Аз яқинати ин суханро гӯши дор
از یقینت این سخن را گوش دار
Бишинав ин асрору сунъи кирдигор
بشنو این اسرار و صنع کردگار
Аввали бунёд бар зоти худоӣ
اول بنیاد بر ذات خدای
Подшоҳи рози дону раҳнамоӣ
پادشاه راز دان و رهنمای
Ҷавҳарӣ аз нури худ пайдои бикрад
جوهری از نور خود پیدا بکرد
Баси дилӣ каз шавқи худ шайдои бикрад
بس دلی کز شوق خود شیدا بکرد
Ҳукм кард аз неку бади онҷоигоаҳ
حکم کرد از نیک و بد آنجایگاه
То шавад пайдои бахуди он ҷойгоҳ
تا شود پیدا بخود آن جایگاه
Ин ҷаҳон ва он ҷаҳон чун офарид
این جهان و آن جهان چون آفرید
Рози худ бурҷон мо кард ӯ падед
راز خود برجان ما کرد او پدید
Аз ҷалоли худ назар биравӣ фиканд
از جلال خود نظر بروی فکند
Оташӣ аз шавқи худ дар вай фиканд
آتشی از شوق خود در وی فکند
Ҷавҳарии бад аз латофати равшанӣ
جوهری بد از لطافت روشنی
Зоти худ пидодри он бад бе манӣ
ذات خود پیدادر آن بد بی منی
Аввалу охири дарави пайдо шуда
اول و آخر درو پیدا شده
Ошиқ аз маъшӯқи дили шайдо шуда
عاشق از معشوق دل شیدا شده
Ҳарчӣ буд ва ҳарчӣ хоҳад буд низ
هرچه بود و هرچه خواهد بود نیز
Андарон куллӣ намӯд ӯ ҷумлаи чиз
اندران کلی نمود او جمله چیز
Чораи нури таҷаллӣ дар расед
چاره نور تجلّی در رسید
Хештан дар хештан куллӣ бидид
خویشتن در خویشتن کلی بدید
Дар талаб омад пас онгаҳ ҷӯш кард
در طلب آمد پس آنگه جوش کرد
Ҷуръа аз ҷоми ҷалолаш нӯш кард
جرعه از جام جلالش نوش کرد
Дар талаби брхўди бгшт ӯ ҳафт бор
در طلب برخود بگشت او هفت بار
Ҳафт паргор фалак шуд ошкор
هفت پرگار فلک شد آشکار
Акси нур онҷоигаҳ омад падед
عکس نور آنجایگه آمد پدید
Роҳ бигирифт ва дарав шуд нопадид
راه بگرفت و درو شد ناپدید
Осмон аз он ду ҷавҳар карда шуд
آسمان از آن دو جوهر کرده شد
Нури иззат аз яқин чун парда шуд
نور عزّت از یقین چون پرده شد
Гашта пайдо аз каф ӯ ин замин
گشته پیدا از کف او این زمین
Тошуади пайдои макони андари макин
تاشود پیدا مکان اندر مکین
Ҳамчунон дар ҷилва буд он нури пок
همچنان در جلوه بود آن نور پاک
Пас назари афканд аз болои бхок
پس نظر افکند از بالا بخاک
Ҳар дўикии гашт аз рӯй шинохт
هر دویکی گشت از روی شناخت
Он азин ва ин аз он сӯии ту тохт
آن ازین و این از آن سوی تو تاخت
Лек ин розӣаст гуфтам бо ту боз
لیک این رازیست گفتم با تو باز
Лек бо эшон нишоед гуфт роз
لیک با ایشان نشاید گفت راز
Зарра аз нур ӯ шуд офтоб
ذرّه از نور او شد آفتاب
Аз бухороти замин тар шуд саҳоб
از بخارات زمین تر شد سحاب
Нури пайдои гашт ва шуд зулмати ниҳон
نور پیدا گشت و شد ظلمت نهان
Кард пайдои нур дар рӯй ҷаҳон
کرد پیدا نور در روی جهان
Рӯй оламро ҳама анвор дод
روی عالم را همه انوار داد
Баъд аз он таркиби панҷ вчор дод
بعد از آن ترکیب پنج وچار داد
Рӯз нурасту бзлмти шаби бсохт
روز نورست و بظلمت شب بساخت
Нуру зулматро зи баъди сӯзи сохт
نور و ظلمت را ز بعد سوز ساخت
Аслу фаръӣ дар миён омад падед
اصل و فرعی در میان آمد پدید
То ҳама рӯй ҷаҳон омад падед
تا همه روی جهان آمد پدید
Хоку оташи сахт дар пайваст кард
خاک و آتش سخت در پیوست کرد
То аз он рӯй заминро сахт кард
تا از آن روی زمین را سخت کرد
Кӯҳ шуд пайдои зи баҳри сокинӣ
کوه شد پیدا ز بهر ساکنی
То шўдонҷои мақоми эминӣ
تا شودآنجا مقام ایمنی
Офтоб аз ваии қамари бастади равиш
آفتاب از وی قمر بستد روش
Ёфта дар даври гардуни парвариш
یافته در دور گردون پرورش
Рӯҳҳо аз зоти худ пайдо намӯд
روحها از ذات خود پیدا نمود
Пас тамомати нақши он ашё намӯд
پس تمامت نقش آن اشیا نمود
Кард аз рӯй қамари пайдои нуҷум
کرد از روی قمر پیدا نجوم
То азин пайдо шавад рози улӯм
تا ازین پیدا شود راز علوم
Аз чароғи сад ҳазорон шамъ ро
از چراغ صد هزاران شمع را
Бози афрӯзади яке дар ҷамъ ро
باز افروزد یکی در جمع را
ӣнҳама аз нур шамс омад падед
اینهمه از نور شمس آمد پدید
Баъд аз он ин шам ва ламс омад падед
بعد از آن این شمّ و لمس آمد پدید
СФлро нафаси аносири сохт ӯ
سفل را نفس عناصر ساخت او
Ангҳии борони зи унсури сохт ӯ
انگهی باران ز عنصر ساخت او
Зоти ҳақи зинҳо муназзаҳ омадаст
ذات حق زینها منزّه آمدست
Ин касе донад ки огаҳ омадаст
این کسی داند که آگه آمدست
Рози ҳақи пайдои бкрдсти ин сифот
راز حق پیدا بکردست این صفات
Анбиё карданд шарҳу васфи зот
انبیا کردند شرح و وصف ذات
Зоти ҳақи ин ҷумлагӣ тақрир кард
ذات حق این جملگی تقریر کرد
Улуввау сФли онҷоӣ дар таҳрир кард
علو و سفل آنجای در تحریر کرد
Зоти ҳақ дар ҷузв ва кул мустағриқаст
ذات حق در جزو و کل مستغرقست
Гар бибинӣ вар набинӣ хўдҳқст
گر ببینی ور نبینی خودحقست
Анбиёро кард пайдои ҳам зхўд
انبیا را کرد پیدا هم زخود
Баъд аз он бахшед кулро ҳам зи худ
بعد از آن بخشید کل را هم ز خود
Улувва рӯҳонӣу зулмати сФл буд
علو روحانی و ظلمت سفل بود
Нест дрҳстии худ пайдо намӯд
نیست درهستی خود پیدا نمود
Сад ҳазору баъд аз он бист ва чаҳор
صد هزار و بعد از آن بیست و چهار
Анбиё аз нур худ кард ошкор
انبیا از نور خود کرد آشکار
Олам ҷонаст улувва инро бидон
عالم جانست علو این را بدان
Олами сФлсти ҷисми нотавон
عالم سفلست جسم ناتوان
Моҳу шамсу рӯзу шаб бо икдгр
ماه و شمس و روز و شب با یکدگر
Сохт таркибии чунин пирӯз гар
ساخت ترکیبی چنین پیروز گر
Шаш ҷиҳат дар сФл омад ростӣ
شش جهت در سفل آمد راستی
То шавад пайдо дар онҷои хостӣ
تا شود پیدا در آنجا خواستی
Панҷ ҳис дар шаш ҷиҳат солор кард
پنج حس در شش جهت سالار کرد
Ҳафтро бо ҳаштумин даввор кард
هفت را با هشتمین دوّار کرد
Мухталиф кардаш тамомати ҷузви ҷузв
مختلف کردش تمامت جزو جزو
То шавад пайдои бакулии узви узв
تا شود پیدا بکلی عضو عضو
Пас аносири родромизши нишонд
پس عناصر رادرآمیزش نشاند
Ҳар як аз роҳ дигарашон сайр ронад
هر یک از راه دگرشان سیر راند
Зиди якдигари ниҳоди ин ҳар чаҳор
ضد یکدیگر نهاد این هر چهار
То шавад асрори эшон ошкор
تا شود اسرار ایشان آشکار
Мавзе ҳар як бакулӣ рост кард
موضع هر یک بکلی راست کرد
То ҳамаи кори ҷаҳонро рост кард
تا همه کار جهان را راست کرد
Мавзеи оташи басӯии шарқ буд
موضع آتش بسوی شرق بود
Гарчи дар ҳар ҷой ҳамчун барқ буд
گرچه در هر جای همچون برق بود
Мавзеи бод аз ғурубаст ин бидон
موضع باد از غروب است این بدان
Мавзеи об аз ҷануб омад равон
موضع آب از جنوب آمد روان
Хоки бади мағзи ҳамаи асрорҳо
خاک بد مغز همه اسرارها
Гашта пайдои андрўи анворҳо
گشته پیدا اندرو انوارها
Ин ҳама бар ақли ороиши бикрад
این همه بر عقل آرایش بکرد
Баъд аз он дар зери полоиши бикрад
بعد از آن در زیر پالایش بکرد
Ҳафт дарёро бснъи хештан
هفت دریا را بصنع خویشتن
Зер хок оварад пайдои мо ва ман
زیر خاک آورد پیدا ما و من
Осмон дар гирд мо омад зшўқ
آسمان در گرد ما آمد زشوق
Ин аҷоиб бишинав аз асҳоби завқ
این عجایب بشنو از اصحاب ذوق
Гарчи андари завқ ва шавқанду шитоб
گرچه اندر ذوق و شوقند و شتاب
Кавкабони чарху нури офтоб
کوکبان چرخ و نور آفتاب
Чун назар бар хок доранд ин ҳама
چون نظر بر خاک دارند این همه
Блаки нур пок доранд ин ҳама
بلک نور پاک دارند این همه
Асл кор хокаст дар асрори ҳақ
اصل کار خاکست در اسرار حق
Мешавад онҷои ҳамаи анвори ҳақ
میشود آنجا همه انوار حق
Баъд аз он чун хештан афканда дид
بعد از آن چون خویشتن افکنده دید
Аз миёни ҷумлаи худро зинда дид
از میان جمله خود را زنده دید
Чун назаргоҳ худованд омад ин
چون نظرگاه خداوند آمد این
