Суханҳо дорам аз сари маъонӣ

سخنها دارم از سرّ معانی

Вале мавқуф кардам то ндонӣ

ولی موقوف کردم تا ندانی

БгФтори аҷоиб дар паридам

بگفتار عجایب در پریدم

Азуи мақсӯди сад маънӣ бидидам

ازو مقصود صد معنی بدیدم

Дар ин маънии марои ҳоле аҷиб аст

در این معنی مرا حالی عجیب است

Ки дргФтори ман сиррӣ ғариб аст

که درگفتار من سرّی غریب است

Яке рӯзии марои як мушкилӣ буд

یکی روزی مرا یک مشکلی بود

Ки дарони мушкилами баси ҳосилӣ буд

که درآن مشکلم بس حاصلی بود

Бахуд гуфтам ки ин мушкили куҷои ҳал

بخود گفتم که این مشکل کجا حل

Кунам чун ҳаст пешами номуҳассил

کنم چون هست پیشم نامحصل

Равони сӯии кутуби хонаи давидам

روان سوی کتب خانه دویدم

зи баъд соъатӣ биравӣ расидам

ز بعد ساعتی بروی رسیدم

Кутубҳоро зи якдигари кушодам

کتبها را ز یکدیگر گشادم

Калиди илмро даравии ниҳодам

کلید علم را دروی نهادم

Ба охири гашти он мушкили марои ҳал

به آخر گشت آن مشکل مرا حل

Нмондӣ аз маъонии ҳеҷ мӯҳмал

نماندی از معانی هیچ مهمل

Бишуд куллӣ ҳамаи ҳали мушкилотам

بشد کلیّ همه حل مشکلاتم

Азин қисса чакид оби ҳаётам

ازین قصه چکید آب حیاتم

Назар дар рӯй дигар низ кардам

نظر در روی دیگر نیز کردم

Аз ӯ як шарбатӣ дигар бихӯрадам

از او یک شربتی دیگر بخوردم

Чунин гуяд ҳакими рӯҳи афзой

چنین گوید حکیم روح افزای

Ки дар малик ҳарӣ будӣ се тани рой

که در ملک هری بودی سه تن رای

Се айёру далери малику шабгир

سه عیار و دلیر ملک و شبگیر

Ки дар рафтори пар май барад аз тир

که در رفتار پر می‌برد از تیر

Се айёрӣ ки аз тазвири эшон

سه عیاری که از تزویر ایشان

Тамоми малик дар тдўири эшон

تمام ملک در تدویر ایشان

Бғоит дар камоли илму дониш

بغایت در کمال علم و دانش

Аҷоиби номашон дар офариниш

عجایب نامشان در آفرینش

Бзўри фикру макру илми талбис

بزور فکر و مکر و علم تلبیس

Ббрдаҳи гӯй аз майдони Иблис

ببرده گوی از میدان ابلیس

Ҳамаи шоҳон боишон фахр кардӣ

همه شاهان بایشان فخر کردی

Ки душманро ба эшон макр кардӣ

که دشمن را به ایشان مکر کردی

Басӣ дар малики олам сайр карданд

بسی در ملک عالم سیر کردند

Масоҷидҳои олам дайр карданд

مساجدهای عالم دیر کردند

Бнўки найза танҳо чок карданд

بنوک نیزه تنها چاک کردند

Басии мардуми бзир хок карданд

بسی مردم بزیر خاک کردند

Басӣ хӯрданд моли мустамандон

بسی خوردند مال مستمندان

Басии бурданди тоҷи ҷумлаи шоҳон

بسی بردند تاج جمله شاهان

Яке перӣу устодӣ дар ин кор

یکی پیری و استادی در این کار

Бдоишонро ки исмаш буд айёр

بدایشان را که اسمش بود عیّار

Бъёрӣу мардӣ буд машҳур

بعیّاری و مردی بود مشهور

Влкини ин ҷаҳонро буд муздур

ولکین این جهان را بود مزدور

Ҳронкси кӯи бъолм шаҳсавор аст

هرآنکس کو بعالم شهسوار است

Ба охири зери мураккаб устувор аст

به آخر زیر مرکب استوار است

Ҳронкси кӯи з днёӣӣ шавад маст

هرآنکس کو ز دنیائی شود مست

Шавад ин ҳиммати умед ӯ паст

شود این همت امید او پست

Ҳронкси кӯи бмкру ҳила ёр аст

هرآنکس کو بمکر و حیله یار است

