Буд санҷарро яке хоҳар чу моҳ

بود سنجر را یکی خواهر چو ماه

Сафӣа хотун карда номаши подшоҳ

صفیه‌خاتون کرده نامش پادشاه

Аз ҷамоли он ҷаҳони дилбарӣ

از جمال آن جهان دلبری

Заррае буд офтоби ховарӣ

ذره‌ای بود آفتاب خاوری

Аз малоҳати вази ҳаловати сар ба сар

از ملاحت وز حلاوت سر به‌سر

Ҳам намак буд он саман бар ҳам шукр

هم نمک بود آن سمن‌بر هم شکر

Сад шикан дар зулфи он дилбанд буд

صد شکن در زلف آن دلبند بود

Ҳар шикан аз чинаш то дарбанд буд

هر شکن از چینش تا دربند بود

Чун сари як мӯӣ ӯ пайдо шудӣ

چون سر یک موی او پیدا شدی

Ақли бениши бахш нобӣно шудӣ

عقل‌ِ بینش‌بخش نابینا شدی

Аз кажии зулф ӯ гуфтан хатост

از کژی زلف او گفتن خطاست

Зонка онҷо менаёяд ҳеҷ рост

زانکه آنجا می‌نیاید هیچ راست

Таҳтаи пешонии он сим бар

تختهٔ پیشانی آن سیم‌بر

Буд сими хоми зери тоҷи зар

بود سیم خام زیر تاج زر

Буд абрӯяши чунон муҳками камон

بود ابرویش چنان محکم کمان

Кон ба зиҳ дар менаомад як замон

کان به زه در می‌نیامد یک زمان

Тири мижгонаши чунон сари тез буд

تیر مژگانش چنان سر تیز بود

Каз сар ҳар тири сад хўнриз буд

کز سر هر تیر صد خونریز بود

Ҷазаъ ӯ дар саҳари икдли омада

جزع او در سحر یکدل آمده

Ҳар ду дар ҷодӯии Бобули омада

هر دو در جادوی بابل آمده

Зулф чун қорш ба хӯнҳо ташна Эй

زلف چون قارش به خون‌ها تشنه‌ای

Зулфиқор аз ғамза ӯ дашна Эй

ذوالفقار از غمزهٔ او دشنه‌ای

Зери зулфаши офтоб рӯй ӯ

زیر زلفش آفتاب روی او

Карда равшани ҳасани як як мӯӣ ӯ

کرده روشن حسن یک یک موی او

Чеҳра ҳамчун маи тобонаш буд

چهرهٔ همچون مه تابانش بود

Аз замин то чархи саргурдонаш буд

از زمین تا چرخ سرگردانش بود

Дарҷи ёқӯташ дар шҳўор дошт

دُرج یاقوتش دُر شهوار داشت

Ҳар дарӣ бо ҳар дилии сад кор дошт

هر دری با هر دلی صد کار داشت

Писта ӯ дод як хастаи надод

پستهٔ او داد یک خسته نداد

Ҳечкасро ҷуз дар бастаи надод

هیچکس را جز در بسته نداد

Чашмаи ҳайвони зи лаълаши тнгдл

چشمهٔ حیوان ز لعلش تنگدل

Монда дар дарёии торикии хаҷал

مانده در دریای تاریکی خجل

Гар касе дидӣ занхдони ши аён

گر کسی دیدی زنخدان‌ش عیان

Гӯии барадӣ аз ҳамаи халқи ҷаҳон

گوی بردی از همه خلق جهان

Гарчи барадии гӯии зебои тамом

گرچه بردی گوی زیبایی تمام

Лекини андар чоҳ афтодӣ мудом

لیکن اندر چاه افتادی مدام

Оризаш аз ҳинд оҷ оварда буд

عارضش از هند عاج آورده بود

Аз ҳамаи рӯмаш хароҷ оварда буд

از همه رومش خراج آورده بود

Хол ӯ Ҳиндӯстон дар рӯм дошт

خال او هندوستان در روم داشت

Тарки тозӣ то ба чин маълум дошт

ترک‌تازی تا به چین معلوم داشت

Гар бигӯям васф ӯ бисёр ман

گر بگویم وصف او بسیار من

Ҳам муқассири монами андари кори ман

هم مقصر مانم اندر کار من

Зонка буд он моҳрух дар дилбарӣ

زانکه بود آن ماهرخ در دلبری

Хусрави ҷумла батон барбарӣ

خسرو جمله بتان بربری

Аз ҷамолу малики бархӯрдор буд

از جمال و ملک برخوردار بود

Марви доролмлки он дилдор буд

مرو دارالملک آن دلدار بود

Дар зиёрат омадӣ он длнўоз

در زیارت آمدی آن دلنواز

Рӯз ҳар одинае баъд аз намоз

روز هر آدینه‌ای بعد از نماز

Човашон аз пеши рафтандӣ ба дар

