Чун гадои бардошт рӯй аз хоки роҳ

چون گدا برداشت روی از خاک راه

Дар баробар дид рӯй подшоҳ

در برابر دید روی پادشاه

Оташ сӯзанда бо дарёии об

آتش سوزنده با دریای آب

Гарчи май сӯзад , наёрад ҳеҷ тоб

گرچه می‌سوزد، نیارد هیچ تاب

Буд он дарвеш бе дили оташӣ

بود آن درویش بی‌دل آتشی

Қрбтш афтод бо дарёи хушӣ

قربتش افتاد با دریا خوشی

Ҷон ба лаб оварад , гуфт эй шаҳриёр

جان به لب آورد، گفت ای شهریار

Чун чунинам май туоне кишти зор

چون چنینم می‌توانی کشت زار

Ҳоҷати ин лашгар грбз набӯд

حاجت این لشگر گُربُز نبود

Ин бигуфту гӯйе ҳаргиз набӯд

این بگفت و گوییی هرگز نبود

Наъра Эй зад , ҷон бубахшед ва бамурд

نعره‌ای زد، جان ببخشید و بمرد

Ҳамчуи шамъӣ боз хандид ва бамурд

همچو شمعی باز خندید و بمرد

Чун висоли дилбараши маълуми гашт

چون وصال دلبرش معلوم گشت

Фонӣ мутлақ шуду маъдӯми гашт

فانی مطلق شد و معدوم گشت

Соликон донанд дар майдони дард

سالکان دانند در میدان درد

То фанои ишқ бо мардон чаҳ кард

تا فنای عشق با مردان چه کرد

эй вуҷӯдат бо адами омехта

ای وجودت با عدم آمیخته

Лиззати ту бо адами омехта

لذت تو با عدم آمیخته

То наёрӣ муддатии зеру зибр

تا نیاری مدتی زیر و زبر

Кӣ туоне ёфт зи осоиши хабар

کی توانی یافت ز آسایش خبر

Дасти бигушода чу барқии ҷуста Эй

دست بگشاده چو برقی جسته‌ای

Вази хлошаҳи пеши врғии баста Эй

وز خَلاشه پیش ورغی بسته‌ای

Ин чаҳ картаст мардонаи дарой

این چه کارتست مردانه درآی

Ақли барҳами сӯзи девонаи дарой

عقل برهم سوز دیوانه درآی

Гар нахоҳӣ кард ту ин кимиё

گر نخواهی کرد تو این کیمیا

Як нафаси бории бнзораҳи биё

یک نفس باری بنظاره بیا

Чанд андешӣ чу ман бе хеши шӯ

چند اندیشی چو من بی‌خویش شو

Як нафас дар хеши пеши андеши шӯ

یک نفس در خویش پیش اندیش شو

То дамии охир ба дарвешии рисӣ

تا دمی آخر به درویشی رسی

Дар камоли завқ бе хешии рисӣ

در کمال ذوق بی‌خویشی رسی

Ман ки на ман мондаам на ғайри ман

من که نه من مانده‌ام نه غیر من

Бартараст аз ақли шару хайри ман

برتر است از عقل شر و خیر من

Гум шудам дар хештани як борагӣ

گم شدم در خویشتن یک بارگی

Чора ман нест ҷузи бечорагӣ

چارهٔ من نیست جز بیچارگی

Офтоби фақр чун бар ман битофт

آفتاب فقر چون بر من بتافت

Ҳар ду олами ҳам зи як равзан битофт

هر دو عالم هم ز یک روزن بتافت

Ман чу дидам партави он офтоб

من چو دیدم پرتو آن آفتاب

Ман бимонадам боз шуд обӣ ба об

من بماندم باز شد آبی به آب

Ҳарч гоҳе барадаму гуҳи бохатм

هرچ گاهی بردم و گه باختم

Ҷумла дар оби сиёҳи андохтам

جمله در آب سیاه انداختم

Маҳви гаштам , гум шудам , ҳеҷам намонад

محو گشتم، گم شدم، هیچم نماند

Соя мондам зарра печам намонад

سایه ماندم ذرهٔ پیچم نماند

Қатра будам , гум шудам дар баҳри роз

قطره بودم، گم شدم در بحر راز

наменаёбам ин замони он қатраи боз

می‌نیابم این زمان آن قطره باز

Гарчи гуми гаштан на кор ҳар касеаст

گرچه گم گشتن نه کار هر کسیست

Дар фанои гуми гаштам ва чун ман басӣаст

در فنا گم گشتم و چون من بسیست

Кист дар олами зи моҳӣ то ба моҳ

کیست در عالم ز ماهی تا به ماه

Кӯ нахоҳад гашти гуми ин ҷойгоҳ

کو نخواهد گشت گم این جایگاه