Ба охири гарданаш дар зер бор аст

به آخر گردنش در زیر بار است

Ҳар онкас кӯ шавад муздури махлуқ

هر آنکس کو شود مزدور مخلوق

Бинола ноӣ ҳулқумаши чўони буқ

بناله نای حلقومش چوآن بوق

Ҳар онкаси кӯ бмхлўқӣ занад даст

هر آنکس کو بمخلوقی زند دست

Шавад ин ҳиммати волоӣ ӯ паст

شود این همت والای او پست

Камоли хизмати махлуқ ҳайф аст

کمال خدمت مخلوق حیف است

Ниёзии баҳри холиқ чун сҳиФ аст

نیازی بهر خالق چون صحیف است

Ҳронкси кӯ сиррӣ дорад броҳш

هرآنکس کو سری دارد براهش

Худо дорад мроўро дар паноҳаш

خدا دارد مراورا در پناهش

Вагарна сар равадгар сар битобӣ

وگرنه سر رود گر سر بتابی

Ба ҳар ду куни худ иззат наёбӣ

به هر دو کون خود عزّت نیابی

Агар ту марди ҳақӣ эй бародар

اگر تو مرد حقّی‌ای برادر

Чаро гардӣ бигард ончунон дар

چرا گردی بگرد آنچنان در

Ҳар онкаси кӯ дар махлуқ донад

هر آنکس کو در مخلوق داند

Худо ӯро азин дрзўд ронад

خدا او را ازین درزود راند

Бирав пеши ҳақ ва он боби Аҳмад

برو پیش حق و آن باب احمد

Казин дар нури бинӣ мисли аўҳд

کزین در نور بینی مثل اوحد

Ман аз боби набии дарбони шдстм

من از باب نبی دربان شدستم

Вале он дар биравӣ ғайри бастам

ولی آن در بروی غیر بستم

Бъёрии рабӯдами гӯии тавҳид

بعیاری ربودم گوی توحید

зи майдони сухани кӯи марди таҷред

ز میدان سخن کو مرد تجرید

Макун аз пери айёрати фаромӯш

مکن از پیر عیّارت فراموش

Ки ӯ бад дар ҷаҳони худ деги пари ҷӯш

که او بد در جهان خود دیگ پر جوش

Басии фитнаи азўдри дайни бзоӣид

بسی فتنه ازودر دین بزائید

Басии ангушти даравишони бхоӣид

بسی انگشت درویشان بخائید

Дар он аср ӯ дувумаи миримн буд

در آن عصر او دومه میریمن بود

Ба солӣ ӯ ду соъати пеши зан буд

به سالی او دو ساعت پیش زن بود

Вар иззат набӯду дониши дайн

ور عزّت نبود و دانش دین

Валикин нек майдонаст ӯ кин

ولیکن نیک میدانست او کین

Ба бадкорӣу ҳилаи бад чу шайтон

به بدکاری و حیله بُد چو شیطان

Набад кас дар ҷаҳон чун ӯ забони дон

نبد کس در جهان چون او زبان دان

Забони бикрӣу умрӣу тозӣ

زبان بکری و عمری و تازی

Забони ҳиндӯии пешаш чу бозӣ

زبان هندوی پیشش چو بازی

Забони тарку луру кӯру шули ҳам

زبان ترک و لرّ و کور و شل هم

Забони форсӣу аъроби хули ҳам

زبان فارسی و اعراب خل هم

Забони Ӯзбекӣ бо лафзи қлмоқ

زبان اُزبکی با لفظ قلماق

Ҳамаи дониста будӣ то ба ӯ имоқ

همه دانسته بودی تا به اویماق

Забони аҳли чину малики нимрўз

زبان اهل چین و ملک نیمروز

Ҳамаи дониста буд ва гашта фирӯз

همه دانسته بود و گشته فیروز

Варои дрълми айёрии кутубҳо

ورا درعلم عیّاری کتبها

Ҳамаро дарс гуфта ӯ бшбҳо

همه را درس گفته او بشبها

Ба айёрони олам ханда кардӣ

به عیّاران عالم خنده کردی

Ба тарророн ҳар ҷои ҳилаи барадӣ

به طرّاران هر جا حیله بردی

Баданд он се нафари худ зери дасташ

بدند آن سه نفر خود زیر دستش

Ки дар ин илм буданд пои басташ

که در این علم بودند پای بستش

Бурузу шаб ба пеш ҳила омӯз

بروز و شب به پیش حیله آموز

Тамоми халқ аз эшон дар ҷигари сӯз

تمام خلق از ایشان در جگر سوز