چاوشان از پیش رفتندی به‌در

Пок кардандӣ зи мардуми раҳгузар

پاک کردندی ز مردم رهگذر

Баъд аз он хотун ба бозор омадӣ

بعد از آن خاتون به بازار آمدی

Ақли хуфтаи фитна бедор омадӣ

عقل خفته فتنه بیدار آمدی

Аз араби шҳзодаҳ эй илмии тамом

از عرب شهزاده‌ای علمی تمام

Андакии шӯридаи шролдўлаҳи ном

اندکی شوریده شرالدوله نام

АўФтоди охир ба Марв ва шуд муқӣм

اوفتاد آخر به مرو و شد مقیم

Ақл андак дошт таҳсили азим

عقل اندک داشت تحصیل عظیم

Сафӣаи хотунӣ ки моҳи парда буд

صفیه خاتونی که ماه پرده بود

Ҷумъае қасд зиёрат карда буд

جمعه‌ای قصد زیارت کرده بود

Човашон дар пеш ме овехтанд

چاوشان در پیش می‌آویختند

Халқ аз ҳар сӯй ме бигурехтанд

خلق از هر سوی می‌بگریختند

Лек шролдўлаҳи даври устода буд

لیک شرالدوله دور استاده بود

Чашм бар маҳд ба зар биниҳода буд

چشم بر مهد به زر بنهاده بود

Чун бурун омад зи маҳди он офтоб

چون برون آمد ز مهد آن آفتاب

Гашти шролдўлаҳ аз ишқаши хароб

گشت شرالدوله از عشقش خراب

Ним ақлӣ дошт пок аз даст шуд

نیم عقلی داشت پاک از دست شد

Ним ҷонӣ дошт маст маст шуд

نیم جانی داشت مست مست شد

Наърае аз ваии баромади дарднок

نعره‌ای از وی برآمد دردناک

Сарнигӯнаши сар фурӯ омад ба хок

سرنگونش سر فرو آمد به خاک

Гарчи хотуни он замон огоҳ шуд

گرچه خاتون آن زمان آگاه شد

Тан заду зонҷо ба хилватгоҳ шуд

تن زد و زانجا به خلوتگاه شد

Нопадид оварад бар худ ончӣ дид

ناپدید آورد بر خود آنچه دید

Баради ҷон аз ишқ ва тан зад ончӣ дид

برد جان از عشق و تن زد آنچه دید

Оқибат бархест шролдўлаҳи маст

عاقبت برخاست شرالدوله مست

Кард аз ҷое магари асбӣ ба даст

کرد از جایی مگر اسبی به دست

Барнишаст он асб ва мешуд бе қарор

برنشست آن اسب و می‌شد بی‌قرار

Боз гашта буд санҷар аз шикор

باز گشته بود سنجر از شکار

Пеш рафт ва хидматӣ кард он замон

پیش رفت و خدمتی کرد آن زمان

Баргушод онгоҳ дар тозии зФон

برگشاد آنگاه در تازی زفان

Хоҳарашро кард азуи хўоҳндгӣ

خواهرش را کرد ازو خواهندگی

То хаттӣ бидиҳад ба номи бандагӣ

تا خطی بدهد به نام بندگی

Чун намедонист тозии подшоҳ

چون نمی‌دانست تازی پادشاه

Буд мейри тоҳираши он ҷойгоҳ

بود میر طاهرش آن‌جایگاه

Гуфт эй тоҳир чаҳ бояд ? бингараш

گفت ای طاهر چه باید؟ بنگرش

Гуфт агар гӯям биндозад сараш

گفت اگر گویم بیندازد سرش

Пас зФон бикшод гуфт эй шаҳриёр

پس زفان بگشاد گفت ای شهریار

Ҳаст ин шӯридаи мардӣ бе қарор

هست این شوریده مردی بی‌قرار

Аз ҳавохоҳӣ сано ме гуядат

از هواخواهی ثنا می‌گویدت

Вази сари аҷзӣ дуо ме гуядат

وز سر عجزی دعا می‌گویدت

Ин бигуфт ва гуфт то бандаш кунанд

این بگفت و گفت تا بندش کنند

Банд карда ҳабси як чандаш кунанд

بند کرده حبس یک چندش کنند

То магари девонагӣ кам гардадаш

تا مگر دیوانگی کم گرددش

Ақлро бунёд муҳкам гардадаш

عقل را بنیاد محکم گرددش

Чун дигар одина шуд хотун ба роҳ

چون دگر آدینه شد خاتون به راه

Он ҷавонро кард ҳар сӯеи нигоҳ

آن جوان را کرد هر سویی نگاه

Чун на аз чап дид ӯро на зи рост

چون نه از چپ دید او را نه ز راست

Гуфт он бурноӣ шӯрида куҷост ?