Ном он шуд осмон , ин шуд замин
نام آن شد آسمان، این شد زمین
Зоти берун дарун бигрифта аст
ذات بیرون درون بگرفته است
Бар сар ҳар каси қзоӣӣ рафта аст
بر سر هر کس قضائی رفته است
Ақл пайдо кардааст аз сунъи худ
عقل پیدا کرده است از صنع خود
То шавад пидодри онҷои неку бад
تا شود پیدادر آنجا نیک و بد
Ақл пайдо карда то шуд раҳнамӯн
عقل پیدا کرده تا شد رهنمون
Ҳар як аз лавнӣ дигар ояд бурун
هر یک از لونی دگر آید برون
Чун бгштнди ҷумлагӣ дар грдхок
چون بگشتند جملگی در گردخاک
Кард пайдои ҷисми мо аз оби пок
کرد پیدا جسم ما از آب پاک
Оташ онгаҳ роздон бод шуд
آتش آنگه رازدان باد شد
Ҳар дуро кор аз дигар обод шуд
هر دو را کار از دگر آباد شد
Об ҳамчун оина равшан намӯд
آب همچون آینه روشن نمود
Хокро ин ҳар се онгаҳ тан намӯд
خاک را این هر سه آنگه تن نمود
Ҷони з зот омад барраи сӯии сифот
جان ز ذات آمد بره سوی صفات
Ҷисм азу дарёфт ногуҳи ин ҳаёт
جسم ازو دریافت ناگه این حیات
Ҷумларо бо икдгр таркиб кард
جمله را با یکدگر ترکیب کرد
Онгаҳе бо икдгр тартиб кард
آنگهی با یکدگر ترتیب کرد
Ақл бо тани парвариш оғоз кард
عقل با تن پرورش آغاز کرد
Роҳи аввалро бохр соз кард
راه اول را بآخر ساز کرد
Ҷумла заррот гашта муттасил
جمله ذرّات گشته متّصل
Фоили афлок бар ин муштаал
فاعل افلاک بر این مشتعل
Ин румузи мо з ҷоӣӣ омадаст
این رموز ما ز جائی آمدست
Кондронҷои ақли раҳбар гум шудаст
کاندرآنجا عقل رهبر گم شدست
Чун назар бо якдигар пайванд шуд
چون نظر با یکدیگر پیوند شد
Роҳи пайдои гашту кул дар банд шуд
راه پیدا گشت و کل در بند شد
Ҷузви худ кул дид дар раҳи гум шуда
جزو خود کل دید در ره گم شده
Буд чун як қатра дар қулзум шуда
بود چون یک قطره در قلزم شده
Пас саволи дигар аз вай хост кард
پس سؤال دیگر از وی خواست کرد
Гуфт ҳақ буд ину ҳақи ин рост кард
گفت حق بود این و حق این راست کرد
Чун ҳама ӯ буд яксар ҷузву кул
چون همه او بود یکسر جزو و کل
Аз чаҳ пайдои гашти зинсони ъзу зл
از چه پیدا گشت زینسان عزّ و ذل
Неку бад аз чаҳ падед омад зуӣ
نیک و بد از چه پدید آمد زوی
Чун ҳама гуфт ва шунид омад зуӣ
چون همه گفت و شنید آمد زوی
Чун ҳама ӯ буд баргӯ ин сухан
چون همه او بود برگو این سخن
То шавад пайдои марои рози куҳан
تا شود پیدا مرا راز کهن
Ин яке раҳи байн ваон аъамӣ шуда
این یکی ره بین وان اعمی شده
Ин яке нодон ва он доно шуда
این یکی نادان و آن دانا شده
Ин яке дар ъзу қурбати омада
این یکی در عزّ و قربت آمده
Он яке дар ранҷу меҳнати омада
آن یکی در رنج و محنت آمده
Ин яке мол фаровон ёфта
این یکی مال فراوان یافته
Он яке як луқма нон ёфта
آن یکی یک لقمه نان یافته
Ин яке бечорау ҳайрон шуда
این یکی بیچاره و حیران شده
Он яке дар нози худ пинҳон шуда
آن یکی در ناز خود پنهان شده
Ин яке ҷӯёии асрори омада
این یکی جویای اسرار آمده
Он яке дар айни пиндори омада
آن یکی در عین پندار آمده
Ин яке фориғ нишаста аз ҳама
این یکی فارغ نشسته از همه
Он яке дар бастаи баррӯии ҳама
آن یکی در بسته برروی همه
Ин ҷасадро дар ҳасад оварда аст
این جسد را در حسد آورده است
Он яке рӯ дар аҳад оварда аст
آن یکی رو در احد آورده است
Ин яке умр аз хушӣу коми дил
این یکی عمر از خوشی و کام دل
Барда бар сар ёфта ороми дил
برده بر سر یافته آرام دل
Он яке дар хӯни дили ҷони рафтаи кул
آن یکی در خون دل جان رفته کل
АўФтодаҳ дар балои врнҷу зл
اوفتاده در بلا ورنج و ذل
Ин яке дар ганҷ ва он як дар зҳир
این یکی در گنج و آن یک در زحیر
Ин яке дар ноз ва он як дар нафир
این یکی در ناز و آن یک در نفیر
Ин яке муъмин шуда он кофарӣ
این یکی مؤمن شده آن کافری
Ин таҳайюрро на поӣӣ на сиррӣ
این تحیر را نه پائی نه سری
Ин яке дар қатл ва хӯн оварда рӯ
این یکی در قتل و خون آورده رو
Олимӣ аз вай шуда дар гуфтугӯ
عالمی از وی شده در گفتگو
Он яке дар роҳи ҷисму буғзу оз
آن یکی در راه جسم و بغض و آز
Омада дар роҳи ҳақи дармондаи боз
آمده در راه حق درمانده باز
Ин яке мурдори хории ҳамчуи саг
این یکی مردار خواری همچو سگ
Медӯд аз баҳри мурдории бтг
میدود از بهر مرداری بتگ
Он яке аз баҳри озори касон
آن یکی از بهر آزار کسان
Рӯйро дар ҷанг карда чун хасон
روی را در جنگ کرده چون خسان
Ин яке бар халқ ва бар иззат шуда
این یکی بر خلق و بر عزّت شده
Бо ҳамаи заррот дар суҳбат шуда
با همه ذرّات در صحبت شده
Он яке аз баҳри зулму ҷаври халқ
آن یکی از بهر ظلم و جور خلق
Мекунад хорӣ надонад ғӯри халқ
میکند خواری نداند غور خلق
Ин яке дониста , он нодон шуда
این یکی دانسته، آن نادان شده
Азчаҳ бошад ҷумлагии товон шуда
ازچه باشد جملگی تاوان شده
Гуфт исои ин ҳама аз асли кор
گفت عیسی این همه از اصل کار
Дар қалам омад зи ҳукми кирдигор
در قلم آمد ز حکم کردگار
Чун қалам бо лавҳ шуд онҷои падед
چون قلم با لوح شد آنجا پدید
Ҳарчӣ ӯ мехост шуд зонҷои падед
هرچه او میخواست شد زانجا پدید
Нек ва бад бархест яксар аз қалам
نیک و بد برخاست یکسر از قلم
То буд асрор аз сари адам
تا بود اسرار از سرّ عدم
Бар сар ҳар як қзоӣӣ рафта аст
بر سر هر یک قضائی رفته است
Бртн ҳар як ҷФоӣӣ рафта аст
برتن هر یک جفائی رفته است
Ҳар якеро ончӣ ӯ боист дод
هر یکی را آنچه او بایست داد
Ҳар якеро роҳи дигрсони ниҳод
هر یکی را راه دیگرسان نهاد
Ҳар якеро қисматӣ тақдир кард
هر یکی را قسمتی تقدیر کرد
Ҳар якеро қрбтӣ тадбир кард
هر یکی را قربتی تدبیر کرد
То шавад пайдои зи ъзу зли ҷаҳон
تا شود پیدا ز عزّ و ذل جهان
Сар ӯ дар ғайб шуд онҷои аён
سرّ او در غیب شد آنجا عیان
Грндоди ӣнҷои даронҷо он диҳад
گرنداد اینجا درآنجا آن دهد
Балки онҷо беш сад чандон диҳад
بلکه آنجا بیش صد چندان دهد
Меҳнати давлат азинҷо меравад
محنت دولت ازینجا میرود
Чун бибинӣ кор онҷо меравад
چون ببینی کار آنجا میرود
Подшоҳи кирдигори баҳр ва бар
پادشاه کردگار بحر و بر
Карда ҳар якро бнўкорӣ дигар
کرده هر یک را بنوکاری دگر
Ҳаркии нақди он ҷаҳон ҳозир кунад
هرکه نقد آن جهان حاضر کند
Хешро дар қурби ҳақ восил кунад
خویش را در قرب حق واصل کند
Шукркуни ӣнҷо агар чизат намонад
شکرکن اینجا اگر چیزت نماند
Зонкаҳи онҷои нақдҳои ту бимонад
زآنکه آنجا نقدهای تو بماند
Ҳарчӣ онҷо бошад он онат буд
هرچه آنجا باشد آن آنت بود
Беҳтар аз ҷонони куҷои ҷонат буд
بهتر از جانان کجا جانت بود
Ҳукм кард ӯ аз азал ҳарчӣ ки ҳаст
حکم کرد او از ازل هرچه که هست
То шавад пайдои бҷмлаҳи пои баст
تا شود پیدا بجمله پای بست
Ҳеҷ кас аз рози худ пай гум накард
هیچ کس از راز خود پی گم نکرد
Лек ин сӯрати даронҷои гуми бикрад
لیک این صورت درآنجا گم بکرد
ӯст аслу моли дунёи ҳеҷ дон
اوست اصل و مال دنیا هیچ دان
Моли дунёи нақши пичои печи дон
مال دنیا نقش پیچا پیچ دان
Онкии бишки хорӣ онҷо бидид
آنکه بیشک خواری آنجا بدید
Меҳнату хории ҳақ онҷо бидид
محنت و خواری حق آنجا بدید
эй басои шодӣ ки онҷо бинад ӯ
ای بسا شادی که آنجا بیند او
Дар мақом мамлакат биншинад ӯ
در مقام مملکت بنشیند او
Гар басӯрат мари туро ранҷӣ намӯд
گر بصورت مر ترا رنجی نمود
Дар сифати бинандаро ганҷӣ намӯд
در صفت بیننده را گنجی نمود
НоМуродӣу Муродии ин ҷаҳон
نامرادی و مرادی این جهان
То биҷунбӣ бугзарад дар як замон
تا بجنبی بگذرد در یک زمان
Гар ту зинҷои ранҷ ва меҳнат мебарӣ
گر تو زینجا رنج و محنت میبری
Ранҷу меҳнати сӯй давлат мебарӣ
رنج و محنت سوی دولت میبری
Гар туро сангӣ занад маъшӯқи маст
گر ترا سنگی زند معشوق مست