Яке рӯзии баҳам дар макри олам

یکی روزی بهم در مکر عالم

Ҳаме гуфтанд баси аздўри одам

همی گفتند بس ازدور آدم

Бигуфт он пер бо эшон ки ёрон

بگفت آن پیر با ایشان که یاران

Бъёрии сабақи барадами зи шайтон

بعیّاری سبق بردم ز شیطان

Чу ман дрмлк олам нест айёр

چو من درملک عالم نیست عیّار

Ҳамаи шоҳон маро бошад харидор

همه شاهان مرا باشد خریدار

Чу аҷаб ва нихват омад дар димоғаш

چو عجب و نخوت آمد در دماغش

Яке равғани бирезади дрчроғш

یکی روغن بریزد درچراغش

Каз он равған бисӯзад ҳамчуи авдӣ

کز آن روغن بسوزد همچو عودی

Барояд аз димоғаши зуди дӯдӣ

برآید از دماغش زود دودی

Яке гуфтори зи ёронаш ки эй пер

یکی گفتار ز یارانش که ای پیر

з айёрӣ шунидам ман бшбгир

ز عیاری شنیدم من بشبگیر

Бигуфт ӯ ҳамчуи айёрони Бағдод

بگفت او همچو عیّاران بغداد

Надорад дар ҳамаи олам касе ёд

ندارد در همه عالم کسی یاد

Бмлки ин ҷаҳон машҳур шананд

بملک این جهان مشهور شانند

Ки каси ин илм ба з эшон ндонанд

که کس این علم به ز ایشان ندانند

з майдонашон набарда халқи ин гӯй

ز میدانشان نبرده خلق این گوی

Ки бошад пеши эшон мисли як ҷӯй

که باشد پیش ایشان مثل یک جوی

Ҳам эшон қалъа зобул гирифтанд

هم ایشان قلعهٔ زابل گرفتند

Ҳам эшон хок айёрӣ бирафтанд

هم ایشان خاک عیاری برفتند

Чу бишунид ин сухани он пери айёр

چو بشنید این سخن آن پیر عیار

Бигуфто ман ним чун нақши девор

بگفتا من نیم چون نقش دیوار

Бъолм мисли ман айёр набӯд

بعالم مثل من عیار نبود

Бтрории ман таррор набӯд

بطرّاریّ من طرّار نبود

Рӯм аз баҳри айёрии ббғдод

روم از بهر عیاری ببغداد

Кунам бар ҷони айёронаши бедод

کنم بر جان عیارانش بیداد

Бтророни Бағдод он кунам ман

بطرّاران بغداد آن کنم من

Ки дар малики ҳамаи ҷоруб бе тан

که در ملک همه جاروب بی تن

Бъёрони нуҳуми ман бори худ ро

بعیاران نهم من بار خود را

Ки то эшон бидонанд кори худ ро

که تا ایشان بدانند کار خود را

Бъёрӣ бабандам пои эшон

بعیاری ببندم پای ایشان

Кунам вайронаи ман худ ҷои эшон

کنم ویرانه من خود جای ایشان

Бъёрии сар эшон биорам

بعیاری سر ایشان بیارم

Тамоми маликро зрчўбаҳ дорам

تمام ملک را زرچوبه دارم

зи эшон ном айёрӣ барорам

ز ایشان نام عیاری برآرم

Шавад ин ном дар дунё чу ёрам

شود این نام در دنیا چو یارم

Ба эшон он кунам ки гурба бо мӯш

به ایشان آن کنم که گربه با موش

зи эшон ман барам ҳам ақл ва ҳам ҳуш

ز ایشان من برم هم عقل و هم هوش

Дар ин буданд султон кас фиристод

در این بودند سلطان کس فرستاد

Ба пеши он Заҳири малики бедод

به پیش آن ظهیر ملک بیداد

Равон шуд пеши шоҳ ва гуфт ҳолаш

روان شد پیش شاه و گفت حالش

зи тарророни Бағдоду змолш

ز طرّاران بغداد و زمالش

Бигуфто сад тмн аз моли Бағдод

بگفتا صد تمن از مال بغداد

Биорам назд ту эй шоҳ бо дод

بیارم نزد تو ای شاه با داد

Дар ин олами бъёрӣ аз эшон

در این عالم بعیاری از ایشان

Барам худ тоҷи шоҳонишон чу хуишон

برم خود تاج شاهانشان چو خویشان

Бъёрии ҳакимам на бҳоем

بعیّاری حکیمم نه بهایم