گفت آن برنای شوریده کجاست؟

Ходимӣ гуфташ ки дар зиндонаст ӯ

خادمی گفتش که در زندان است او

Пой дар бандаст ва саргардонаст ӯ

پای در بندست و سرگردان است او

Гуфт моро азми зиндони аўФтод

گفت ما را عزم زندان اوفتاد

Зонка онҷои садақае хоҳем дод

زانکه آنجا صدقه‌ای خواهیم داد

Чун ба зиндон дар шуд он ёқӯти лаб

چون به زندان در شد آن یاقوت‌لب

Кард шролдўлаҳро ҳолеи талаб

کرد شرالدوله را حالی طلب

Дид дар занҷири сар то пой ӯ

دید در زنجیر سر تا پای او

Гул шуда аз ашки хунини ҷой ӯ

گل شده از اشک خونین جای او

Бурқаъ аз чеҳра барафканад он нигор

برقع از چهره برافکند آن نگار

Шуд зФону ақли савдоеи зи кор

شد زفان و عقل سودایی ز کار

Дар фурӯғу фар ӯ фартути гашт

در فروغ و فر او فرتوت گشت

Ақл ӯ зоил шуду мабҳути гашт

عقل او زایل شد و مبهوت گشت

Сахти хотунро хуш омад дард ӯ

سخت خاتون را خوش آمد درد او

Дард кардаш дили з рӯй зард ӯ

درد کردش دل ز روی زرد او

Хост то онҷо нишинад як замон

خواست تا آنجا نشیند یک زمان

Лек дар зиндон набӯдаш ҷои он

لیک در زندان نبودش جای آن

Оқибат бо хона омад ашки рез

عاقبت با خانه آمد اشک‌ریز

Хонд як фаррошро ва гуфт хез

خواند یک فراش را و گفت خیز

Чун шаб торик гардад ошкор

چون شب تاریک گردد آشکار

Дар ҷуволии он фулониро биор

در جوالی آن فلانی را بیار

Рафт фаррошу ниҳодаш дар ҷувол

رفت فراش و نهادش در جوال

Барадаши охири пеши он соҳиби ҷамол

بردش آخر پیش آن صاحب‌جمال

Он ҷавон чун дид рӯй длнўоз

آن جوان چون دید روی دلنواز

Ҳуш азу шуд ақли зоили гашти боз

هوش ازو شد عقل زایل گشت باز

Гашт аз ҷону хиради бекор ӯ

گشت از جان و خرد بیکار او

Шуд бтар он бор аз ҳар бор ӯ

شد بتر آن بار از هر بار او

Дид хотун ков надорад он камол

دید خاتون کاو ندارد آن کمال

Коўрди як зарраи тоби он ҷамол

کآورد یک ذره تاب آن جمال

Пас фиристодаш ба сӯии мадриса

پس فرستادش به سوی مدرسه

Гуфт то кам гардадаш ин васваса

گفت تا کم گرددش این وسوسه

Дар миёни аҳли илму қилу қол

در میان اهل علم و قیل و قال

Бӯ ки гирад ақл ӯ андаки камол

بو که گیرد عقل او اندک کمال

Оқибат дар мадриса бемор шуд

عاقبت در مدرسه بیمار شد

Банди бандаши кулба тимор шуд

بند بندش کلبهٔ تیمار شد

Сахти кӯашони қазо аз чапу рост

سخت کوشان قضا از چپ و راست

Рмҳи куштан бар дилаш карданд рост

رمح کشتن بر دلش کردند راست

Танги чашмонеи з даргоҳ омаданд

تنگ چشمانی ز درگاه آمدند

Хаташ овараданду ҷон хоҳ омаданд

خطش آوردند و جان خواه آمدند

Чун ба хотун зу хабардорӣ расед

چون به خاتون زو خبرداری رسید

Чодар бар сар ба дилдорӣ расед

چادری بر سر به دلداری رسید

Ҳоҷибаши гуфто ки ҳастам дар ҳисоб

حاجبش گفتا که هستم در حساب

Гуфт онҷо ҳоҷиба ояд ҳиҷоб

گفت آنجا حاجبه آید حجاب

Мҳддорш гуфт маҳди орм ба дар

مهددارش گفت مهد آرم به‌در

Гуфт на то бўкаҳи аҳди орм ба сар

گفت نه تا بوکه عهد آرم به‌سر

Он дигар гуфташ ки мураккаб зин кунам

آن دگر گفتش که مرکب زین کنم

Гуфт на то ишқро тамкин кунам

گفت نه تا عشق را تمکین کنم

Ҳамчунон алқсаҳ шуд то мадриса

همچنان القصه شد تا مدرسه

Дид он беморро дар васваса