Ба ки аз ғайриӣ гуҳари ореи бадаст
به که از غیری گهر آری بدست
Гар туро гуяд ки ҷони дрбози хез
گر ترا گوید که جان درباز خیز
Ҷони худро дар раҳ ӯ поки рез
جان خود را در ره او پاک ریز
Гар турои сад ваъда хуш медиҳанд
گر ترا صد وعدهٔ خوش میدهند
Ин нишон зон сӯй оташ медиҳанд
این نشان زان سوی آتش میدهند
Гар туро дунё набошад гӯ мабош
گر ترا دنیا نباشد گو مباش
Вари туро уқбо набошад гӯ мабош
ور ترا عقبی نباشد گو مباش
Чун туро маъшӯқ бошад ба буд
چون ترا معشوق باشد به بود
Рӯй маъшӯқ аз дўъолм ба буд
روی معشوق از دوعالم به بود
ӯст асли кору боқӣ меҳнат аст
اوست اصل کار و باقی محنت است
ӯст мақсӯд ва дигарҳо заҳмат аст
اوست مقصود و دگر ها زحمت است
Чун зи феълу қавли худ огаҳ шавад
چون ز فعل و قول خود آگه شود
Тарк куллӣ гуяд ва бора шавад
ترک کلی گوید و باره شود
Дар мақоми ишқ содиқ ояд ӯ
در مقام عشق صادق آید او
Дар фанои ишқ лоиқ ояд ӯ
در فنای عشق لایق آید او
Роҳ кул гирад пас онгаҳ гум шавад
راه کل گیرد پس آنگه گم شود
Чун яке қатра ки бо қулзум шавад
چون یکی قطره که با قلزم شود
Лек ин роҳ касе бошад ки ӯ
لیک این راه کسی باشد که او
Дар миёни мо буд бе гуфту гӯ
در میان ما بود بی گفت و گو
Лек ин роҳ касе бошад яқин
لیک این راه کسی باشد یقین
Кохру аввал буд ӯ роҳи байн
کاخر و اول بود او راه بین
Ҷумларо як донад ва як бинад ӯ
جمله را یک داند و یک بیند او
Як замон дар ишқ худ нанишинад ӯ
یک زمان در عشق خود ننشیند او
Бошад андари кули ашёи кордон
باشد اندر کل اشیا کاردان
То биёбад ҷони ҷони андари ниҳон
تا بیابد جان جان اندر نهان
Дар балои ишқ ӯ оради қадам
در بلای عشق او آرد قدم
Бугзарад аз куфр ва аз исломи ҳам
بگذرد از کفر و از اسلام هم
эй муҳаққиқи ин сухан зон ту аст
ای محقق این سخن زان تو است
Зинда дил ҳастӣ ва ин ҷон ту аст
زنده دل هستی و این جان تو است
эй муҳаққиқи ин дил аз ҷону ҷаҳон
ای محقق این دل از جان و جهان
Маҳви гардони ошкороу ниҳон
محو گردان آشکارا و نهان
эй муҳаққиқ бигузар аз буду вуҷӯд
ای محقق بگذر از بود و وجود
Зонка пайдои роҳ ӯ пинҳон намӯд
زانکه پیدا راه او پنهان نمود
Чун шӯии пинҳони туро пайдо кунад
چون شوی پنهان ترا پیدا کند
Гар буии пидотро расво кунад
گر بوی پیداترا رسوا کند
Ҳам ту некӣ карда бо срксӣ
هم تو نیکی کردهٔ با سرکسی
Ҳам иваз некӣ биёбӣ ту басӣ
هم عوض نیکی بیابی تو بسی
Ҷаҳд кун то нек бошӣ дар замон
جهد کن تا نیک باشی در زمان
Ҷони худ аз ҳирс дунё вораҳон
جان خود از حرص دنیا وارهان
Ҷаҳд кун то худ турои некӣ буд
جهد کن تا خود ترا نیکی بود
Тотрои онҷоигаҳи некӣ буд
تاترا آنجایگه نیکی بود
Зонка роҳ некӣ омад бар халос
زانکه راه نیکی آمد بر خلاص
Мард аз некӣ ҳаме ёбад халос
مرد از نیکی همی یابد خلاص
Неки байн ҳар чиз кӯ оварда аст
نیک بین هر چیز کو آورده است
ӯ зи некии ҷумла пайдо карда аст
او ز نیکی جمله پیدا کرده است
Нест бартар аз мақоми хосу ом
نیست برتر از مقام خاص و عام
Аз мақоми нестии бартари мақом
از مقام نیستی برتر مقام
Буд бо нобӯди худ пайванд кун
بود با نابود خود پیوند کن
На дар онҷои хештан дар банд кун
نه در آنجا خویشتن در بند کن
Чун дар охири роҳ бар ҳақ омадаст
چون در آخر راه بر حق آمدست
Оқибати ҷони роҳи байн ҳақ шудаст
عاقبت جان راه بین حق شدست
Ҷумлагии раҳ дар ваии сет эй бихбр
جملگی ره در وی ست ای بیخبر
Боз кун зини хуфтагӣ дар дили назар
باز کن زین خفتگی در دل نظر
Ин бароаи дил туоне ёфтан
این براه دل توانی یافتن
На бароаи обу гули бштоФтн
نه براه آب و گل بشتافتن
Ин сухан бо ғайри сӯрати байн буд
این سخن با غیر صورت بین بود
Рози ин бо марди маънии байн буд
راز این با مرد معنی بین بود
Ақли ин тақрирҳо кӣ раҳи барад
عقل این تقریرها کی ره برد
Ин суханро ишқ бар ҳақ башнавад
این سخن را عشق بر حق بشنود
Сӯрат аз ақласту ҷони ишқи дон
صورت از عقلست و جان عشق دان
Ишқ омад дар нишон ӯ бе нишон
عشق آمد در نشان او بی نشان
Оқибати андеш ва онгаҳ шӯи фано
عاقبت اندیش و آنگه شو فنا
То рисии онгоҳ дар айни бақо
تا رسی آنگاه در عین بقا
Дар дами охири бадонеи ин сухан
در دم آخر بدانی این سخن
Андарин гуфторҳо сустӣ макун
اندرین گفتارها سستی مکن
Аввали вохр дар онҷо металаб
اول وآخر در آنجا میطلب
Роҳи иззатро ту якто металаб
راه عزّت را تو یکتا میطلب
Ҳарки ин донист мард кор шуд
هرکه این دانست مرد کار شد
Азкмоли ишқ бархӯрдор шуд
ازکمال عشق برخوردار شد
Ин румузи ломаконӣ фаҳм кун
این رموز لامکانی فهم کن
То миннат ӣнҷо бигӯям як сухан
تا منت اینجا بگویم یک سخن
Бе нишони шӯ то нишон ояд падед
بی نشان شو تا نشان آید پدید
Ҳар ки ӯ шуд бенишон аз ғам раҳед
هر که او شد بی نشان از غم رهید
Асл инаст дар ҷаҳони ҷони ситон
اصل اینست در جهان جان ستان
Чун фано гардӣ биёбӣ ҷони ҷон
چون فنا گردی بیابی جان جان
Кори дунёи пари зи дард ва ҳасратаст
کار دنیا پر ز درد و حسرتست
Пари змкру пари зи фикр ва ҳайратаст
پر زمکر و پر ز فکر و حیرتست
Кори дунёи пар з озаст внёз
کار دنیا پر ز آزست ونیاز
Тарки гираш то раҳе аз ҳирси боз
ترک گیرش تا رهی از حرص باز
Ин ҷаҳон чун оташӣ афрӯхтаст
این جهان چون آتشی افروختهست
Ҳар замони халқӣ бнўъӣ сӯхтаст
هر زمان خلقی بنوعی سوختست
Кор дунё чист бекории ҳама
کار دنیا چیست بیکاری همه
Чист бекории гирифтории ҳама
چیست بیکاری گرفتاری همه
Ин ҷаҳони куллӣ сроиди оқибат
این جهان کلی سرآید عاقبت
Бози донгар марди роҳии оқибат
باز دان گر مرد راهی عاقبت
Ҳарки ӯ дар оқибат андеша кард
هرکه او در عاقبت اندیشه کرد
Роҳи бинӣ аз худо ӯ пеша кард
راه بینی از خدا او پیشه کرد
Ҷаҳд кун то оқибат ояд падед
جهد کن تا عاقبت آید پدید
Рози аўдр оқибат ояд падед
راز اودر عاقبت آید پدید
Ҷону дил дар оқибат мақсӯд ёфт
جان و دل در عاقبت مقصود یافت
Баъд аз он ӯ оқибат маъбуд ёфт
بعد از آن او عاقبت معبود یافت
Ҷаҳд кун то неку бади бинӣ аз ӯ
جهد کن تا نیک و بد بینی از او
То дар охири оқибати бинии азу
تا در آخر عاقبت بینی ازو
Ҳаркии аўдри оқибати кули бозгашт
هرکه اودر عاقبت کل بازگشت
Азҷҳони ҷони ситони безори гашт
ازجهان جان ستان بیزار گشت
Дар азал бинвишт ҳам худ боз хонд
در ازل بنوشت هم خود باز خواند
Ҳам бигуфт ӯ ҷумлаи ҳам худ боз хонд
هم بگفت او جمله هم خود باز خواند
Чун ъзозили оқибат андар наёфт
چون عزازیل عاقبت اندر نیافت
Ҷони вдл аз ҳасрат тан баршикофат
جان ودل از حسرت تن برشکافت
Оқибати дрбохти он нои устувор
عاقبت درباخت آن نا استوار
Оқибат дар ҳасрат омад пойдор
عاقبت در حسرت آمد پایدار
Гуфт акнӯн чун ҳама зу рафта аст
گفت اکنون چون همه زو رفته است
Ҷумлаи заррот бар ӯ рафта аст
جملهٔ ذرّات بر او رفته است
Чун ҳама ӯ байнам аз неку зи бад
چون همه او بینم از نیک و ز بد
Пас чаро товони ниҳода бар хирад
پس چرا تاوان نهاده بر خرد
Рост гуфтӣ ҳарчӣ гуфтӣ аз худо
راست گفتی هرچه گفتی از خدا
Лек ин роз дигарро раҳнамо
لیک این راز دگر را رهنما
Марг ҳақасту қиёмати ҳам ҳақ аст
مرگ حقست و قیامت هم حق است
Ин яқинаст аз худо ва мутлақаст
این یقین است از خدا و مطلقست
Баъди азин ин ҷон чу берун шуд зҷсм
بعد ازین این جان چو بیرون شد زجسم
То куҷо хоҳад шудани беруни босам
تا کجا خواهد شدن بیرون باسم
Ҷои ҷони охир куҷо хоҳад бадан
جای جان آخر کجا خواهد بدن
Аввалин дид аз кҷохўоҳди бадан
اولین دید از کجاخواهد بدن
Гуфт исо ҳар нишебиро фароз