Ба эшон дар дамами ман сад азоем

به ایشان در دمم من صد عزایم

Бшаҳ гуфт ва иҷозат дод шоҳаш

بشه گفت و اجازت داد شاهش

зи айёрон худ пурсед роҳаш

ز عیاران خود پرسید راهش

Бигуфтанд эй бузурги малики Эрон

بگفتند ای بزرگ ملک ایران

Камари бандеми пешати ҳамчуи мардон

کمر بندیم پیشت همچو مردان

Ба ҷон бозем сар дар пеши поят

به جان بازیم سر در پیش پایت

Ато донем мо худ ҳар балоят

عطا دانیم ما خود هر بلایت

зи ту даврӣ нахоҳем эй худованд

ز تو دوری نخواهیم ای خداوند

Гар андозӣ ту моро дар ғулу банд

گر اندازی تو ما را در غل و بند

Туро танҳо намонем андарин роҳ

ترا تنها نمانیم اندرین راه

зи ҳолу кор ту бошем огоҳ

ز حال و کار تو باشیم آگاه

Бигуфто пер танҳо корам афтод

بگفتا پیر تنها کارم افتاد

зи айёрии ман сад боРом афтод

ز عیّاری من صد بارم افتاد

Ба тнҳоӣӣ кунам ӣнкор дар даҳр

به تنهائی کنم اینکار در دهر

Ки баъд аз ман бигӯянд дар ҳамаи шаҳр

که بعد از من بگویند در همه شهر

Ба ғайр аз номи ман номӣ набошад

به غیر از نام من نامی نباشد

Бсиди ман дигар домӣ набошад

بصید من دگر دامی نباشد

Бахуди ин роҳро хоҳам баридан

بخود این راه را خواهم بریدن

Бахуди ин заҳрро хоҳам чашедан

بخود این زهر را خواهم چشیدن

зи ёрони як нафарро кард ҳамроҳ

ز یاران یک نفر را کرد همراه

Ки то бошад зи роҳу шаҳри огоҳ

که تا باشد ز راه و شهر آگاه

Видоъӣ кард бо ёрони ҳамдам

وداعی کرد با یاران همدم

Бигуфто худ маро будед муҳаррам

بگفتا خود مرا بودید محرم

Баҳамати ёр ман бошед ҳар рӯз

بهمت یار من باشید هر روز

Ки то оем азин раҳи шоду фирӯз

که تا آیم ازین ره شاد و فیروز

Бигуфтанд эй ту моро нури дида

بگفتند ای تو ما را نور دیده

з хӯрдӣ ҷумлаи моро парварида

ز خوردی جمله ما را پروریده

Тамоми ҳиммат ва сад дики ҷӯшон

تمام همّت و صد دیک جوشان

Диҳем аз баҳри ту бо хирқаи пӯшон

دهیم از بهر تو با خرقه پوشان

Бғири зикри хилқати мо нгўӣим

بغیر ذکر خلقت ما نگوئیم

Бғири хокпоити мо нҷўӣим

بغیر خاکپایت ما نجوئیم

Бғири онкии гўӣимти дъоӣӣ

بغیر آنکه گوئیمت دعائی

зи дасти мо чаҳ ояд ҷузи сноӣӣ

ز دست ما چه آید جز ثنائی

Равон шуд шайхашон бо як мурӣдӣ

روان شد شیخشان با یک مریدی

з ман бишинав ки дар маънӣ раседӣ

ز من بشنو که در معنی رسیدی

Басӯии малики Бағдод ӯ равон шуд

بسوی ملک بغداد او روان شد

Бзири меғи айёрӣ ниҳон шуд

بزیر میغ عیّاری نهان شد

Дар он раҳ кас надид ӯро ки чун рафт

در آن ره کس ندید او را که چون رفت

Ки то дар малики Бағдод ӯ дарун рафт

که تا در ملک بغداد او درون رفت

Ба як майлии зи Бағдод ӯ боситод

به یک میلی ز بغداد او باستاد

Бигуфто эй рафиқи неки аснод

بگفتا ای رفیق نیک اسناد

Ту ӣнҷо бош то дар шаҳри сирӣ

تو اینجا باش تا در شهر سیری

Кунам то худ азу байнем хайрӣ

کنم تا خود ازو بینیم خیری

Батавр рўстоӣии шаҳри гирдам

بطور روستائی شهر گردم

Ки каси ншносдм ки ман чаҳ мардум

که کس نشناسدم که من چه مردم

Батавр рўстоӣии як ҳморӣ

بطور روستائی یک حماری

Биоварад ва савора шуд чу орӣ