دید آن بیمار را در وسوسه

Он ҷаҳонро сояи афтода бар ӯ

آن جهان را سایه افتاده بر او

Сайли хунини дасти бигушода бар ӯ

سیل خونین دست بگشاده بر او

Кард бар болин ӯ хотуни мақом

کرد بر بالین او خاتون مقام

Гуфт гири ин нома ва бархон тамом

گفت گیر این نامه و برخوان تمام

Чун ҷамолаш дид шролдўлаҳи боз

چون جمالش دید شرالدوله باز

Гуфт ҳоле бозгард эй длнўоз

گفت حالی بازگرد ای دلنواز

Зонкагар ӣнҷо кунӣ икдми қарор

زانکه گر اینجا کنی یکدم قرار

Марг аз ҷонами براردи сад дамор

مرگ از جانم برآرد صد دمار

Ман надорам тоқати дидори ту

من ندارم طاقت دیدار تو

Оҷизам аз заъфи худ дар кори ту

عاجزم از ضعف خود در کار تو

Гуфт чандин карда бар хасмони гузар

گفت چندین کرده بر خصمان گذر

Кӣ тавон шуд розии охири ин қадар ?

کی توان شد راضی آخر این قدر؟

Ошиқ бечора гуфт эй дилбарам

عاشق بیچاره گفت ای دلبرم

Чун ту аз шафқат нишастӣ бар серум

چون تو از شفقت نشستی بر سرم

Пешкашро аз ҳамаи моли ҷаҳон

پیشکش را از همه مال جهان

Ман надорам ҳеҷ алои ним ҷон

من ندارم هیچ الا نیم جان

Гарчи нест ин пешкаши дархуради ту

گرچه نیست این پیشکش درخورد تو

Май кашами пеши ту ҷон аз дарди ту

می‌کشم پیش تو جان از درد تو

Ин бигуфту ҷон ширин дод хуш

این بگفت و جان شیرین داد خوش

Хок бар ваии марғзории боди хуш

خاک بر وی مرغزاری باد خوش

Чун чунин хотун бидидаш дарднок

چون چنین خاتون بدیدش دردناک

Гуфт Эй гашта зи заъфи худ ҳалок

گفت ای گشته ز ضعف خود هلاک

Ман ба се дасти омадам бар ту бурун

من به سه دست آمدم بر تو برون

Ту з ҳар се дасти гаштии сарнигӯн

تو ز هر سه دست گشتی سرنگون

Ҳеҷ номардӣ худ нашинохтӣ

هیچ نامردی خود نشناختی

Ту бад-ӣни дили ишқи ман май бохтӣ

تو بدین دل عشق من می‌باختی

Бо чунин мардӣ ки будат дар буна

با چنین مردی که بودت در بنه

Нақд ту боист ишқи сад тана

نقد تو بایست عشق صد تنه

Чун ба зиндони омадами пеши ту боз

چون به زندان آمدم پیش تو باز

Гашти бандати сахттар карти дароз

گشت بندت سخت‌تر کارت دراز

Чун ба хилвати гоҳи хеши оўрдмт

چون به خلوت‌گاه خویش آوردمت

Сад балои гӯйӣ ки пеши оўрдмт

صد بلا گویی که پیش آوردمت

Чун гирифтам бар сари болинати ҷой

چون گرفتم بر سر بالینت جای

Май нгнҷидии ту бо ман дар сарой

می‌نگنجیدی تو با من در سرای

Чун надории тоқати ин дард низ

چون نداری طاقت این درد نیز

Пас бигӯ бо ту чаҳ бояд кард низ ?

پس بگو با تو چه باید کرد نیز؟

Чун набӯдат ишқи моро ҳавсила

چون نبودت عشق ما را حوصله

Аз чаҳ мекардӣ ту чандон машғала ?

از چه می‌کردی تو چندان مشغله‌؟

Ин бигуфту бозгашт аз пеш ӯ

این بگفت و بازگشت از پیش او

Мурдаи мондаи ошиқи дарвеш ӯ

مرده مانده عاشق درویش او

Дафн фармуд ва кафан кардаш тамом

دفن فرمود و کفن کردش تمام

Шабнамӣ шуд сӯии дарёи вассалом

شبنمی شد سوی دریا والسلام

Чун надории ҳеҷ мардӣ дар масоф

چون نداری هیچ مردی در مصاف

намемазан чандини муборизи вори лоф

می‌مزن چندین مبارز‌وار لاف

Зонкагар мардӣ бибинӣ эй салим

زانکه گر مردی ببینی ای سلیم

Ҳамчуи ҳизон дар гурези оеи зи бим

همچو حیزان در گریز آیی ز بیم