گفت عیسی هر نشیبی را فراز
Ҳркжиро ростӣ ояд бисоз
هرکژی را راستی آید بساز
Рӯзро зулмати з пай ояд падед
روز را ظلمت ز پی آید پدید
Ҳастӣ андар нестӣ шуд нопадид
هستی اندر نیستی شد ناپدید
Аз паии ин зиндагӣ марг омадаст
از پی این زندگی مرگ آمدست
Ҳамчуи моро ҷумлагӣ барг омадаст
همچو ما را جملگی برگ آمدست
Ин ҷаҳон ҳамчун работии дони ду дар
این جهان همچون رباطی دان دو در
Зини дарой ва зон дигар бар шӯ дигар
زین درآی و زان دگر بر شو دگر
Ақли ӣнҷо бо вуҷӯдат ошност
عقل اینجا با وجودت آشناست
Гарчи роҳи ҳақи бакул бе мунтаҳост
گرچه راه حق بکل بی منتهاست
Оқибат донист кӯ хоҳад шудан
عاقبت دانست کو خواهد شدن
Ҷовдон онҷоигаҳ хоҳад шудан
جاودان آنجایگه خواهد شدن
Оқибат кард ихтиёри онҷоигоаҳ
عاقبت کرد اختیار آنجایگاه
Дида дида дид кори онҷоигоаҳ
دیده دیده دید کار آنجایگاه
Ҳукми ту ин буд кӯ онҷо шавад
حکم تو این بود کو آنجا شود
Рӯҳи покаши боз биҳмто шавад
روح پاکش باز بیهمتا شود
Рӯҳро дръоқбт онҷо раҳаст
روح را درعاقبت آنجا رهست
То на пиндорӣ ки роҳӣ кӯтаҳаст
تا نه پنداری که راهی کوتهست
Чун дар онҷои рӯҳи раҳ оҳанг кард
چون در آنجا روح ره آهنگ کرد
Баъд аз он он ҷойгаҳ оҳанг кард
بعد از آن آن جایگه آهنگ کرد
Оқибат аз дӯст чун ояд Нидо
عاقبت از دوست چون آید ندا
Ҷон кунанд онҷо ки мешояд фидо
جان کنند آنجا که میشاید فدا
Розбин гардад з дунё бугзарад
رازبین گردد ز دنیا بگذرد
Баъдази он дар сӯй уқбо бингарад
بعداز آن در سوی عقبی بنگرد
Чун қадами берун наад зини хоки танг
چون قدم بیرون نهد زین خاک تنگ
Бугзарад аз кули ному ҷузви нанг
بگذرد از کل نام و جزو ننگ
Зини ҷаҳони ҷузи меҳнат ва хорӣ надид
زین جهان جز محنت و خواری ندید
Азўҷўди хеши ҷуз зорӣ надид
ازوجود خویش جز زاری ندید
Зини ҷаҳон ҳосил набошад ҷузи зҳир
زین جهان حاصل نباشد جز زحیر
Он ҷаҳони бинии ҳамаи бадари мунир
آن جهان بینی همه بدر منیر
Чун мақом хеш бинад дар фано
چون مقام خویش بیند در فنا
Он фано бошад бакули айни бақо
آن فنا باشد بکل عین بقا
Дард набӯд андари анҷои ранҷи ҳам
درد نبود اندر انجا رنج هم
Ҳеҷ набӯд андари анҷои ҷузи адам
هیچ نبود اندر انجا جز عدم
Хорӣ ва меҳнат набошад ҷузи фано
خواری و محنت نباشد جز فنا
Ҳар замонӣ равшанӣ бошад сафо
هر زمانی روشنی باشد صفا
Андари он олам набошад ҷуз ки нур
اندر آن عالم نباشد جز که نور
Доимои як дам на бинии ҷузи ҳузур
دایماً یک دم نه بینی جز حضور
Андарони олами бақо андар бақост
اندران عالم بقا اندر بقاست
Гарчи он айни бақо куллӣ фаност
گرچه آن عین بقا کلی فناست
Ҳар чаҳ бинии ҷуз яке набӯд зи кул
هر چه بینی جز یکی نبود ز کل
Ҳеҷ набӯд андари онҷои айни зл
هیچ نبود اندر آنجا عین ذل
Он мақом ошиқонаст эй писар
آن مقام عاشقانست ای پسر
Асияи Берна ки обат шуд басар
آسیا برنه که آبت شد بسر
Зон адамгар худ нишонеи бошиддат
زان عدم گر خود نشانی باشدت
Ҳар замонии ломаконии бошиддат
هر زمانی لامکانی باشدت
Зон адамгар бо ту ӣнҷои дами занам
زان عدم گر با تو اینجا دم زنم
Ҳар дўъолми бишкӣ бар ҳам занам
هر دوعالم بیشکی بر هم زنم
Зон адам ҳаргиз нашуд огоҳи тан
زان عدم هرگز نشد آگاه تن
Кор ҷонаст ин ки донад хештан
کار جانست این که داند خویشتن
Зон адам бисёр гуфтанд дар замин
زان عدم بسیار گفتند در زمین
Ин надонад ҷуз ки марди роҳи байн
این نداند جز که مرد راه بین
Чун қадам берун наҳодӣ зини ҷаҳон
چون قدم بیرون نهادی زین جهان
Роҳи онҷо равшанат гардад аён
راه آنجا روشنت گردد عیان
Пуртӯй аз нур бошад ҳмрҳт
پرتوی از نور باشد همرهت
То кунад зи анҳзрти кули огаҳат
تا کند ز انحضرت کل آگهت
Ҳарчӣ бинии ҷуз хаёлӣ набӯдат
هرچه بینی جز خیالی نبودت
Ҳарчӣ гўӣии ҷуз маҳолӣ набӯдат
هرچه گوئی جز محالی نبودت
Он адам равшан тараст азҷсму ҷон
آن عدم روشن ترست ازجسم و جان
Он адам дорад нишон бе нишон
آن عدم دارد نشان بی نشان
Чун бирафтӣ ҳеҷ мангар сӯии раҳ
چون برفتی هیچ منگر سوی ره
Тонбошд диданати айни гунаҳ
تانباشد دیدنت عین گنه
эй басои каси кӯи дарин раҳ боз монад
ای بسا کس کو درین ره باز ماند
Дидҳо куллӣ азин раҳ боз монад
دیدها کلی ازین ره باز ماند
Ҳар ки ӣнҷо бошад андари ъзу ноз
هر که اینجا باشد اندر عزّ و ناز
Андари онҷои аўФтд ӯ дргдоз
اندر آنجا اوفتد او درگداز
эй басои кас кондринҷо шуд асир
ای بسا کس کاندرینجا شد اسیر
Ани ҳозои дидаи шеи ъсир
ان هذا دیده شیی عسیر
Ҳаркии ӣнҷои хорӣ ва меҳнат кашид
هرکه اینجا خواری و محنت کشید
Рӯҳу роҳати андари онҷо ӯ бидид
روح و راحت اندر آنجا او بدید
Ҳарки ӯ ӣнҷои бчизӣ боз монад
هرکه او اینجا بچیزی باز ماند
Ту яқини майдон ки беэъзоз монад
تو یقین میدان که بی اعزاز ماند
Ҳаркии ӣнҷо дар талаб нашитофт ӯ
هرکه اینجا در طلب نشتافت او
Андари онҷои ҳамчуи яхи бгдохт ӯ
اندر آنجا همچو یخ بگداخت او
Ҳаркии ӣнҷои ҳақ на бинад дам бидам
هرکه اینجا حق نه بیند دم بدم
Ҳақ на бинад дар вуҷӯд ва дар адам
حق نه بیند در وجود و در عدم
Ҳар ки ӣнҷои чашми дида боз дид
هر که اینجا چشم دیده باز دید
Ҳеҷ ғайрииро дар онҷо ӯ надид
هیچ غیری را در آنجا او ندید
ӯ сабақи барад аз миён ва вораед
او سبق برد از میان و وارهید
Баъд аз он пайдо шудаш ҳилли ман мазид
بعد از آن پیدا شدش هل من مزید
Ҳар ки ӯ бар ҳоли худ дидор кард
هر که او بر حال خود دیدار کرد
Ҳар замонии ҷони вдл афкор кард
هر زمانی جان ودل افکار کرد
Ҳарки ӯ раҳ пеш шуд бар як сифат
هرکه او ره پیش شد بر یک صفت
Бугзарад аз ақлу ҷону маърифат
بگذرد از عقل و جان و معرفت
Ҳар ки онҷои ишқи рӯйиши вонамӯд
هر که آنجا عشق رویش وانمود
Гӯиё дар аввал ва охир набӯд
گوئیا در اول و آخر نبود
Ҳар ки ӣнҷо маҳв гардад дар уқул
هر که اینجا محو گردد در عقول
Бугзарад аз гуфтугӯии бўолФзўл
بگذرد از گفتگوی بوالفضول
Ҳар ки ӣнҷо тухм ифшоанд бхок
هر که اینجا تخم افشاند بخاک
Бар диҳад онҷои ҳақиқати рӯҳи пок
بر دهد آنجا حقیقت روح پاک
Тухми маънӣ ту биафшон ва бирав
تخم معنی تو بیفشان و برو
Онгаҳе онҷоигаҳ бар медарав
آنگهی آنجایگه بر میدرو
Тухми маънӣ ҳар ки ифшоанд бадал
تخم معنی هر که افشاند بدل
Баҳра ёбад аз яқин беобу гул
بهره یابد از یقین بی آب و گل
Тухм агар дар шӯраи кории ндрўӣ
تخم اگر در شوره کاری ندروی
То сухани ҳаргиз нгўӣӣ нашнавӣ
تا سخن هرگز نگوئی نشنوی
Кишти зортсти олами ҷумлагӣ
کشت زارتست عالم جملگی
Ҳам зи баҳри тести олами ҷумлагӣ
هم ز بهر تست عالم جملگی
Тухми ӣнҷои баҳри ту бркштҳонд
تخم اینجا بهر تو برکشتهاند
Роҳи байнони андарин раҳ гаштаанд
راه بینان اندرین ره گشتهاند
Бар тамомат додааст онҷоигоаҳ
بر تمامت داده است آنجایگاه
Мекунӣ ӯро бнодонии табоҳ
میکنی او را بنادانی تباه
Тухми маънӣ бе шумораст раҳ бибин
تخم معنی بی شمارست ره ببین
Бар бабри зинҷо чу ҳастӣ роҳи байн
بر ببر زینجا چو هستی راه بین
Тухми бншондӣ ки наврӯзат набӯд
تخم بنشاندی که نوروزت نبود
Ҷузи ду чашми роҳи байн кӯрат набӯд
جز دو چشم راه بین کورت نبود
Ин ҷаҳон ва он ҷаҳон ҳар ду якеаст
این جهان و آن جهان هر دو یکیست
Лек аъдод аз ҳисобаш андакӣаст
لیک اعداد از حسابش اندکیست
Ҳар ки ин андак ҳисобӣ оварад
هر که این اندک حسابی آورد
Дар яке маънӣ китобӣ оварад
در یکی معنی کتابی آورد
Ин ҳисобӣ аз адад мушкил тараст
این حسابی از عدد مشکل ترست
Варна мақсӯди ту зон ҳосил тараст
ورنه مقصود تو زان حاصل ترست
Гар форумонеи дарин раҳ бе ҳисоб
گر فرومانی درین ره بی حساب