بیاورد و سواره شد چو عاری

Дигар оварда бар як бузи зҷоӣӣ

دگر آورده بر یک بز زجائی

Бгрдн худ бибасташ як дроӣӣ

بگردن خود ببستش یک درائی

Басӯии шаҳри Бағдод ӯ равон шуд

بسوی شهر بغداد او روان شد

Мар ӯро он базак аз пас давон шуд

مر او را آن بُزک از پس دوان شد

Чу дарвоза бидид он марди айёр

چو دروازه بدید آن مرد عیّار

Бигуфто сахт дорад бурҷу девор

بگفتا سخت دارد برج و دیوار

Бдрўозаҳ расед вдр дарун шуд

بدروازه رسید ودر درون شد

Бтқдири худо ӯ худ забун шуд

بتقدیر خدا او خود زبون شد

Бтқдири худои тан дар қазои даҳ

بتقدیر خدا تن در قضا ده

Бҳкм ӯ қазояшро ризои даҳ

بحکم او قضایش را رضا ده

Ҳронкў аз қазо гардан битобад

هرانکو از قضا گردن بتابد

Бҷнт ӯ муайяни ҷои наёбад

بجنّت او معیّن جا نیابد

Бтқдири худои ҷамъии ҳарифон

بتقدیر خدا جمعی حریفان

Ҳамеи рафтанд то хонаи бъмрон

همی رفتند تا خانه بعمران

Бшб буданд айёрони Бағдод

بشب بودند عیّاران بغداد

Бикҷои ҷамъ бар дастури шаддод

بیکجا جمع بر دستور شدّاد

Бикдигри зи аҳволоти олам

بیکدیگر ز احوالات عالم

Ҳаме гуфтанд худ аз беш ва аз кам

همی گفتند خود از بیش و از کم

Муқарар буд ҳар се тан ба як рӯз

مقرّر بود هر سه تن به یک روز

Биоранди неъматӣ аз хон фирӯз

بیارند نعمتی از خوان فیروز

Дар он рӯзӣ ки айёри ҷаҳони гирд

در آن روزی که عیّار جهان گرد

Биёмад пеши дарвозаи якон фард

بیامد پیش دروازه یکان فرد

Баданд он се нафари онҷои мулозим

بُدند آن سه نفر آنجا ملازم

Ки ҳукми ин чунин баргашти ҷаззам

که حکم این چنین برگشت جازم

Ки ногуҳ андар омад хари саворӣ

که ناگه اندر آمد خر سواری

Ба пушти мураккабаши худ буд борӣ

به پشت مرکبش خود بود باری

Дигар бо ӯ бизӣ фар ба чу моҳӣ

دگر با او بزی فر به چو ماهی

Бигуфтанд ӯст мақсӯди кмоҳӣ

بگفتند اوست مقصود کماهی

Яке гуфтои базакро мирбоим

یکی گفتا بُزک را میربایم

Ки то бошад ба пеш ӯ атоем

که تا باشد به پیش او عطایم

Дигар гуфтои хараки худ ҳақ ман шуд

دگر گفتا خرک خود حقّ من شد

Мисоли ҷон ки дрмънӣ бетон шуд

مثال جان که درمعنی بتن شد

Дигар гуфтои либосу ҷомааш ро

دگر گفتا لباس و جامه‌اش را

Барам то худ бигардади масту шайдо

برم تا خود بگردد مست و شیدا

Мроўро чун алойиқ бӯда бисёр

مراورا چون علایق بوده بسیار

Аз онаш ман муҷарради созами ин бор

از آنش من مجرد سازم این بار

Ҳар он рстоӣиӣ коиншҳр бинад

هر آن رستائیی کاینشهر بیند

Муҷаррад боядаш то баҳр бинад

مجرّد بایدش تا بهر بیند

Муҷарради шӯ ки то лؤлؤ биёбӣ

مجرّد شو که تا لؤلؤ بیابی

Вагарнаи андарин дарё чу обӣ

وگرنه اندرین دریا چو آبی

Гар ин рстоиро шаҳрӣ кунам ман

گر این رستای را شهری کنم من

Дар ин малики чунин баҳрӣ кунам ман

در این ملک چنین بهری کنم من

Мроўрои поки созам аз алойиқ

مراورا پاک سازم از علایق

Ки то бинад бадви неки хилоиқ

که تا بیند بدو نیک خلایق

Бикдигр давиданд аз пеши зуд

بیکدیگر دویدند از پیش زود

Ки то ӯро бсўзоннд чун авд

که تا او را بسوزانند چون عود

Яке бурҷаст вбзро зуд бикшод