Тарсами онҷо гуҳ шавад тӯлии кабоб
ترسم آنجا گه شود طولی کباب
Сад ҳазорон бар яке гир ва бирав
صد هزاران بر یکی گیر و برو
Аз яке пайдост инҳо нави бнў
از یکی پیداست اینها نو بنو
Аз яке ду мешавад танҳо падед
از یکی دو میشود تنها پدید
Вздў мегардад се ҳам пайдо бидид
وزدو میگردد سه هم پیدا بدید
Ваз сар мегардад чаҳоруми ошкор
وز سر میگردد چهارم آشکار
Панҷ онгаҳ мешавад боз аз чаҳор
پنج آنگه میشود باز از چهار
То сад ва сесад ҳазорон ёд кун
تا صد و سیصد هزاران یاد کن
Он ададҳо ҷумлагӣ бар бод кун
آن عددها جملگی بر باد کن
Чун буруни ореи ту аз аввал якеаст
چون برون آری تو از اول یکیست
Менадонам то кро онҷо шаккӣаст
میندانم تا کرا آنجا شکیست
Чун яке гардии яке бинии ҳама
چون یکی گردی یکی بینی همه
Чун ҳама якаст як бинии ҳама
چون همه یکست یک بینی همه
Ин алифи аввал яке бошад зи асл
این الف اول یکی باشد ز اصل
Баъди азон пайдо кунад аъдоди васл
بعد ازآن پیدا کند اعداد وصل
Чун шавад каж дол гардад дрҳсоб
چون شود کژ دال گردد درحساب
Дол ҳамчун рост гардад дрҳҷоб
دال همچون راست گردد درحجاب
Чун хамӣ бар хештани орад дигар
چون خمی بر خویشتن آرد دگر
Ро шавад ин ҷойгаҳ эй бе хабар
را شود این جایگه ای بی خبر
Чун алиф аз рост хам гардад чунӣ
چون الف از راست خم گردد چونی
Ҳар ду сар каж гардад онгаҳ ҳаст бе
هر دو سر کژ گردد آنگه هست بی
Чун алиф наалӣ шавад нўнӣ буд
چون الف نعلی شود نونی بود
Ин сухани марди худо байн башнавад
این سخن مرد خدا بین بشنود
Ҷумла чун аз асли яке бошиддат
جمله چون از اصل یکی باشدت
Лек ҳар навъе ҳамон бнмоидт
لیک هر نوعی همان بنمایدت
Садҳазорони қатраи як борон буд
صدهزاران قطره یک باران بود
Чун з борон бугзарад Аммон буд
چون ز باران بگذرد عمّان بود
Лек ин нақш аз ту пай гум мекунад
لیک این نقش از تو پی گم میکند
Мари туро бар ҳар сифат гум мекунад
مر ترا بر هر صفت گم میکند
Чун ту урат байн шудӣ дар асли кор
چون تو عورت بین شدی در اصل کار
Чун яке бинии ададҳо дар шумор
چون یکی بینی عددها در شمار
Ҳар ки бинии як сифат дорад чу ту
هر که بینی یک صفت دارد چو تو
Лек раҳ гум мекунад онҷои зи ту
لیک ره گم میکند آنجا ز تو
Ҳар ки байнишони ду даст ва ҳам ду пост
هر که بینیشان دو دست و هم دو پاست
Чашм дорад сӯраташ ҳамчун шумост
چشم دارد صورتش همچون شماست
Ончии ту дорӣ дар эшон ҳаст ҳам
آنچه تو داری در ایشان هست هم
Лек аз рӯй маъонӣ ҳаст кам
لیک از روی معانی هست کم
Ақли ранг омез омад бар хилоф
عقل رنگ آمیز آمد بر خلاف
Ин сухан бишинав на аз рӯй газоф
این سخن بشنو نه از روی گزاف
Ақл андар гуфт ва гӯй оламаст
عقل اندر گفت و گوی عالمست
Варна чун ту бенгарӣ кул одамаст
ورنه چون تو بنگری کل آدمست
Аз тафовути одамӣ ҳайрон шавад
از تفاوت آدمی حیران شود
Чун ададҳо дид саргардон шавад
چون عددها دید سرگردان شود
Ҳар дам аз роҳ дигар ояд бурун
هر دم از راه دگر آید برون
Кӣ баради рози маъонӣ дар дарун
کی برد راز معانی در درون
Гар дарунат бо бурун яксон шавад
گر درونت با برون یکسان شود
Ин ададҳо ҷумлагӣ яксон шавад
این عددها جملگی یکسان شود
Гар дарунат гардад аз сӯрати барӣ
گر درونت گردد از صورت بری
Андарин маънӣ ки гуфтам раҳи барӣ
اندرین معنی که گفتم ره بری
Гар дарунати ҳамчуи дили софӣ буд
گر درونت همچو دل صافی بود
Дар уқули хеш кам лофӣ буд
در عقول خویش کم لافی بود
Ин раҳ онгаҳ гардадат равшан чу нур
این ره آنگه گرددت روشن چو نور
Каз вуҷӯди хештани ёбии ҳузур
کز وجود خویشتن یابی حضور
Ин сувар чун мухталиф ояд бакор
این صور چون مختلف آید بکار
Боз мемонад зи феъли рӯзгор
باز میماند ز فعل روزگار
Чун ту роҳи хештан гум мекунӣ
چون تو راه خویشتن گم میکنی
Сӯрати оҳанг мардум мекунӣ
صورت آهنگ مردم میکنی
Ин ҳамаи сӯрат яке омад бидид
این همه صورت یکی آمد بدید
Лек аз сӯрат шаккӣ омад падед
لیک از صورت شکی آمد پدید
Ҳарчӣ мебинад зарангӣ дигараст
هرچه میبیند زرنگی دیگرست
Ҳарчӣ меёбад з сангӣ дигараст
هرچه مییابد ز سنگی دیگرست
Ҳарчӣ мегуяд аз он на он буд
هرچه میگوید از آن نه آن بود
Ҳарчӣ меҷӯяд аз он на он буд
هرچه میجوید از آن نه آن بود
Ҳарчӣ орад дар замири хештан
هرچه آرد در ضمیر خویشتن
Оқибат гардад асири хештан
عاقبت گردد اسیر خویشتن
Чун хилофи сӯратии ҳам сӯратӣ
چون خلاف صورتی هم صورتی
Зин ҳама дорам турои мъзўртӣ
زین همه دارم ترا معذورتی
эй дариғо ранҷи ту зойеъ бимонад
ای دریغا رنج تو ضایع بماند
Дафтари ишқи ин дилат икдм нахонд
دفتر عشق این دلت یکدم نخواند
Об ҳар соъат зарангӣ дигараст
آب هر ساعت زرنگی دیگرست
Бар сар ҳар шох нанагӣ дигараст
بر سر هر شاخ ننگی دیگرست
Офтоб аз гардиши худ ҷои ҷой
آفتاب از گردش خود جای جای
Мекунад ҳар лаҳзаи рангии ҷонФзоӣ
میکند هر لحظه رنگی جانفزای
Гоҳи раъду гоҳи абрӯи гоҳи меғ
گاه رعد و گاه ابرو گاه میغ
Гоҳи барқи тезрави бигушодаи теғ
گاه برق تیزرو بگشاده تیغ
Ин ҳама бар акси куштаи мухталиф
این همه بر عکس کشته مختلف
Ҳамчуи васфи ростии доли волФ
همچو وصف راستی دال والف
Ҳаст ин сӯрати фурӯмондаи бахуд
هست این صورت فرومانده بخود
Гоҳ дар некӣ ва гоҳе мондаи бад
گاه در نیکی و گاهی مانده بد
Чист ин сӯрати аҷоиб дар аҷаб
چیست این صورت عجایب در عجب
Гоҳи макру гоҳи зарқу гуҳи тъб
گاه مکر و گاه زرق و گه تعب
Чун тавонад сӯратӣ дар мондаи боз
چون تواند صورتی در مانده باز
Кӣ шавад биравӣ дртўҳиди боз
کی شود بروی درتوحید باز
Ҳаст ин сӯрати гирифтори нафас
هست این صورت گرفتار نفس
Кӣ биёбад дар маъонии дастрас
کی بیابد در معانی دسترس
Бозмонда аз ҳақиқатҳои хеш
بازمانده از حقیقتهای خویش
То ки оради луқмаи дигар ба пеш
تا که آرد لقمه دیگر به پیش
Рӯзу шаб дар хӯрдан ва дар бурданаст
روز و شب در خوردن و در بردنست
Хешро дар ҳар маҷозӣ бурданаст
خویش را در هر مجازی بردنست
Гар кунам маънии ин асрори фош
گر کنم معنی این اسرار فاش
Гар ту марди роҳи бинӣ гул бипош
گر تو مرد راه بینی گل بپاش
Сӯрати ту маънии ҷони гуми бикрад
صورت تو معنی جان گم بکرد
Дар хилофи ин басӣ андеша кард
در خلاف این بسی اندیشه کرد
Чун Муҳамади сӯрати ҷони як сифат
چون محمد صورت جان یک صفت
Грддонгоҳии бурун аз маърифат
گرددآنگاهی برون از معرفت
Дид аввал дид охири ҷумлаи худ
دید اول دید آخر جمله خود
ӯ худо буду худо ӯ дар аҳад
او خدا بود و خدا او در احد
Ҷумларо дар хештан яксон бидид
جمله را در خویشتن یکسان بدید
На чу ту сӯрати бад ӯ ҳарасон бидид
نه چو تو صورت بد او هرسان بدید
Аз камоли ақли тақдирии ниҳод
از کمال عقل تقدیری نهاد
Вази камоли ҷони раҳе бар дили кушод
وز کمال جان رهی بر دل گشاد
Ҳеҷ ғайриӣ пеш ӯ сар бар назд
هیچ غیری پیش او سر بر نزد
То илм бар коинот ӯ бар бузад
تا علم بر کاینات او بر بزد
Чун яқин донист сӯрати ҳеҷ буд
چون یقین دانست صورت هیچ بود
Даргузашт аз вай ки раҳи пари печ буд
درگذشت از وی که ره پر پیچ بود
Чун яқин донист сӯрат бар фано
چون یقین دانست صورت بر فنا
Дар фаноӣ кул расед андари бақо
در فنای کل رسید اندر بقا
Ҷумлаи андари хештан яксон бидид
جمله اندر خویشتن یکسان بدید
На чу ту сӯрати баҳр дастон бидид
نه چو تو صورت بهر دستان بدید
Ҷони худ дар роҳ ҳақ кард ӯ нисор
جان خود در راه حق کرد او نثار
Сайиду садри русул дар ҳар диёр
سید و صدر رسل در هر دیار
Хешро кул дид гарчи буд кул
خویش را کل دید گرچه بود کل
Лек аз дасти сувар ӯ дид зл
لیک از دست صور او دید ذل