یکی برجست وبز را زود بگشاد

Ба пурдами басти зангашро чу устод

به پردُم بست زنگش را چو استاد

Дигар гуфто ба пешаши к-эии азизам

دگر گفتا به پیشش کای عزیزم

Ғариб малик бошӣ ту дар ин дам

غریب ملک باشی تو در این دم

Ҷиҳати онкии бшҳри Майкони занг

جهت آنکه بشهر مایکان زنگ

Бпоӣ асб мебанданд худ танг

بپای اسب می‌بندند خود تنگ

Бар он пари дам чаро бастии ту ин ро

بر آن پر دُم چرا بستی تو این را

Надонистӣ ту худ ойини зин ро

ندانستی تو خود آیین زین را

Чу бишунид ин сухани он марди айёр

چو بشنید این سخن آن مرد عیار

Назари андар ақаб кард ӯ чу пуркор

نظر اندر عقب کرد او چو پرکار

Бидид ӯ ки базакро барда буданд

بدید او که بزک را برده بودند

Ба ӯ ин шӯъбада хуш карда буданд

به او این شعبده خوش کرده بودند

Яке андар ақаб омад чу барқӣ

یکی اندر عقب آمد چو برقی

Азу пурсед кӣ донои шарқӣ

ازو پرسید کی دانای شرقی

Яке бузи доштам ҳамчун нбидӣ

یکی بُز داشتم همچون نبیدی

зи ман бурданди ин соъат ту дидӣ

ز من بردند این ساعت تو دیدی

Бигуфто дидам аиндми як базак ро

بگفتا دیدم ایندم یک بُزک را

Яке шахсеи ҳамеи барадаши бади онҷо

یکی شخصی همی بردش بد آنجا

Ба ин кӯчаи бабрад ӯ зуд дарёб

به این کوچه ببرد او زود دریاب

Ки тогирии бузатро ҳамчуи симоб

که تاگیری بزت را همچو سیماب

Бигуфто эй бародари ту хуррам ро

بگفتا ای برادر تو خرم را

Дамӣ аз баҳри ҳақи майдори ӣнҷо

دمی از بهر حق میدار اینجا

Бигуфто зуди рӯ эй марди аблаҳ

بگفتا زود رو ای مرد ابله

Кигирӣ ту бузатро барҳамӣни раҳ

که گیری تو بزت را برهمین ره

Бигуфто ман муаззин бошам ӣнҷо

بگفتا من مؤذن باشم اینجا

Дар ин масҷид ҳаме хонам ман асмо

در این مسجد همی خوانم من اسما

Маъаттал худ макун моро дар ин кӯй

معطل خود مکن ما را در این کوی

Равон назд ман ойу ҳоли худ гӯй

روان نزد من آی و حال خود گوی

Хари худро супурд ӯ равон шуд

خر خود را سپرد او روان شد

Басӯии кӯии бузғола давон шуд

بسوی کوی بزغاله دوان شد

Яке айёри пеши роҳ ӯ рафт

یکی عیار پیش راه او رفت

Гирифт ӯ доман ӯро якон рафт

گرفت او دامن او را یکان رفت

Ки аз баҳри худои фарёди ман рас

که از بهر خدا فریاد من رس

Ки ҳастам ман дарини малики ту бе кас

که هستم من دراین ملک تو بی کس

Ғарибу мустаманду зору афкор

غریب و مستمند و زار و افکار

Дарин соъати баҳоли худ гирифтор

درین ساعت بحال خود گرفتار

з ман бишинав ки гӯям ҳоли худ ро

ز من بشنو که گویم حال خود را

Бадарад ояд дили ту бар ман ӣнҷо

بدرد آید دل تو بر من اینجا

Яке дукони саррофии кушодам

یکی دکان صرافی گشادم

Шаҳи ин малики бас ҷавҳар бидодам

شه این ملک بس جوهر بدادم

Маро дар ганҷ ӯ худ роҳ бошад

مرا در گنج او خود راه باشد

Ба пеши шоҳи моро ҷоҳ бошад

به پیش شاه ما را جاه باشد

Ҷавоҳирҳои ӯ созами нигин ҳо

جواهرهای او سازم نگین‌ها

Кунам бар тоҷ ӯ парчини бики ҷо

کنم بر تاج او پرچین بیک جا

Ман он тоҷаши бсндўқии ниҳодам

من آن تاجش بصندوقی نهادم

Бзири ҷбаҳаш тавқии ниҳодам

بزیر جبّه‌اش طوقی نهادم