Оқибат чун роҳи ҷонон хост кард
عاقبت چون راه جانان خواست کرد
Рӯй олам аз шариъат рост кард
روی عالم از شریعت راست کرد
Чун бидонаст ӯ румузи ҷумлагӣ
چون بدانست او رموز جملگی
Пас аз онаст ӯ румузи ҷумлагӣ
پس از آنست او رموز جملگی
Роҳи фақри анбиё куллӣ бидид
راه فقر انبیا کلی بدید
Лек роҳи хешро бар кул гузид
لیک راه خویش را بر کل گزید
Роҳу тартибӣ дигар бунёд кард
راه و ترتیبی دگر بنیاد کرد
То ҳама рӯй ҷаҳон обод кард
تا همه روی جهان آباد کرد
Чун бидонаст ӯ ки аслӣ нест ҷузв
چون بدانست او که اصلی نیست جزو
Ҳеҷ тартибӣ надид аз ҷисму узв
هیچ ترتیبی ندید از جسم و عضو
Роҳи худ бар фақр кард ӯ ихтиёр
راه خود بر فقر کرد او اختیار
Кас надид ин сар ки кард ӯ эътибор
کس ندید این سر که کرد او اعتبار
Роҳи худ бар ҷодаи кул зон ниҳод
راه خود بر جاده کل زان نهاد
То касе дигар раҳе натавон ниҳод
تا کسی دیگر رهی نتوان نهاد
Роҳи худро бартар аз роҳи касон
راه خود را برتر از راه کسان
Кард тартибии ҳақиқат дар аён
کرد ترتیبی حقیقت در عیان
Шаръи роҳ Мустафо омад яқин
شرع راه مصطفی آمد یقین
Кас набад монандаи ӯ роҳи байн
کس نبد ماننده او راه بین
Ончунон ин шаръро куллӣ ниҳод
آنچنان این شرع را کلی نهاد
То шавад пайдои бакулӣ ҳар ниҳод
تا شود پیدا بکلی هر نهاد
Ончунон кӯ дид роҳи ҳақи зи ҳақ
آنچنان کو دید راه حق ز حق
Кас надонад роҳ ӯ ҷузи марди ҳақ
کس نداند راه او جز مرد حق
Ҳақ агар ҳақи байни шиносад он ӯст
حق اگر حق بین شناسد آن اوست
Ҷумлагии ҳақи дафтар девон ӯст
جملگی حق دفتر دیوان اوست
ӯст ҳақи байн ва дигар раҳ байн баданд
اوست حق بین و دگر ره بین بدند
Ҳар касе бар кисватӣ ойин баданд
هر کسی بر کسوتی آئین بدند
Лек ӯ ин роҳи куллӣ боз ёфт
لیک او این راه کلی باز یافت
ӯ зи ҳақи ин ртбт ва эъзоз ёфт
او ز حق این رتبت و اعزاز یافت
ӯст ҳақгар ҳақ шӯй дарёбӣ ин
اوست حق گر حق شوی دریابی این
Азгмони оӣии буруни сӯии яқин
ازگمان آئی برون سوی یقین
Ин раҳе бар шаръи аўосони ниҳод
این رهی بر شرع اوآسان نهاد
ӯ дар маънӣ бакулӣ баргушод
او در معنی بکلی برگشاد
Ҳарчӣ будаш ӯ бакулӣ фош кард
هرچه بودش او بکلی فاش کرد
Лек пинҳони нақш ӯ наққош кард
لیک پنهان نقش او نقّاش کرد
Ҳаркии андари роҳи ҳақи ҳақ боз дид
هرکه اندر راه حق حق باز دید
Хешро андари миён ноз дид
خویش را اندر میان ناز دید
Роҳ роҳ ӯстгар ту ошиқӣ
راه راه اوست گر تو عاشقی
Дар камоли роҳ ӯгар лоиқӣ
در کمال راه او گر لایقی
Роҳ ӯ ҷӯйу ҳавоӣ ӯ талаб
راه او جوی و هوای او طلب
Ртбт ӯу бақоӣ ӯ талаб
رتبت او و بقای او طلب
Роҳ роҳ ӯст дигар роҳ нест
راه راه اوست دیگر راه نیست
Лек ҷони ту зира огоҳ нест
لیک جان تو زره آگاه نیست
Тотро нурӣ кунад ҳамроҳ ро
تاترا نوری کند همراه را
Бадарға бошад туро дар роҳ ро
بدرقه باشد ترا در راه را
То зхўФи ҷовдони эмини шӯй
تا زخوف جاودان ایمن شوی
Ин сухан бояд ки азҷон бишинавӣ
این سخن باید که ازجان بشنوی
Гар на ӯ бошад шафоати хоҳи ту
گر نه او باشد شفاعت خواه تو
Кӣ шавад нури яқини ҳамроҳи ту
کی شود نور یقین همراه تو
ӯст султони ваҳмаи дарвеш ӯ
اوست سلطان وهمه درویش او
Ҷумла чун хуонеи ниҳодаи пеш ӯ
جمله چون خوانی نهاده پیش او
Гарна ӯ будӣ ки будӣ роҳ бар
گرنه او بودی که بودی راه بر
Роҳ будӣ доимои пар аз хатар
راه بودی دایماً پر از خطر
Роҳи дайни аўози харобӣ пок кард
راه دین اواز خرابی پاک کرد
Ҷумлаи кажи байнони дарин раҳ хок кард
جمله کژ بینان درین ره خاک کرد
Нур пок ӯст ҳамроҳи ҳама
نور پاک اوست همراه همه
ӯст карда дили яқини гоҳи ҳама
اوست کرده دل یقین گاه همه
Чун вуҷӯди ҷумлагӣ биҳуш ёфт
چون وجود جملگی بیهوش یافت
Аз шароби сарфи ваҳдат нӯш ёфт
از شراب صرف وحدت نوش یافت
Ончӣ оварад ва бидодаш кирдигор
آنچه آورد و بدادش کردگار
Сар ӯ бо ҷумлагӣ кард ошкор
سر او با جملگی کرد آشکار
Ҳар касе фаҳмии д гар карданд аз он
هر کسی فهمی د گر کردند از آن
Лоҷарам шуд мухталифи шарҳу баён
لاجرم شد مختلف شرح و بیان
Шарҳ ӯ ҳаргиз надонад хеши байн
شرح او هرگز نداند خویش بین
Шарҳ ӯ дар ёфт марди пеши байн
شرح او در یافت مرد پیش بین
Шарҳ ӯ на лоиқ ҳар нокас аст
شرح او نه لایق هر ناکس است
Калаками фии зотаи ҳмқӣ бас аст
کلکم فی ذاته حمقی بس است
Шарҳ ӯ бисёр карданду баён
شرح او بسیار کردند و بیان
Шарҳ ӯ омад зи қирон пас бихон
شرح او آمد ز قران پس بخوان
Чун Муҳамади шарҳи ҳақ бисёр гуфт
چون محمد شرح حق بسیار گفت
Ҳарчӣ буд аз шарҳи шавқ ёр гуфт
هرچه بود از شرح شوق یار گفت
Шарҳ ӯ дар шарҳ бошад бе хилоф
شرح او در شرح باشد بی خلاف
Ҳарчӣ на ин бошад он бошад газоф
هرچه نه این باشد آن باشد گزاف
ӯ зи нуру нур ӯ нур ҳақаст
او ز نور و نور او نور حقست
Ҳечкас ин сар набинад мутлақ аст
هیچکس این سر نبیند مطلق است
Шарҳи он Мӯсо чу дар таврот дид
شرح آن موسی چو در تورات دید
Роҳи худ аз шарҳу васфаш боз дид
راه خود از شرح و وصفش باز دید
Шарҳ ӯ Довӯд хонд андари збўр
شرح او داود خواند اندر زبور
То раҳ ӯ ҷумла яксар гашти нур
تا ره او جمله یکسر گشت نور
Шарҳ ӯ исо чу дар Инҷил ёфт
شرح او عیسی چو در انجیل یافت
Лоҷарам бар донишаш тълил ёфт
لاجرم بر دانشش تعلیل یافت
Шарҳ ӯ ҷуз ҳақ надонад ҳеҷ кас
شرح او جز حق نداند هیچ کس
Шарҳ ӯ донад яке аллоҳу бас
شرح او داند یکی اللّه و بس
Ҳарки ӯро рӯй бинмуд он шрўҳ
هرکه او را روی بنمود آن شروح
Ёфт ӯ нури зўии олоФи рӯҳ
یافت او نور ذوی آلاف روح
Андарин раҳи ҷумлагӣ чун ҳақ бидид
اندرین ره جملگی چون حق بدید
Ҳақ бидид ва ҳақ бигуфт ва ҳақ шунид
حق بدید و حق بگفت و حق شنید
Чун бирафт аз сӯрати ҳиссии бурун
چون برفت از صورت حسّی برون
Худ яке дид ӯ бурунро бо дарун
خود یکی دید او برون را با درون
Ҷумла ҳақ шуд ҷумлаи ҳақи гашти он замон
جمله حق شد جمله حق گشت آن زمان
Ин на роҳ сӯратаст андари баён
این نه راه صورتست اندر بیان
Муртазоро гуфта бад ӯ рози хеш
مرتضی را گفته بد او راز خویش
То бидонад ӯ аз он кули рози хеш
تا بداند او از آن کل راز خویش
Муртазои донистаи бади асрор ӯ
مرتضی دانسته بد اسرار او
Муртазои донистаи бади гуфтор ӯ
مرتضی دانسته بد گفتار او
Муртазо ӯро бҷон дилдор шуд
مرتضی او را بجان دلدار شد
Лҳмки лаҳмӣ аз он дар кор шуд
لحمک لحمی از آن در کار شد
Мустафоу Муртазо ҳарду якеаст
مصطفی و مرتضی هردو یکیست
Ман надонам то кро ӣнҷо шаккӣаст
من ندانم تا کرا اینجا شکیست
Муртазои асрори Аҳмади кули бёФт
مرتضی اسرار احمد کل بیافت
Гарчи дар охир аз инсони зли бёФт
گرچه در آخر از انسان ذل بیافت
Муртазо бо ӯ ва ӯ бо Муртазо
مرتضی با او و او با مرتضی
Як нафас аз ҳам нгштндии ҷудо
یک نفس از هم نگشتندی جدا
Муртазои ӯрои бҷон тасдиқ кард
مرتضی اورا بجان تصدیق کرد
Ҷони худ дар варта таҳқиқ кард
جان خود در ورطه تحقیق کرد
Муртазои асрори Аҳмад дар ниҳон
مرتضی اسرار احمد در نهان
Гуфт бо чоҳи он ҳақиқат дар ниҳон
گفت با چاه آن حقیقت در نهان
Муртазои бишки худоро ёфта
مرتضی بیشک خدا را یافته
На чу модари шавқи дунёи тофта
نه چو مادر شوق دنیا تافته
Муртазои асрори субҳонӣ шуда
مرتضی اسرار سبحانی شده
Онгаҳе анвори раббонӣ шуда
آنگهی انوار ربّانی شده
Гуфт луи кашфи алғто ӯ аз яқин
گفت لو کشف الغطا او از یقین
Муртазо буд андарин раҳи роҳи байн
مرتضی بود اندرین ره راه بین
Муртазо ҳар мушкилиро ҳали бикрад
مرتضی هر مشکلی را حل بکرد
Муртазо аз баҳр ҳақ кардаш набард
مرتضی از بهر حق کردش نبرد
ӯ ҳамаи шарҳи раҳ таҳқиқ кард
او همه شرح ره تحقیق کرد
То ҷаҳонӣ дар ҷаҳон тавфиқ кард
تا جهانی در جهان توفیق کرد
Гарна ӯ будӣ набӯдӣ нури ҳақ
گرنه او بودی نبودی نور حق
Гарна ӯ будӣ ки барадии ин сабақ
گرنه او بودی که بردی این سبق
Гарна ӯ будӣ набӯдӣ меҳру моҳ
گرنه او بودی نبودی مهر و ماه
Роҳу шурӯи Мустафои пушту паноҳ
راه و شروع مصطفی پشت و پناه
Гар на ӯ будӣ масофу ҷанг ро
گر نه او بودی مصاف و جنگ را
Баҳри ғайратроу номи вннг ро
بهر غیرت را و نام وننگ را
Гар на ӯ будӣ саховатро нишон
گر نه او بودی سخاوت را نشان
Кӣ бадӣ дар рӯй олами меҳрашон
کی بدی در روی عالم مهرشان
Гарна ӯ будӣ ба бахшиши баҳри ҷӯад
گرنه او بودی به بخشش بحر جود
Худ набӯдӣ бахшишии андари вуҷӯд
خود نبودی بخششی اندر وجود
Бахшишу гуфтори ҳайдар рост шуд
بخشش و گفتار حیدر راست شد
То ҳама рӯй замин зу рост шуд
تا همه روی زمین زو راست شد
Чун Муҳамад рафт аз ин ҷои хароб
چون محمد رفت از این جای خراب
Дид ҳайдари як шабӣ ӯро бихоб
دید حیدر یک شبی او را بخواب
Пеш ӯ рафтӣ ва кардӣ дасти бӯс
پیش او رفتی و کردی دست بوس
Рӯй як дигар бдодндӣ бабўс
روی یک دیگر بدادندی ببوس
Рӯй якдигар бдидндӣ бихоб
روی یکدیگر بدیدندی بخواب
Хоб эшон ҳаст бедории ноб
خواب ایشان هست بیداری ناب
Хобу бедоришон ҳар ду якеаст
خواب و بیداریشان هر دو یکیست
Хоби сӯрати байн ҳамеша дар шаккӣ аст
خواب صورت بین همیشه در شکی است
Мустафои гуфтои алиро он замон
مصطفی گفتا علی را آن زمان
эй марои нури дилу дарёии ҷон
ای مرا نور دل و دریای جان
эй ман аз ту ту зи ман дар кули ҳол
ای من از تو تو ز من در کل حال
эй марои куллӣ муроди лоязол
ای مرا کلی مراد لایزال
эй марои сари дафтари ҷӯаду карам
ای مرا سر دفتر جود و کرم
Аз ту дарёии яқин бе беш ва кам
از تو دریای یقین بی بیش و کم
эй яке байни азали Андаробад
ای یکی بین ازل اندرابد
Мисли ту ҳаргиз набошад то абад
مثل تو هرگز نباشد تا ابد
Чашми даврони ҳамчуи мо дигар надид
چشم دوران همچو ما دیگر ندید
Ончии мо дидем аз дарёӣ дид
آنچه ما دیدیم از دریای دید
Рози ҳақи ман дидаи ветои дидаи боз
راز حق من دیده وتو دیده باز
Ончӣ ман дидам ту куллӣ дидаи боз
آنچه من دیدم تو کلی دیده باز
Ҳарчӣ мо дидеми каси онро надид
هرچه ما دیدیم کس آن را ندید
Ончии мо дидем аз дарёӣ дид
آنچه ما دیدیم از دریای دید
Ончии мо дидем аз дарёии кул
آنچه ما دیدیم از دریای کل
Бас касон овардаанд аз айни зл
بس کسان آورده اند از عین ذل
Ин аз онсони роҳ ҳар ду дида ем
این از آنسان راه هر دو دیده ایم
На з гуфт дигарон бишнида ем
نه ز گفت دیگران بشنیده ایم
ё алии дрнаҳи қадам дар маънӣат
یا علی درنه قدم در معنیت
Бигузар аз сӯрати нигар дар маънӣат
بگذر از صورت نگر در معنیت
ё алӣ ёрӣ кун ва башитоб зуд
یا علی یاری کن و بشتاب زود
То дигар бо ҳам расем аз буд буд
تا دگر با هم رسیم از بود بود
Ҷумлаи аёрони моро кун хабар
جملهایاران ما را کن خبر
То биёбанд ин маъонии сари басар
تا بیابند این معانی سر بسر
Дид роҳи кули ту бо эшон бигӯ
دید راه کل تو با ایشان بگو
Чораи дарди дили эшон биҷавӣ
چارهٔ درد دل ایشان بجوی
Бо Абубакру умри он роз кун
با ابوبکر و عمر آن راز کن
Дидаи эшон бакулӣ боз кун
دیدهٔ ایشان بکلی باز کن
То зи сӯрати сӯии маънӣ дил ниҳанд
تا ز صورت سوی معنی دل نهند
Онгаҳе аз банд сӯрат вораанд
آنگهی از بند صورت وارهند
Ҳаст ин раҳи пари зи дарду пари зи ранҷ
هست این ره پر ز درد و پر ز رنج
Ранҷ бигзорӣ дар оеи сӯии ганҷ
رنج بگذاری در آیی سوی گنج
Ин ҷаҳонро таркгирӣ дархурӣ
این جهان را ترک گیری درخوری
То буруни оӣии зи некӣу бадӣ
تا برون آئی ز نیکی و بدی
То яке гирдем ҷумлаи сари басар
تا یکی گردیم جمله سر بسر
Онгаҳе набӯд миёни нақши башар
آنگهی نبود میان نقش بشر
То яке гирдем ва гардид ошно
تا یکی گردیم و گردید آشنا
Вораед аз ин бало ва ин ъно
وارهید از این بلا و این عنا
Ҳаст днёмри шуморо карда банд
هست دنیامر شما را کرده بند
Банд бурдоред аз худ банди банд
بند بردارید از خود بند بند
Чанд монед андарин сӯрати асир
چند مانید اندرین صورت اسیر
Чанд бошед андарин ҳабсу зҳир
چند باشید اندرین حبس و زحیر
Чанд дар сӯрат шавед аз ҳар сифат
چند در صورت شوید از هر صفت
Маърифат онҷост онҷои маърифат
معرفت آنجاست آنجا معرفت
Маърифатро зини ҷаҳон ҳосил кунед
معرفت را زین جهان حاصل کنید
Хештан дар он ҷаҳон восил кунед
خویشتن در آن جهان واصل کنید
Он ҷаҳон ҷовдонаст аз яқин
آن جهان جاودانست از یقین
Ҷумла зин роҳед ҳаряки роҳи байн
جمله زین راهید هریک راه بین
Сӯрати худ дар миён оред кул
صورت خود در میان آرید کل
Вораед ва бигузаред аз айни зл
وارهید و بگذرید از عین ذل
Ин ҷаҳонро кул фаро хоҳед диҳед
این جهان را کل فرا خواهید دهید
Миннати ҳақ дар миён ҷон наед
منت حق در میان جان نهید
Сӯии мо оӣид ва бо мо бингаред
سوی ما آئید و با ما بنگرید
Зуд аз ин манзил бакулӣ бигузаред
زود از این منزل بکلی بگذرید
Ин ҷаҳонро тарк гиред як сира
این جهان را ترک گیرید یک سره
Пас буруни оӣид аз он сӯии дарра
پس برون آئید از آن سوی دره
То дарин сӯрат на бинӣ рӯй ҷон
تا درین صورت نه بینی روی جان
Бар каноред аз сафои суфиён
بر کنارید از صفای صوفیان
Рӯзи дигари ҳайдари каррори боз
روز دیگر حیدر کرّار باز
Гуфт бо ёрони худ он ҷумлаи роз
گفت با یاران خود آن جمله راز
Гуфт бўбкри нақӣ бо ман бигӯӣ
گفت بوبکر نقی با من بگوی
Чораи дарди марои ту бози ҷӯй
چارهٔ درد مرا تو باز جوی
Мустафои бади куллӣ аз ҳақи рози дор
مصطفی بد کلی از حق راز دار
Ин сухан бишинав ту бо ман роздор
این سخن بشنو تو با من رازدار
Ҳар чаҳ аз ҳақ омадӣ дар сӯии вай
هر چه از حق آمدی در سوی وی
Фош кардӣ дар миён гуфт вай
فاش کردی در میان گفت وی
Ҳар чаҳ он аз ҳақ яқин омад бигуфт
هر چه آن از حق یقین آمد بگفت
Дар маънии ҷумлагӣ яксар бсФт
در معنی جملگی یکسر بسفت
Раҳбар ӯ будаст моро дар ҷаҳон
رهبر او بودست ما را در جهان
ӯ ниҳодаи сари куллӣ дар миён
او نهاده سر کلی در میان
ӯ саросар гуфт ҳарчӣ роз буд
او سراسر گفت هرچه راز بود
Ҷумлаи ёронро тамомати вонамӯд
جمله یاران را تمامت وانمود
Чун Муҳамад рафт аз сӯрати бурун
چون محمد رفت از صورت برون
Ҷон мо афтод дар дарёии хӯн
جان ما افتاد در دریای خون
Ту гирифтӣ азлат аз мо ҷумлагӣ
تو گرفتی عزلت از ما جملگی
Мо фурӯ мардем ӣнҷои ҷумлагӣ
ما فرو مردیم اینجا جملگی
Гуфт бўбкри нақӣ бо Муртазо
گفت بوبکر نقی با مرتضی
К-эии Муҳамадро ту ёрӣ бо вафо
کای محمد را تو یاری با وفا
эй Муҳамадро ту ёри ҷон шуда
ای محمد را تو یار جان شده
Бар ту аз сидрҳӣ бо ҷон шуда
بر تو از سیدرهی با جان شده
Роздори Мустафо ҳар ҷойгоҳ
رازدار مصطفی هر جایگاه
Бӯда пайвастаи ту наздики шоҳ
بودهٔ پیوسته تو نزدیک شاه
Ту зи роз ӯ бгитии рози дон
تو ز راز او بگیتی راز دان
Роз ӯ акнӯн ту морои боздон
راز او اکنون تو مارا بازدان
Чун надонистӣ ту кӣ донад касе
چون ندانستی تو کی داند کسی
Ранҷ бояд барад бе дармони басӣ
رنج باید برد بی درمان بسی
Чун нмидонм чаҳ гӯям мртро
چون نمیدانم چه گویم مرترا
То яке гардад турои рои дўто
تا یکی گردد ترا رای دوتا
Рӯзу шаби ҳам суҳбат ӯ будҳои
روز و شب هم صحبت او بودهای
Рӯзу шаб дар суҳбаташи осудҳои
روز و شب در صحبتش آسودهای
Мустафои бади ҳақу ҳақи бади Мустафо
مصطفی بد حق و حق بد مصطفی
Зон мусаффо буд гашта бо сафо
زان مصفا بود گشته با صفا
Зот ӯ бо ҳақи яке бад дар сифат