Расидами ман бойени мавзе ки ҳастӣ

رسیدم من باین موضع که هستی

Бало бар ҷон ман омад змстӣ

بلا بر جان من آمد زمستی

Якон ҷомии зи даст шаҳ чашидам

یکان جامی ز دست شه چشیدم

Ман ин заҳри ҳалоҳилро надидам

من این زهر هلاهل را ندیدم

Фитод аз дасти ман сандӯқи ҷавҳар

فتاد از دست من صندوق جوهر

Дар ин чоҳ эй бародари баҳри довар

در این چاه ای برادر بهر داور

Агар сандӯқи ман аз чаҳ барорӣ

اگر صندوق من از چه برآری

Ду сад динори ҳақи тести ёрӣ

دو صد دینار حق تست یاری

Дигар то зинда бошам ман ғуломат

دگر تا زنده باشم من غلامت

Бҷони худ ниўшми ман паёмат

بجان خود نیوشم من پیامت

Баҳр чаҳ ҳукми Фрмоӣии чунонам

بهر چه حکم فرمائی چنانم

Сари кӯй ту бошад чун ҷнонм

سر کوی تو باشد چون جنانم

Гар ин сандӯқи ман аз чаҳ барояд

گر این صندوق من از چه برآید

Марои дунёу дайни бишки сроид

مرا دنیا و دین بیشک سرآید

Чу бишунид ин сухани айёри нодон

چو بشنید این سخن عیار نادان

Бигуфто ёфтам ман ганҷи пинҳон

بگفتا یافتم من گنج پنهان

БФрсти ганҷи шаҳ азуӣ рибоем

بفرصت گنج شه ازوی ربایم

Ба пеши шаҳи рӯм бо ӯ биёям

به پیش شه روم با او بیایم

Ҳамаи аҳволи олам боз донам

همه احوال عالم باز دانم

Ман ин тоҷи мурассаъро рибоем

من این تاج مرصّع را ربایم

Маро аз ӯ басӣ некӯ шавад кор

مرا از او بسی نیکو شود کار

Ки ӯ бошад дарин маликами ҳаводор

که او باشد درین ملکم هوادار

Бҷон ва дил бигуфто эй бародар

بجان و دل بگفتا ای برادر

Барорам азчҳти сандӯқи ҷавҳар

برآرم ازچهت صندوق جوهر

Нагирам аз ту ман худ ҳеҷ анъом

نگیرم از تو من خود هیچ انعام

Ки дорӣ дар мақоми қурби шаҳи ком

که داری در مقام قرب شه کام

Маро бояд чу ту ёрӣ дар офоқ

مرا باید چو تو یاری در آفاق

Ки то халқон маро гирданд муштоқ

که تا خلقان مرا گردند مشتاق

Биорӣ туам бошад мададҳо

بیاری توام باشد مددها

Ки халқи неки дорӣ рӯй зебо

که خلق نیک داری روی زیبا

Кашид аз тани тамоми ҷомааш ро

کشید از تن تمام جامه‌اش را

Дарун чоҳ шуд айёри раъно

درون چاه شد عیّار رعنا

Чу андар чоҳ рафт он марди сода

چو اندر چاه رفت آن مرد ساده

Гирифт он ҷомаҳояш ринди зода

گرفت آن جامه‌هایش رند زاده

Равон шуд сӯии айёрони дигар

روان شد سوی عیّاران دیگر

Ки карда бдмрои варои хок бар сар

که کرده بدمرا ورا خاک بر سر

Чу айёрони баҳами андари расиданд

چو عیّاران بهم اندر رسیدند

Ҳамаи асбоби худрои пухтаи диданд

همه اسباب خودرا پخته دیدند

Равони гаштанди дардами пеши ёрон

روان گشتند دردم پیش یاران

Бирав торики гашти ончӣ чу зиндон

برو تاریک گشت آنچه چو زندان

Чу андар таҳ раседу хор ва хас дид

چو اندر ته رسید و خار و خس دید

Баромад аз дарунаши оҳи таҷред

برآمد از درونش آه تجرید

Бигуфто хатми айёрӣ ҳамин аст

بگفتا ختم عیّاری همین است

Ки чоҳии ин чунин зер нигин аст

که چاهی این چنین زیر نگین است

Дар ин чаҳ кори ту акнӯн табоҳ аст

در این چه کار تو اکنون تباه است

Ки ин чаҳ бар ту чун Қатарон сиёҳ аст

که این چه بر تو چون قطران سیاه است

Тўхлқии солҳо афканда дар чоҳ