ذات او با حق یکی بد در صفت
Пурбад аз идроку илму маърифат
پربد از ادراک و علم و معرفت
Зот ӯ ҳақ буд андар ҳар сифот
ذات او حق بود اندر هر صفات
Сӯраташи андар сифат гашта бзот
صورتش اندر صفت گشته بذات
Сӯрату маънӣ ӯ як буд як
صورت و معنی او یک بود یک
ӯ хдобўду худо бе ҳеҷ шак
او خدابود و خدا بی هیچ شک
Гуфт дрхўоби ин сухан бо ман броз
گفت درخواب این سخن با من براز
Ман бихоҳам гуфт ин асрори боз
من بخواهم گفت این اسرار باز
Гар бадонеи пеши кас ҳаргиз магӯ
گر بدانی پیش کس هرگز مگو
То набошад дар миёна гуфту гӯ
تا نباشد در میانه گفت و گو
Чун бадонеи ҳеҷ нодонӣ макун
چون بدانی هیچ نادانی مکن
То туоне ҳарчӣ битавонӣ макун
تا توانی هرچه بتوانی مکن
Рози пайғамбари тўрози дӯсти дон
راز پیغمبر توراز دوست دان
Мағзи дигрҳости боқии пӯсти дон
مغز دیگرهاست باقی پوست دان
Гар ту ин асрори дорӣ дар ниҳон
گر تو این اسرار داری در نهان
Рӯй бинмоед ҳақиқати ҷовдон
روی بنماید حقیقت جاودان
Гар ту ин асрори дории роҳбар
گر تو این اسرار داری راهبر
Баъд аз он дар қурби ҷонати роҳ бар
بعد از آن در قرب جانت راه بر
Ҳамчуи нобӣнои модарзод ро
همچو نابینای مادرزاد را
Кӯ шавад равшани бомари подшоҳ
کو شود روشن بامر پادشاه
Чашм бардорад дигар бино шавад
چشم بردارد دگر بینا شود
Бори дигари розро гуё шавад
بار دیگر راز را گویا شود
То нагардад чашми дили бинои роҳ
تا نگردد چشم دل بینای راه
Кӣ туоне кард дар рӯйиши нигоҳ
کی توانی کرد در رویش نگاه
Чун бадонеи рози ту ҷонони шӯй
چون بدانی راز تو جانان شوی
Онгаҳ ин доне ки куллӣ ҷони шӯй
آنگه این دانی که کلی جان شوی
Рози ҳақ ҳаргиз надонад ин сухан
راز حق هرگز نداند این سخن
Ҷуз касе кӯ ёфт ин сари куҳан
جز کسی کو یافت این سرّ کهن
Сари ҳақи ҳам ҳақи бидонад дар ҷаҳон
سر حق هم حق بداند در جهان
Сари ҳақи ҳақ байн надонад дар аён
سر حق حق بین نداند در عیان
Тонгрдии ту зи сӯрат бе нишон
تانگردی تو ز صورت بی نشان
Кӣ туоне кард ин раҳ бо баён
کی توانی کرد این ره با بیان
Розро дарёб онгаҳ бози шӯ
راز را دریاب آنگه باز شو
Аз мақоми зоғи ту шаҳбози шӯ
از مقام زاغ تو شهباز شو
Розро дарёб онгаҳ бози байн
راز را دریاب آنگه باز بین
Ончӣ гум кардӣ ҳам акнӯн бози байн
آنچه گم کردی هم اکنون باز بین
Роз ҳақ дарёбу сар аз ман мтоб
راز حق دریاب و سر از من متاب
Рози ҳақ , бихўиштн аз ман биёб
راز حق، بیخویشتن از من بیاب
Рози худонҷои тамомати бози ҷӯй
راز خودآنجا تمامت باز جوی
Ончӣ дарёбӣ бахуди он бозгуӣ
آنچه دریابی بخود آن بازگوی
То туро ойина ояд дар назар
تا ترا آئینه آید در نظر
Онгаҳе себӣ наҳй дар раҳгузар
آنگهی سیبی نهی در رهگذر
Себ дар оӣинҳҳо пайдо шавад
سیب در آئینهها پیدا شود
Ҳамчуи ҷону ҷисми вдл якто шавад
همچو جان و جسم ودل یکتا شود
Чун дар ин ва он шавад пайдо ҳам ӯст
چون در این و آن شود پیدا هم اوست
Ҳар ду як себаст бе шаки мағзу пӯст
هر دو یک سیب است بی شک مغز و پوست
Оина бо себи як бинии ҳама
آینه با سیب یک بینی همه
Нест ҷузи дидори як бинии ҳама
نیست جز دیدار یک بینی همه
Ин ҷаҳон ва он ҷаҳони ду оина аст
این جهان و آن جهان دو آینه است
Лек як байн донад он ду оина аст
لیک یک بین داند آن دو آینه است
Чун ту ойина яқин бишнохтӣ
چون تو آئینه یقین بشناختی
Хештанро сӯии ҳақи андохтӣ
خویشتن را سوی حق انداختی
Гарна аӣинаҳи туро ҳосил шавад
گرنه ائینه ترا حاصل شود
Кӣ дили ту андари он восил шавад
کی دل تو اندر آن واصل شود
Ҳаст ин ойинаи доими ҳақи намо
هست این آئینه دایم حق نما
Балки он ойина ҳақ шуд раҳнамо
بلکه آن آئینه حق شد رهنما
Чун ту акси ойинаи бинии ҳама
چون تو عکس آئینه بینی همه
Кӣ туро пайдо шавад ин замзама
کی ترا پیدا شود این زمزمه
Чун ту дар ойина ҳаргиз нанигарӣ
چون تو در آئینه هرگز ننگری
Аз ҳамаи куну маконеи бартарӣ
از همه کون و مکانی برتری
Чун ҳама ойина ҳастӣ дар миён
چون همه آئینه هستی در میان
Ҷон ту гардад бакулии ҷони ҷон
جان تو گردد بکلی جان جان
Чун ту ойина бакулӣ башиканӣ
چون تو آئینه بکلی بشکنی
Панҷ васвоси табиат бар кунӣ
پنج وسواس طبیعت بر کنی
Хонаро холӣ кунӣ аз макри дев
خانه را خالی کنی از مکر دیو
Маҳви гирдонеи ҳама бемакру рию
محو گردانی همه بی مکر و ریو
Пас ҷаҳони ҷовдони бнмоидт
پس جهان جاودان بنمایدت
Онгаҳе дар ҳеҷ ҷои нгзордт
آنگهی در هیچ جا نگذاردت
Кули яке бинии ту маҳви андари аҳад
کل یکی بینی تو محو اندر احد
Андари онҷонисти аъдоди адад
اندر آنجانیست اعداد عدد
Онгаҳе рӯй маъонӣ кул шавад
آنگهی روی معانی کل شود
Ҳарчӣ будат босафоӣ дил шавад
هرچه بودت باصفای دل شود
Чун яке андари яке мақсӯди мост
چون یکی اندر یکی مقصود ماست
Ҳам яке андари яке маъбуди мост
هم یکی اندر یکی معبود ماست
Ин яке андари яке яке буд
این یکی اندر یکی یکی بود
Ин сухани ҷузи мард маънӣ нашунӯд
این سخن جز مرد معنی نشنود
Ҷумларо як дид ва аз як бозгуфт
جمله را یک دید و از یک بازگفت
Гавҳари асрори маънии бози сифт
گوهر اسرار معنی باز سفت
Ҷумлаи заррот аз худ икрҳст
جمله ذرّات از خود یکرهست
Ҳар касе бар васфи худ зон огаҳ аст
هر کسی بر وصف خود زان آگه است
Ончӣ мебояд нмидонд касе
آنچه میباید نمیداند کسی
Ин суханро чун бидонад ҳар касе
این سخن را چون بداند هر کسی
эй турои нодидаи дидаи ҳамчуи ту
ای ترا نادیده دیده همچو تو
Не дигар ҳаргиз шунида ҳамчуи ту
نی دگر هرگز شنیده همچو تو
эй чу дидаи ту туро дида надид
ای چو دیده تو ترا دیده ندید
Аз ту пайдо гашта куллӣ дид дид
از تو پیدا گشته کلی دید دید
Ҳар ки дртў кам шавад ӯ гум шавад
هر که درتو کم شود او گم شود
Ҳамчуи як қатра ки дар қулзум шавад
همچو یک قطره که در قلزم شود
Қатраро пайвастаи истисқо буд
قطره را پیوسته استسقا بود
Дар даруни қатраи сад дарё буд
در درون قطره صد دریا بود
Қатраи борон агарчӣ пар буд
قطرهٔ باران اگرچه پر بود
Баҳрро дар умрҳо як дар буд
بحر را در عمرها یک در بود
Дар шавад онгоҳ дар тӯии садаф
در شود آنگاه در توی صدف
То занад тири Муродӣ бар ҳадаф
تا زند تیر مرادی بر هدف
Дар чу қатра буд онгаҳ гашт дар
در چو قطره بود آنگه گشت در
Бишинав ин гуфторро монанди дар
بشنو این گفتار را مانند در
Зер ҳар ҳарфии азин дар нафис
زیر هر حرفی ازین درّ نفیس
Кӣ бидонади ин сухани марди хасис
کی بداند این سخن مرد خسیس
Дар дарёии ҳақиқии як буд
درّ دریای حقیقی یک بود
Дар баҳори ишқи роҳи андак буд
در بحار عشق راه اندک بود
Дарҳое каз камоли ҷисму ҷон
درهایی کز کمال جسم و جان
Ҳрзмонӣ мешавад дил бе нишон
هرزمانی میشود دل بی نشان
Ин з асрораст рамзии пари аҷаб
این ز اسرارست رمزی پر عجب
Раҳ тавонад баради марди раҳи талаб
ره تواند برد مرد ره طلب
Бо адабгар сӯии ин дарёи шӯй
با ادب گر سوی این دریا شوی
Ҳаст овозии ҳаме чун бишинавӣ
هست آوازی همی چون بشنوی
Ҳаст млоҳони даронҷо бе шумор
هست ملّاحان درآنجا بی شمار
Дар ҳамеи ҷӯянди эшон дар канор
در همی جویند ایشان در کنار
Ҳар ки сӯии баҳри Ӯшад дар бёФт
هر که سوی بحر اوشد در بیافت
Бар канори баҳри ҳаргизи дрнёФт
بر کنار بحر هرگز درنیافت
Солҳо бояд ки то як қатраи об
سالها باید که تا یک قطره آب
Дар бен дарё шавад дар хўшоб
در بن دریا شود در خوشاب
Гар ҳамаи дарии бадӣ дар ятем
گر همه درّی بدی درّ یتیم
Ҳар ятемии Мустафо будӣ муқӣм
هر یتیمی مصطفی بودی مقیم
Бар канори баҳри ин дрбўду бас
بر کنار بحر این دربود و بس
Ҳамчу ӯ дарӣ на бинад ҳечкас
همچو او درّی نه بیند هیچکس