توخلقی سالها افکنده در چاه

Ба охири аўФтодии худ дарин роҳ

به آخر اوفتادی خود درین راه

зи баҳри мардумон чаҳҳо бикунадӣ

ز بهر مردمان چه‌ها بکندی

Ба охири хешро даравӣ фикандӣ

به آخر خویش را دروی فکندی

Бгшти афлоку афкандати бад-ӣни хок

بگشت افلاک و افکندت بدین خاک

зи бас ки шӯъбада кардӣ дар афлок

ز بس که شعبده کردی در افلاک

зи бас ки доғҳо бар ҷони халқон

ز بس که داغها بر جان خلقان

Наҳодӣ аўФтодии худбад-ӣни сон

نهادی اوفتادی خودبدین سان

зи бас ки нола бедил шунидӣ

ز بس که نالهٔ بیدل شنیدی

Накардӣ раҳм то охир бидидӣ

نکردی رحم تا آخر بدیدی

зи бас ки карда дилҳо ҷароҳат

ز بس که کردهٔ دلها جراحت

Ба охири аўФтодӣ дар қабоҳат

به آخر اوفتادی در قباحت

зи бас ки роҳ рафтӣ дар сиёҳӣ

ز بس که راه رفتی در سیاهی

Сипедӣ кам намӯдӣ дар сиёҳӣ

سپیدی کم نمودی در سیاهی

зи бас ки ҷома мардум кашидӣ

ز بس که جامهٔ مردم کشیدی

Ба охир бо ту карданд ончӣ дидӣ

به آخر با تو کردند آنچه دیدی

зи бас ки дар алавӣҳо паридӣ

ز بس که در علوّیها پریدی

Бохри хеш дар суфло бидидӣ

بآخر خویش در سفلی بدیدی

зи бас ки халқро бозӣ бидодӣ

ز بس که خلق را بازی بدادی

Ба охири хеш дар бозӣ наҳодӣ

به آخر خویش در بازی نهادی

зи бас ки дар ҷаҳони бурҷони халқон

ز بس که در جهان برجان خلقان

Ту бор ғам наҳодӣ худ бад-ӣни сон

تو بار غم نهادی خود بدین سان

Ба охири зери бории лангу маҷрӯҳ

به آخر زیر باری لنگ و مجروح

зи ту як қолабӣ мондааст бе рӯҳ

ز تو یک قالبی مانده است بی‌روح

Ҳар он чизе ки дар ин марзи корӣ

هر آن چیزی که در این مرز کاری

Бабори орад агар сдлўни борӣ

ببار آرد اگر صدلون باری

Ҳамон худ куштаро ҳам бдрўии ту

همان خود کشته را هم بدروی تو

Чунин гуфтааст он устоди некӯ

چنین گفته است آن استاد نیکو

Ба охири онкасии кӯ заҷр карда аст

به آخر آنکسی کو زجر کرده است

Ҳамаи тоъоти худ беаҷр карда аст

همه طاعات خود بی اجر کرده است

Ҳар онкаси кӯи гирифтор бадан шуд

هر آنکس کو گرفتار بدن شد

Даруни чоҳ ӯ бехештан шуд

درون چاه او بی‌خویشتن شد

Ҳар он ориф ки дар дили нур ҳақ дошт

هر آن عارف که در دل نور حق داشت

зи тавҳиди маъонии сад сабақ дошт

ز توحید معانی صد سبق داشت

Бирав эй ёр бо ҳақ рост ме бош

برو ای یار با حق راست می‌باش

Ҷаҳони гӯи оташи худ хост мебош

جهان گو آتش خود خواست میباش

Агар халқони ҳама душман шавандат

اگر خلقان همه دشمن شوندت

Чу ӯ хоҳӣ куҷо бошад газандат

چو او خواهی کجا باشد گزندت

Бирав худ рози макр ва ҳила кун пок

برو خود راز مکر و حیله کن پاک

Буруни о аз чунин чоҳии ту чолок

برون آ از چنین چاهی تو چالاک

Ҳар онкў дар чунин чоҳӣ дарун шуд

هر آنکو در چنین چاهی درون شد

Бчоаҳ ҳастӣ худ сарнигӯн шуд

بچاه هستی خود سرنگون شد

з ҳастӣ макр зояд илми тақлид

ز هستی مکر زاید علم تقلید

Бирав ту нест шӯ дар илми тавҳид

برو تو نیست شو در علم توحید

Ки тогрдӣ ту ҳаст ҳар ду олам

که تاگردی تو هست هر دو عالم

Ба инсон худ расад файзати дамодам

به انسان خود رسد فیضت دمادم